Mahāsaḷāyatanikasutta๑๔๙ สฬายตนวิภังคสูตร
Evaṁ me sutaṁ—
evaṁ me → evamme (th) | evaṁ → evam (pts)ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้
ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme.สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถ บิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี
Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi:ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคได้รับสั่งเรียกภิกษุ ทั้งหลายมาตรัสว่า
“bhikkhavo”ti.
bhikkhavoti → bhikkhavo ti (pts)“ภิกษุทั้งหลาย”
“Bhadante”ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.
bhadanteti → bhadante ti (pts)ภิกษุเหล่านั้นทูลรับสนองพระดำรัสแล้ว
Bhagavā etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)พระผู้มีพระภาคจึงได้ตรัสว่า
“mahāsaḷāyatanikaṁ vo, bhikkhave, desessāmi.
desessāmi → desissāmi (bj, sya-all, pts)“ภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงธรรมอันเนื่องด้วยอายตนะ ๖ ที่สำคัญแก่เธอ ทั้งหลาย
Taṁ suṇātha, sādhukaṁ manasi karotha, bhāsissāmī”ti.
manasi karotha → manasikarotha (th, pts)เธอทั้งหลายจงฟังธรรมนั้น จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว”
“Evaṁ, bhante”ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.
evaṁ bhanteti → evambhanteti (th) | bhanteti → bhante ti (pts)ภิกษุเหล่านั้นทูลรับสนองพระดำรัสแล้ว
Bhagavā etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)พระผู้มีพระภาคจึงได้ตรัสเรื่องนี้ว่า
“Cakkhuṁ, bhikkhave, ajānaṁ apassaṁ yathābhūtaṁ, rūpe ajānaṁ apassaṁ yathābhūtaṁ, cakkhuviññāṇaṁ ajānaṁ apassaṁ yathābhūtaṁ, cakkhusamphassaṁ ajānaṁ apassaṁ yathābhūtaṁ, yamidaṁ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṁ sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā tampi ajānaṁ apassaṁ yathābhūtaṁ, cakkhusmiṁ sārajjati, rūpesu sārajjati, cakkhuviññāṇe sārajjati, cakkhusamphasse sārajjati, yamidaṁ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṁ sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā tasmimpi sārajjati.
yamidaṁ → yampidaṁ (bj) | yampidaṁ → yamidaṁ (bj: machasaṁ, sīmu) | tasmimpi → tasmiṁpi (th) | yamidaṁ → yam p idaṁ (pts) | tampi → tam pi (pts) | tasmimpi → tasmim pi (pts)“ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเมื่อไม่รู้ไม่เห็นจักขุตามความเป็นจริง เมื่อไม่ รู้ไม่เห็นรูปตามความเป็นจริง เมื่อไม่รู้ไม่เห็นจักขุวิญญาณตามความเป็นจริง เมื่อ ไม่รู้ไม่เห็นจักขุสัมผัสตามความเป็นจริง เมื่อไม่รู้ไม่เห็นสุข ทุกข์ หรืออทุกขมสุขที่ สัตว์เสวยซึ่งเกิดขึ้นเพราะจักขุสัมผัสเป็นปัจจัย ตามความเป็นจริง ย่อมยินดีนักใน จักขุ ย่อมยินดีนักในรูป ย่อมยินดีนักในจักขุวิญญาณ ย่อมยินดีนักในจักขุสัมผัส ย่อมยินดีนักในสุข ทุกข์ หรืออทุกขมสุขที่สัตว์เสวยซึ่งเกิดขึ้นเพราะจักขุสัมผัสเป็น ปัจจัย
Tassa sārattassa saṁyuttassa sammūḷhassa assādānupassino viharato āyatiṁ pañcupādānakkhandhā upacayaṁ gacchanti.เมื่อบุคคลนั้นยินดี หมกมุ่น ลุ่มหลง พิจารณาเห็นเป็นคุณอยู่ อุปาทาน ขันธ์ ๕ ย่อมถึงความพอกพูนขึ้นต่อไป
Taṇhā cassa ponobbhavikā nandīrāgasahagatā tatratatrābhinandinī, sā cassa pavaḍḍhati.
ponobbhavikā nandīrāgasahagatā tatratatrābhinandinī → ponobhavikā nandirāgasahagatā tatra tatrābhinandinī (bj) | nandīrāgasahagatā → nandirāgasahagatā (sya-all) | cassa ponobbhavikā → assa ponobhavikā (pts) | cassa → assa (pts)และตัณหาที่นำไปสู่ภพใหม่อันสหรคต ด้วยความเพลิดเพลินยินดี ชวนให้เพลิดเพลินในอารมณ์นั้น ๆ ก็ย่อมเจริญขึ้น
Tassa kāyikāpi darathā pavaḍḍhanti, cetasikāpi darathā pavaḍḍhanti;
kāyikāpi → kāyikā pi (pts) | cetasikāpi → cetasikā pi (pts)ความกระวนกระวายที่เป็นไปทางกายก็ดี ที่เป็นไปทางใจก็ดี ย่อมเจริญขึ้น
kāyikāpi santāpā pavaḍḍhanti, cetasikāpi santāpā pavaḍḍhanti;
kāyikāpi → kāyikā pi (pts) | cetasikāpi → cetasikā pi (pts)ความ เดือดร้อนที่เป็นไปทางกายก็ดี ที่เป็นไปทางใจก็ดี ย่อมเจริญขึ้น
kāyikāpi pariḷāhā pavaḍḍhanti, cetasikāpi pariḷāhā pavaḍḍhanti.
kāyikāpi → kāyikā pi (pts) | cetasikāpi → cetasikā pi (pts)ความเร่าร้อนที่ เป็นไปทางกายก็ดี ที่เป็นไปทางใจก็ดี ย่อมเจริญขึ้น
So kāyadukkhampi cetodukkhampi paṭisaṁvedeti.
kāyadukkhampi → kāyikadukkhampi (sya-all, km); kāyikaṁ dukkhampi (mr) | kāyadukkhampi → kāyikadukkhampi (cck: syā. kaṁ.); kāyikaṁ dukkhampi (cck: ka.) | kāyadukkham → So Sky Bu; Si kāyikad (pts note) | kāyadukkhampi cetodukkhampi → kāyadukkham pi cetodukkham pi (pts)เขาจึงเสวยทุกข์ทางกายบ้าง เสวยทุกข์ทางใจบ้าง
Sotaṁ, bhikkhave, ajānaṁ apassaṁ yathābhūtaṁ …pe…เมื่อไม่รู้ไม่เห็นโสตะตามความเป็นจริง ...
ghānaṁ, bhikkhave, ajānaṁ apassaṁ yathābhūtaṁ …pe…เมื่อไม่รู้ไม่เห็นฆานะตามความเป็นจริง ...
jivhaṁ, bhikkhave, ajānaṁ apassaṁ yathābhūtaṁ …pe…เมื่อไม่รู้ไม่เห็นชิวหาตามความเป็นจริง ...
kāyaṁ, bhikkhave, ajānaṁ apassaṁ yathābhūtaṁ …pe…
apassaṁ → appassaṁ (pts)เมื่อไม่รู้ไม่เห็นกายตามความเป็นจริง ...
manaṁ, bhikkhave, ajānaṁ apassaṁ yathābhūtaṁ, dhamme, bhikkhave, ajānaṁ apassaṁ yathābhūtaṁ, manoviññāṇaṁ, bhikkhave, ajānaṁ apassaṁ yathābhūtaṁ, manosamphassaṁ, bhikkhave, ajānaṁ apassaṁ yathābhūtaṁ, yamidaṁ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṁ sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā tampi ajānaṁ apassaṁ yathābhūtaṁ, manasmiṁ sārajjati, dhammesu sārajjati, manoviññāṇe sārajjati, manosamphasse sārajjati, yamidaṁ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṁ sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā tasmimpi sārajjati.
bhikkhave → (bj, sya-all, pts) | yamidaṁ → yampidaṁ (bj) | tasmimpi → tasmiṁpi (th) | yamidaṁ → yam p idaṁ (pts) | tampi → tam pi (pts)เมื่อไม่รู้ไม่เห็นมโนตามความเป็นจริง เมื่อไม่รู้ไม่เห็นธรรมารมณ์ตามความเป็นจริง เมื่อไม่รู้ไม่เห็นมโนวิญญาณตามความเป็นจริง เมื่อไม่รู้ไม่เห็นมโนสัมผัสตามความ เป็นจริง เมื่อไม่รู้ไม่เห็นสุข ทุกข์ หรืออทุกขมสุขที่สัตว์เสวยซึ่งเกิดขึ้นเพราะ มโนสัมผัสเป็นปัจจัยตามความเป็นจริง ย่อมยินดีนักในมโน ย่อมยินดีนักใน ธรรมารมณ์ ย่อมยินดีนักในมโนวิญญาณ ย่อมยินดีนักในมโนสัมผัส ย่อมยินดีนัก ในสุข ทุกข์ หรืออทุกขมสุขที่สัตว์เสวยซึ่งเกิดขึ้นเพราะมโนสัมผัสเป็นปัจจัย
Tassa sārattassa saṁyuttassa sammūḷhassa assādānupassino viharato āyatiṁ pañcupādānakkhandhā upacayaṁ gacchanti.ภิกษุทั้งหลาย เมื่อบุคคลนั้นยินดี หมกมุ่น ลุ่มหลง พิจารณาเห็นเป็นคุณอยู่ อุปาทานขันธ์ ๕ ย่อมถึงความพอกพูนขึ้นต่อไป
Taṇhā cassa ponobbhavikā nandīrāgasahagatā tatratatrābhinandinī, sā cassa pavaḍḍhati.
ponobbhavikā nandīrāgasahagatā → ponobhavikā nandirāgasahagatā (bj) | nandīrāgasahagatā → nandirāgasahagatā (sya-all)และตัณหาที่นำไปสู่ภพใหม่อัน สหรคตด้วยความเพลิดเพลินยินดี ชวนให้เพลิดเพลินในอารมณ์นั้น ๆ ก็ย่อมเจริญขึ้น
Tassa kāyikāpi darathā pavaḍḍhanti, cetasikāpi darathā pavaḍḍhanti;ความกระวนกระวายที่เป็นไปทางกายก็ดี ที่เป็นไปทางใจก็ดี ย่อมเจริญขึ้น
kāyikāpi santāpā pavaḍḍhanti, cetasikāpi santāpā pavaḍḍhanti;ความ เดือดร้อนที่เป็นไปทางกายก็ดี ที่เป็นไปทางใจก็ดี ย่อมเจริญขึ้น
kāyikāpi pariḷāhā pavaḍḍhanti, cetasikāpi pariḷāhā pavaḍḍhanti.ความเร่าร้อนที่ เป็นไปทางกายก็ดี ที่เป็นไปทางใจก็ดี ย่อมเจริญขึ้น
So kāyadukkhampi cetodukkhampi paṭisaṁvedeti.
kāyadukkhampi → kāyikadukkhampi (sya-all) | kāyadukkhampi cetodukkhampi → kāyadukkham pi cetodukkham pi (pts)เขาจึงเสวยทุกข์ทางกายบ้าง เสวยทุกข์ทางใจบ้าง
Cakkhuñca kho, bhikkhave, jānaṁ passaṁ yathābhūtaṁ, rūpe jānaṁ passaṁ yathābhūtaṁ, cakkhuviññāṇaṁ jānaṁ passaṁ yathābhūtaṁ, cakkhusamphassaṁ jānaṁ passaṁ yathābhūtaṁ, yamidaṁ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṁ sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā tampi jānaṁ passaṁ yathābhūtaṁ, cakkhusmiṁ na sārajjati, rūpesu na sārajjati, cakkhuviññāṇe na sārajjati, cakkhusamphasse na sārajjati, yamidaṁ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṁ sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā tasmimpi na sārajjati.
yamidaṁ → yampidaṁ (bj) | tasmimpi → tasmiṁpi (th) | cakkhuñca → cakkhuñ ca (pts) | yamidaṁ → yam p idaṁ (pts) | tampi → tam pi (pts) | tasmimpi → tasmim pi (pts)ภิกษุทั้งหลาย ส่วนบุคคลเมื่อรู้เมื่อเห็นจักขุตามความเป็นจริง เมื่อรู้ เมื่อเห็นรูปตามความเป็นจริง เมื่อรู้เมื่อเห็นจักขุวิญญาณตามความเป็นจริง เมื่อรู้ เมื่อเห็นจักขุสัมผัสตามความเป็นจริง เมื่อรู้เมื่อเห็นสุข ทุกข์ หรืออทุกขมสุขที่ สัตว์เสวยซึ่งเกิดขึ้นเพราะจักขุสัมผัสเป็นปัจจัย ตามความเป็นจริง ย่อมไม่ยินดีใน จักขุ ย่อมไม่ยินดีในรูป ย่อมไม่ยินดีในจักขุวิญญาณ ย่อมไม่ยินดีในจักขุสัมผัส ย่อมไม่ยินดีในสุข ทุกข์ หรืออทุกขมสุขที่สัตว์เสวยซึ่งเกิดขึ้นเพราะจักขุสัมผัสเป็น ปัจจัย
Tassa asārattassa asaṁyuttassa asammūḷhassa ādīnavānupassino viharato āyatiṁ pañcupādānakkhandhā apacayaṁ gacchanti.เมื่อบุคคลนั้นไม่ยินดี ไม่หมกมุ่น ไม่หลุ่มหลง พิจารณาเห็นเป็นโทษอยู่ อุปาทานขันธ์ ๕ ย่อมไม่ถึงความพอกพูนขึ้นต่อไป
Taṇhā cassa ponobbhavikā nandīrāgasahagatā tatratatrābhinandinī, sā cassa pahīyati.
nandīrāgasahagatā → nandirāgasahagatā (sya-all) | ponobbhavikā nandīrāgasahagatā tatratatrābhinandinī → ponobhavikā nandirāgasahagatā tatra tatrābhinandinī (bjt) | cassa ponobbhavikā → assa ponobhavikā (pts) | cassa → assa (pts)เขาย่อมละตัณหาที่นำไปสู่ภพ ใหม่อันสหรคตด้วยความเพลิดเพลินยินดี ชวนให้เพลิดเพลินในอารมณ์นั้น ๆ ได้
Tassa kāyikāpi darathā pahīyanti, cetasikāpi darathā pahīyanti;
kāyikāpi → kāyikā pi (pts) | cetasikāpi → cetasikā pi (pts)เขาย่อมละความกระวนกระวายที่เป็นไปทางกาย ที่เป็นไปทางใจ
kāyikāpi santāpā pahīyanti, cetasikāpi santāpā pahīyanti;
kāyikāpi → kāyikā pi (pts) | cetasikāpi → cetasikā pi (pts)ละความเดือดร้อน ที่เป็นไปทางกาย ที่เป็นไปทางใจ
kāyikāpi pariḷāhā pahīyanti, cetasikāpi pariḷāhā pahīyanti.
kāyikāpi → kāyikā pi (pts) | cetasikāpi → cetasikā pi (pts)ละความเร่าร้อนที่เป็นไปทางกาย ที่เป็นไปทางใจได้
So kāyasukhampi cetosukhampi paṭisaṁvedeti.
kāyasukhampi → kāyikasukhampi (sya-all) | kāyasukhampi cetosukhampi → kāyasukhaṁ pi cetosukhaṁ pi (pts)จึงเสวยสุขทางกายบ้าง เสวยสุขทางใจบ้าง
Yā tathābhūtassa diṭṭhi sāssa hoti sammādiṭṭhi;
tathābhūtassa → tathābhūtassa hoti (sya-all); yathābhūtassa (pts) | tathābhūtassa → yathābhūtassa (cck: sī. pī.) | yathābhūtassa → So Sky Bu; Si tathābhūtassa. (pts note) | sāssa → sā ssa (pts)ทิฏฐิของบุคคลผู้มีธรรมอย่างนั้น ย่อมเป็นสัมมาทิฏฐิ
yo tathābhūtassa saṅkappo svāssa hoti sammāsaṅkappo;
tathābhūtassa → yathābhūtassa (pts) | tathābhūtassa → yathābhūtassa (cck: sī. pī.) | tathābhūtassa saṅkappo → yathābhūtassa saṁkappo (pts) | sammāsaṅkappo → sammāsaṁkappo (pts)ความดำริ ของบุคคลผู้มีธรรมอย่างนั้นย่อมเป็นสัมมาสังกัปปะ
yo tathābhūtassa vāyāmo svāssa hoti sammāvāyāmo;
tathābhūtassa → yathābhūtassa (pts) | tathābhūtassa → yathābhūtassa (cck: sī. pī.)ความพยายามของบุคคลผู้มี ธรรมอย่างนั้นย่อมเป็นสัมมาวายามะ
yā tathābhūtassa sati sāssa hoti sammāsati;
tathābhūtassa → yathābhūtassa (pts) | tathābhūtassa → yathābhūtassa (cck: sī. pī.) | sāssa → sā ssa (pts)สติของบุคคลผู้มีธรรมอย่างนั้นย่อมเป็น สัมมาสติ
yo tathābhūtassa samādhi svāssa hoti sammāsamādhi.
tathābhūtassa → yathābhūtassa (pts) | tathābhūtassa → yathābhūtassa (cck: sī. pī.)สมาธิของบุคคลผู้มีธรรมอย่างนั้นย่อมเป็นสัมมาสมาธิ
Pubbeva kho panassa kāyakammaṁ vacīkammaṁ ājīvo suparisuddho hoti.
pubbeva → pubbe va (pts) | panassa → pan assa (pts)ส่วนกายกรรม วจีกรรม อาชีวะของเขาจัดว่าบริสุทธิ์ดีในเบื้องต้นทีเดียว
Evamassāyaṁ ariyo aṭṭhaṅgiko maggo bhāvanāpāripūriṁ gacchati.
evamassāyaṁ → evam assāyaṁ (pts)เมื่อเป็นเช่นนี้ อริยมรรคมีองค์ ๘ นี้ของเขาย่อมถึงความเจริญเต็มที่
Tassa evaṁ imaṁ ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ bhāvayato cattāropi satipaṭṭhānā bhāvanāpāripūriṁ gacchanti, cattāropi sammappadhānā bhāvanāpāripūriṁ gacchanti, cattāropi iddhipādā bhāvanāpāripūriṁ gacchanti, pañcapi indriyāni bhāvanāpāripūriṁ gacchanti, pañcapi balāni bhāvanāpāripūriṁ gacchanti, sattapi bojjhaṅgā bhāvanāpāripūriṁ gacchanti.
bhāvanāpāripūriṁ → bhāvanāparipūriṁ (sya-all) | aṭṭhaṅgikaṁ → aṭṭhaṅghikaṁ (pts) | gacchanti cattāropi → gacchati cattāro pi (pts) | bhāvanāpāripūriṁ → bhāvanā pāripūriṁ (bjt) | pañcapi → pañca pi (pts) | bhāvanāpāripūriṁ → bhāvanāpāripūrim (pts) | sattapi → satta pi (pts)เมื่อบุคคลนั้นเจริญอริยมรรคมีองค์ ๘ นี้อยู่อย่างนี้ สติปัฏฐาน ๔ ก็ดี สัมมัปปธาน ๔ ก็ดี อิทธิบาท ๔ ก็ดี อินทรีย์ ๕ ก็ดี พละ ๕ ก็ดี โพชฌงค์ ๗ ก็ดี ย่อมถึงความเจริญเต็มที่
Tassime dve dhammā yuganandhā vattanti—
yuganandhā → yuganaddhā (bj, sya-all, km) | yuganaddhā → yuganandhā (bj: machasaṁ) | yuganandhā → yuganaddhā (cck: sī. syā. kaṁ.) | yuganandhā → So Sky (here) & Bu; Si (and Sky infra) yuganaddhā. Bu: Yuganandhā ti ekakkhaṇikayuganandhā. Ete hi aññasmiṁ khaṇe samāpatti aññasmiṁ vipassanā ti evaṁ nānākhaṇikā pi honti. Ariyamaggena pana ekakkhaṇikā. (pts note) | tassime → tass ime (pts)ธรรม ๒ นี้ คือ
samatho ca vipassanā ca.(๑) สมถะ (๒) วิปัสสนา
So ye dhammā abhiññā pariññeyyā te dhamme abhiññā parijānāti.ของเขาย่อมเคียงคู่กันไป บุคคลนั้นกำหนดรู้ธรรมที่ควรกำหนดรู้ด้วยปัญญาอันยิ่ง
Ye dhammā abhiññā pahātabbā te dhamme abhiññā pajahati.ย่อมละธรรมที่ควรละด้วย ปัญญาอันยิ่ง
Ye dhammā abhiññā bhāvetabbā te dhamme abhiññā bhāveti.ย่อมเจริญธรรมที่ควรเจริญด้วยปัญญาอันยิ่ง
Ye dhammā abhiññā sacchikātabbā te dhamme abhiññā sacchikaroti.ย่อมทำให้แจ้งธรรมที่ ควรทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่ง
Katame ca, bhikkhave, dhammā abhiññā pariññeyyā?
pariññeyyā → pariññeyya (pts)ธรรมที่ควรกำหนดรู้ด้วยปัญญาอันยิ่ง เป็นอย่างไร
‘Pañcupādānakkhandhā’ tissa vacanīyaṁ,
pañcupādānakkhandhā tissa → pañcupādānakkhandhātissa (bjt, th)ควรจะตอบว่า ‘อุปาทานขันธ์ ๕’ คือ
seyyathidaṁ—rūpupādānakkhandho, vedanupādānakkhandho, saññupādānakkhandho, saṅkhārupādānakkhandho, viññāṇupādānakkhandho.
viññāṇupādānakkhandho → viññāṇūpādānakkhandho (pts)๑. รูปูปาทานขันธ์ (อุปาทานขันธ์คือรูป) ๒. เวทนูปาทานขันธ์ (อุปาทานขันธ์คือเวทนา) ๓. สัญญูปาทานขันธ์ (อุปาทานขันธ์คือสัญญา) ๔. สังขารูปาทานขันธ์ (อุปาทานขันธ์คือสังขาร) ๕. วิญญาณูปาทานขันธ์ (อุปาทานขันธ์คือวิญญาณ)
Ime dhammā abhiññā pariññeyyā.ธรรมเหล่านี้ ชื่อว่าธรรมที่ควรกำหนดรู้ด้วยปัญญาอันยิ่ง
Katame ca, bhikkhave, dhammā abhiññā pahātabbā?ธรรมที่ควรละด้วยปัญญาอันยิ่ง เป็นอย่างไร
Avijjā ca bhavataṇhā ca—
ca → cā (pts)คือ (๑) อวิชชา (๒) ภวตัณหา
ime dhammā abhiññā pahātabbā.ธรรมเหล่านี้ ชื่อว่าธรรมที่ควรละู้ด้วยปัญญาอันยิ่ง
Katame ca, bhikkhave, dhammā abhiññā bhāvetabbā?ธรรมที่ควรเจริญด้วยปัญญาอันยิ่ง เป็นอย่างไร Samatho ca vipassanā ca—คือ (๑) สมถะ (๒) วิปัสสนา ime dhammā abhiññā bhāvetabbā.ธรรมเหล่านี้ ชื่อว่าธรรมที่ควรเจริญด้วยปัญญาอันยิ่ง
Katame ca, bhikkhave, dhammā abhiññā sacchikātabbā?
ca → (cck)ธรรมที่ควรทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่ง เป็นอย่างไร
Vijjā ca vimutti ca—คือ (๑) วิชชา (๒) วิมุตติ
ime dhammā abhiññā sacchikātabbā.ธรรมเหล่านี้ ชื่อว่าธรรมที่ควรทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่ง
Sotaṁ, bhikkhave, jānaṁ passaṁ yathābhūtaṁ …pe…ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเมื่อรู้ เมื่อเห็นโสตะตามความเป็นจริง ...
ghānaṁ bhikkhave, jānaṁ passaṁ yathābhūtaṁ …pe…เมื่อรู้ เมื่อเห็นฆานะตามความเป็นจริง ...
jivhaṁ, bhikkhave, jānaṁ passaṁ yathābhūtaṁ …pe…เมื่อรู้ เมื่อเห็นชิวหาตามความเป็นจริง ...
kāyaṁ, bhikkhave, jānaṁ passaṁ yathābhūtaṁ …pe…เมื่อรู้ เมื่อเห็นกายตามความเป็นจริง ...
manaṁ, bhikkhave, jānaṁ passaṁ yathābhūtaṁ, dhamme jānaṁ passaṁ yathābhūtaṁ, manoviññāṇaṁ jānaṁ passaṁ yathābhūtaṁ, manosamphassaṁ jānaṁ passaṁ yathābhūtaṁ, yamidaṁ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṁ sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā tampi jānaṁ passaṁ yathābhūtaṁ, manasmiṁ na sārajjati, dhammesu na sārajjati, manoviññāṇe na sārajjati, manosamphasse na sārajjati, yamidaṁ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṁ sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā tasmimpi na sārajjati.
dhamme → dhamme bhikkhave (pts) | manoviññāṇaṁ → manoviññāṇaṁ bhikkhave (pts) | manosamphassaṁ → manosamphassaṁ bhikkhave (pts) | yathābhūtaṁ → yathābhutaṁ (pts) | yamidaṁ → yampidaṁ (bjt) | tasmimpi → tasmiṁpi (th)บุคคลเมื่อรู้ เมื่อเห็นมโนตามความเป็นจริง เมื่อรู้ เมื่อเห็นธรรมารมณ์ตาม ความเป็นจริง เมื่อรู้ เมื่อเห็นมโนวิญญาณตามความเป็นจริง เมื่อรู้ เมื่อเห็น มโนสัมผัสตามความเป็นจริง เมื่อรู้ เมื่อเห็นสุข ทุกข์ หรืออทุกขมสุขที่สัตว์เสวย ซึ่งเกิดขึ้นเพราะมโนสัมผัสเป็นปัจจัย ตามความเป็นจริง ย่อมไม่ยินดีในมโน ย่อม ไม่ยินดีในธรรมารมณ์ ย่อมไม่ยินดีในมโนวิญญาณ ย่อมไม่ยินดีในมโนสัมผัส ย่อมไม่ยินดีในสุข ทุกข์ หรืออทุกขมสุขที่สัตว์เสวยซึ่งเกิดขึ้นเพราะมโนสัมผัสเป็น ปัจจัย
Tassa asārattassa asaṁyuttassa asammūḷhassa ādīnavānupassino viharato āyatiṁ pañcupādānakkhandhā apacayaṁ gacchanti.เมื่อบุคคลนั้นไม่ยินดี ไม่หมกมุ่น ไม่ลุ่มหลง พิจารณาเห็นเป็นโทษอยู่ อุปาทานขันธ์ ๕ ย่อมไม่ถึงความพอกพูนขึ้นต่อไป
Taṇhā cassa ponobbhavikā nandīrāgasahagatā tatratatrābhinandinī, sā cassa pahīyati.
nandīrāgasahagatā → nandirāgasahagatā (sya-all) | ponobbhavikā nandīrāgasahagatā tatratatrābhinandinī → ponobhavikā nandirāgasahagatā tatra tatrābhinandinī (bjt)เขาย่อมละตัณหาที่นำไปสู่ภพ ใหม่อันสหรคตด้วยความเพลิดเพลินยินดี ชวนให้เพลิดเพลินในอารมณ์นั้น ๆ ได้
Tassa kāyikāpi darathā pahīyanti, cetasikāpi darathā pahīyanti;ย่อมละความกระวนกระวายที่เป็นไปทางกาย ที่เป็นไปทางใจ
kāyikāpi santāpā pahīyanti, cetasikāpi santāpā pahīyanti;ละความเดือดร้อนที่ เป็นไปทางกาย ที่เป็นไปทางใจ
kāyikāpi pariḷāhā pahīyanti, cetasikāpi pariḷāhā pahīyanti.ละความเร่าร้อนที่เป็นไปทางกาย ที่เป็นไปทางใจได้
So kāyasukhampi cetosukhampi paṭisaṁvedeti.
kāyasukhampi → kāyikasukhampi (sya-all)จึงเสวยสุขทางกายบ้าง เสวยสุขทางใจบ้าง
Yā tathābhūtassa diṭṭhi sāssa hoti sammādiṭṭhi;
tathābhūtassa → yathābhūtassa (pts)ทิฏฐิของบุคคลผู้มีธรรมอย่างนั้น ย่อมเป็นสัมมาทิฏฐิ
yo tathābhūtassa saṅkappo svāssa hoti sammāsaṅkappo;
tathābhūtassa → yathābhūtassa (pts)ความดำริของ บุคคลผู้มีธรรมอย่างนั้นย่อมเป็นสัมมาสังกัปปะ
yo tathābhūtassa vāyāmo svāssa hoti sammāvāyāmo;ความพยายามของบุคคลผู้มี ธรรมอย่างนั้นย่อมเป็นสัมมาวายามะ
yā tathābhūtassa sati sāssa hoti sammāsati;สติของบุคคลผู้มีธรรมอย่างนั้นย่อมเป็น สัมมาสติ
yo tathābhūtassa samādhi svāssa hoti sammāsamādhi.สมาธิของบุคคลผู้มีธรรมอย่างนั้นย่อมเป็นสัมมาสมาธิ
Pubbeva kho panassa kāyakammaṁ vacīkammaṁ ājīvo suparisuddho hoti.ส่วนกายกรรม วจีกรรม อาชีวะของเขาจัดว่าบริสุทธิ์ในเบื้องต้นทีเดียว
Evamassāyaṁ ariyo aṭṭhaṅgiko maggo bhāvanāpāripūriṁ gacchati.เมื่อเป็นเช่นนี้ อริยมรรค มีองค์ ๘ นี้ของเขาย่อมถึงความเจริญเต็มที่
Tassa evaṁ imaṁ ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ bhāvayato cattāropi satipaṭṭhānā bhāvanāpāripūriṁ gacchanti, cattāropi sammappadhānā bhāvanāpāripūriṁ gacchanti, cattāropi iddhipādā bhāvanāpāripūriṁ gacchanti, pañcapi indriyāni bhāvanāpāripūriṁ gacchanti, pañcapi balāni bhāvanāpāripūriṁ gacchanti, sattapi bojjhaṅgā bhāvanāpāripūriṁ gacchanti.
imaṁ → (sya-all)เมื่อบุคคลนั้นเจริญอริยมรรคมีองค์ ๘ นี้อยู่อย่างนี้ สติปัฏฐาน ๔ ก็ดี สัมมัปปธาน ๔ ก็ดี อิทธิบาท ๔ ก็ดี อินทรีย์ ๕ ก็ดี พละ ๕ ก็ดี โพชฌงค์ ๗ ก็ดี ย่อมถึงความเจริญเต็มที่
Tassime dve dhammā yuganandhā vattanti—
yuganandhā → yuganaddhā (sya-all)ธรรม ๒ นี้ คือ
samatho ca vipassanā ca.(๑) สมถะ (๒) วิปัสสนา
So ye dhammā abhiññā pariññeyyā te dhamme abhiññā parijānāti.ของเขาย่อมเคียงคู่กันไป บุคคลนั้นย่อมกำหนดรู้ธรรมที่ควรกำหนดรู้ด้วยปัญญาอันยิ่ง
Ye dhammā abhiññā pahātabbā te dhamme abhiññā pajahati.ย่อมละธรรมที่ควรละ ด้วยปัญญาอันยิ่ง
Ye dhammā abhiññā bhāvetabbā te dhamme abhiññā bhāveti.ย่อมเจริญธรรมที่ควรเจริญด้วยปัญญาอันยิ่ง
Ye dhammā abhiññā sacchikātabbā te dhamme abhiññā sacchikaroti.
abhiññā → (sya-all)ย่อมทำให้แจ้ง ธรรมที่ควรทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่ง
Katame ca, bhikkhave, dhammā abhiññā pariññeyyā?ธรรมที่ควรกำหนดรู้ด้วยปัญญาอันยิ่ง เป็นอย่างไร
‘Pañcupādānakkhandhā’ tissa vacanīyaṁ, seyyathidaṁ—
pañcupādānakkhandhā tissa → pañcupādānakkhandhātissa (th) | seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (th)ควรจะตอบว่า ‘อุปาทานขันธ์ ๕’ คือ
rūpupādānakkhandho, vedanupādānakkhandho, saññupādānakkhandho, saṅkhārupādānakkhandho, viññāṇupādānakkhandho.๑. รูปูปาทานขันธ์ ๒. เวทนูปาทานขันธ์ ๓. สัญญูปาทานขันธ์ ๔. สังขารูปาทานขันธ์ ๕. วิญญาณูปาทานขันธ์
Ime dhammā abhiññā pariññeyyā.ธรรมเหล่านี้ ชื่อว่าธรรมที่ควรกำหนดรู้ด้วยปัญญาอันยิ่ง
Katame ca, bhikkhave, dhammā abhiññā pahātabbā?ธรรมที่ควรละด้วยปัญญาอันยิ่ง เป็นอย่างไร
Avijjā ca bhavataṇhā ca—
ca → cā (pts)คือ (๑) อวิชชา (๒) ภวตัณหา
ime dhammā abhiññā pahātabbā.ธรรมเหล่านี้ ชื่อว่าธรรมที่ควรละด้วยปัญญาอันยิ่ง
Katame ca, bhikkhave, dhammā abhiññā bhāvetabbā?ธรรมที่ควรเจริญด้วยปัญญาอันยิ่ง เป็นอย่างไร Samatho ca vipassanā ca—คือ (๑) สมถะ (๒) วิปัสสนา ime dhammā abhiññā bhāvetabbā.ธรรมเหล่านี้ ชื่อว่าธรรมที่ควรเจริญด้วยปัญญาอันยิ่ง
Katame ca, bhikkhave, dhammā abhiññā sacchikātabbā?ธรรมที่ควรทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่ง เป็นอย่างไร Vijjā ca vimutti ca—คือ (๑) วิชชา (๒) วิมุตติ ime dhammā abhiññā sacchikātabbā”ti.ธรรมเหล่านี้ ชื่อว่าธรรมที่ควรทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่ง”
Idamavoca bhagavā.
idamavoca → idam avoca (pts)พระผู้มีพระภาคได้ตรัสภาษิตนี้แล้ว
Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṁ abhinandunti.
abhinandunti → abhinandun ti (pts)ภิกษุเหล่านั้นมีใจยินดีต่างชื่นชมพระ ภาษิตของพระผู้มีพระภาค ดังนี้แล
Mahāsaḷāyatanikasuttaṁ niṭṭhitaṁ sattamaṁ.
mahāsaḷāyatanikasuttaṁ niṭṭhitaṁ → mahāsaḷāyatanika suttaṁ (bjt) | mahāsaḷāyatanikasuttaṁ → saḷāyatanavibhaṅgasuttaṁ (th)สฬายตนวิภังคสูตรที่ ๗ จบ