Atha purābhedasuttaniddesaṁ vakkhati—

Kathaṁdassī kathaṁsīlo, upasantoti vuccati;
ca → ājāniyāva (sya-all, pts-vp-pli1) Taṁ me gotama pabrūhi, pucchito uttamaṁ naraṁ.

Kathaṁdassī kathaṁsīlo, upasantoti vuccatīti. Kathaṁdassīti kīdisena dassanena samannāgato, kiṁsaṇṭhitena, kiṁpakārena, kiṁpaṭibhāgenāti—
ti → -3 Si om. (pts note) | kīdisena → Bp kiṁdisena; S karisena. (pts note) | kiṁpaṭibhāgenā → S paṭibhavenā. (pts note) kathaṁdassī. Kathaṁsīloti kīdisena sīlena samannāgato, kiṁsaṇṭhitena, kiṁpakārena, kiṁpaṭibhāgenāti—
kīdisena → Bp kiṁdisena. (pts note) | kiṁsaṇṭhitena → S -saṁkhitena. (pts note) kathaṁdassī kathaṁsīlo. Upasantoti vuccatīti santo upasanto vūpasanto nibbuto paṭipassaddhoti vuccati pavuccati kathīyati bhaṇīyati dīpīyati voharīyati.
vūpasanto → vūpasanto nicchāto (bj) | dīpīyati → dīpiyati (bj) | upasanto → (sya-all, pts) | kathīyati bhaṇīyati dīpīyati voharīyati → kathiyati bhaṇiyati dīpiyati vohariyati (sya-all) | santo → Bp S ad. upasanto. (pts note) | kathiyati → Bp kathiyy-. (pts note) | vohariyati → Bp vohariyy-; S vohareyyā ti. (pts note) Kathaṁdassīti adhipaññaṁ pucchati, kathaṁsīloti adhisīlaṁ pucchati, upasantoti adhicittaṁ pucchatīti—
pucchati kathaṁsīloti → vuccati kathaṁ sīloti (bj) | ti → S om. (pts note) | pucchati → -12 S adhipañhaṁ vuccati. (pts note) | pucchatī → S vuccatī. (pts note) kathaṁdassī kathaṁsīlo upasantoti vuccati.

Taṁ me gotama pabrūhīti.
pabrūhīti tanti → pabruhī ti tan ti (pts) Tanti yaṁ pucchāmi, yaṁ yācāmi, yaṁ ajjhesāmi, yaṁ pasādemi.
ajjhesāmi → S ad. yaṁ passāmi. (pts note) Gotamāti so nimmito buddhaṁ bhagavantaṁ gottena ālapati. Pabrūhīti brūhi ācikkha desehi paññapehi paṭṭhapehi vivara vibhaja uttānīkarohi pakāsehīti—
paññapehi → paññāpehi (sya-all, pts) | vivara → S vivarāhi. (pts note) | vibhaja → S vibhajehi. (pts note) taṁ me gotama pabrūhi.

Pucchito uttamaṁ naranti. Pucchitoti puṭṭho pucchito yācito ajjhesito pasādito. Uttamaṁ naranti aggaṁ seṭṭhaṁ visiṭṭhaṁ pāmokkhaṁ uttamaṁ pavaraṁ naranti—
visiṭṭhaṁ → viseṭṭhaṁ (bj, sya-all, pts) | pāmokkhaṁ → S vimokkhaṁ. (pts note) | pavaraṁ → S paramaṁ. (pts note) pucchito uttamaṁ naraṁ.

Tenāha so nimmito—

“Kathaṁdassī kathaṁsīlo, upasantoti vuccati; Taṁ me gotama pabrūhi, pucchito uttamaṁ naran”ti.

Vītataṇho purā bhedā, (iti bhagavā)
iti → ti (sya-all, pts) | iti → purā bhedāti (bj: syā, PTS) | ti → Si iti. (pts note) Pubbamantamanissito; Vemajjhe nupasaṅkheyyo,
vemajjhe nupasaṅkheyyo → vemajjhenūpasaṁkheyyo (bj) Tassa natthi purakkhataṁ.
purakkhataṁ → purekkhataṁ (bj, sya-all) | purekkhataṁ → Bp pura-. (pts note)

Vītataṇho purā bhedāti.
bhedāti → bhedāti bhagavāti (sya-all, pts) Purā kāyassa bhedā, purā attabhāvassa bhedā, purā kaḷevarassa nikkhepā, purā jīvitindriyassa upacchedā vītataṇho vigatataṇho cattataṇho vantataṇho muttataṇho pahīnataṇho paṭinissaṭṭhataṇho, vītarāgo vigatarāgo cattarāgo vantarāgo muttarāgo pahīnarāgo paṭinissaṭṭharāgo, nicchāto nibbuto sītibhūto sukhappaṭisaṁvedī brahmabhūtena attanā viharati.
kaḷevarassa → kalebarassa (bj) | sītibhūto sukhappaṭisaṁvedī → sītībhūto sukhapaṭisaṁvedī (bj) | muttarāgo → (pts) | viharati bhagavāti → viharatī ti bhagavā ti (pts) | bhedā → S bhedo. (pts note) | nikkhepā → S bhedanik-. (pts note) | cattarāgo → S ad. ti. (pts note) | vantarāgo → Bp S ad. muttarāgo. (pts note) | nicchāto → S nijjhāto. (pts note)

Bhagavāti gāravādhivacanaṁ.
ti → -13 Bp S viharati. (pts note) Api ca bhaggarāgoti bhagavā, bhaggadosoti bhagavā, bhaggamohoti bhagavā,
bhagavā → bhagavā bhaggadiṭṭhīti bhagavā (bj) bhaggamānoti bhagavā,
bhaggamānoti → bhaggadiṭṭhī ti (pts) bhaggadiṭṭhīti bhagavā,
bhaggadiṭṭhīti bhagavā bhaggataṇhoti → bhaggakaṇṭakoti (bj) | bhaggadiṭṭhīti → bhaggakaṇṭako ti (pts) | bhaggakaṇṭakoti → taṇhoti (bj: machasaṁ) | bhaggakaṇṭako → Bp S bhaggataṇho. (pts note) bhaggataṇhoti bhagavā,
bhaggataṇhoti → bhaggakaṇṭakoti (sya-all) | bhaggataṇhoti bhagavā bhaggakilesoti → bhaggakileso ti (pts) bhaggakilesoti bhagavā, bhaji vibhaji pavibhaji dhammaratananti bhagavā,
pavibhaji → paṭivibhaji (bj, sya-all) | pavibhaji dhammaratananti → paṭivibhaji dhammaratanan ti (pts) | paṭivibhaji → Bp pavibhaji; S paṭibhaji. (pts note) bhavānaṁ antakaroti bhagavā, bhāvitakāyo bhāvitasīlo bhāvitacitto bhāvitapaññoti bhagavā,
bhāvitakāyo → bhāvitakāyoti bhagavā (sya-all, pts) | Bhagavā → -8 Bp S om. (pts note) | Bhagavā → -16 S om. (pts note) bhaji vā bhagavā araññavanapatthāni pantāni senāsanāni appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppānīti bhagavā,
araññavanapatthāni → araññe vanapatthāni (bj) | manussarāhasseyyakāni → manussarāhaseyyāni (bj) | manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppānīti → manussarāhaseyyakāni paṭisallānasārūpānīti (sya-all, pts) | araññavanapatthāni → S araññe vanapattāni. (pts note) | paṭisallānasārūpānī → Bp S -ruppānī. (pts note) bhāgī vā bhagavā cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānanti bhagavā, bhāgī vā bhagavā attharasassa dhammarasassa vimuttirasassa adhisīlassa adhicittassa adhipaññāyāti bhagavā, bhāgī vā bhagavā catunnaṁ jhānānaṁ catunnaṁ appamaññānaṁ catunnaṁ arūpasamāpattīnanti bhagavā, bhāgī vā bhagavā aṭṭhannaṁ vimokkhānaṁ aṭṭhannaṁ abhibhāyatanānaṁ navannaṁ anupubbavihārasamāpattīnanti bhagavā, bhāgī vā bhagavā dasannaṁ paññābhāvanānaṁ dasannaṁ kasiṇasamāpattīnaṁ ānāpānassatisamādhissa asubhasamāpattiyāti bhagavā,
paññābhāvanānaṁ → saññābhāvanānaṁ (bj, sya-all, pts) | saññābhāvanānaṁ → Bp paññā-. (pts note) | ti → -4 Bp -pattinatthi (=-pattinā ti). (pts note) bhāgī vā bhagavā catunnaṁ satipaṭṭhānānaṁ catunnaṁ sammappadhānānaṁ catunnaṁ iddhipādānaṁ pañcannaṁ indriyānaṁ pañcannaṁ balānaṁ sattannaṁ bojjhaṅgānaṁ ariyassa aṭṭhaṅgikassa maggassāti bhagavā, bhāgī vā bhagavā dasannaṁ tathāgatabalānaṁ catunnaṁ vesārajjānaṁ catunnaṁ paṭisambhidānaṁ channaṁ abhiññānaṁ channaṁ buddhadhammānanti bhagavā. Bhagavāti netaṁ nāmaṁ mātarā kataṁ, na pitarā kataṁ, na bhātarā kataṁ, na bhaginiyā kataṁ, na mittāmaccehi kataṁ, na ñātisālohitehi kataṁ, na samaṇabrāhmaṇehi kataṁ, na devatāhi kataṁ; vimokkhantikametaṁ buddhānaṁ bhagavantānaṁ bodhiyā mūle saha sabbaññutañāṇassa paṭilābhā sacchikā paññatti yadidaṁ bhagavāti— vītataṇho purābhedāti bhagavā.
purābhedāti → purā bhedā iti (bj) | iti → bhedāti (bj: sīmu10, machasaṁ, PTS)

Pubbamantamanissitoti pubbanto vuccati atīto addhā.
pubbanto → S ad. ti. (pts note) Atītaṁ addhānaṁ ārabbha taṇhā pahīnā, diṭṭhi paṭinissaṭṭhā taṇhāya pahīnattā, diṭṭhiyā paṭinissaṭṭhattā.
pahīnā → pahīnā hoti (bj, sya-all, pts) Evampi pubbamantamanissito.
antam → -6 Si pubbantam. (pts note) Atha vā “evaṁrūpo ahosiṁ atītamaddhānan”ti tattha nandiṁ na samannāneti,
samannāneti → samanvāgameti (sya-all, pts) | samanvāgameti → Bp S samannāneti. (pts note) “evaṁvedano ahosiṁ … evaṁsañño ahosiṁ … evaṁsaṅkhāro ahosiṁ … evaṁviññāṇo ahosiṁ atītamaddhānan”ti tattha nandiṁ na samannāneti.
tattha → natthi (bj) | samannāneti → samanvāgameti (sya-all) | evaṁviññāṇo → evaṁviññāno (pts) | tattha → S ad. tattha. (pts note) | samanvāgameti → Bp S samannāneti. (pts note) Evampi pubbamantamanissito.
antam → -3 Si pubbantam throughout. (pts note) Atha vā “iti me cakkhu ahosi atītamaddhānaṁ—
cakkhu → cakkhuṁ (mr) | cakkhu → cakkhuṁ (cck: sī. ka.) | cakkhu → Bp cakkhuṁ. (pts note) iti rūpā”ti tattha na chandarāgapaṭibaddhaṁ hoti viññāṇaṁ, na chandarāgapaṭibaddhattā viññāṇassa na tadabhinandati; na tadabhinandanto.
abhinandanto → S abhinando (pts note) Evampi pubbamantamanissito. “Iti me sotaṁ ahosi atītamaddhānaṁ—
atītamaddhānaṁ → atītam addhāṇaṁ (pts) iti saddā”ti, “iti me ghānaṁ ahosi atītamaddhānaṁ— iti gandhā”ti, “iti me jivhā ahosi atītamaddhānaṁ— iti rasā”ti, “iti me kāyo ahosi atītamaddhānaṁ—
iti → S ad. me. (pts note) iti phoṭṭhabbā”ti, “iti me mano ahosi atītamaddhānaṁ— iti dhammā”ti tattha na chandarāgapaṭibaddhaṁ hoti viññāṇaṁ, na chandarāgapaṭibaddhattā viññāṇassa na tadabhinandati;
na → S om. (pts note) na tadabhinandanto. Evampi pubbamantamanissito. Atha vā yāni tāni pubbe mātugāmena saddhiṁ hasitalapitakīḷitāni na tadassādeti, na taṁ nikāmeti, na ca tena vittiṁ āpajjati.
atha vā yāni → athavā yānāssu (bj); athavā yānassu (sya-all) | hasitalapitakīḷitāni → hasita lapita kathita kīḷitāni (sya-all, pts) | vittiṁ → pavittiṁ (sya-all, pts) | tāni → yāni tāni (bj: machasaṁ) | yān → Bp S yāni. (pts note) | hasitalapitakathitakīḷitāni → Bp S hasitalapitakīḷitāni. (pts note) | pavittiṁ → Bp S vittiṁ. (pts note) Evampi pubbamantamanissito.

Vemajjhe nupasaṅkheyyoti. Vemajjhaṁ vuccati paccuppanno addhā.
vemajjhaṁ → vemajjhe (sya-all) | vemajjhe → Bp S vemajjhaṁ. (pts note) Paccuppannaṁ addhānaṁ ārabbha taṇhā pahīnā, diṭṭhi paṭinissaṭṭhā.
pahīnā → pahīnā hoti (bj, sya-all, pts) Taṇhāya pahīnattā, diṭṭhiyā paṭinissaṭṭhattā rattoti nupasaṅkheyyo, duṭṭhoti nupasaṅkheyyo, mūḷhoti nupasaṅkheyyo, vinibaddhoti nupasaṅkheyyo, parāmaṭṭhoti nupasaṅkheyyo, vikkhepagatoti nupasaṅkheyyo, aniṭṭhaṅgatoti nupasaṅkheyyo, thāmagatoti nupasaṅkheyyo;
nupasaṅkheyyo → nūpasaṁkheyyo (bj) | vinibaddhoti → vinibandhoti (sya-all) | upasaṁkheyyo → -12 Si om. (pts note) | aniṭṭhaṅgato → Bp anitthāgato. (pts note) te abhisaṅkhārā pahīnā; abhisaṅkhārānaṁ pahīnattā gatiyā nupasaṅkheyyo, nerayikoti vā tiracchānayonikoti vā pettivisayikoti vā manussoti vā devoti vā rūpīti vā arūpīti vā saññīti vā asaññīti vā nevasaññīnāsaññīti vā.
gatiyā → gatiyo (sya-all) | nupasaṅkheyyo → nūpasaṁkheyyo (bj) | pettivisayikoti → pittivisayikoti (sya-all, pts) | upasaṁkheyyo → -13 S om. (pts note) | manusso → S manussayoniko. (pts note) | nevasaññī → S ad. ti vā. (pts note) So hetu natthi paccayo natthi kāraṇaṁ natthi yena saṅkhaṁ gaccheyyāti—
saṁkhaṁ → S saṅkhyaṁ. (pts note) vemajjhe nupasaṅkheyyo.

Tassa natthi purakkhatanti.
purakkhatanti → purekkhatanti (bj, sya-all) Tassāti arahato khīṇāsavassa. Purekkhārāti dve purekkhārā—
purekkhārāti → purakkhāroti (bj); purekkhāroti (sya-all, pts) | Purekkhāro → Bp S purekkhārā. (pts note) taṇhāpurekkhāro ca diṭṭhipurekkhāro ca …pe… ayaṁ taṇhāpurekkhāro …pe… ayaṁ diṭṭhipurekkhāro. Tassa taṇhāpurekkhāro pahīno, diṭṭhipurekkhāro paṭinissaṭṭho.
Tassa → Si om. (pts note) Taṇhāpurekkhārassa pahīnattā, diṭṭhipurekkhārassa paṭinissaṭṭhattā na taṇhaṁ vā diṭṭhiṁ vā purato katvā carati, na taṇhādhajo na taṇhāketu na taṇhādhipateyyo, na diṭṭhidhajo na diṭṭhiketu na diṭṭhādhipateyyo, na taṇhāya vā diṭṭhiyā vā parivārito carati.
carati → caratīti (sya-all) | carati evampi → caratī ti evam pi (pts) | purato → S pureto. (pts note) Evampi tassa natthi purakkhataṁ.
purakkhataṁ atha vā → purekkhataṁ athavā (bj, sya-all) Atha vā “evaṁrūpo siyaṁ anāgatamaddhānan”ti tattha nandiṁ na samannāneti,
samannāneti → samanvāgameti (sya-all, pts) | samannāneti → samanvāgameti (bj: PTS, syā) “evaṁvedano siyaṁ … evaṁsañño siyaṁ … evaṁsaṅkhāro siyaṁ … evaṁviññāṇo siyaṁ anāgatamaddhānan”ti tattha nandiṁ na samannāneti.
samannāneti → samanvāgameti (sya-all) | samannāneti evampi → samanvāgameti evam pi (pts) | samannāneti → samanvāgameti (bj: PTS, syā) | samanvāgameti → Bp S samannāneti. (pts note) Evampi tassa natthi purakkhataṁ.
purakkhataṁ atha vā → purekkhataṁ athavā (bj, sya-all) Atha vā “iti me cakkhu siyā anāgatamaddhānaṁ—
cakkhu → cakkhuṁ (bj: sīmu11) iti rūpā”ti appaṭiladdhassa paṭilābhāya cittaṁ na paṇidahati, cetaso appaṇidhānappaccayā na tadabhinandati;
appaṇidhānappaccayā → apaṇidhānapaccayā (bj: a.nid) | appaṇidhānapaccayā → S appadhāna-. (pts note) na tadabhinandanto.
abhinandanto → S abhinando. (pts note) Evampi tassa natthi purakkhataṁ.
purakkhataṁ → purekkhataṁ (bj, sya-all) “Iti me sotaṁ siyā anāgatamaddhānaṁ— iti saddā”ti, “iti me ghānaṁ siyā anāgatamaddhānaṁ—
saddā → Si saddhā. (pts note) iti gandhā”ti, “iti me jivhā siyā anāgatamaddhānaṁ— iti rasā”ti, “iti me kāyo siyā anāgatamaddhānaṁ— iti phoṭṭhabbā”ti, “iti me mano siyā anāgatamaddhānaṁ— iti dhammā”ti appaṭiladdhassa paṭilābhāya cittaṁ na paṇidahati, cetaso appaṇidhānappaccayā na tadabhinandati;
iti → S ad. me. (pts note) | appaṇidhānapaccayā → S apaṇidhānaṁp-. (pts note) na tadabhinandanto. Evampi tassa natthi purakkhataṁ.
purakkhataṁ atha vā → purekkhataṁ athavā (bj, sya-all) Atha vā “imināhaṁ sīlena vā vatena vā tapena vā brahmacariyena vā devo vā bhavissāmi devaññataro”ti vā appaṭiladdhassa paṭilābhāya cittaṁ na paṇidahati, cetaso appaṇidhānappaccayā na tadabhinandati;
devaññataroti vā → devaññataro vāti (bj, sya-all) | vatena → vattena (bj: PTS) | imināhaṁ → S om. (pts note) | vattena → -2 Bp va vatena; S om. (pts note) na tadabhinandanto.
tadabhinandanto → tadabhinandato (cck) Evampi tassa natthi purakkhataṁ.
purakkhataṁ → purekkhataṁ (bj, sya-all)

Tenāha bhagavā—

“Vītataṇho purā bhedā, (iti bhagavā)
iti → ti (sya-all, pts) Pubbamantamanissito; vemajjhe nupasaṅkheyyo, Tassa natthi purakkhatan”ti.
purakkhatanti → purekkhatanti (bj, sya-all)

Akkodhano asantāsī, avikatthī akukkuco;
asantāsī → asantāpi (bj: manupa) avikatthī → avikatthi (bj) | akukkuco → akukkucco (bj: sīmu11) | avikatthī → Bp avikattī; S akatti. (pts note) | akukkuco → Bp S akukkucco throughout. (pts note) Mantabhāṇī anuddhato, sa ve vācāyato muni.
mantabhāṇī → mantābhāṇī (sya-all, pts) muni → munī (pts) | vācāyato → S vācāya so. (pts note)

Akkodhano asantāsīti. Akkodhanoti yañhi kho vuttaṁ.
yañhi → hi (bj, sya-all) | kho → yaṁ hi kho (bj: machasaṁ) | hi → Bp yaṁhi. (pts note) Api ca kodho tāva vattabbo.
vattabbo → S daṭṭhabbo. (pts note) Dasahākārehi kodho jāyati— “anatthaṁ me acarī”ti kodho jāyati,
acarīti → carī ti (pts) | carī → S acarī. (pts note) “anatthaṁ me caratī”ti kodho jāyati, “anatthaṁ me carissatī”ti kodho jāyati,
carissatī → S acariyatī. (pts note) “piyassa me manāpassa anatthaṁ acari …
acari → acarīti (sya-all, pts) anatthaṁ carati …
carati → caratīti (sya-all, pts) anatthaṁ carissatī”ti kodho jāyati,
kodho jāyati → (sya-all) | jāyati → -10 Si om. (pts note) “appiyassa me amanāpassa atthaṁ acari …
acari → acarīti (sya-all, pts) atthaṁ carati …
carati → caratīti appiyassa me amanāpassa (sya-all) atthaṁ carissatī”ti kodho jāyati, aṭṭhāne vā pana kodho jāyati. Yo evarūpo cittassa āghāto paṭighāto, paṭighaṁ paṭivirodho, kopo pakopo sampakopo, doso padoso sampadoso, cittassa byāpatti manopadoso, kodho kujjhanā kujjhitattaṁ, doso dussanā dussitattaṁ, byāpatti byāpajjanā byāpajjitattaṁ, virodho paṭivirodho caṇḍikkaṁ, asuropo anattamanatā cittassa—
asuropo → assuropo (si, sya-all, pts-vp-pli1, mr) | paṭivirodho → paṭinirodho (pts) | asuropo → assuropo (bj: sīmu11) | asuropo → assuropo (cck: sī. ka.) | paṭinirodho → -11 S vividhaṁ virodho. (pts note) | paṭinirodho → Bp paṭivirodho. (pts note) | assuropo → -13 S caṇḍikassaropo. (pts note) ayaṁ vuccati kodho.

Api ca kodhassa adhimattaparittatā veditabbā. Atthi kañci kālaṁ kodho cittāvilakaraṇamatto hoti, na ca tāva mukhakulānavikulāno hoti;
kañci → kiñci (mr) | kālaṁ → kiñcākālaṁ (bj: a.nid) | kañci → kiñci (cck: ka.) | kañci → Bp S kiñci and below. (pts note) | mukhakulānavikulāno → S mukhakuṁkulānavikulānamatto. (pts note) atthi kañci kālaṁ kodho mukhakulānavikulānamatto hoti, na ca tāva hanusañcopano hoti;
kañci → Bp S kiñci. (pts note) | kālaṁ → S kāle and below. (pts note) atthi kañci kālaṁ kodho hanusañcopanamatto hoti, na ca tāva pharusavācaṁ nicchāraṇo hoti;
pharusavācaṁ nicchāraṇo → pharusavācānicchāraṇamatto (bj); pharusavācanicchāraṇo (sya-all, pts-vp-pli1) | pharusavācaṁ nicchāraṇo → pharusavācānicchāraṇo (bj); pharusavācaniccharāṇo (pts) | nicchāraṇo → pharusavācanicchāraṇo (cck: syā.) atthi kañci kālaṁ kodho pharusavācaṁ nicchāraṇamatto hoti, na ca tāva disāvidisānuvilokano hoti;
pharusavācaṁ nicchāraṇamatto → pharusavācānicchāraṇamatto (bj); pharusavācanicchāraṇamatto (sya-all, pts) | disāvidisānuvilokano → disāvidisaṁ anuvilokano (sya-all, pts) | pharusavācanicchāraṇamatto → Bp pharusavacaṁ nic-. (pts note) atthi kañci kālaṁ kodho disāvidisānuvilokanamatto hoti, na ca tāva daṇḍasatthaparāmasano hoti;
disāvidisānuvilokanamatto → disāvidisaṁ anuvilokanamatto (sya-all, pts) | anuvilokanamatto → -6 Bp S disāvidisānu-. (pts note) atthi kañci kālaṁ kodho daṇḍasatthaparāmasanamatto hoti, na ca tāva daṇḍasatthaabbhukkiraṇo hoti; atthi kañci kālaṁ kodho daṇḍasatthaabbhukkiraṇamatto hoti, na ca tāva daṇḍasatthaabhinipātano hoti;
daṇḍasattha-abbhukkiraṇamatto → Bp daṇḍasatthaṁ a-. (pts note) | daṇḍasattha-abhinipātano → Bp S daṇḍasatthaṁ a-. (pts note) atthi kañci kālaṁ kodho daṇḍasatthaabhinipātamatto hoti, na ca tāva chinnavicchinnakaraṇo hoti;
daṇḍasatthaabhinipātamatto → daṇḍasatthaabhinipātanamatto (bj, sya-all, pts) | chinnavicchinnakaraṇo → chindavicchindakaraṇo (sya-all, pts) | chinnavichinnakaraṇo → chiddavichiddakaraṇo (bj: a.nid, PTS); chinnāvicchinnakaraṇo (bj: manupa) | kañci → Bp S kiñci. (pts note) | daṇḍasattha-abhinipātanamatto → Bp pātamatto. (pts note) atthi kañci kālaṁ kodho chinnavicchinnakaraṇamatto hoti, na ca tāva sambhañjanapalibhañjano hoti;
sambhañjanapalibhañjano → sambhañjanapaḷibhañjano (bj); sambhañjanaparibhañjano (sya-all, pts) | chinnavicchinnakaraṇamatto → chindavicchindakaraṇamatto (sya-all, pts) | chindavichindakaraṇamatto → Bp S chinnavichinna-. (pts note) atthi kañci kālaṁ kodho sambhañjanapalibhañjanamatto hoti, na ca tāva aṅgamaṅgaapakaḍḍhano hoti;
sambhañjanapalibhañjanamatto → sambhañjanapaḷibhañjanamatto (bj); sambhañjanaparibhañjanamatto (sya-all, pts) | aṅgamaṅgaapakaḍḍhano → aṅgamaṅgāpakaḍḍhano (bj, sya-all, pts) | sambhañjanaparibhañjanamatto → Bp S -palibhañj-. (pts note) | aṅgamaṅgāpakaḍḍhano → Bp aṅgamaṇgaṁp-. (pts note) atthi kañci kālaṁ kodho aṅgamaṅgaapakaḍḍhanamatto hoti, na ca tāva jīvitāvoropano hoti;
jīvitāvoropano → jīvitā voropaṇo (bj); jīvitapanāsano (sya-all, pts-vp-pli1) | aṅgamaṅgaapakaḍḍhanamatto → aṅgamaṅgāpakaḍḍhanamatto (bj, sya-all, pts) | voropaṇo → jīvitapanāsano (bj: syā, PTS) | jīvitāvoropano → jīvitapanāsano (cck: syā.) | jīvitapanāsano → Bp jīvitāvoropano. (pts note) atthi kañci kālaṁ kodho jīvitāvoropanamatto hoti, na ca tāva sabbacāgapariccāgāya saṇṭhito hoti.
jīvitāvoropanamatto → jīvitā voropaṇamatto (bj); jīvitapanāsanamatto (sya-all, pts) | sabbacāgapariccāgāya saṇṭhito → sabbacāgapariccāgasaṇṭhito (sya-all, pts) | jīvitapanāsanamatto → Bp jīvitāvoropanamatto. (pts note) | sabbacāgaparicāgasaṇṭhito → Bp -paricchāgāya saṇṭhito. (pts note) Yato kodho parapuggalaṁ ghāṭetvā attānaṁ ghāṭeti, ettāvatā kodho paramussadagato paramavepullappatto hoti.
ghāṭetvā → ghātetvā (bj, sya-all, pts) | ghāṭeti → ghāteti (bj, sya-all, pts) | kodho → -13 S om. (pts note) | paramavepullapatto → S -vephullaṁpatto. (pts note) Yassa so kodho pahīno samucchinno vūpasanto paṭipassaddho abhabbuppattiko ñāṇagginā daḍḍho, so vuccati akkodhano.
yassa so → yasseso (sya-all, pts) | eso → -19 Bp S yassa so. (pts note) Kodhassa pahīnattā akkodhano, kodhavatthussa pariññātattā akkodhano, kodhahetussa upacchinnattā akkodhanoti—
upacchinnattā → ucchinnattā (sya-all) | upacchinnattā akkodhanoti → ucchinnattā (pts) | ucchinnattā → Bp upacchinnattā. (pts note) akkodhano.

Asantāsīti idhekacco tāsī hoti uttāsī parittāsī, so tasati uttasati parittasati bhāyati santāsaṁ āpajjati.
tasati → tasati na (cck) | paritasati → Bp S parittasati. (pts note) Kulaṁ vā na labhāmi, gaṇaṁ vā na labhāmi, āvāsaṁ vā na labhāmi, lābhaṁ vā na labhāmi, yasaṁ vā na labhāmi, pasaṁsaṁ vā na labhāmi, sukhaṁ vā na labhāmi, cīvaraṁ vā na labhāmi, piṇḍapātaṁ vā na labhāmi, senāsanaṁ vā na labhāmi, gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ vā na labhāmi, gilānupaṭṭhākaṁ vā na labhāmi, appaññātomhīti tasati uttasati parittasati bhāyati santāsaṁ āpajjati.
vā na labhāmi gaṇaṁ → (bj) | gilānupaṭṭhākaṁ → gilānūpaṭṭhākaṁ (bj) | gilānūpaṭṭhākaṁ → gilānupaṭṭhānaṁ (bj: sīmu11) | appaññātomhīti → appapaññātomhīti (bj: sīmu10) | labhāmi → S ad. gilānapaccayaṁ na labhāmi. (pts note) | gilānupaṭṭhākaṁ → S -paṭṭhanaṁ. (pts note) | ti → Bp S ad. tasati uttasati parittasati bhāyati santāsaṁ āpajjati. (pts note)

Idha bhikkhu asantāsī hoti anuttāsī aparittāsī; so na tasati na uttasati na parittasati na bhāyati na santāsaṁ āpajjati.
santāsaṁ → S ad. asantāsaṁ. (pts note) Kulaṁ vā na labhāmi, gaṇaṁ vā na labhāmi, āvāsaṁ vā na labhāmi, lābhaṁ vā na labhāmi, yasaṁ vā na labhāmi, pasaṁsaṁ vā na labhāmi, sukhaṁ vā na labhāmi, cīvaraṁ vā na labhāmi, piṇḍapātaṁ vā na labhāmi, senāsanaṁ vā na labhāmi, gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ vā na labhāmi, gilānupaṭṭhākaṁ vā na labhāmi, appaññātomhīti na tasati na uttasati na parittasati na bhāyati na santāsaṁ āpajjatīti—
gilānupaṭṭhākaṁ → gilānūpaṭṭhākaṁ (bj) | na → S om. (pts note) akkodhano asantāsī.

Avikatthī akukkucoti.
avikatthī → avikatthi (bj) Idhekacco katthī hoti vikatthī, so katthati vikatthati—
katthī → katthi (bj) | vikatthī → vikatthi (bj) | vikatthī → S ad. hoti. (pts note) ahamasmi sīlasampannoti vā vatasampannoti vā sīlabbatasampannoti vā
sīlabbatasampannoti → sīlavattasampannoti (sya-all) | vatasampannoti vā sīlabbatasampannoti → sīlabbatasampanno ti (pts) | vā → S ad. catasampanno ti vā. (pts note) jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vā vatthunā.
kolaputtiyena → kolaputtikena (sya-all, pts) | vijjāṭṭhānena vā → vijjaṭṭhānena va (sya-all) | paṭibhānena → paṭibhāṇena (sya-all, pts) | vijjāṭṭhānena → vijjaṭṭhānena (pts) | kolaputtikena → Bp -yena. (pts note) Uccā kulā pabbajitoti vā mahākulā pabbajitoti vā, mahābhogakulā pabbajitoti vā uḷārabhogakulā pabbajitoti vā, ñāto yasassī gahaṭṭhapabbajitānanti vā,
gahaṭṭhapabbajitānanti → sagahaṭṭhapabbajitānanti (bj) lābhimhi cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānanti vā, suttantikoti vā vinayadharoti vā dhammakathikoti vā, āraññikoti vā piṇḍapātikoti vā paṁsukūlikoti vā tecīvarikoti vā, sapadānacārikoti vā khalupacchābhattikoti vā nesajjikoti vā yathāsanthatikoti vā,
lābhimhi cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānanti → lābhīmhi cīvarapiṇḍapātisenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārānanti (bj) paṭhamassa jhānassa lābhīti vā dutiyassa jhānassa lābhīti vā tatiyassa jhānassa lābhīti vā catutthassa jhānassa lābhīti vā, ākāsānañcāyatanasamāpattiyā …
jhānassa → -1 S paṭhamajjhānassa. (pts note) viññāṇañcāyatanasamāpattiyā … ākiñcaññāyatanasamāpattiyā … nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā lābhīti vā katthati vikatthati. Evaṁ na katthati na vikatthati, katthanā vikatthanā ārato virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti—
vikatthanā → (sya-all, pts) | nissaṭo → nissaṭṭho (sya-all, pts) | katthanā → Bp ad. vikatthanā. (pts note) | nissaṭṭho → S nissaṭo. (pts note) | vimariyādikatena → Bp S vipari-. (pts note) avikatthī.

Akukkucoti. Kukkuccanti hatthakukkuccampi kukkuccaṁ, pādakukkuccampi kukkuccaṁ, hatthapādakukkuccampi kukkuccaṁ, akappiye kappiyasaññitā kappiye akappiyasaññitā, vikāle kālasaññitā kāle vikālasaññitā, avajje vajjasaññitā vajje avajjasaññitā;
vikāle kālasaññitā kāle vikālasaññitā → (sya-all) | kāle vikālasaññitā → (pts) yaṁ evarūpaṁ kukkuccaṁ kukkuccāyanā kukkuccāyitattaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho— idaṁ vuccati kukkuccaṁ.
kukkuccaṁ → vibhaṅgappakaraṇa > jhānavibhaṅga (bj note)

Api ca dvīhi kāraṇehi uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho katattā ca akatattā ca. Kathaṁ katattā ca akatattā ca uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho? “Kataṁ me kāyaduccaritaṁ, akataṁ me kāyasucaritan”ti uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho; “kataṁ me vacīduccaritaṁ, akataṁ me vacīsucaritaṁ …
manovilekho → -5 Bp S om. (pts note) kataṁ me manoduccaritaṁ, akataṁ me manosucaritan”ti— uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho; “kato me pāṇātipāto, akatā me pāṇātipātā veramaṇī”ti— uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho; “kataṁ me adinnādānaṁ, akatā me adinnādānā veramaṇī”ti—
me → (bj) uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho; “kato me kāmesumicchācāro, akatā me kāmesumicchācārā veramaṇī”ti—
kāmesumicchācārā veramaṇīti → kāmesu micchācārā veramanī ti (pts) uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho; “kato me musāvādo, akatā me musāvādā veramaṇī”ti … “katā me pisuṇā vācā, akatā me pisuṇāya vācāya veramaṇī”ti …
pisuṇā → pisunā (bj) | pisuṇāya → pisunāya (bj) | vācāya → -1 Bp pisuṇavācāya; S pisuṇā vācā. (pts note) “katā me pharusā vācā, akatā me pharusāya vācāya veramaṇī”ti …
vācāya → -2 Bp pharusavācāya; S pharusā vācā. (pts note) “kato me samphappalāpo, akatā me samphappalāpā veramaṇī”ti … “katā me abhijjhā, akatā me anabhijjhā”ti … “kato me byāpādo, akato me abyāpādo”ti … “katā me micchādiṭṭhi, akatā me sammādiṭṭhī”ti—
sammādiṭṭhīti → sammādiṭṭhiti (bj) uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho. Evaṁ katattā ca akatattā ca uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho.
vippaṭisāro → vippatisāro (pts) | katattā → S kato. (pts note) | akatattā → S akato. (pts note)

Atha vā “sīlesumhi na paripūrakārī”ti—
paripūrakārīti → paripūrikārīti (sya-all) uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho; “indriyesumhi aguttadvāro”ti … “bhojane amattaññumhī”ti …
amattaññumhīti → amattaññūmhīti (bj, pts) “jāgariyaṁ ananuyuttomhī”ti … “na satisampajaññena samannāgatomhī”ti … “abhāvitā me cattāro satipaṭṭhānā”ti … “abhāvitā me cattāro sammappadhānā”ti … “abhāvitā me cattāro iddhipādā”ti … “abhāvitāni me pañcindriyānī”ti …
bhāvitāni → vibhāvitāni (si) “abhāvitāni me pañca balānī”ti … “abhāvitā me satta bojjhaṅgā”ti … “abhāvito me ariyo aṭṭhaṅgiko maggo”ti …
maggoti → maggeti (bj) | abhāvito → abhāvitā (bj: sīmu11) “dukkhaṁ me apariññātan”ti … “samudayo me appahīno”ti …
ti → S ad. maggo me appahīno ti. (pts note) “maggo me abhāvito”ti … “nirodho me asacchikato”ti— uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho.
vippaṭisāro → vippatisāro (pts) | vippatisāro → S ad. ti. (pts note) Yassetaṁ kukkuccaṁ pahīnaṁ samucchinnaṁ vūpasantaṁ paṭipassaddhaṁ abhabbuppattikaṁ ñāṇagginā daḍḍhaṁ, so vuccati akukkuccoti— avikatthī akukkuco.
avikatthī → avikatthi (bj)

Mantabhāṇī anuddhatoti.
mantabhāṇī → mantābhāṇī (sya-all) | mantabhāṇī anuddhatoti → mantābhāṇī anuddhato ti (pts) Mantā vuccati paññā. Yā paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi.
sammādiṭṭhi → dhammasaṅgaṇī > cittuppādakaṇḍa (bj note) Mantāya pariggahetvā pariggahetvā vācaṁ bhāsati bahumpi kathento bahumpi bhaṇanto bahumpi dīpayanto bahumpi voharanto.
pariggahetvā → (bj, sya-all, pts) | voharanto → voharanto dukkaṭaṁ (pts) | pi → S hi. (pts note) | dukkaṭaṁ → Bp S om. (pts note) Dukkathitaṁ dubbhaṇitaṁ dullapitaṁ duruttaṁ dubbhāsitaṁ vācaṁ na bhāsatīti—
dubbhāsitaṁ → Bp S om. (pts note) | duruttaṁ → Bp S ad. dubbhāsitaṁ. (pts note) mantabhāṇī.
mantabhāṇī → mantābhāṇī (sya-all) Anuddhatoti. Tattha katamaṁ uddhaccaṁ? Yaṁ cittassa uddhaccaṁ avūpasamo cetaso vikkhepo bhantattaṁ cittassa—
avūpasamo → avupasamo (bj) idaṁ vuccati uddhaccaṁ. Yassetaṁ uddhaccaṁ pahīnaṁ samucchinnaṁ vūpasantaṁ paṭipassaddhaṁ abhabbuppattikaṁ ñāṇagginā daḍḍhaṁ, so vuccati anuddhatoti—
uddhaccaṁ → (bj) | anuddhatoti mantabhāṇī → anuddhato ti mantābhāṇī (pts) mantabhāṇī anuddhato.
mantabhāṇī → mantābhāṇī (sya-all)

Sa ve vācāyato munīti.
ve → ce (bj) Idha bhikkhu musāvādaṁ pahāya musāvādā paṭivirato hoti saccavādī saccasandho theto paccayiko avisaṁvādako lokassa. Pisuṇaṁ vācaṁ pahāya pisuṇāya vācāya paṭivirato hoti—
pisuṇaṁ → pisunaṁ (bj) | pisuṇāya → pisunāya (bj) ito sutvā na amutra akkhātā imesaṁ bhedāya, amutra vā sutvā na imesaṁ akkhātā amūsaṁ bhedāya. Iti bhinnānaṁ vā sandhātā, sahitānaṁ vā anuppadātā, samaggārāmo samaggarato samagganandī samaggakaraṇiṁ vācaṁ bhāsitā hoti.
samaggārāmo → samaggarāmo (bj: a.pu) Pharusaṁ vācaṁ pahāya pharusāya vācāya paṭivirato hoti— yā sā vācā nelā kaṇṇasukhā pemanīyā hadayaṅgamā porī bahujanakantā bahujanamanāpā tathārūpiṁ vācaṁ bhāsitā hoti.
nelā → neḷā (bj) | pemanīyā → Bp -iyā. (pts note) Samphappalāpaṁ pahāya samphappalāpā paṭivirato hoti— kālavādī bhūtavādī atthavādī dhammavādī vinayavādī nidhānavatiṁ vācaṁ bhāsitā hoti kālena sāpadesaṁ pariyantavatiṁ atthasaṁhitaṁ.
nidhānavatiṁ → nidānavatiṁ (pts) | nidānavatiṁ → Bp S nidhāna-. (pts note) Catūhi vacīsucaritehi samannāgato catuddosāpagataṁ vācaṁ bhāsati, bāttiṁsāya tiracchānakathāya ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharati.
bāttiṁsāya → dvattiṁsāya (bj, sya-all, pts) | vimariyādikatena → vimariyādīkatena (bj) | assa → (sya-all, pts) | nissaṭo → nissaṭṭho (sya-all); paṭinissaṭṭho (pts) | catuddosāpagataṁ → catudosāgataṁ (pts) | samannāgato → Si -gatam. (pts note) | dvattiṁsāya → Bp S battiṁ-. (pts note) | ārato → Bp ad. assa. (pts note) | paṭinissaṭṭho → Bp nissaṭṭho; S nissaṭo. (pts note) | vippamutto → S vimutto. (pts note) | vimariyādikatena → Bp S vipari-. (pts note)

Dasa kathāvatthūni kathesi, seyyathidaṁ—
kathāvatthūni kathesi seyyathidaṁ → kathāvatthuni katheti seyyathīdaṁ (bj) | dasa kathāvatthūni kathesi seyyathidaṁ → dasavatthūni katheti seyyathīdaṁ (sya-all, pts) | kathāvatthuni → dasa vatthūni (bj: PTS) | Dasavatthūni → Bp S dasakathāvatthūni. (pts note) appicchakathaṁ katheti, santuṭṭhīkathaṁ katheti, pavivekakathaṁ …
santuṭṭhīkathaṁ → santuṭṭhikathaṁ (bj) | santuṭṭhīkathaṁ katheti → santuṭṭhikathaṁ (sya-all) | santuṭṭhīkathaṁ katheti pavivekakathaṁ → santuṭṭhikathaṁ pavivekakatham (pts) | santuṭṭhikathaṁ → Bp S ad. katheti. (pts note) | pavivekakatham → S ad. katheti. (pts note) asaṁsaggakathaṁ … vīriyārambhakathaṁ …
viriyārambhakathaṁ → S viriyārabbha-. (pts note) sīlakathaṁ … samādhikathaṁ … paññākathaṁ … vimuttikathaṁ … vimuttiñāṇadassanakathaṁ … satipaṭṭhānakathaṁ … sammappadhānakathaṁ … iddhipādakathaṁ … indriyakathaṁ … balakathaṁ … bojjhaṅgakathaṁ … maggakathaṁ … phalakathaṁ … nibbānakathaṁ katheti. Vācāyatoti yatto pariyatto gutto gopito rakkhito vūpasanto.
vācāyatoti → vācāya yato (bj) | pariyatto → paṭiyatto (sya-all, pts) | rakkhito → rakkhito saṁvuto (sya-all, pts) | gopito → S gupito. (pts note) | saṁvuto → Bp om. (pts note) Munīti. Monaṁ vuccati ñāṇaṁ.
ñāṇaṁ → Bp S ad. yā paññā pajānanā amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi. (pts note) Yā paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi …pe…
yā paññā pajānanā → (pts) | sammādiṭṭhi → dhammasaṅgaṇī > cittuppādakaṇḍa (bj note) saṅgajālamaticca so munīti— sa ve vācāyato muni.
ve → ce (bj)

Tenāha bhagavā—

“Akkodhano asantāsī, avikatthī akukkuco;
avikatthī → avikatthi (bj) Mantabhāṇī anuddhato, sa ve vācāyato munī”ti.
mantabhāṇī → mantābhāṇī (sya-all, pts) ve → ce (bj)

Nirāsatti anāgate, atītaṁ nānusocati;
nirāsatti → nirāsattī (sya-all) Vivekadassī phassesu, diṭṭhīsu ca na nīyati.
nīyati nirāsatti → niyyati nirāsattī (sya-all) | nīyati nirāsatti anāgateti → niyyati nirāsattī anāgate ti (pts)

Nirāsatti anāgateti. Āsatti vuccati taṇhā. Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.
akusalamūlaṁ → dhammasaṅgaṇi > cittuppādakaṇḍa (bj note) Yassesā āsatti taṇhā pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhāti. Evampi nirāsatti anāgate.
nirāsatti → nirāsattī (sya-all) | anāgate → Bp S ad. ti. (pts note) Atha vā “evaṁrūpo siyaṁ anāgatamaddhānan”ti tattha nandiṁ na samannāneti,
samannāneti → samanvāgameti (sya-all, pts) | samannāneti → samanvāgameti (bj: PTS) “evaṁvedano siyaṁ … evaṁsañño siyaṁ … evaṁsaṅkhāro siyaṁ … evaṁviññāṇo siyaṁ anāgatamaddhānan”ti tattha nandiṁ na samannāneti.
samannāneti → samanvāgameti (sya-all) | samannāneti evampi nirāsatti → samanvāgameti evam pi nirāsattī (pts) | samanvāgameti → Bp S samannāneti. (pts note) Evampi nirāsatti anāgate.
nirāsatti → nirāsattī (sya-all) Atha vā “iti me cakkhu siyā anāgatamaddhānaṁ—
cakkhu → cakkhuṁ (bj) iti rūpā”ti appaṭiladdhassa paṭilābhāya cittaṁ na paṇidahati, cetaso appaṇidhānappaccayā na tadabhinandati; na tadabhinandanto. Evampi nirāsatti anāgate.
nirāsatti → nirāsattī (sya-all) “Iti me sotaṁ siyā anāgatamaddhānaṁ— iti saddā”ti …pe… “iti me mano siyā anāgatamaddhānaṁ— iti dhammā”ti appaṭiladdhassa paṭilābhāya cittaṁ na paṇidahati, cetaso appaṇidhānappaccayā na tadabhinandati; na tadabhinandanto. Evampi nirāsatti anāgate.
nirāsatti → nirāsattī (sya-all) Atha vā “imināhaṁ sīlena vā vatena vā tapena vā brahmacariyena vā devo vā bhavissāmi devaññataro vā”ti appaṭiladdhassa paṭilābhāya cittaṁ na paṇidahati, cetaso appaṇidhānappaccayā na tadabhinandati;
cetaso → (bj) | vattena → Bp S vatena. (pts note) | ti → -2 Bp ti vā; S vā. (pts note) | paṇidahati → S nidahati. (pts note) na tadabhinandanto. Evampi nirāsatti anāgate.
nirāsatti → nirāsattī (sya-all)

Atītaṁ nānusocatīti. Vipariṇataṁ vā vatthuṁ na socati, vipariṇatasmiṁ vā vatthusmiṁ na socati, “cakkhu me vipariṇatan”ti na socati,
cakkhu → cakkhuṁ (bj, sya-all, pts) | vipariṇatasmiṁ → vipariṇatamhi (sya-all, pts) | Vipariṇatamhi → Bp S -ṇatasmiṁ (pts note) “sotaṁ me … ghānaṁ me … jivhā me … kāyo me … rūpā me … saddā me … gandhā me … rasā me … phoṭṭhabbā me … kulaṁ me … gaṇo me …
gaṇo → gaṇaṁ (sya-all, pts) | gaṇaṁ → Bp S gaṇo. (pts note) āvāso me … lābho me … yaso me … pasaṁsā me … sukhaṁ me … cīvaraṁ me … piṇḍapāto me … senāsanaṁ me … gilānapaccayabhesajjaparikkhāro me … mātā me … pitā me … bhātā me … bhaginī me … putto me … dhītā me … mittā me …
mittā me amaccā → mittāmaccā (sya-all, pts) | mittāmaccā → Bp S mittā me amaccā. (pts note) amaccā me …
amaccā → mittāmaccā (bj: PTS) ñātakā me … sālohitā me vipariṇatā”ti na socati na kilamati na paridevati na urattāḷiṁ kandati na sammohaṁ āpajjatīti— atītaṁ nānusocati.

Vivekadassī phassesūti.
phassesūti → phassesūti phassoti (bj, sya-all, pts) Cakkhusamphasso sotasamphasso ghānasamphasso jivhāsamphasso kāyasamphasso manosamphasso, adhivacanasamphasso paṭighasamphasso, sukhavedanīyo phasso dukkhavedanīyo phasso adukkhamasukhavedanīyo phasso, kusalo phasso akusalo phasso abyākato phasso, kāmāvacaro phasso rūpāvacaro phasso arūpāvacaro phasso, suññato phasso animitto phasso appaṇihito phasso, lokiyo phasso lokuttaro phasso, atīto phasso anāgato phasso paccuppanno phasso;
phasso → samphasso (sya-all, pts) | samphasso → Bp phasso; S om. (pts note) | samphasso → Bp S phasso. (pts note) yo evarūpo phasso phusanā samphusanā samphusitattaṁ— ayaṁ vuccati phasso.

Vivekadassī phassesūti. Cakkhusamphassaṁ vivittaṁ passati attena vā attaniyena vā niccena vā dhuvena vā sassatena vā avipariṇāmadhammena vā, sotasamphassaṁ vivittaṁ passati … ghānasamphassaṁ vivittaṁ passati …
vivittaṁ → vicittaṁ (bj) | passati → pāssati (pts) jivhāsamphassaṁ vivittaṁ passati … kāyasamphassaṁ vivittaṁ passati … manosamphassaṁ vivittaṁ passati … adhivacanasamphassaṁ vivittaṁ passati … paṭighasamphassaṁ vivittaṁ passati … sukhavedanīyaṁ phassaṁ …
phassaṁ → samphassaṁ (sya-all, pts) | phassaṁ → samphassaṁ (bj: PTS, syā) dukkhavedanīyaṁ phassaṁ …
phassaṁ → samphassaṁ (sya-all) | phassaṁ adukkhamasukhavedanīyaṁ phassaṁ → samphassaṁ adukkhamasukhavedanīyam samphassaṁ (pts) | phassaṁ → samphassaṁ (bj: PTS, syā) adukkhamasukhavedanīyaṁ phassaṁ …
phassaṁ → samphassaṁ (sya-all) | phassaṁ → samphassaṁ (bj: PTS, syā) | samphassaṁ → Bp S phassaṁ. (pts note) kusalaṁ phassaṁ …
phassaṁ → phassaṁ vivittaṁ passati (pts) akusalaṁ phassaṁ …
phassaṁ → phassaṁ vivittaṁ passati (pts) abyākataṁ phassaṁ …
phassaṁ → phassaṁ vivittaṁ passati (pts) kāmāvacaraṁ phassaṁ … rūpāvacaraṁ phassaṁ … arūpāvacaraṁ phassaṁ … lokiyaṁ phassaṁ vivittaṁ passati attena vā attaniyena vā niccena vā dhuvena vā sassatena vā avipariṇāmadhammena vā.
vā atha vā → athavā (bj) | lokiyaṁ → lokiyaṁ phassaṁ lokuttaraṁ (sya-all, pts) | phassaṁ → ‘lokuttaraṁ phassa’nti pāṭho (bj: syāma, PTS potthakesu dissate.) | phassaṁ → -3 Bp om. (pts note)

Atha vā atītaṁ phassaṁ anāgatehi ca paccuppannehi ca phassehi vivittaṁ passati, anāgataṁ phassaṁ atītehi ca paccuppannehi ca phassehi vivittaṁ passati, paccuppannaṁ phassaṁ atītehi ca anāgatehi ca phassehi vivittaṁ passati.
ca → na (bj); ca phassehi (sya-all, pts) | ca → anāgatehi ca phassehi (bj: PTS, syā) | anāgatehi → paccuppannehi (bj: sīmu11) | ca → Bp S ad. paccuppannehi ca. (pts note) | phassehi → -2 Bp S om. (pts note) | phassehi → Bp S om. (pts note) Atha vā ye te phassā ariyā anāsavā lokuttarā suññatapaṭisaññuttā, te phasse vivitte passati rāgena dosena mohena kodhena upanāhena makkhena paḷāsena issāya macchariyena māyāya sāṭheyyena thambhena sārambhena mānena atimānena madena pamādena sabbakilesehi sabbaduccaritehi sabbadarathehi sabbapariḷāhehi sabbasantāpehi sabbākusalābhisaṅkhārehi vivitte passatīti—
suññatapaṭisaññuttā → suññatāpaṭisaññuttā (bj) | sabbapariḷāhehi → (bj) | suññatapaṭisaṁyuttā → S ad. ti. (pts note) vivekadassī phassesu.

Diṭṭhīsu ca na nīyatīti. Tassa dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni pahīnāni samucchinnāni vūpasantāni paṭipassaddhāni abhabbuppattikāni ñāṇagginā daḍḍhāni.
pahīnāni → pahīnāti (bj) | dvāsaṭṭhi → dvāsaṭṭhī (sya-all, pts) So diṭṭhiyā na yāyati na nīyati na vuyhati na saṁharīyati;
saṁharīyati → saṁhariyati (sya-all) | saṁharīyati napi → saṁhariyati na pi (pts) napi taṁ diṭṭhigataṁ sārato pacceti na paccāgacchatīti—
na paccāgacchatīti → paccāgacchatī ti (pts) diṭṭhīsu ca na nīyati.

Tenāha bhagavā—

“Nirāsatti anāgate, atītaṁ nānusocati;
nirāsatti → nirāsattī (sya-all, pts) nānusocati → nānusocatī (pts) Vivekadassī phassesu, diṭṭhīsu ca na nīyatī”ti.
nīyatīti patilīno → niyyatīti paṭilīno (sya-all)

Patilīno akuhako, apihālu amaccharī; Appagabbho ajeguccho, pesuṇeyye ca no yuto.
pesuṇeyye → pesuneyye (bj)

Patilīno akuhakoti.
patilīno → paṭilīno (sya-all) Patilīnoti rāgassa pahīnattā patilīno, dosassa pahīnattā patilīno, mohassa pahīnattā patilīno, kodhassa … upanāhassa … makkhassa … paḷāsassa … issāya … macchariyassa …pe…
pahīnattā patilīno → (bj) | patilīnoti → paṭilīnoti (sya-all) | patilīno → paṭilīno (sya-all) | patilīno → -1 Bp om. (pts note) sabbākusalābhisaṅkhārānaṁ pahīnattā patilīno.
patilīno vuttañhetaṁ → paṭilīno vuttaṁ hetaṁ (sya-all) | patilīno → paṭilino (bj: machasaṁ) | patilīno → S ad. ti. (pts note) Vuttañhetaṁ bhagavatā— “kathañca, bhikkhave, bhikkhu patilīno hoti?
patilīno → paṭilīno (sya-all) | patilīno → paṭilino (bj: machasaṁ) Idha, bhikkhave, bhikkhuno asmimāno pahīno hoti ucchinnamūlo tālāvatthukato anabhāvaṅkato āyatiṁ anuppādadhammo.
idha → imassa (bj, cck) | anabhāvaṅkato → anabhāvakato (bj); anabhāvaṅgato (sya-all, pts) | Idha → Bp idh'; assa; S imassa. (pts note) | gato → -4 Bp anābhavaṅkato. (pts note) Evaṁ kho, bhikkhave, bhikkhu patilīno hotī”ti—
bhikkhu → bhikkhū (bj) | patilīno → paṭilīno (sya-all) | hotī”ti → catukkaṅguttara (bj: cakkavagga) patilīno.
patilīno → paṭilīno (sya-all) | patilīno → S om. (pts note)

Akuhakoti tīṇi kuhanavatthūni—
akuhakoti → akuhaṇo (bj: manupa) | Akuhako → S ad. hotī. (pts note) paccayapaṭisevanasaṅkhātaṁ kuhanavatthu, iriyāpathasaṅkhātaṁ kuhanavatthu, sāmantajappanasaṅkhātaṁ kuhanavatthu.
paccayapaṭisevanasaṅkhātaṁ → paccayapaṭisedhanasaṅkhātaṁ (bj) | paccayapaṭisedhanasaṅkhātaṁ → paccayapaṭisevanasaṅkhātaṁ (bj: sīmu11, manupa) | kuhanavatthu → kuhanavatthuṁ (bj: sīmu11)

Katamaṁ paccayapaṭisevanasaṅkhātaṁ kuhanavatthu?
paccayapaṭisevanasaṅkhātaṁ → paccayapaṭisedhanasaṅkhātaṁ (bj) | paccayapaṭisedhanasaṅkhātaṁ → paccayapaṭisevanasaṅkhātaṁ (bj: sīmu11, manupa) Idha gahapatikā bhikkhuṁ nimantenti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārehi. So pāpiccho icchāpakato atthiko cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānaṁ bhiyyokamyataṁ upādāya cīvaraṁ paccakkhāti, piṇḍapātaṁ paccakkhāti, senāsanaṁ paccakkhāti, gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ paccakkhāti. So evamāha— “kiṁ samaṇassa mahagghena cīvarena. Etaṁ sāruppaṁ yaṁ samaṇo susānā vā saṅkārakūṭā vā pāpaṇikā vā nantakāni uccinitvā saṅghāṭiṁ katvā dhāreyya.
katvā → (bj) | nantakāni → Bp nantarikāni; S nandakāni. (pts note) | uccinitvā → S ucchitvā. (pts note) | katvā → S karitvā. (pts note) Kiṁ samaṇassa mahagghena piṇḍapātena. Etaṁ sāruppaṁ yaṁ samaṇo uñchācariyāya piṇḍiyālopena jīvikaṁ kappeyya. Kiṁ samaṇassa mahagghena senāsanena. Etaṁ sāruppaṁ yaṁ samaṇo rukkhamūliko vā assa sosāniko vā abbhokāsiko vā.
sāruppaṁ → sārūppaṁ (pts) Kiṁ samaṇassa mahagghena gilānapaccayabhesajjaparikkhārena. Etaṁ sāruppaṁ yaṁ samaṇo pūtimuttena vā haritakīkhaṇḍena vā osadhaṁ kareyyā”ti.
haritakīkhaṇḍena → harītakīkhaṇḍena (sya-all); hariṭakīkhaṇḍena (pts) | osadhaṁ → osathaṁ (sya-all) | sāruppaṁ → sārūppaṁ (pts) | osadhaṁ → Si osathaṁ. (pts note) Tadupādāya lūkhaṁ cīvaraṁ dhāreti, lūkhaṁ piṇḍapātaṁ paribhuñjati, lūkhaṁ senāsanaṁ paṭisevati, lūkhaṁ gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ paṭisevati.
paribhuñjati → bhuñjati (sya-all, pts) | bhuñjati → S paribh-. (pts note) Tamenaṁ gahapatikā evaṁ jānanti— “ayaṁ samaṇo appiccho santuṭṭho pavivitto asaṁsaṭṭho āraddhavīriyo dhutavādo”ti bhiyyo bhiyyo nimantenti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārehi. So evamāha— “tiṇṇaṁ sammukhībhāvā saddho kulaputto bahuṁ puññaṁ pasavati. Saddhāya sammukhībhāvā saddho kulaputto bahuṁ puññaṁ pasavati, deyyadhammassa sammukhībhāvā saddho kulaputto bahuṁ puññaṁ pasavati, dakkhiṇeyyānaṁ sammukhībhāvā saddho kulaputto bahuṁ puññaṁ pasavati. ‘Tumhākañcevāyaṁ saddhā atthi, deyyadhammo ca saṁvijjati, ahañca paṭiggāhako.
ca → cāyaṁ (sya-all) | saṁvijjati ahañca → (pts) | cāyaṁ → Bp sayaṁ; S ca. (pts note) Sacehaṁ na paṭiggahessāmi, evaṁ tumhe puññena paribāhirā bhavissatha.
bhavissatha → bhavissanti (cck) | sacehaṁ → sacāhaṁ (sya-all, pts) | paribāhirā → parihīnā (sya-all, pts) | bhavissatha → bhavissanti (bj: sīmu11) | parihīnā → Bp S paribāhirā. (pts note) Na mayhaṁ iminā attho. Api ca tumhākaṁyeva anukampāya paṭiggaṇhāmī’”ti. Tadupādāya bahumpi cīvaraṁ paṭiggaṇhāti, bahumpi piṇḍapātaṁ paṭiggaṇhāti, bahumpi senāsanaṁ paṭiggaṇhāti, bahumpi gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ paṭiggaṇhāti.
paṭiggaṇhāti bahumpi senāsanaṁ → (cck) Yā evarūpā bhākuṭikā bhākuṭiyaṁ kuhanā kuhāyanā kuhitattaṁ—
bhākuṭikā → bhākuṭitā (bj) | kuhitattaṁ → S kuhāyitattaṁ. (pts note) idaṁ paccayapaṭisevanasaṅkhātaṁ kuhanavatthu.
paccayapaṭisevanasaṅkhātaṁ → paccayapaṭisedhanasaṅkhātaṁ (bj); vuccati paṭisevanasaṅkhātaṁ (sya-all, pts) | vuccati → Bp S om. (pts note) | paṭisevanasaṁkhātaṁ → Bp S paccayapaṭi-. (pts note)

Katamaṁ iriyāpathasaṅkhātaṁ kuhanavatthu? Idhekacco pāpiccho icchāpakato sambhāvanādhippāyo, “evaṁ maṁ jano sambhāvessatī”ti, gamanaṁ saṇṭhapeti ṭhānaṁ saṇṭhapeti nisajjaṁ saṇṭhapeti sayanaṁ saṇṭhapeti, paṇidhāya gacchati paṇidhāya tiṭṭhati paṇidhāya nisīdati paṇidhāya seyyaṁ kappeti, samāhito viya gacchati samāhito viya tiṭṭhati samāhito viya nisīdati samāhito viya seyyaṁ kappeti, āpāthakajjhāyīva hoti.
āpāthakajjhāyīva → āpāthakajjhāyī ca (bj); āpādakajjhāyī ca (pts) | sambhāvessatīti → sambhāvissatī ti (pts) | hoti → āpāthakajjhāyī ca (bj: machasaṁ, syā, PTS, sīmu11) | sambhāvissatī → Bp -vessatī. (pts note) | saṇṭhapeti → S kappeti. (pts note) | sayanaṁ → S sayanāsanaṁ. (pts note) | saṇṭhapeti → S ṭhapeti. (pts note) | ca → Bp va. (pts note) Yā evarūpā iriyāpathassa āṭhapanā ṭhapanā saṇṭhapanā bhākuṭikā bhākuṭiyaṁ kuhanā kuhāyanā kuhitattaṁ—
āṭhapanā → aṭṭhapanā (bj) | bhākuṭikā → bhākuṭitā (bj) | ṭhapanā → (pts) | aṭṭhapanā → āṭhapanā (bj: PTS); ṭhapanā, āṭhapanā (bj: machasaṁ) | āṭhapanā → aṭṭhapanā (cck: sī.) | āṭhapanā → Bp āṭṭhapanāṭṭhapanā; S anaṭṭhapanā. (pts note) idaṁ iriyāpathasaṅkhātaṁ kuhanavatthu.
idaṁ → idaṁ vuccati (sya-all)

Katamaṁ sāmantajappanasaṅkhātaṁ kuhanavatthu? Idhekacco pāpiccho icchāpakato sambhāvanādhippāyo, “evaṁ maṁ jano sambhāvessatī”ti, ariyadhammasannissitaṁ vācaṁ bhāsati.
sambhāvessatīti → sambhāvissatī ti (pts) | sambhāvessatī’ti → sambhāvissatīti (bj: PTS) | sambhāvissatī → Bp -vessatī. (pts note) “Yo evarūpaṁ cīvaraṁ dhāreti so samaṇo mahesakkho”ti bhaṇati; “yo evarūpaṁ pattaṁ dhāreti … lohathālakaṁ dhāreti … dhammakaraṇaṁ dhāreti …
dhammakaraṇaṁ → dhammakarakaṁ (bj, sya-all, pts) | dhammakarakaṁ → dhammakaraṇaṁ (bj: machasaṁ) | dhammakarakaṁ → Bp -karaṇaṁ. (pts note) parisāvanaṁ dhāreti … kuñcikaṁ dhāreti … upāhanaṁ dhāreti … kāyabandhanaṁ dhāreti … āyogaṁ dhāreti so samaṇo mahesakkho”ti bhaṇati; “yassa evarūpo upajjhāyo so samaṇo mahesakkho”ti bhaṇati; “yassa evarūpo ācariyo … evarūpā samānupajjhāyakā … samānācariyakā …
samānācariyakā → samānācariyakā evarūpā (bj) mittā … sandiṭṭhā … sambhattā … sahāyā so samaṇo mahesakkho”ti bhaṇati; “yo evarūpe vihāre vasati so samaṇo mahesakkho”ti bhaṇati; “yo evarūpe aḍḍhayoge vasati … pāsāde vasati …
pāsāde → S ad. vā. (pts note) hammiye vasati … guhāyaṁ vasati … leṇe vasati … kuṭiyā vasati … kūṭāgāre vasati … aṭṭe vasati … māḷe vasati …
māḷe → māle (bj) uddaṇḍe vasati … upaṭṭhānasālāyaṁ vasati …
upaṭṭhānasālāyam → S upaṭṭhāyaṁ. (pts note) maṇḍape vasati … rukkhamūle vasati, so samaṇo mahesakkho”ti bhaṇati.

Atha vā korajikakorajiko bhākuṭikabhākuṭiko kuhakakuhako lapakalapako mukhasambhāviko, “ayaṁ samaṇo imāsaṁ evarūpānaṁ santānaṁ vihārasamāpattīnaṁ lābhī”ti tādisaṁ gambhīraṁ gūḷhaṁ nipuṇaṁ paṭicchannaṁ lokuttaraṁ suññatāpaṭisaṁyuttaṁ kathaṁ kathesi.
korajikakorajiko → korañjikakorañjiko (bj) | atha vā korajikakorajiko → athavā korañjikakorañjiko (bj) | mukhasambhāviko → mukhasambhāvito (bj, sya-all, pts) | kathesi → katheti (bj, sya-all, pts) | santānaṁ → santāṇaṁ (pts) | gūḷhaṁ nipuṇaṁ → guyhaṁ nipuṇṇaṁ (pts) | lābhī’ti → lābhī (bj: PTS) | gūḷhaṁ → guyhaṁ (bj: PTS) | korajikakorajiko → korañjikakorañjiko (cck: sī.) | bhākuṭikabhākuṭiko → S bhākuṭiyābhākuṭiyo. (pts note) | lābhī → S ad. ti. (pts note) | guyhaṁ → Bp S guḷha(ṁ). (pts note) Yā evarūpā bhākuṭikā bhākuṭiyaṁ kuhanā kuhāyanā kuhitattaṁ—
bhākuṭikā → bhākuṭitā (bj) | kuhitattaṁ → kuhāyitattaṁ (sya-all, pts) | kuhāyitattaṁ → Bp S kuhitattaṁ. (pts note) idaṁ sāmantajappanasaṅkhātaṁ kuhanavatthu.
idaṁ → idaṁ vuccati (bj, sya-all) Yassimāni tīṇi kuhanavatthūni pahīnāni samucchinnāni vūpasantāni paṭipassaddhāni abhabbuppattikāni ñāṇagginā daḍḍhāni, so vuccati akuhakoti—
ñāṇagginā → nāṇagginā (pts) patilīno akuhako.
patilīno → paṭilīno (sya-all)

Apihālu amaccharīti.
apihālu amaccharīti → āpihālu amaccharī ti (pts) Pihā vuccati taṇhā. Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.
akusalamūlaṁ → khuddakavatthuvibhaṅga (bj note) Yassesā pihā taṇhā pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā, so vuccati apihālu.
taṇhā → (sya-all, pts) | pihā → Bp S ad. taṇhā. (pts note) So rūpe na piheti, sadde … gandhe … rase … phoṭṭhabbe … kulaṁ … gaṇaṁ … āvāsaṁ … lābhaṁ … yasaṁ … pasaṁsaṁ … sukhaṁ … cīvaraṁ … piṇḍapātaṁ … senāsanaṁ … gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ … kāmadhātuṁ … rūpadhātuṁ … arūpadhātuṁ … kāmabhavaṁ … rūpabhavaṁ … arūpabhavaṁ … saññābhavaṁ … asaññābhavaṁ … nevasaññānāsaññābhavaṁ … ekavokārabhavaṁ … catuvokārabhavaṁ … pañcavokārabhavaṁ … atītaṁ … anāgataṁ … paccuppannaṁ … diṭṭhasutamutaviññātabbe dhamme na piheti na icchati na sādiyati na pattheti nābhijappatīti—
sādiyati → Bp -iyyati. (pts note) apihālu. Amaccharīti pañca macchariyāni— āvāsamacchariyaṁ, kulamacchariyaṁ, lābhamacchariyaṁ, vaṇṇamacchariyaṁ, dhammamacchariyaṁ.
dhammamacchariyaṁ → khuddakavatthuvibhaṅga (bj note) Yaṁ evarūpaṁ maccharaṁ maccharāyanā maccharāyitattaṁ vevicchaṁ kadariyaṁ kaṭukañcukatā aggahitattaṁ cittassa—
maccharaṁ → macchariyaṁ (bj, sya-all, pts) | kaṭukañcukatā → kaṭukañcakatā (sya-all, pts) | macchariyaṁ → maccheraṁ (bj: machasaṁ) | kaṭukañcukatā → kaṭukañcakatā (bj: PTS) | macchariyaṁ → Bp S maccheraṁ. (pts note) | kaṭukañcakatā → Bp kaṭukañcukatā; S kaṭikancakatā. (pts note) idaṁ vuccati macchariyaṁ. Api ca khandhamacchariyampi macchariyaṁ, dhātumacchariyampi macchariyaṁ, āyatanamacchariyampi macchariyaṁ gāho— idaṁ vuccati macchariyaṁ.
idaṁ → (pts) Yassetaṁ macchariyaṁ pahīnaṁ samucchinnaṁ vūpasantaṁ paṭipassaddhaṁ abhabbuppattikaṁ ñāṇagginā daḍḍhaṁ, so vuccati amaccharīti—
yassetaṁ macchariyaṁ → yass etaṁ (pts) | samucchinnaṁ → (pts) | pahīnaṁ → Bp S ad. samucchinnaṁ. (pts note) apihālu amaccharī.

Appagabbho ajegucchoti. Pāgabbhiyanti tīṇi pāgabbhiyāni—
Pāgabbhiyan → Bp pāgabbi- throughout. (pts note) kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ, vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ, cetasikaṁ pāgabbhiyaṁ. Katamaṁ kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ? Idhekacco saṅghagatopi kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti, gaṇagatopi kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti, bhojanasālāyampi kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti, jantāgharepi kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti, udakatitthepi kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti, antaragharaṁ pavisantopi kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti, antaragharaṁ paviṭṭhopi kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti.
pavisa → pavisatha (bj) | bhojanasālāyampi → bhojanasālāyapi (sya-all) | jantāghare → S -gharato. (pts note)

Kathaṁ saṅghagato kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti? Idhekacco saṅghagato acittīkārakato there bhikkhū ghaṭṭayantopi tiṭṭhati, ghaṭṭayantopi nisīdati, puratopi tiṭṭhati, puratopi nisīdati, uccepi āsane nisīdati, sasīsaṁ pārupitvāpi nisīdati, ṭhitakopi bhaṇati, bāhāvikkhepakopi bhaṇati.
acittīkārakato → acittikārakato (sya-all, pts-vp-pli1, mr) | acittīkārakato → acittikārakato (cck: syā. ka.) | pārupitvā → Bp pārupetvā; S parumpetvā. (pts note) Evaṁ saṅghagato kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti.

Kathaṁ gaṇagato kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti? Idhekacco gaṇagato acittīkārakato therānaṁ bhikkhūnaṁ anupāhanānaṁ caṅkamantānaṁ saupāhano caṅkamati, nīce caṅkame caṅkamantānaṁ ucce caṅkame caṅkamati, chamāya caṅkamantānaṁ caṅkame caṅkamati, ghaṭṭayantopi tiṭṭhati, ghaṭṭayantopi nisīdati, puratopi tiṭṭhati, puratopi nisīdati, uccepi āsane nisīdati, sasīsaṁ pārupitvā nisīdati, ṭhitakopi bhaṇati, bāhāvikkhepakopi bhaṇati.
acittīkārakato → acittikārakato (bj, sya-all, pts) | pārupitvā → pārupitvāpi (bj, sya-all, pts) | chamāya → chamāyaṁ (sya-all, pts) | chamāya → chamāyaṁ (bj: PTS, syā) | sa-upāhano → S vupāhano. (pts note) | chamāyaṁ → Bp S chamāya. (pts note) Evaṁ gaṇagato kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti.

Kathaṁ bhojanasālāyaṁ kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti? Idhekacco bhojanasālāyaṁ acittīkārakato there bhikkhū anupakhajja nisīdati, navepi bhikkhū āsanena paṭibāhati, ghaṭṭayantopi tiṭṭhati, ghaṭṭayantopi nisīdati, puratopi tiṭṭhati, puratopi nisīdati, uccepi āsane nisīdati, sasīsaṁ pārupitvāpi nisīdati, ṭhitakopi bhaṇati, bāhāvikkhepakopi bhaṇati.
bhojanasālāyaṁ acittīkārakato → bhojanasālāya acittikārakato (sya-all) | idhekacco bhojanasālāyaṁ acittīkārakato → idh ekacco bhojanasālāya acittikārakato (pts) | paṭibāhati ghaṭṭayantopi → patibāhati ghaṭṭayanto pi (pts) Evaṁ bhojanasālāyaṁ kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti.

Kathaṁ jantāghare kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti? Idhekacco jantāghare acittīkārakato there bhikkhū ghaṭṭayantopi tiṭṭhati, ghaṭṭayantopi nisīdati, puratopi tiṭṭhati, puratopi nisīdati, uccepi āsane nisīdati, anāpucchampi anajjhiṭṭhopi kaṭṭhaṁ pakkhipati, dvārampi pidahati, bāhāvikkhepakopi bhaṇati.
acittīkārakato → acittikārakato (bj, sya-all, pts) | anāpucchampi anajjhiṭṭhopi → anāpucchāpi (bj, sya-all) | dvārampi → anāpucchāpi dvāraṁ (sya-all); dvāraṁ (pts) | bāhāvikkhepakopi bhaṇati → (sya-all) | dvāraṁ → ākulitoyaṁ pāṭho (bj: machasaṁ, PTS potthakesu.) | dvāraṁ → Bp ad. pi. (pts note) Evaṁ jantāghare kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti.

Kathaṁ udakatitthe kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti? Idhekacco udakatitthe acittīkārakato there bhikkhū ghaṭṭayantopi otarati, puratopi otarati, ghaṭṭayantopi nhāyati, puratopi nhāyati, uparitopi nhāyati, ghaṭṭayantopi uttarati, puratopi uttarati, uparitopi uttarati.
nhāyati → nahāyati (bj) | acittīkārakato → acittikārakato (sya-all, pts) | uparitopi → uparipi (sya-all) | nahāyati → nahāyati (bj: machasaṁ) | nhāyati → nahāyati (cck: sī.) | nhāyati → S nahā-. (pts note) | uparito → Si upari. (pts note) Evaṁ udakatitthe kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti.

Kathaṁ antaragharaṁ pavisanto kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti? Idhekacco antaragharaṁ pavisanto acittīkārakato there bhikkhū ghaṭṭayantopi gacchati, puratopi gacchati, vokkammāpi therānaṁ bhikkhūnaṁ purato purato gacchati.
acittīkārakato → acittikārakato (sya-all, pts) | vokkammāpi → vokkammapi (sya-all, pts) | purato → (sya-all, pts) | purato → purato (bj: PTS) | purato → Bp S ad. purato. (pts note) Evaṁ antaragharaṁ pavisanto kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti.
pavisanto → pavisantopi (bj)

Kathaṁ antaragharaṁ paviṭṭho kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti? Idhekacco antaragharaṁ paviṭṭho, “na pavisa, bhante”ti vuccamāno pavisati, “na tiṭṭha, bhante”ti vuccamāno tiṭṭhati, “na nisīda, bhante”ti vuccamāno nisīdati, anokāsampi pavisati, anokāsepi tiṭṭhati, anokāsepi nisīdati, yānipi tāni honti kulānaṁ ovarakāni gūḷhāni ca paṭicchannāni ca.
pavisa → pavisatha (bj) | tiṭṭha → tiṭṭhatha (bj) | nisīda → nisīdatha (bj) | yānipi tāni → yāni tānipi (bj) | gūḷhāni → guḷhāni (pts) | paṭicchannāni → paticchannāni (pts) | pavisatha → pavisa (bj: machasaṁ, syā, PTS) | pavisa → pavisatha (sī.) evamaññesu padadvayesupi (cck note) | nisīda → S nisīdatha. (pts note) | pi → S om. (pts note) | yāni → S ad. pi. (pts note) | ovarakāni → S evodakāni. (pts note) | guḷhāni → Sic Codd. (pts note) Yattha kulitthiyo kuladhītaro kulasuṇhāyo kulakumāriyo nisīdanti, tatthapi sahasā pavisati kumārakassapi siraṁ parāmasati.
kulakumāriyo → kulakumārikāyo (bj) | siraṁ → sīsaṁ (sya-all) | kumārakassapi siraṁ → kumārakassa pi sīsaṁ (pts) | kuladhītaro → kuladhītāyo (bj: sīmu11) | kuladhītaro → Bp kuladhitāyo. (pts note) | sīsaṁ → Bp S siraṁ. (pts note) Evaṁ antaragharaṁ paviṭṭho kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti— idaṁ kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti.
dasseti → (sya-all, pts)

Katamaṁ vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti?
dasseti → (bj, sya-all) | dasseti idhekacco saṅghagatopi → idh ekacco saṅghagato pi (pts) Idhekacco saṅghagatopi vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti, gaṇagatopi vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti, antaragharaṁ paviṭṭhopi vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti.
pi → S om. (pts note)

Kathaṁ saṅghagato vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti?
saṅghagato → saṅghagatopi (bj) Idhekacco saṅghagato acittīkārakato there bhikkhū anāpucchaṁ vā anajjhiṭṭho vā ārāmagatānaṁ bhikkhūnaṁ dhammaṁ bhaṇati, pañhaṁ visajjeti, pātimokkhaṁ uddisati, ṭhitakopi bhaṇati, bāhāvikkhepakopi bhaṇati.
ārāmagatānaṁ bhikkhūnaṁ → (bj) | acittīkārakato → acittikārakato (sya-all) | pātimokkhaṁ → pāṭimokkhaṁ (sya-all) | pātimokkhaṁ uddisati ṭhitakopi → ṭhitako pi (pts) | saṅghagato → S ad. pi. (pts note) | ṭhitako → S vivādako. (pts note) Evaṁ saṅghagato vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti.

Kathaṁ gaṇagato vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti? Idhekacco gaṇagato acittīkārakato there bhikkhū anāpucchaṁ vā anajjhiṭṭho vā ārāmagatānaṁ bhikkhūnaṁ dhammaṁ bhaṇati, pañhaṁ visajjeti, ṭhitakopi bhaṇati, bāhāvikkhepakopi bhaṇati.
acittīkārakato → acittikārakato (bj, sya-all) Ārāmagatānaṁ bhikkhunīnaṁ upāsakānaṁ upāsikānaṁ dhammaṁ bhaṇati, pañhaṁ visajjeti, ṭhitakopi bhaṇati, bāhāvikkhepakopi bhaṇati. Evaṁ gaṇagato vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti.
gaṇagato → ganagato (pts)

Kathaṁ antaragharaṁ paviṭṭho vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti? Idhekacco antaragharaṁ paviṭṭho itthiṁ vā kumāriṁ vā evamāha—
evamāha → āha (sya-all, pts) | itthiṁ → S itthī. (pts note) | kumāriṁ → S kumārī. (pts note) “itthannāme itthaṅgotte kiṁ atthi? Yāgu atthi, bhattaṁ atthi, khādanīyaṁ atthi.
yāgu → yāgū (sya-all, pts) Kiṁ pivissāma, kiṁ bhuñjissāma, kiṁ khādissāma? Kiṁ vā atthi, kiṁ vā me dassathā”ti vippalapati, yā evarūpā vācā palāpo vippalāpo lālappo lālappanā lālappitattaṁ.
yā evarūpā vācā palāpo → yo evarūpo vācāpalāpo (pts) | lālappanā lālappitattaṁ → lālappāyanā lālappāyitattaṁ (pts) | vippalapati → yā evarūpā -pe- lālappitattaṁ itipi machasaṁ PTS potthakesu dissati. taṁ pana paridevaniddese desitaṁ idha na yujjatīti maññe (bj note) | lālappāyanā → Bp lālappanā. (pts note) | lālappāyitattaṁ → Bp lālappatattaṁ. (pts note) Evaṁ antaragharaṁ paviṭṭho vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti— idaṁ vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ.

Katamaṁ cetasikaṁ pāgabbhiyaṁ? Idhekacco na uccā kulā pabbajito samāno uccā kulā pabbajitena saddhiṁ sadisaṁ attānaṁ dahati cittena, na mahākulā pabbajito samāno mahākulā pabbajitena saddhiṁ sadisaṁ attānaṁ dahati cittena, na mahābhogakulā pabbajito samāno mahābhogakulā pabbajitena saddhiṁ sadisaṁ attānaṁ dahati cittena, na uḷārabhogakulā pabbajito samāno … na suttantiko samāno suttantikena saddhiṁ sadisaṁ attānaṁ dahati cittena, na vinayadharo samāno … na dhammakathiko samāno … na āraññiko samāno … na piṇḍapātiko samāno … na paṁsukūliko samāno … na tecīvariko samāno … na sapadānacāriko samāno … na khalupacchābhattiko samāno … na nesajjiko samāno … na yathāsanthatiko samāno … na paṭhamassa jhānassa lābhī samāno paṭhamassa jhānassa lābhinā saddhiṁ sadisaṁ attānaṁ dahati cittena …pe…
na → (pts) | uccākulā → S -kulena. (pts note) | vinayadharo → S vināyathero. (pts note) na nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā lābhī samāno nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā lābhinā saddhiṁ sadisaṁ attānaṁ dahati cittena— idaṁ cetasikaṁ pāgabbhiyaṁ. Yassimāni tīṇi pāgabbhiyāni pahīnāni samucchinnāni vūpasantāni paṭipassaddhāni abhabbuppattikāni ñāṇagginā daḍḍhāni, so vuccati appagabbhoti—
vūpasantāni paṭipassaddhāni → vupasantāni paṭippassaddhāni (bj) appagabbho.

Ajegucchoti. Atthi puggalo jeguccho, atthi ajeguccho. Katamo ca puggalo jeguccho? Idhekacco puggalo dussīlo hoti pāpadhammo asucisaṅkassarasamācāro paṭicchannakammanto assamaṇo samaṇapaṭiñño abrahmacārī brahmacāripaṭiñño antopūti avassuto kasambujāto—
brahmacāripaṭiñño → brahmacārī paṭiñño (bj) | antopūti → antoputi (pts) | paṭicchannakammanto → S pari-. (pts note) ayaṁ vuccati puggalo jeguccho.
ayaṁ → S ad. pi. (pts note) Atha vā kodhano hoti upāyāsabahulo, appampi vutto samāno abhisajjati kuppati byāpajjati patiṭṭhīyati, kopañca dosañca appaccayañca pātukaroti—
byāpajjati patiṭṭhīyati → vyāpajjati patitthiyati (bj) | patiṭṭhīyati → patiṭṭhiyati (sya-all) | kuppati → S kujjati. (pts note) ayaṁ vuccati puggalo jeguccho. Atha vā kodhano hoti upanāhī, makkhī hoti paḷāsī, issukī hoti maccharī, saṭho hoti māyāvī, thaddho hoti atimānī, pāpiccho hoti micchādiṭṭhi, sandiṭṭhiparāmāsī hoti ādānaggāhī duppaṭinissaggī—
ādānaggāhī → ādhānagāhī (bj, sya-all, pts) | upanāhī → upānāhī hoti (sya-all); upanāhī hoti (pts) | paḷāsī → paḷāsī hoti (sya-all, pts) | maccharī → maccharī hoti (sya-all, pts) | māyāvī → māyāvī hoti (sya-all, pts) | atimānī → atimānī hoti (sya-all, pts) | micchādiṭṭhi → micchādiṭṭhi hoti (sya-all, pts) | duppaṭinissaggī → duppaṭinissaggī hoti (sya-all, pts) | upanāhī → syāma, PTS potthakesu ‘hoti’ saddo sabbapadehi yojito (bj note) | micchādiṭṭhi → micchādiṭṭhī (cck: sī.) | hoti → Bp om. (pts note) | hoti → Bp S om. (pts note) | ādhānagāhī → Bp ādāna-; S atthanagā. (pts note) ayaṁ vuccati puggalo jeguccho.

Katamo ca puggalo ajeguccho? Idha bhikkhu sīlavā hoti pātimokkhasaṁvarasaṁvuto viharati ācāragocarasampanno aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhati sikkhāpadesu—
pātimokkhasaṁvarasaṁvuto → pāṭimokkhasaṁvarasaṁvuto (sya-all) ayaṁ vuccati puggalo ajeguccho. Atha vā akkodhano hoti anupāyāsabahulo, bahumpi vutto samāno na abhisajjati na kuppati na byāpajjati na patiṭṭhīyati, na kopañca dosañca appaccayañca pātukaroti—
na abhisajjati → nābhisajjati (bj) | patiṭṭhīyati → patitthiyati (bj); patiṭṭhiyati (sya-all, pts) | anupāyāsabahulo → S ad. hoti. (pts note) ayaṁ vuccati puggalo ajeguccho. Atha vā akkodhano hoti anupanāhī, amakkhī hoti apaḷāsī, anissukī hoti amaccharī, asaṭho hoti amāyāvī, athaddho hoti anatimānī, na pāpiccho hoti na micchādiṭṭhi, asandiṭṭhiparāmāsī hoti anādānaggāhī suppaṭinissaggī—
anissukī → anussukī (bj) | anādānaggāhī → anādhānagāhī (bj); anādhānagāhī hoti (pts) | anupanāhī → anupanāhī hoti (sya-all, pts) | apaḷāsī → apaḷāsī hoti (sya-all, pts) | amaccharī → amaccharī hoti (sya-all, pts) | amāyāvī → amāyāvī hoti (sya-all, pts) | anatimānī → anatimānī hoti (sya-all, pts) | micchādiṭṭhi → micchādiṭṭhi hoti (sya-all, pts) | anādānaggāhī suppaṭinissaggī → anādhānaggāhī supaṭinissaggī hoti (sya-all) | suppaṭinissaggī → suppaṭinissaggī hoti (pts) | anupanāhī → syāma, PTS potthakesu ‘hoti’ saddo sabbapadehi yojito (bj note) | anissukī → S anussukī. (pts note) | hoti → Bp om. (pts note) | anādhānagāhī → Bp ānādana-; S anādhāma-. (pts note) | hoti → Bp S om. (pts note) ayaṁ vuccati puggalo ajeguccho. Sabbe bālaputhujjanā jegucchā, puthujjanakalyāṇakaṁ upādāya aṭṭha ariyapuggalā ajegucchāti—
sabbe bālaputhujjanā jegucchā puthujjanakalyāṇakaṁ → sabbo kalyāṇaputhujjanaṁ (sya-all, pts) | aṭṭha ariyapuggalā ajegucchāti → ariyapuggalo ajegucchoti (sya-all, pts) | ariyapuggalā → sabbo kalyāṇaputhujjanaṁ upādāya ariyapuggalo (bj: PTS) | Sabbo → Bp S ad. bālaputhujjanā jeguccho puthujjanā. (pts note) | kalyāṇaputhujjanaṁ → Bp kalyāṇakaṁ puthujjanā; Skalyanakaṁ. (pts note) appagabbho ajeguccho.

Pesuṇeyye ca no yutoti.
pesuṇeyye → pesuneyye (bj) Pesuññanti idhekacco pisuṇavāco hoti, ito sutvā amutra akkhātā imesaṁ bhedāya, amutra vā sutvā imesaṁ akkhātā amūsaṁ bhedāya.
pisuṇavāco → pisunavāco (bj) | pisunavāco → pisuṇavāco (bj: machasaṁ, sīmu11) Iti samaggānaṁ vā bhettā, bhinnānaṁ vā anuppadātā, vaggārāmo, vaggarato, vagganandī, vaggakaraṇiṁ vācaṁ bhāsitā hoti—
bhettā → bhedo (mr) | bhettā → bhedo (cck: ka.) | samaggānaṁ → Bp S ad. aṭṭha. (pts note) | bhettā → Bp S bhedo. (pts note) idaṁ vuccati pesuññaṁ.

Api ca dvīhi kāraṇehi pesuññaṁ upasaṁharati— piyakamyatāya vā, bhedādhippāyena vā.
bhedādhippāyena → bhedādhippāyo (bahūsu) | bhedādhippāyena → bhedādhippāyo (bj, sya-all, pts) | bhedādhippāyena → bhedādhippāyo (cck: bahūsu) Kathaṁ piyakamyatāya pesuññaṁ upasaṁharati? “Imassa piyo bhavissāmi, manāpo bhavissāmi, vissāsiko bhavissāmi, abbhantariko bhavissāmi, suhadayo bhavissāmī”ti. Evaṁ piyakamyatāya pesuññaṁ upasaṁharati. Kathaṁ bhedādhippāyena pesuññaṁ upasaṁharati?
bhedādhippāyena → bhedādhippāyo (bj, sya-all, pts) “Kathaṁ ime nānā assu vinā assu vaggā assu dvedhā assu dvejjhā assu dve pakkhā assu bhijjeyyuṁ na samāgaccheyyuṁ dukkhaṁ na phāsu vihareyyun”ti.
phāsu → aphāsuṁ (bj) | na phāsu → aphāsuṁ (bj) | phāsu → aphāsuṁ (cck: sī.) | nānā → S ad. vādā. (pts note) | assu → -11 S om. (pts note) | dvedhā → S dvedhamhā. (pts note) Evaṁ bhedādhippāyena pesuññaṁ upasaṁharati.
bhedādhippāyena → bhedādhippāyo (bj, sya-all, pts) Yassetaṁ pesuññaṁ pahīnaṁ samucchinnaṁ vūpasantaṁ paṭipassaddhaṁ abhabbuppattikaṁ ñāṇagginā daḍḍhaṁ, so pesuññe no yuto na yutto na payutto na sammāyuttoti—
yutto → yutto nappayutto (bj); yutto nappayutto nāyutto (sya-all, pts) | payutto na sammāyuttoti pesuṇeyye → samāyuttoti pesuneyye (bj) | no yuto → (sya-all, pts) | payutto na sammāyuttoti → samāyuttoti (sya-all, pts) | no → pesuññena (bj: sīmu11) | pesuññe → Bp ad. no yutto (and probably S). (pts note) | nāyutto → Bp S om. (pts note) pesuṇeyye ca no yuto.
no → yo (bj)

Tenāha bhagavā—

“Patilīno akuhako, apihālu amaccharī;
patilīno → paṭilīno (sya-all, pts) Appagabbho ajeguccho, pesuṇeyye ca no yuto”ti.
pesuṇeyye → pesuneyye (bj)

Sātiyesu anassāvī, atimāne ca no yuto; Saṇho ca paṭibhānavā, na saddho na virajjati.
paṭibhānavā → paṭibhāṇavā (sya-all, pts)

Sātiyesu anassāvīti. Sātiyā vuccanti pañca kāmaguṇā. Kiṅkāraṇā sātiyā vuccanti pañca kāmaguṇā? Yebhuyyena devamanussā pañca kāmaguṇe icchanti sātiyanti patthayanti pihayanti abhijappanti, taṅkāraṇā sātiyā vuccanti pañca kāmaguṇā.
sātiyanti → sādiyanti (bj, sya-all, pts) Yesaṁ esā sātiyā taṇhā appahīnā tesaṁ cakkhuto rūpataṇhā savati āsavati sandati pavattati, sotato saddataṇhā … ghānato gandhataṇhā … jivhāto rasataṇhā … kāyato phoṭṭhabbataṇhā … manato dhammataṇhā savati āsavati sandati pavattati.
āsavati → pasavati (sya-all, pts-vp-pli1) | āsavati → assavati (bj: a.nid, manupa); pasavati (bj: PTS) | āsavati → assavati (bj: a.nid, manupa); pasavati (bj: PTS) | āsavati → pasavati (cck: syā.) | savati → Bp S ad. āsavati. (pts note) | pasavati → Bp S āsavati. (pts note) Yesaṁ esā sātiyā taṇhā pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā tesaṁ cakkhuto rūpataṇhā na savati nāsavati na sandati na pavattati, sotato saddataṇhā …pe…
nāsavati → na pasavati (sya-all, pts-vp-pli1) | nāsavati → nāssavati (bj: manupa); napasavati (bj: PTS) | nāsavati → na pasavati (cck: syā.) | pasavati → -5 Bp na savati; S nāssavati. (pts note) manato dhammataṇhā na savati nāsavati na sandati na pavattatīti—
nāsavati → na pasavati (sya-all, pts) | nāsavati → nāssavati (bj: manupa); napasavati (bj: PTS) | pasavati → -6 Bp S nāssavati. (pts note) sātiyesu anassāvī.

Atimāne ca no yutoti.
yuto → Si yutto. (pts note) Katamo atimāno? Idhekacco paraṁ atimaññati jātiyā vā gottena vā …pe… aññataraññatarena vā vatthunā. Yo evarūpo māno maññanā maññitattaṁ unnati unnamo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa—
unnati unnamo → uṇṇati uṇṇamo (sya-all, pts) | sampaggāho → S saṁsaggo. (pts note) ayaṁ vuccati atimāno. Yasseso atimāno pahīno samucchinno vūpasanto paṭipassaddho abhabbuppattiko ñāṇagginā daḍḍho, so atimāne ca no yuto na yutto nappayutto na sammāyuttoti—
ca → (sya-all, pts) | yuto na → (sya-all, pts) | nappayutto → nappayutto nāyutto (sya-all, pts) | eso → -1 S yassa so. (pts note) | atimāne → S ad. ca. (pts note) | yutto → Bp S yuto na yutto. (pts note) | nāyutto → Bp S om. (pts note) atimāne ca no yuto.

Saṇho ca paṭibhānavāti.
paṭibhānavāti saṇhoti → paṭibhāṇavāti (sya-all); paṭibhāṇavā ti saṇho ti (pts) Saṇhoti saṇhena kāyakammena samannāgatoti saṇho, saṇhena vacīkammena … saṇhena manokammena samannāgatoti saṇho, saṇhehi satipaṭṭhānehi samannāgatoti saṇho, saṇhehi sammappadhānehi … saṇhehi iddhipādehi … saṇhehi indriyehi … saṇhehi balehi … saṇhehi bojjhaṅgehi samannāgatoti saṇho, saṇhena ariyena aṭṭhaṅgikena maggena samannāgatoti—
vacīkammena → vacīkammena samannāgatoti saṇho (bj) | vacīkammena → S ad. samannāgato. (pts note) | saṇhehi → S om. (pts note) saṇho.

Paṭibhānavāti tayo paṭibhānavanto—
paṭibhānavāti → paṭibhāṇavāti (sya-all, pts) | paṭibhānavanto pariyattipaṭibhānavā paripucchāpaṭibhānavā adhigamapaṭibhānavā → paṭibhāṇavanto pariyattipaṭibhāṇavā paripucchāpaṭibhāṇavā adhigamapaṭibhāṇavā (sya-all, pts) | paṭibhāṇavanto → -6 Si om. (pts note) pariyattipaṭibhānavā, paripucchāpaṭibhānavā, adhigamapaṭibhānavā. Katamo pariyattipaṭibhānavā?
pariyattipaṭibhānavā → pariyattipaṭibhāṇavā (sya-all) | pariyattipaṭibhānavā idhekaccassa pakatiyā → pariyattipaṭibhāṇavā idh ekaccassa (pts) Idhekaccassa pakatiyā pariyāpuṭaṁ hoti—
pakatiyā pariyāpuṭaṁ → pakatiyāpi pariyāputaṁ (bj) | pakatiyā → (sya-all) | ekaccassa → Bp S ad. pakatiyā. (pts note) suttaṁ geyyaṁ veyyākaraṇaṁ gāthā udānaṁ itivuttakaṁ jātakaṁ abbhutadhammaṁ vedallaṁ, tassa pariyattiṁ nissāya paṭibhāyati—
gāthā → gāthaṁ (bj) | paṭibhāyati → paṭibhāti (bj) | abbhutadhammaṁ → abbhūtadhammaṁ (sya-all) | jātakaṁ → jāṭakaṁ (pts) | paṭibhāti → paṭibhāyati (bj: sīmu11, machasaṁ, PTS) ayaṁ pariyattipaṭibhānavā.
pariyattipaṭibhānavā → pariyattipaṭibhāṇavā (sya-all, pts) Katamo paripucchāpaṭibhānavā?
paripucchāpaṭibhānavā → paripucchāpaṭibhāṇavā (sya-all) | paripucchāpaṭibhānavā idhekacco paripucchitā → paripucchāpaṭibhāṇavā idh ekacco paripucchako (pts) Idhekacco paripucchitā hoti attatthe ca ñāyatthe ca lakkhaṇe ca kāraṇe ca ṭhānāṭhāne ca, tassa taṁ paripucchaṁ nissāya paṭibhāyati—
paripucchitā → paripucchitaṁ (si); paripucchako (sya-all, pts-vp-pli1) | paṭibhāyati → paṭibhāti (bj) | paripucchitā → paripucchitaṁ (bj: sīmu11); paripucchikatā (bj: manupa) | paripucchitā → paripucchitaṁ (cck: sī.); paripucchako (cck: syā.) | paripucchako → Bp -pucchitā; S pucchakatā. (pts note) ayaṁ paripucchāpaṭibhānavā.
paripucchāpaṭibhānavā → paripucchāpaṭibhāṇavā (sya-all, pts) Katamo adhigamapaṭibhānavā?
adhigamapaṭibhānavā → adhigamapaṭibhāṇavā (sya-all) | adhigamapaṭibhānavā idhekaccassa → adhigamapaṭibhāṇavā idh ekaccassa (pts) Idhekaccassa adhigatā honti cattāro satipaṭṭhānā cattāro sammappadhānā cattāro iddhipādā pañcindriyāni pañca balāni satta bojjhaṅgā ariyo aṭṭhaṅgiko maggo cattāro ariyamaggā cattāri sāmaññaphalāni catasso paṭisambhidāyo cha abhiññāyo,
cattāro ariyamaggā → (sya-all, pts) | maggo → Bp S ad. cattāro ca ariyamaggā. (pts note) | catasso → S cattāro ca. (pts note) | abhiññā → Bp S -āyo. (pts note) tassa attho ñāto dhammo ñāto nirutti ñātā, atthe ñāte attho paṭibhāyati,
paṭibhāyati → paṭibhāti (bj) | paṭibhāti → paṭibhāyati (bj: sīmu11, machasaṁ, PTS) dhamme ñāte dhammo paṭibhāyati,
paṭibhāyati → paṭibhāti (bj) | paṭibhāti → paṭibhāyati (bj: sīmu11, machasaṁ, PTS) niruttiyā ñātāya nirutti paṭibhāyati;
paṭibhāyati → paṭibhāti (bj) | paṭibhāti → paṭibhāyati (bj: sīmu11, machasaṁ, PTS) imesu tīsu ñāṇesu ñāṇaṁ paṭibhānapaṭisambhidā.
ñāṇesu → (sya-all, pts) | paṭibhānapaṭisambhidā → paṭibhāṇapaṭisambhidā (sya-all, pts) Imāya paṭibhānapaṭisambhidāya upeto samupeto upagato samupagato upapanno samupapanno samannāgato so vuccati paṭibhānavā.
upagato samupagato → upāgato samupāgato (bj) | paṭibhānapaṭisambhidāya → paṭibhāṇapaṭisambhidāya (sya-all, pts) | samannāgato → samannāgato hoti (sya-all, pts) | paṭibhānavā → paṭibhāṇavā (sya-all, pts) | samupapanno → Bp S sampanno. (pts note) | hoti → Bp S om. (pts note) Yassa pariyatti natthi, paripucchā natthi, adhigamo natthi, kiṁ tassa paṭibhāyissatīti— saṇho ca paṭibhānavā.
paṭibhānavā → paṭibhāṇavā (sya-all, pts)

Na saddho na virajjatīti. Na saddhoti sāmaṁ sayaṁ abhiññātaṁ attapaccakkhaṁ dhammaṁ na kassaci saddahati aññassa samaṇassa vā brāhmaṇassa vā devassa vā mārassa vā brahmuno vā.
brahmuno vā → brahmuno vā …pe… (mr) | saddhahati → S saddahati. (pts note) | vā → -4 Bp S om. (pts note) | vā → -5 Bp S pe. (pts note) “Sabbe saṅkhārā aniccā”ti sāmaṁ sayaṁ abhiññātaṁ …pe… “sabbe saṅkhārā dukkhā”ti … “sabbe dhammā anattā”ti … “avijjāpaccayā saṅkhārā”ti …pe… “jātipaccayā jarāmaraṇan”ti … “avijjānirodhā saṅkhāranirodho”ti …pe… “jātinirodhā jarāmaraṇanirodho”ti … “idaṁ dukkhan”ti …pe… “ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā”ti … “ime āsavā”ti …pe… “ayaṁ āsavanirodhagāminī paṭipadā”ti … “ime dhammā abhiññeyyā”ti …pe…
pe → S om. (pts note) “ime dhammā sacchikātabbā”ti sāmaṁ sayaṁ abhiññātaṁ …pe…
abhiññātaṁ → sayamabhiññātaṁ (bj) | ti → Bp S ad. sāmaṁ sayaṁ abhiññātaṁ . . . pe. (pts note) channaṁ phassāyatanānaṁ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca, pañcannaṁ upādānakkhandhānaṁ samudayañca …pe…
ca → -8 Bp pe. (pts note) catunnaṁ mahābhūtānaṁ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca sāmaṁ sayaṁ abhiññātaṁ …pe…
ti → S ca; and Bp S ad. sāmaṁ sayaṁ abhiññātam. (pts note) “yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti sāmaṁ sayaṁ abhiññātaṁ attapaccakkhaṁ dhammaṁ na kassaci saddahati aññassa samaṇassa vā brāhmaṇassa vā devassa vā mārassa vā brahmuno vā.
vā → brahmuno vā…pe… (cck: sī. ka.) | vā → Bp S ad. pe. (pts note)

Vuttañhetaṁ bhagavatā— “saddahasi tvaṁ, sāriputta, saddhindriyaṁ bhāvitaṁ bahulīkataṁ amatogadhaṁ hoti amataparāyanaṁ amatapariyosānaṁ; vīriyindriyaṁ … satindriyaṁ … samādhindriyaṁ … paññindriyaṁ bhāvitaṁ bahulīkataṁ amatogadhaṁ hoti amataparāyanaṁ amatapariyosānan”ti?

“Na khvāhaṁ ettha, bhante, bhagavato saddhāya gacchāmi saddhindriyaṁ … vīriyindriyaṁ … satindriyaṁ … samādhindriyaṁ … paññindriyaṁ bhāvitaṁ bahulīkataṁ amatogadhaṁ hoti amataparāyanaṁ amatapariyosānaṁ.
amatapariyosānaṁ → amatapariyosānanti (bj) Yesaṁ hetaṁ, bhante, aññātaṁ assa adiṭṭhaṁ aviditaṁ asacchikataṁ aphassitaṁ paññāya, te tattha paresaṁ saddhāya gaccheyyuṁ saddhindriyaṁ bhāvitaṁ bahulīkataṁ amatogadhaṁ hoti amataparāyanaṁ amatapariyosānaṁ.
hetaṁ → nu etaṁ (bj); nūnetaṁ (cck, sya-all) | aññātaṁ → añātaṁ (sya-all, pts) | aphassitaṁ → aphusitaṁ (sya-all, pts) | yesaṁ hetaṁ → yesam nūn etaṁ (pts) | aphusitaṁ → Bp S aphassitaṁ. (pts note) | pe → Bp S in full bhāvitaṁ . . . amatapariyosānaṁ viriyindriyaṁ satindriyaṁ samādhindriyaṁ. (pts note) Vīriyindriyaṁ … satindriyaṁ … samādhindriyaṁ … paññindriyaṁ bhāvitaṁ bahulīkataṁ amatogadhaṁ hoti amataparāyanaṁ amatapariyosānaṁ.
amatapariyosānaṁ → amatapariyosānanti (bj) | ti → S om. (pts note) Yesañca kho etaṁ, bhante, ñātaṁ diṭṭhaṁ viditaṁ sacchikataṁ phassitaṁ paññāya, nikkaṅkhā te tattha nibbicikicchā.
phassitaṁ → phusitaṁ (pts) | nikkaṅkhā te → nikkaṁkho haṁ (pts) | nibbicikicchā → nibbicikiccho (pts) | phusitaṁ → Bp S phassitaṁ. (pts note) Saddhindriyaṁ … vīriyindriyaṁ … satindriyaṁ … samādhindriyaṁ … paññindriyaṁ bhāvitaṁ bahulīkataṁ amatogadhaṁ hoti amataparāyanaṁ amatapariyosānaṁ.
amatapariyosānaṁ → amatapariyosānanti (bj) Mayhañca kho etaṁ, bhante, ñātaṁ diṭṭhaṁ viditaṁ sacchikataṁ phassitaṁ paññāya, nikkaṅkhohaṁ tattha nibbicikiccho.
phassitaṁ → phusitaṁ (sya-all) | etaṁ → S evaṁ. (pts note) | phusitaṁ → Bp phassitaṁ; S om. (pts note) | nikkaṁkho → Bp S nikkaṅkhā. (pts note) Saddhindriyaṁ … vīriyindriyaṁ … satindriyaṁ … samādhindriyaṁ … paññindriyaṁ bhāvitaṁ bahulīkataṁ amatogadhaṁ hoti amataparāyanaṁ amatapariyosānan”ti.

“Sādhu sādhu, sāriputta. Yesañhetaṁ, sāriputta, aññātaṁ assa adiṭṭhaṁ aviditaṁ asacchikataṁ aphassitaṁ paññāya, te tattha paresaṁ saddhāya gaccheyyuṁ saddhindriyaṁ …pe…
sāriputta aññātaṁ → sārīputta añātaṁ (sya-all) | aphassitaṁ → aphusitaṁ (sya-all, pts) | aññātaṁ → añātaṁ (pts) | aphusitaṁ → Bp aphassitaṁ; S aphasitaṁ. (pts note) paññindriyaṁ bhāvitaṁ bahulīkataṁ amatogadhaṁ hoti amataparāyanaṁ amatapariyosānan”ti.
amatapariyosānanti → saṁyuttanikāya > indriyasaṁyutta (bj note)

Assaddho akataññū ca, sandhicchedo ca yo naro; Hatāvakāso vantāso, sa ve uttamaporisoti.
ve uttamaporisoti na saddho → ce uttamaporiso ti (bj) | ti → dhammapada > arahantavagga (bj note) | ve → Bp S ce. (pts note)

Na saddho na virajjatīti.
saddho na → (sya-all) | saddho na virajjatīti → virajjatī ti (pts) | Na → Bp S ad. saddho na. (pts note) Sabbe bālaputhujjanā rajjanti, puthujjanakalyāṇakaṁ upādāya satta sekkhā virajjanti.
puthujjanakalyāṇakaṁ → kalyāṇaputhujjanaṁ (sya-all, pts) | puthujjanakalyāṇakaṁ → kalyāṇaputhujjanaṁ (bj: syā, PTS) | Kalyāṇaputhujjanaṁ → Bp S puthujjanakalyāṇakaṁ. (pts note) Arahā neva rajjati no virajjati, viratto so khayā rāgassa vītarāgattā khayā dosassa vītadosattā, khayā mohassa vītamohattā.
viratto → virato (bj: PTS) | virato → Bp S viratto. (pts note) So vuṭṭhavāso ciṇṇacaraṇo …pe… jātimaraṇasaṁsāro natthi tassa punabbhavoti—
vuṭṭhavāso → vutthavāso (bj) | jātimaraṇasaṁsāro → (sya-all) | vuṭṭhavāso → S sabbatthavāso. (pts note) | pe → Bp S ad. jātimaraṇasaṁsāro (S -saṅkhāro). (pts note) na saddho na virajjati.

Tenāha bhagavā—

“Sātiyesu anassāvī, atimāne ca no yuto; Saṇho ca paṭibhānavā, na saddho na virajjatī”ti.
paṭibhānavā → paṭibhāṇavā (sya-all, pts)

Lābhakamyā na sikkhati, alābhe ca na kuppati; Aviruddho ca taṇhāya, rasesu nānugijjhati.
rasesu → rase ca (bj, sya-all, pts-vp-pli1) | rasesu → rase ca (cck: sī. syā.)

Lābhakamyā na sikkhati, alābhe ca na kuppatīti. Kathaṁ lābhakamyā sikkhati?
lābhakamyā → lābhakamyā na (pts) Idha, bhikkhave, bhikkhu bhikkhuṁ passati lābhiṁ cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānaṁ.
bhikkhave → (bj) Tassa evaṁ hoti— “kena nu kho ayamāyasmā lābhī cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānan”ti? Tassa evaṁ hoti— “ayaṁ kho āyasmā suttantiko, tenāyamāyasmā lābhī cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānan”ti.
tenāyamāyasmā → tena ayamāyasmā (sya-all, pts) | ti → -7 Bp om. (pts note) So lābhahetu lābhapaccayā lābhakāraṇā lābhābhinibbattiyā lābhaṁ paripācento suttantaṁ pariyāpuṇāti. Evampi lābhakamyā sikkhati.

Atha vā bhikkhu bhikkhuṁ passati lābhiṁ cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānaṁ.
cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānaṁ → cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccabhesajjaparikkhārānaṁ (bj) Tassa evaṁ hoti— “kena nu kho ayamāyasmā lābhī cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānan”ti? Tassa evaṁ hoti— “ayaṁ kho āyasmā vinayadharo …pe… dhammakathiko …
dhammakathiko → ābhidhammiko (bj: syā, PTS) ābhidhammiko, tenāyamāyasmā lābhī cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānan”ti.
ābhidhammiko → (bj) | tenāyamāyasmā → tena ayamāyasmā (sya-all, pts) | ābhidhammiko → Bp S dhammakathiko. (pts note) So lābhahetu lābhapaccayā lābhakāraṇā lābhābhinibbattiyā lābhaṁ paripācento abhidhammaṁ pariyāpuṇāti.
lābhābhinibbattiyā → labhābhinibbattiyā (pts) Evampi lābhakamyā sikkhati.

Atha vā bhikkhu bhikkhuṁ passati lābhiṁ cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānaṁ.
cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānaṁ → cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccabhesajjaparikkhārānaṁ (bj) Tassa evaṁ hoti— “kena nu kho ayamāyasmā lābhī cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānan”ti? Tassa evaṁ hoti— “ayaṁ kho āyasmā āraññiko … piṇḍapātiko … paṁsukūliko … tecīvariko … sapadānacāriko … khalupacchābhattiko … nesajjiko … yathāsanthatiko, tenāyamāyasmā lābhī cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānan”ti.
tenāyamāyasmā → tena ayamāyasmā (sya-all, pts) So lābhahetu lābhapaccayā lābhakāraṇā lābhābhinibbattiyā lābhaṁ paripācento āraññiko hoti …pe… yathāsanthatiko hoti. Evampi lābhakamyā sikkhati.

Kathaṁ na lābhakamyā sikkhati? Idha bhikkhu na lābhahetu, na lābhapaccayā, na lābhakāraṇā, na lābhābhinibbattiyā, na lābhaṁ paripācento, yāvadeva attadamatthāya attasamatthāya attaparinibbāpanatthāya suttantaṁ pariyāpuṇāti, vinayaṁ pariyāpuṇāti, abhidhammaṁ pariyāpuṇāti. Evampi na lābhakamyā sikkhati.

Atha vā bhikkhu na lābhahetu, na lābhapaccayā, na lābhakāraṇā, na lābhābhinibbattiyā, na lābhaṁ paripācento, yāvadeva appicchaññeva nissāya santuṭṭhiññeva nissāya sallekhaññeva nissāya pavivekaññeva nissāya idamatthitaññeva nissāya āraññiko hoti, piṇḍapātiko hoti, paṁsukūliko hoti, tecīvariko hoti, sapadānacāriko hoti, khalupacchābhattiko hoti, nesajjiko hoti, yathāsanthatiko hoti.
appicchaññeva → appicchaṁyeva (bj) | idamatthitaññeva → idamatthikataññeva (si) | santuṭṭhiññeva → santuṭṭhameva (bj: a.nid) | idamatthitaññeva → idamatthikataññeva (bj: sīmu11) | appicchaññeva → appicchaṁyeva (cck: sī.) | idamatthitaññeva → idamatthikataññeva (cck: sī.) Evampi na lābhakamyā sikkhatīti— lābhakamyā na sikkhati.

Alābhe ca na kuppatīti.
na → -1 S na ca. (pts note) Kathaṁ alābhe kuppati? Idhekacco “kulaṁ vā na labhāmi, gaṇaṁ vā na labhāmi, āvāsaṁ vā na labhāmi, lābhaṁ vā na labhāmi, yasaṁ vā na labhāmi, pasaṁsaṁ vā na labhāmi, sukhaṁ vā na labhāmi, cīvaraṁ vā na labhāmi, piṇḍapātaṁ vā na labhāmi, senāsanaṁ vā na labhāmi, gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ vā na labhāmi, gilānupaṭṭhākaṁ vā na labhāmi, appaññātomhī”ti kuppati byāpajjati patiṭṭhīyati, kopañca dosañca appaccayañca pātukaroti.
byāpajjati patiṭṭhīyati → vyāpajjati patitthiyati (bj) | patiṭṭhīyati → patiṭṭhiyati (sya-all) | appaññātomhīti → appañāto mhī ti (pts) | patitthiyati → patiṭṭhiyati (bj: syā, PTS); patiṭṭhiyati (bj: machasaṁ) | patiṭṭhiyati → Si patitth-. (pts note) | pātukaroti → Bp pātuṁ-. (pts note) Evaṁ alābhe kuppati.

Kathaṁ alābhe na kuppati? Idha bhikkhu “kulaṁ vā na labhāmi gaṇaṁ vā na labhāmi …pe… appaññātomhī”ti na kuppati na byāpajjati na patiṭṭhīyati, na kopañca dosañca appaccayañca pātukaroti.
patiṭṭhīyati → patitthiyati (bj); patiṭṭhiyati (sya-all, pts) | labhāmi → -4 Bp pe. (pts note) | patiṭṭhiyati → Si patititth-. (pts note) Evaṁ alābhe na kuppatīti—
alābhe → alābhe ca (bj) lābhakamyā na sikkhati alābhe ca na kuppati.

Aviruddho ca taṇhāya, rasesu nānugijjhatīti.
rasesu → rase ca (bj, sya-all) Viruddhoti yo cittassa āghāto paṭighāto, paṭighaṁ paṭivirodho, kopo pakopo sampakopo, doso padoso sampadoso, cittassa byāpatti manopadoso, kodho kujjhanā kujjhitattaṁ, doso dussanā dussitattaṁ, byāpatti byāpajjanā byāpajjitattaṁ virodho paṭivirodho, caṇḍikkaṁ, asuropo, anattamanatā cittassa—
paṭighaṁ paṭivirodho → anuvirodho (sya-all, pts) | manopadoso → manopadoso cittassa (pts) | asuropo → assuropo (bj: sīmu11) | cittassa → dhammasaṅgaṇi > nikkhepakaṇḍa (bj note) | āghāto → S ad. sampaṭighāto. (pts note) | paṭighāto → Bp S ad. paṭighaṁ. (pts note) | anuvirodho → Bp paṭivirodho. (pts note) | manopadoso → S manodoso. (pts note) | cittassa → Bp S om. (pts note) ayaṁ vuccati virodho. Yasseso virodho pahīno samucchinno vūpasanto paṭipassaddho abhabbuppattiko ñāṇagginā daḍḍho, so vuccati aviruddho.
eso → -11 S yassa so. (pts note) Taṇhāti rūpataṇhā saddataṇhā gandhataṇhā rasataṇhā phoṭṭhabbataṇhā dhammataṇhā. Rasoti mūlaraso khandharaso tacaraso pattaraso puppharaso phalaraso, ambilaṁ madhuraṁ tittakaṁ kaṭukaṁ loṇikaṁ khārikaṁ lambikaṁ kasāvo sādu asādu sītaṁ uṇhaṁ.
lambikaṁ → lapilaṁ (bj); lambilaṁ (sya-all, pts-vp-pli1); labilaṁ (mr) | sādu asādu → sāduṁ asāduṁ (bj, sya-all, pts) | tittakaṁ → tittikaṁ (sya-all, pts) | tittakaṁ → tittikaṁ (bj: PTS) | lapilaṁ → labila (bj: machasaṁ); lambilaṁ (bj: PTS) | asāduṁ → sādu asādu (bj: machasaṁ) | lambikaṁ → lapilaṁ (sī.), lambilaṁ (syā.), labilaṁ (ka.), āyatanavibhaṅge (cck note) | phalaraso → -1 S om. (pts note) | ambilaṁ → Bp ampilaṁ. (pts note) Santeke samaṇabrāhmaṇā rasagiddhā. Te jivhaggena rasaggāni pariyesantā āhiṇḍanti, te ambilaṁ labhitvā anambilaṁ pariyesanti, anambilaṁ labhitvā ambilaṁ pariyesanti; madhuraṁ labhitvā amadhuraṁ pariyesanti, amadhuraṁ labhitvā madhuraṁ pariyesanti; tittakaṁ labhitvā atittakaṁ pariyesanti, atittakaṁ labhitvā tittakaṁ pariyesanti;
tittakaṁ → tittikaṁ (sya-all, pts) | atittakaṁ → atittikaṁ (sya-all, pts) | Tittikaṁ → Bp S tittakaṁ. (pts note) kaṭukaṁ labhitvā akaṭukaṁ pariyesanti, akaṭukaṁ labhitvā kaṭukaṁ pariyesanti;
Kaṭukaṁ → Bp katukaṁ. (pts note) loṇikaṁ labhitvā aloṇikaṁ pariyesanti, aloṇikaṁ labhitvā loṇikaṁ pariyesanti; khārikaṁ labhitvā akhārikaṁ pariyesanti, akhārikaṁ labhitvā khārikaṁ pariyesanti; lambikaṁ labhitvā kasāvaṁ pariyesanti, kasāvaṁ labhitvā lambikaṁ pariyesanti;
lambikaṁ → lapilaṁ (bj); lambilaṁ (sya-all, pts) | lapilaṁ → labilaṁ (bj: machasaṁ, PTS) | lambilaṁ → Bp labilaṁ; S lapilaṁ. (pts note) sāduṁ labhitvā asāduṁ pariyesanti, asāduṁ labhitvā sāduṁ pariyesanti; sītaṁ labhitvā uṇhaṁ pariyesanti, uṇhaṁ labhitvā sītaṁ pariyesanti.
sītaṁ → Bp sītalaṁ. (pts note) Te yaṁ yaṁ labhitvā tena tena na santussanti aparāparaṁ pariyesanti, manāpikesu rasesu rattā giddhā gadhitā mucchitā ajjhosannā laggā laggitā palibuddhā.
gadhitā → gathitā (bj) | ajjhosannā → ajjhopannā (bj, sya-all, pts) | palibuddhā → paḷibuddhā (bj) | tena → (pts) | tena → tena (bj: PTS) | na → Bp S om. (pts note) | laggitā → -8 S gallā gallitā. (pts note) | palibuddhā → Bp S pari-. (pts note) Yassesā rasataṇhā pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā, so paṭisaṅkhā yoniso āhāraṁ āhāreti—
yassesā → yassa (sya-all, pts) | yassesā → yassa (bj: PTS) | Yassa → Bp S yass'; esā. (pts note) neva davāya na madāya na maṇḍanāya na vibhūsanāya, yāvadeva imassa kāyassa ṭhitiyā yāpanāya vihiṁsūparatiyā brahmacariyānuggahāya.
vihiṁsūparatiyā → vihiṁsuparatiyā (sya-all, pts) Iti purāṇañca vedanaṁ paṭihaṅkhāmi, navañca vedanaṁ na uppādessāmi, yātrā ca me bhavissati anavajjatā ca phāsuvihāro ca.
ca → cāti (cck, sya-all, pts) | paṭihaṅkhāmi → paṭikaṁkhāmi (bj: PTS) | paṭikaṁkhāmi → Codd. paṭihaṁ- and below. (pts note) | ti → -12 Bp S ca. (pts note)

Yathā vanaṁ ālimpeyya yāvadeva ropanatthāya, yathā vā pana akkhaṁ abbhañjeyya yāvadeva bhārassa nittharaṇatthāya, yathā vā pana puttamaṁsaṁ āhāraṁ āhareyya yāvadeva kantārassa nittharaṇatthāya;
vanaṁ → vaṇaṁ (bj, sya-all, pts) | ropanatthāya → ropaṇatthāya (bj) | puttamaṁsaṁ āhāraṁ āhareyya → puttamaṁsaāhāraṁ āhāreyya (sya-all) | abbhañjeyya yāvadeva → abbañjeyya yāvad eva (pts) | puttamaṁsaṁ āhāraṁ āhareyya yāvadeva → puttamaṁsaāhāraṁ āhāreyya yāvad eva (pts) | vaṇaṁ → vanaṁ (bj: machasaṁ) | abbhañjeyya → abañjessa (bj: PTS) | vaṇaṁ → S na vantaṁ na. (pts note) | abbañjeyya → Bp abbh-. (pts note) | puttamaṁsa-āhāraṁ → Bp S puttamaṁsaṁ ā-. (pts note) evamevaṁ bhikkhu paṭisaṅkhā yoniso āhāraṁ āhāreti—
paṭisaṅkhā → patisaṁkhā (pts) “neva davāya …pe… phāsuvihāro cā”ti.
ca → -4 Bp pe. (pts note) Rasataṇhaṁ pajahati vinodeti byantiṁ karoti anabhāvaṁ gameti, rasataṇhāya ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti—
byantiṁ karoti → byantīkaroti (bj, pts) | byantiṁ karoti anabhāvaṁ gameti → byantīkaroti anabhāvaṅgameti (sya-all) | assa → (sya-all, pts) | nissaṭo → nissaṭṭho (sya-all, pts) | vimariyādikatena → vimariyādikatena (bj: machasaṁ) | byantīkaroti → Bp byantikaronti. (pts note) | ārato → Bp S ad. assa. (pts note) aviruddho ca taṇhāya rasesu nānugijjhati.
rasesu → rase ca (bj, sya-all, pts)

Tenāha bhagavā—

“Lābhakamyā na sikkhati, alābhe ca na kuppati;
na → -7 Bp S na ca. (pts note) Aviruddho ca taṇhāya, rasesu nānugijjhatī”ti.
rasesu → rase ca (bj, sya-all)

Upekkhako sadā sato, na loke maññate samaṁ;
maññate → maññatī (sya-all); maññati (pts) Na visesī na nīceyyo, tassa no santi ussadā.
no → yo (bj)

Upekkhako sadā satoti. Upekkhakoti chaḷaṅgupekkhāya samannāgato.
chaḷaṅgupekkhāya → S laṅgu-. (pts note) Cakkhunā rūpaṁ disvā neva sumano hoti na dummano, upekkhako viharati sato sampajāno. Sotena saddaṁ sutvā …pe… manasā dhammaṁ viññāya neva sumano hoti na dummano, upekkhako viharati sato sampajāno. Cakkhunā rūpaṁ disvā manāpaṁ nābhigijjhati nābhihaṁsati na rāgaṁ janeti, tassa ṭhitova kāyo hoti, ṭhitaṁ cittaṁ ajjhattaṁ susaṇṭhitaṁ suvimuttaṁ.
nābhihaṁsati → nābhihasati (si, sya-all, pts-vp-pli1) | nābhihaṁsati → nābhihasati (bj: sīmu11, PTS) | nābhihaṁsati → nābhihasati (cck: sī. syā.) Cakkhunā kho paneva rūpaṁ disvā amanāpaṁ na maṅku hoti appatiṭṭhitacitto alīnamanaso abyāpannacetaso, tassa ṭhitova kāyo hoti, ṭhitaṁ cittaṁ ajjhattaṁ susaṇṭhitaṁ suvimuttaṁ.
appatiṭṭhitacitto → appatiṭṭhīnacitto (sya-all); appatitthīnacitto (pts-vp-pli1); appatiṭṭhanacitto (mr) | alīnamanaso → ādinamanaso (sya-all); ādīnamanaso (pts-vp-pli1) | appatiṭṭhitacitto alīnamanaso → appatiṭṭhīnacitto ādinamanaso (sya-all) | kho paneva → (pts) | alīnamanaso → appatitthitacitto ādinamaso (bj: PTS) | appatiṭṭhitacitto → appatiṭṭhīna citto (cck: syā.); appatiṭṭhanacitto (cck: ka.) | alīnamanaso → ādinamanaso (cck: syā.) Sotena saddaṁ sutvā … ghānena gandhaṁ ghāyitvā … jivhāya rasaṁ sāyitvā … kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā …
phusitvā → -9 Bp S pe. (pts note) manasā dhammaṁ viññāya manāpaṁ nābhigijjhati nābhihaṁsati na rāgaṁ janeti, tassa ṭhitova kāyo hoti, ṭhitaṁ cittaṁ ajjhattaṁ susaṇṭhitaṁ suvimuttaṁ.
nābhihaṁsati → nābhihasati (sya-all) | nābhigijjhati → S nābhigiddhati. (pts note) | nābhihasati → S nābhihaṁsati. (pts note) | susaṇṭhitaṁ → S supakkhitaṁ. (pts note) | va → Bp S ca. (pts note) Manasā kho paneva dhammaṁ viññāya amanāpaṁ na maṅku hoti appatiṭṭhitacitto alīnamanaso abyāpannacetaso, tassa ṭhitova kāyo hoti, ṭhitaṁ cittaṁ ajjhattaṁ susaṇṭhitaṁ suvimuttaṁ.
ṭhitova → ṭhito ca (bj) | appatiṭṭhitacitto alīnamanaso → appatiṭṭhīnacitto ādinamanaso (sya-all) | alīnamanaso → appatitthitacitto ādinamaso (bj: PTS) | eva → S assa. (pts note) | appatitthīnacitto → Bp S appatiṭṭhana-. (pts note) | ādinamanaso → Bp alinamanaso; S alinamasā. (pts note) | susaṇṭhitaṁ → S suvisaṁṭhitaṁ. (pts note)

Cakkhunā rūpaṁ disvā manāpāmanāpesu rūpesu tassa ṭhitova kāyo hoti, ṭhitaṁ cittaṁ ajjhattaṁ susaṇṭhitaṁ suvimuttaṁ.
ṭhitova → ṭhito ca (bj) Sotena saddaṁ sutvā …pe… manasā dhammaṁ viññāya manāpāmanāpesu dhammesu tassa ṭhitova kāyo hoti, ṭhitaṁ cittaṁ ajjhattaṁ susaṇṭhitaṁ suvimuttaṁ.
ṭhitova → ṭhito ca (bj)

Cakkhunā rūpaṁ disvā rajanīye na rajjati, dussanīye na dussati, mohanīye na muyhati, kopanīye na kuppati, madanīye na majjati, kilesanīye na kilissati.
dussanīye → dosanīye (bahūsu) | dussanīye → dosanīye (bj, sya-all, pts) | dussanīye → dosanīye (cck: bahūsu) Sotena saddaṁ sutvā …pe…
phusitvā → -6 Bp S pe. (pts note) manasā dhammaṁ viññāya rajanīye na rajjati dussanīye na dussati, mohanīye na muyhati, kopanīye na kuppati, madanīye na majjati, kilesanīye na kilissati.
dussanīye → dosanīye (bj, sya-all, pts) | rajjati → S rañjati. (pts note) Diṭṭhe diṭṭhamatto, sute sutamatto, mute mutamatto, viññāte viññātamatto. Diṭṭhe na limpati, sute na limpati, mute na limpati, viññāte na limpati.
limpati → lippati (bj) | lippati → limpati (bj: sīmu11, machasaṁ, PTS) | lippati → limpati (bj: sīmu11, machasaṁ, PTS) Diṭṭhe anūpayo anapāyo anissito appaṭibaddho vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharati.
anūpayo → anupayo (bj) | vimariyādikatena → vimariyādīkatena (bj) | anapāyo → (sya-all, pts) | anapāyo → anūpayo (bj: syā, PTS) | anūpayo → Bp Si anupāyo; S anuppayo. (pts note) Sute … mute … viññāte anūpayo anapāyo anissito appaṭibaddho vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharati.
anūpayo → anupayo (bj) | vimariyādikatena → vimariyādīkatena (bj) | anapāyo → (sya-all, pts) | anapāyo → anūpayo (bj: syā, PTS)

Saṁvijjati arahato cakkhu, passati arahā cakkhunā rūpaṁ.
cakkhu → cakkhuṁ (bj: sīmu11) Chandarāgo arahato natthi, suvimuttacitto arahā. Saṁvijjati arahato sotaṁ, suṇāti arahā sotena saddaṁ. Chandarāgo arahato natthi, suvimuttacitto arahā. Saṁvijjati arahato ghānaṁ, ghāyati arahā ghānena gandhaṁ. Chandarāgo arahato natthi, suvimuttacitto arahā. Saṁvijjati arahato jivhā, sāyati arahā jivhāya rasaṁ …pe… saṁvijjati arahato kāyo, phusati arahā kāyena phoṭṭhabbaṁ …pe…
arahā → -1 Bp S pe. (pts note) saṁvijjati arahato mano, vijānāti arahā manasā dhammaṁ. Chandarāgo arahato natthi suvimuttacitto arahā.

Cakkhu rūpārāmaṁ rūparataṁ rūpasammuditaṁ, taṁ arahato dantaṁ guttaṁ rakkhitaṁ saṁvutaṁ, tassa ca saṁvarāya dhammaṁ deseti.
cakkhu → cakkhuṁ (bj) | rūpārāmaṁ → S rūparammaṇaṁ. (pts note) Sotaṁ saddārāmaṁ …pe… ghānaṁ gandhārāmaṁ … jivhā rasārāmā rasaratā rasasammuditā, sā arahato dantā guttā rakkhitā saṁvutā, tassā ca saṁvarāya dhammaṁ deseti.
tassā → tassa (bj) Kāyo phoṭṭhabbārāmo …pe…
phoṭṭhabbārāmo → Bp S ad. pe. (pts note) mano dhammārāmo dhammarato dhammasammudito, so arahato danto gutto rakkhito saṁvuto, tassa ca saṁvarāya dhammaṁ deseti.

“Dantaṁ nayanti samitiṁ, dantaṁ rājābhirūhati; Danto seṭṭho manussesu, yotivākyaṁ titikkhati.
titikkhati → dhammapada > nāgavagga (bj note) | tivākyaṁ → S 'tivākā. (pts note)

Varamassatarā dantā, ājānīyā ca sindhavā;
ājānīyā ca → ājāniyāva (sya-all, pts) | ca → ājāniyāva (cck: syā.) | ājāniyā → Bp S ājāneyyā. (pts note) Kuñjarā ca mahānāgā, attadanto tato varaṁ.
kuñjarā ca → kuñjarāva (sya-all) | ca → va (pts) | ca → kuñjarā va (bj: PTS) | va → Bp ca. (pts note) varaṁ → dhammapada > nāgavagga (bj note)

Na hi etehi yānehi, gaccheyya agataṁ disaṁ;
agataṁ → amataṁ (pts) | amataṁ → Bp agataṁ. (pts note) Yathāttanā sudantena, danto dantena gacchati.
yathāttanā → yathattanā (bj) | yathattanā → yathāttanā (bj: PTS) | ttanā → S 'ttanaṁ. (pts note) gacchati → dhammapada > nāgavagga (bj note)

Vidhāsu na vikampanti, vippamuttā punabbhavā;
vikampanti → vikappanti (pts) | vikampanti → vikappanti (bj: sīmu10, PTS) | vikappanti → Bp vikampanti; S vitabbanti. (pts note) punabbhavā → S vinibbhavā. (pts note) Dantabhūmimanuppattā, te loke vijitāvino.
vijitāvino → khandhasaṁyutta > khajjaniya vagga (bj note)

Yassindriyāni bhāvitāni, ajjhattaṁ bahiddhā ca sabbaloke;
bhāvitāni → vibhāvitāni (bj: sīmu11, PTS) | bhāvitāni → vibhāvitāni (cck: sī.) | bhāvitāni → Bp subhāvitāni. (pts note) ajjhattaṁ bahiddhā ca → ajjhattabahiddhā ca (bj); ajjhattañca bahiddhā ca (sya-all, pts-vp-pli1, mr) | ajjhattaṁ bahiddhā → ajjhattabahiddhā (bj) | ajjhattaṁ → ajjhattaṁ ca (sya-all, pts) | ca → ajjhattabahiddhā ca (sī.), ajjhattañca bahiddhā ca (syā. ka.) su. ni. 521 (cck note) | ca → S om. (pts note) Nibbijjha imaṁ parañca lokaṁ, kālaṁ kaṅkhati bhāvito sa danto”ti.
Nibbijjha imaṁ → nibbijjhimaṁ (sya-all, pts-vp-pli1); nibbijja imaṁ (mr) | nibbijjha imaṁ → nibbijjhimaṁ (sya-all) | imaṁ → nibbijjhimaṁ (cck: syā.); nibbijja imaṁ (cck: ka.) sa dantoti → sudantoti (sya-all, pts) | sadanto”ti → sudanto (bj: syā, PTS) | sadanto”ti → suttanipāta > sabhiyasutta (bj note) | sudanto → Bp S sadanto. (pts note)

Upekkhako sadāti. Sadā sabbadā sabbakālaṁ niccakālaṁ dhuvakālaṁ …pe…
sadā → (sya-all) pacchime vayokhandhe.
pacchime vayokhandhe satoti → pacchimavayo khandhe sato ti (pts) | vayokhandhe → vayokhandho (bj: sīmu11); pacchimavayokhandhe (bj: PTS) | pacchimavayo → Bp pacchime vayo; S pacchime dvaye. (pts note) Satoti catūhi kāraṇehi sato— kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṁ bhāvento sato, vedanāsu … citte …
citte → S cittesu. (pts note) dhammesu dhammānupassanāsatipaṭṭhānaṁ bhāvento sato …pe… so vuccati satoti— upekkhako sadā sato.

Na loke maññate samanti.
maññate → maññatī (sya-all) | saman → Si om. (pts note) “Sadisohamasmī”ti mānaṁ na janeti jātiyā vā gottena vā …pe… aññataraññatarena vā vatthunāti— na loke maññate samaṁ.
maññate → maññati (sya-all, pts)

Na visesī na nīceyyoti.
visesī → visesi (bj) “Seyyohamasmī”ti atimānaṁ na janeti jātiyā vā gottena vā …pe… aññataraññatarena vā vatthunā. “Hīnohamasmī”ti omānaṁ na janeti jātiyā vā gottena vā …pe… aññataraññatarena vā vatthunāti—
omānaṁ → mānaṁ (bj, sya-all) | vā → va (bj) na visesī na nīceyyo.

Tassa no santi ussadāti. Tassāti arahato khīṇāsavassa. Ussadāti sattussadā— rāgussado dosussado mohussado mānussado diṭṭhussado kilesussado kammussado. Tassime ussadā natthi na santi na saṁvijjanti nupalabbhanti, pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhāti—
nupalabbhanti → nūpalabbhanti (bj) | samucchinnā → samacchinnā (sya-all) tassa no santi ussadā.

Tenāha bhagavā—

“Upekkhako sadā sato, na loke maññate samaṁ;
maññate → maññatī (sya-all, pts) Na visesī na nīceyyo, tassa no santi ussadā”ti.

Yassa nissayatā natthi, ñatvā dhammaṁ anissito;
nissayatā → nissayanā (mr) | nissayatā → nissayanā (cck: ka.) | nissayatā → Bp S nissayanā. (pts note) Bhavāya vibhavāya vā, taṇhā yassa na vijjati.
vā → ca (sya-all, pts) | vā → vibhavāya ca (bj: PTS) | ca → Bp vā; S om. (pts note)

Yassa nissayatā natthīti. Yassāti arahato khīṇāsavassa. Nissayāti dve nissayā—
nissayāti → nissayatāti (bj) taṇhānissayo ca diṭṭhinissayo ca …pe… ayaṁ taṇhānissayo …pe… ayaṁ diṭṭhinissayo. Tassa taṇhānissayo pahīno, diṭṭhinissayo paṭinissaṭṭho; taṇhānissayassa pahīnattā diṭṭhinissayassa paṭinissaṭṭhattā nissayatā yassa natthi na santi na saṁvijjati nupalabbhati, pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhāti—
nupalabbhati → nūpalabbhati (bj) | santi na → (sya-all) | abhabbuppattikā → abhabhuppattikā (pts) | atthi → Bp S ad. na santi. (pts note) | upalabbhati → S -anti. (pts note) | paṭipassaddhā → S paṭissaddhā. (pts note) yassa nissayatā natthi.

Ñatvā dhammaṁ anissitoti. Ñatvāti ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā, “sabbe saṅkhārā aniccā”ti ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā, “sabbe saṅkhārā dukkhā”ti … “sabbe dhammā anattā”ti …pe… “yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā. Anissitoti dve nissayā— taṇhānissayo ca diṭṭhinissayo ca …pe… ayaṁ taṇhānissayo …pe… ayaṁ diṭṭhinissayo.
ayaṁ → (bj) Taṇhānissayaṁ pahāya diṭṭhinissayaṁ paṭinissajjitvā cakkhuṁ anissito, sotaṁ anissito, ghānaṁ anissito, jivhaṁ anissito, kāyaṁ anissito, manaṁ anissito, rūpe …
taṇhānissayaṁ → tanhānissayaṁ (pts) sadde … gandhe … rase … phoṭṭhabbe …
phoṭṭhabbe → S ad. dhamme. (pts note) kulaṁ … gaṇaṁ … āvāsaṁ …pe… diṭṭhasutamutaviññātabbe dhamme anissito anallīno anupagato anajjhosito anadhimutto nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti—
vippamutto → (bj) | vimariyādikatena → vimariyādīkatena (bj) | nissaṭo → nissaṭṭho (sya-all, pts) | nissaṭo → nisaṭṭho (bj: PTS) | nissaṭṭho → S nissaṭo. (pts note) ñatvā dhammaṁ anissito.

Bhavāya vibhavāya vā, taṇhā yassa na vijjatīti.
vā → ca (sya-all, pts) | vā → vibhavāya ca (bj: PTS) Taṇhāti rūpataṇhā saddataṇhā gandhataṇhā rasataṇhā phoṭṭhabbataṇhā dhammataṇhā. Yassāti arahato khīṇāsavassa. Bhavāyāti bhavadiṭṭhiyā, vibhavāyāti vibhavadiṭṭhiyā; bhavāyāti sassatadiṭṭhiyā, vibhavāyāti ucchedadiṭṭhiyā;
sassatadiṭṭhiyā → sassatadiṭṭhiyā vā (bj) | sassatadiṭṭhiyā → Bp ad. vā. (pts note) bhavāyāti punappunabbhavāya punappunagatiyā punappunaupapattiyā punappunapaṭisandhiyā punappunaattabhāvābhinibbattiyā.
punappunabhavāya → punappunaṁ bhavāya (bj: syā, PTS) | punappunaṁ → Bp S punappuna throughout. (pts note) Taṇhā yassa natthi na santi na saṁvijjati nupalabbhati, pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhāti—
nupalabbhati → nūpalabbhati (bj) | na santi → (sya-all) | atthi → Bp S ad. na santi. (pts note) | upalabbhati → S -anti. (pts note) bhavāya vibhavāya vā taṇhā yassa na vijjati.
vā → ca (bj, sya-all, pts) | ca → S vā. (pts note)

Tenāha bhagavā—

“Yassa nissayatā natthi, ñatvā dhammaṁ anissito;
nissayatā → Bp S nissayanā. (pts note) Bhavāya vibhavāya vā, taṇhā yassa na vijjatī”ti.
vā → ca (sya-all, pts) | ca → Bp vā; S om. (pts note)

Taṁ brūmi upasantoti, kāmesu anapekkhinaṁ;
anapekkhinaṁ → S anapekkhānam. (pts note) Ganthā tassa na vijjanti, atarī so visattikaṁ.
ganthā → gandhā (bj: manupa) atarī → atāri (sya-all, pts) | atarī → atāri (bj: PTS) | atāri → Bp atari throughout. (pts note)

Taṁ brūmi upasantoti.
upasantoti → upasantoti santo (sya-all, pts) Upasanto vūpasanto nibbuto paṭipassaddhoti.
vūpasanto → -8 Bp S om. (pts note) Taṁ brūmi taṁ kathemi taṁ bhaṇāmi taṁ dīpayāmi taṁ voharāmīti—
brūmi → brūmī ti (pts) | ti → Bp S brūmi. (pts note) taṁ brūmi upasantoti.
upasanto → Bp S ad. ti. (pts note)

Kāmesu anapekkhinanti. Kāmāti uddānato dve kāmā— vatthukāmā ca kilesakāmā ca …pe… ime vuccanti vatthukāmā …pe… ime vuccanti kilesakāmā. Vatthukāme parijānitvā, kilesakāme pahāya pajahitvā vinodetvā byantiṁ karitvā anabhāvaṁ gametvā kāmesu anapekkhino vītakāmo cattakāmo vantakāmo muttakāmo pahīnakāmo paṭinissaṭṭhakāmo, kāmesu vītarāgo vigatarāgo cattarāgo vantarāgo muttarāgo pahīnarāgo paṭinissaṭṭharāgo nicchāto nibbuto sītibhūto sukhappaṭisaṁvedī brahmabhūtena attanā viharatīti—
vinodetvā byantiṁ karitvā → vinoditvā byantīkaritvā (bj, pts) | anapekkhino → anapekkhinanti (bj); anapekkhī (sya-all, pts) | kāmesu → (sya-all, pts) | vigatarāgo → (sya-all, pts) | gametvā → gamitvā (pts) | gamitvā → Bp S gametvā. (pts note) | anapekkhī → Bp S anapekkhino. (pts note) | vītakāmo → Bp S om. (pts note) | cattakāmo → S vatthukamo. (pts note) | paṭinissaṭṭhakāmo → Bp S ad. kāmesu. (pts note) | vītarāgo → Bp S ad. vigatarāgo. (pts note) | nibbuto → S om. (pts note) kāmesu anapekkhinaṁ.
anapekkhinaṁ → Bp S anapekkhino. (pts note)

Ganthā tassa na vijjantīti.
ganthā → gandhā (bj: manupa) Ganthāti cattāro ganthā— abhijjhā kāyagantho, byāpādo kāyagantho, sīlabbataparāmāso kāyagantho, idaṁsaccābhiniveso kāyagantho.
kāyagantho → kāyagandho (bj: manupa) Attano diṭṭhiyā rāgo abhijjhā kāyagantho, paravādesu āghāto appaccayo byāpādo kāyagantho, attano sīlaṁ vā vataṁ vā sīlabbataṁ vā parāmāso sīlabbataparāmāso kāyagantho, attano diṭṭhi idaṁsaccābhiniveso kāyagantho.
parāmāso → parāmasati (bj, pts) | parāmāso sīlabbataparāmāso → parāmasati sīlabbattaparāmāso (sya-all) | kāyagantho → kāyagandho (bj: manupa) | kāyagantho → kāyagandho (bj: manupa) Tassāti arahato khīṇāsavassa. Ganthā tassa na vijjantīti. Ganthā tassa natthi na santi na saṁvijjanti nupalabbhanti, pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhāti—
nupalabbhanti → nūpalabbhanti (bj) ganthā tassa na vijjanti.

Atarī so visattikanti.
atarī → atāri (sya-all, pts) Visattikā vuccati taṇhā. Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ. Visattikāti kenaṭṭhena visattikā?
kenaṭṭhena → kenatthena (sya-all) | visattikāti kenaṭṭhena → (pts) Visatāti visattikā,
visatāti → ti ken atthena (pts) visālāti visattikā,
visālāti → visatā ti (pts) | visattikā → -1 S om. (pts note) visaṭāti visattikā,
visaṭāti → visālā ti (pts) | visaṭāti → visaṭṭhāti (bj: PTS) visamāti visattikā,
visamāti → visaṭṭhā ti (pts) | visaṭṭhā → Si S visaṭā. (pts note) visakkatīti visattikā,
visakkatīti → visamā ti (pts) visaṁharatīti visattikā,
visaṁharatīti → visakkatī ti (pts) visaṁvādikāti visattikā,
visaṁvādikāti → visaṁharatī ti (pts) visamūlāti visattikā,
visamūlāti → visaṁvādikā ti (pts) visaphalāti visattikā,
visaphalāti → visamūlā ti (pts) visaparibhogāti visattikā, visālā vā pana sā taṇhā rūpe … sadde … gandhe … rase … phoṭṭhabbe … kule … gaṇe … āvāse …pe… diṭṭhasutamutaviññātabbesu dhammesu visaṭā vitthatāti visattikā.
visaṭā → visatā (bj); visataṁ (cck) | vitthatā → S visattā. (pts note) Atarī so visattikanti.
atarī → atāri (sya-all, pts) So imaṁ visattikaṁ taṇhaṁ atari uttari patari samatikkami vītivattīti—
vītivattīti → vītivattatīti (bj) | atari → atāri (sya-all, pts) | vītivattīti atarī → vītivattatīti atāri (sya-all, pts) | uttari → S uttarī ti. (pts note) | pattari → Bp S om. (pts note) atarī so visattikaṁ.

Tenāha bhagavā—

“Taṁ brūmi upasantoti, kāmesu anapekkhinaṁ;
anapekkhinaṁ → S -khino. (pts note) Ganthā tassa na vijjanti, atarī so visattikan”ti.
atarī → atari (bj); atāri (sya-all, pts)

Na tassa puttā pasavo, khettaṁ vatthuñca vijjati;
pasavo → pasavo vā (bj: manupa) Attā vāpi nirattā vā, na tasmiṁ upalabbhati.
vāpi → cāpi (bj) | attā → attaṁ (sya-all) | nirattā → nirattaṁ (sya-all) | attā vāpi nirattā → attaṁ vā pi nirattaṁ (pts) | nirattā → attaṁ vāpi nirattaṁ (bj: PTS) | attaṁ → Bp S attā throughout. (pts note) | nirattaṁ → Bp S nirattā throughout. (pts note)

Na tassa puttā pasavo, khettaṁ vatthuñca vijjatīti.
pasavo → S ad. vā throughout. (pts note) Nāti paṭikkhepo. Tassāti arahato khīṇāsavassa. Puttāti cattāro puttā— attajo putto, khettajo putto, dinnako putto, antevāsiko putto.
attajo → atrajo (bj) Pasavoti.
Pasavo → S ad. vā throughout. (pts note) Ajeḷakā kukkuṭasūkarā hatthigāvāssavaḷavā.
hatthigāvāssavaḷavā → hatthigavāssavaḷavā (bj, sya-all) | hatthigavāssavaḷavā → Bp hatthigāvo assa-. (pts note) Khettanti sālikkhettaṁ vīhikkhettaṁ muggakkhettaṁ māsakkhettaṁ yavakkhettaṁ godhumakkhettaṁ tilakkhettaṁ.
sālikkhettaṁ vīhikkhettaṁ muggakkhettaṁ māsakkhettaṁ yavakkhettaṁ godhumakkhettaṁ tilakkhettaṁ → sālikhettaṁ vīhikhettaṁ muggakhettaṁ māsakhettaṁ yavakhettaṁ godhumakhettaṁ tilakhettaṁ (pts-vp-pli1, csp1ed, csp2ed) | godhumakkhettaṁ → godhūmakkhettaṁ (sya-all) | ti → S ad. pi. (pts note) Vatthunti gharavatthuṁ koṭṭhavatthuṁ purevatthuṁ pacchāvatthuṁ ārāmavatthuṁ vihāravatthuṁ.
gharavatthu → gharavatthu (bj: sīmu11, machasaṁ) Na tassa puttā pasavo, khettaṁ vatthuñca vijjatīti.
Na → Bp Si om. (pts note) Tassa puttapariggaho vā pasupariggaho vā khettapariggaho vā vatthupariggaho vā natthi na santi na saṁvijjanti nupalabbhanti, pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhāti—
nupalabbhanti → nūpalabbhanti (bj) | saṁvijjanti → vijjanti (bj: a.nid) | nūpalabbhanti → nupalabbhanti (bj: PTS) na tassa puttā pasavo, khettaṁ vatthuñca vijjati.

Attā vāpi nirattā vā, na tasmiṁ upalabbhatīti.
attā → attaṁ (sya-all) | nirattā → nirattaṁ (sya-all) | attā vāpi nirattā → attaṁ vā pi nirattaṁ (pts) | sassatadiṭṭhi → Bp S attadiṭṭhi. (pts note) Attāti attadiṭṭhi, nirattāti ucchedadiṭṭhi;
attadiṭṭhi → sassatadiṭṭhi natthi (bj) | ucchedadiṭṭhi → ucchedadiṭṭhi natthi (bj, sya-all) | attāti attadiṭṭhi → attāta sassatadiṭṭhi natthi (sya-all) attāti gahitaṁ natthi, nirattāti muñcitabbaṁ natthi.
atthi → Bp S om. n'; atthi. (pts note) Yassa natthi gahitaṁ tassa natthi muñcitabbaṁ. Yassa natthi muñcitabbaṁ tassa natthi gahitaṁ. Gāhamuñcanasamatikkanto arahā vuddhiparihānivītivatto.
gāhamuñcanasamatikkanto → gahaṇamuñcanaṁ samatikkanto (sya-all, pts) | vuddhiparihānivītivatto → vuḍḍhiparihāniṁ vītivatto (sya-all); vuddhiṁ parihāniṁ vītivatto (pts) | gahaṇamuñcanaṁ → Bp gahamuñcana; S gāhañ ca. (pts note) | samatikkanto → S -kkamanto. (pts note) So vuṭṭhavāso ciṇṇacaraṇo …pe… jātimaraṇasaṁsāro natthi tassa punabbhavoti—
vuṭṭhavāso → vutthavāso (bj) | jātimaraṇasaṁsāro → (sya-all) | pe → Bp S jātimarañasaṁsāro. (pts note) attā vāpi nirattā vā, na tasmiṁ upalabbhati.
attā → attaṁ (sya-all) | nirattā → nirattaṁ (sya-all)

Tenāha bhagavā—

“Na tassa puttā pasavo, khettaṁ vatthuñca vijjati;
puttā → Bp Si putto. (pts note) Attā vāpi nirattā vā, na tasmiṁ upalabbhatī”ti.
attā → attaṁ (sya-all) | nirattā → nirattaṁ (sya-all) | attā vāpi nirattā → attaṁ vā pi nirattaṁ (pts)

Yena naṁ vajjuṁ puthujjanā, Atho samaṇabrāhmaṇā;
naṁ → (sya-all) | vajjuṁ → vajju (bj: suni) | Yena → Bp S ad. naṁ. (pts note) | vajjuṁ → S vajjaṁ throughout. (pts note) Taṁ tassa apurakkhataṁ, Tasmā vādesu nejati.
apurakkhataṁ → apurekkhataṁ (bj, sya-all)

Yena naṁ vajjuṁ puthujjanā, atho samaṇabrāhmaṇāti.
naṁ → (sya-all) | vajjuṁ → vajju (bj: suni); yena vajjuṁ (bj: PTS) Puthujjanāti puthu kilese janentīti puthujjanā, puthu avihatasakkāyadiṭṭhikāti puthujjanā, puthu satthārānaṁ mukhullokikāti puthujjanā, puthu sabbagatīhi avuṭṭhitāti puthujjanā, puthu nānābhisaṅkhāre abhisaṅkharontīti puthujjanā, puthu nānāoghehi vuyhantīti puthujjanā, puthu nānāsantāpehi santappentīti puthujjanā, puthu nānāpariḷāhehi pariḍayhantīti puthujjanā, puthu pañcasu kāmaguṇesu rattā giddhā gadhitā mucchitā ajjhosannā laggā laggitā palibuddhāti puthujjanā, puthu pañcahi nīvaraṇehi āvutā nivutā ovutā pihitā paṭicchannā paṭikujjitāti—
mukhullokikāti → mukhullokakāti (bj) | avihatasakkāyadiṭṭhikāti → avihatasakkāyadiṭṭhikāni (bj) | santappentīti → santappantīti (bj) | gadhitā → gathitā (bj) | ajjhosannā → ajjhopannā (bj, sya-all) | palibuddhāti → paḷibuddhāti (bj) | puthujjanāti → puthujjanāti kenatthena puthujjanā (sya-all) | avuṭṭhitāti → āvunitāti (sya-all, pts) | nānābhisaṅkhāre → nānābhisaṅkhārehi (sya-all) | pariḍayhantīti → paridayhantīti (sya-all) | āvutā nivutā ovutā → āvuṭā nivuṭā ophuṭā (sya-all) | nānābhisaṅkhāre abhisaṅkharontīti → nānābhisaṁkhārehi abhisaṁkharontī ti (pts) | mucchitā ajjhosannā → ajjhopannā (pts) | āvutā → āvuṭā (pts) | ovutā → ophutā (pts) | santappantī’ti → vajju (bj: suni); yena vajjuṁ (bj: PTS) | mukhullokikāti → mukhullokakāti (cck: sī.) | puthujjanā → -13 Bp S om. (pts note) | puthu → Bp Si om. (pts note) | āvunitā → Bp S avuṭṭhitā. (pts note) | gadhitā → Bp S ad. mucchitā. (pts note) | nīvaraṇehi → S kāmaguṇehi. (pts note) | ophutā → Bp S ovuṭā. (pts note) puthujjanā. Samaṇāti ye keci ito bahiddhā paribbajūpagatā paribbajasamāpannā.
paribbajūpagatā paribbajasamāpannā → paribbājūpagatā paribbājasamāpannā (bj); paribbājupagatā paribbājasamāpannā (sya-all) | paribbajūpagatā paribbajasamāpannā brāhmaṇāti → paribbājupagatā paribbājasamāpannā brāhmaṇā ti (pts) | paribbājasamāpannā → S parinibbāj-. (pts note) Brāhmaṇāti ye keci bhovādikā. Yena naṁ vajjuṁ puthujjanā, atho samaṇabrāhmaṇāti.
naṁ → (sya-all, pts) | Yena → Bp ad. naṁ; S ad. tavaṁ. (pts note) Puthujjanā yena taṁ rāgena vadeyyuṁ, yena dosena vadeyyuṁ, yena mohena vadeyyuṁ, yena mānena vadeyyuṁ, yāya diṭṭhiyā vadeyyuṁ, yena uddhaccena vadeyyuṁ, yāya vicikicchāya vadeyyuṁ, yehi anusayehi vadeyyuṁ, rattoti vā duṭṭhoti vā mūḷhoti vā vinibaddhoti vā parāmaṭṭhoti vā vikkhepagatoti vā aniṭṭhaṅgatoti vā thāmagatoti vā te abhisaṅkhārā pahīnā;
taṁ → (bj, sya-all, pts) | vinibaddhoti → vinibandhoti (sya-all, pts) | vadeyyuṁ → vādeyyuṁ (pts) | yena → Bp S ad. taṁ. (pts note) | aniṭṭhaṅgato → Bp S aniṭṭhāgato. (pts note) | thāmagato → S ogato. (pts note) abhisaṅkhārānaṁ pahīnattā gatiyā yena taṁ vadeyyuṁ—
taṁ → naṁ (bj); (sya-all, pts) | gatiyā → gatiyo (sya-all) | gatiyā → gatiyo (cck: syā.) | gatiyā → Si gatiyo. (pts note) nerayikoti vā tiracchānayonikoti vā pettivisayikoti vā manussoti vā devoti vā rūpīti vā arūpīti vā saññīti vā asaññīti vā nevasaññīnāsaññīti vā.
pettivisayikoti → pittivisayikoti (sya-all, pts) | nevasaññīnāsaññī → S nevasaññī ti vā nā-. (pts note) So hetu natthi paccayo natthi kāraṇaṁ natthi yena naṁ vadeyyuṁ katheyyuṁ bhaṇeyyuṁ dīpayeyyuṁ vohareyyunti—
naṁ → (sya-all, pts) | yena → Bp S ad. naṁ. (pts note) | dīpayeyyuṁ → Bp dīpeyyuṁ. (pts note) yena naṁ vajjuṁ puthujjanā, atho samaṇabrāhmaṇā.
naṁ → (sya-all, pts) | yena → S ad. taṁ. (pts note)

Taṁ tassa apurakkhatanti.
apurakkhatanti → apurekkhatanti (bj); apurekkhanti (sya-all) | apurakkhatanti tassāti → apurekkhatan ti tassā ti (pts) Tassāti arahato khīṇāsavassa. Purekkhārāti dve purekkhārā—
purekkhārāti → purekkhāroti (sya-all, pts) taṇhāpurekkhāro ca diṭṭhipurekkhāro ca …pe…
pe → S om. (pts note) ayaṁ taṇhāpurekkhāro …pe… ayaṁ diṭṭhipurekkhāro. Tassa taṇhāpurekkhāro pahīno, diṭṭhipurekkhāro paṭinissaṭṭho; taṇhāpurekkhārassa pahīnattā, diṭṭhipurekkhārassa paṭinissaṭṭhattā na taṇhaṁ vā diṭṭhiṁ vā purato katvā carati, na taṇhādhajo na taṇhāketu na taṇhādhipateyyo, na diṭṭhidhajo na diṭṭhiketu na diṭṭhādhipateyyo, na taṇhāya vā na diṭṭhiyā vā parivārito caratīti—
na → (bj, sya-all, pts) taṁ tassa apurakkhataṁ.
apurakkhataṁ → apurekkhataṁ (bj, sya-all, pts)

Tasmā vādesu nejatīti. Tasmāti tasmā taṅkāraṇā taṁhetu tappaccayā taṁnidānā vādesu upavādesu nindāya garahāya akittiyā avaṇṇahārikāya nejati na iñjati na calati na vedhati nappavedhati na sampavedhatīti—
iñjati → ejati (sya-all, pts) | tappaccayā → taṁ paccayā (bj: sī.pāsi) | taṁnidānā → taṁnidānaṁ (bj: sīmu11) | upavādesu → -2 S vādena vā vādesu vā. (pts note) | garahāya → S ad. datāya. (pts note) | ejati → Bp iñjati; S icchati. (pts note) tasmā vādesu nejati.

Tenāha bhagavā—

“Yena naṁ vajjuṁ puthujjanā, atho samaṇabrāhmaṇā;
naṁ → (sya-all, pts) | vajjuṁ → yena vajjuṁ (bj: PTS) | Yena → S ad. taṁ. (pts note) Taṁ tassa apurakkhataṁ, tasmā vādesu nejatī”ti.
apurakkhataṁ → apurekkhataṁ (bj, sya-all, pts)

Vītagedho amaccharī, na ussesu vadate muni;
ussesu → ossesu (sya-all, pts) | ussesu → ossesu (bj: PTS) | ossesu → Bp ussesu; S uyena. (pts note) Na samesu na omesu, kappaṁ neti akappiyo.

Vītagedho amaccharīti. Gedho vuccati taṇhā. Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ. Yasseso gedho pahīno samucchinno vūpasanto paṭipassaddho abhabbuppattiko ñāṇagginā daḍḍho, so vuccati vītagedho.
yasseso → yassesā (bj) So rūpe agiddho …pe… diṭṭhasutamutaviññātabbesu dhammesu agiddho agadhito amucchito anajjhosito, vītagedho vigatagedho cattagedho vantagedho muttagedho pahīnagedho paṭinissaṭṭhagedho nicchāto …pe…
agadhito → agathito (bj) | anajjhosito → anajjhāpanno (bj); anajjhopanno (sya-all, pts) | vigatagedho → (sya-all, pts) | pahīnagedho → (sya-all, pts) | diṭṭhasutamutaviññātabbesu → Bp S -tabbe. (pts note) | dhammesu → Bp S dhamme. (pts note) | anajjhopanno → Bp S anajjhosito. (pts note) | vītagedho → Bp S ad. vigatagedho. (pts note) | muttagedho → Bp S ad. pahīnagedho. (pts note) | sukhapaṭisaṁvedī → -12 Bp S pe. (pts note) brahmabhūtena attanā viharatīti— vītagedho. Amaccharīti macchariyanti pañca macchariyāni— āvāsamacchariyaṁ, kulamacchariyaṁ, lābhamacchariyaṁ, vaṇṇamacchariyaṁ, dhammamacchariyaṁ.
kulamacchariyaṁ → -1 S kula- āvāsa-. (pts note) Yaṁ evarūpaṁ …pe…
evarūpaṁ → evarūpaṁ macchariyaṁ (bj, sya-all, pts) gāho— idaṁ vuccati macchariyaṁ.
idaṁ → (bj, pts) Yassetaṁ macchariyaṁ pahīnaṁ samucchinnaṁ vūpasantaṁ paṭipassaddhaṁ abhabbuppattikaṁ ñāṇagginā daḍḍhaṁ, so vuccati amaccharīti— vītagedho amaccharī.
amaccharī → S ad. ti. (pts note)

Na ussesu vadate muni, na samesu na omesūti.
ussesu → ossesu (sya-all, pts) | ussesu → ossesu (bj: PTS) | ossesu → Bp ussesu; S uyesu and below. (pts note) Munīti. Monaṁ vuccati ñāṇaṁ …pe… saṅgajālamaticca so muni.
so → so muni (sya-all) | pe → Si om. (pts note) “Seyyohamasmī”ti vā, “sadisohamasmī”ti vā, “hīnohamasmī”ti vā na vadati na katheti na bhaṇati na dīpayati na voharatīti—
Muni → Bp S om. (pts note) na ussesu vadate muni, na samesu na omesu.
ussesu → ossesu (sya-all, pts)

Kappaṁ neti akappiyoti.
Kappo → Bp S kappā. (pts note) Kappāti dve kappā—
kappāti → kappoti (sya-all) taṇhākappo ca diṭṭhikappo ca …pe… ayaṁ taṇhākappo …pe… ayaṁ diṭṭhikappo. Tassa taṇhākappo pahīno, diṭṭhikappo paṭinissaṭṭho; taṇhākappassa pahīnattā, diṭṭhikappassa paṭinissaṭṭhattā taṇhākappaṁ vā diṭṭhikappaṁ vā neti na upeti na upagacchati na gaṇhāti na parāmasati nābhinivisatīti— kappaṁ neti. Akappiyoti. Kappāti dve kappā—
kappāti → kappoti (sya-all) taṇhākappo ca diṭṭhikappo ca …pe… ayaṁ taṇhākappo …pe… ayaṁ diṭṭhikappo. Tassa taṇhākappo pahīno, diṭṭhikappo paṭinissaṭṭho; tassa taṇhākappassa pahīnattā, diṭṭhikappassa paṭinissaṭṭhattā taṇhākappaṁ vā diṭṭhikappaṁ vā na kappeti na janeti na sañjaneti na nibbatteti nābhinibbattetīti— kappaṁ neti akappiyo.

Tenāha bhagavā—

“Vītagedho amaccharī, na ussesu vadate muni;
ussesu → ossesu (sya-all, pts) Na samesu na omesu, kappaṁ neti akappiyo”ti.

Yassa loke sakaṁ natthi, asatā ca na socati; Dhammesu ca na gacchati, sa ve santoti vuccati.
ve → ce (bj)

Yassa loke sakaṁ natthīti. Yassāti arahato khīṇāsavassa.
arahato → S khīnassa. (pts note) | khīṇāsavassa → Bp S ad. loke. (pts note) Loke sakaṁ natthīti.
loke → (bj, sya-all, pts) Tassa mayhaṁ vā idaṁ paresaṁ vā idanti kiñci rūpagataṁ vedanāgataṁ saññāgataṁ saṅkhāragataṁ viññāṇagataṁ, gahitaṁ parāmaṭṭhaṁ abhiniviṭṭhaṁ ajjhositaṁ adhimuttaṁ, natthi na santi …pe…
tassa → yassa (bj, sya-all) | na santi → (sya-all) ñāṇagginā daḍḍhanti— yassa loke sakaṁ natthi. Asatā ca na socatīti. Vipariṇataṁ vā vatthuṁ na socati, vipariṇatasmiṁ vā vatthusmiṁ na socati. Cakkhu me vipariṇatanti na socati.
cakkhu → cakkhuṁ (bj) Sotaṁ me … ghānaṁ me … jivhā me … kāyo me … mano me … rūpā me … saddā me … gandhā me … rasā me … phoṭṭhabbā me …
phoṭṭhabbā → phoṭṭhabbaṁ (bj) kulaṁ me … gaṇo me … āvāso me … lābho me … yaso me … pasaṁsā me … sukhaṁ me … cīvaraṁ me … piṇḍapāto me … senāsanaṁ me … gilānapaccayabhesajjaparikkhāro me … mātā me … pitā me … bhātā me … bhaginī me … putto me … dhītā me … mittā me … amaccā me … ñātakā me … sālohitā me vipariṇatāti na socati na kilamati na paridevati na urattāḷiṁ kandati na sammohaṁ āpajjatīti. Evampi, asatā ca na socati.

Atha vā asantāya dukkhāya vedanāya phuṭṭho pareto samohito samannāgato na socati na kilamati na paridevati na urattāḷiṁ kandati na sammohaṁ āpajjati.
asantāya → asātāya (bj, sya-all, pts-vp-pli1); asatāya (si) | atha vā asantāya → athavā asātāya (bj, sya-all, pts) | asātāya → asatāya (bj: sīmu11, PTS); asattāya (bj: manupa, machasaṁ) | asantāya → asatāya (cck: sī.); asātāya (cck: syā.) Cakkhurogena phuṭṭho pareto samohito samannāgato na socati na kilamati na paridevati na urattāḷiṁ kandati na sammohaṁ āpajjati, sotarogena … ghānarogena … jivhārogena … kāyarogena … sīsarogena … kaṇṇarogena … mukharogena … dantarogena … kāsena … sāsena … pināsena … ḍāhena …
ḍāhena → ḍahena (bj, sya-all) jarena … kucchirogena … mucchāya … pakkhandikāya … sūlena …
sūlena → sūlāya (bj); sulāya (sya-all, pts) visūcikāya … kuṭṭhena … gaṇḍena … kilāsena … sosena … apamārena … dadduyā …
dadduyā → danduyā (pts) | danduyā → Bp S dadduyā. (pts note) kaṇḍuyā … kacchuyā … rakhasāya …
rakhasāya → nakhasāya (bj) | nakhasāya → rakhasāya (bj: sīmu10) | rakhasāya → Bp na khasāya. (pts note) vitacchikāya … lohitena … pittena … madhumehena … aṁsāya … piḷakāya …
piḷakāya → pīḷakāya (sya-all, pts) bhagandalāya …
bhagandalāya → bhagandalena (csp1ed) | bhagandalāya → bhagandalena (cck) | bhagandalena → bhagandalāya (cck: sī. syā.) | bhagandalāya → Bp bhagandhalena; S bhagandalena. (pts note) pittasamuṭṭhānena ābādhena …
pittasamuṭṭhānehi → Bp S -ṭhānena. (pts note) semhasamuṭṭhānena ābādhena …
ābādhehi → Bp S ābādhena. (pts note) vātasamuṭṭhānena ābādhena …
vātasamuṭṭhānehi → Bp S -thānena. (pts note) sannipātikena ābādhena …
ābādhena → ābādhehi (bj: PTS) | sannipātikehi → Bp sannipātikena; S sannipātena. (pts note) utupariṇāmajena ābādhena …
ābādhena → ābādhehi (bj: PTS) visamaparihārajena ābādhena …
ābādhehi → Bp S -jena and ad. visamaparihārajena ābādhena. (pts note) | opakkamikehi → Bp S -kena. (pts note) opakkamikena ābādhena …
kammavipākajehi → Bp S -jena. (pts note) kammavipākajena ābādhena …
ābādhehi → Bp S ābādhena. (pts note) sītena … uṇhena … jighacchāya … pipāsāya … ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassehi phuṭṭho pareto samohito samannāgato na socati na kilamati na paridevati na urattāḷiṁ kandati na sammohaṁ āpajjatīti.
ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassehi → ḍaṁsamakasavātātapasiriṁsapasamphassehi (bj); uccārena passāvena ḍaṁsamakasavātātapasiriṁsapasamphassehi (sya-all); uccārena passāvena ḍaṁsamakasavātātapasīriṁsapasamphassehi (pts) | passāvena → -7 Bp S om. (pts note) | samohito → S sammohato. (pts note) Evampi, asatā ca na socati.

Atha vā asante asaṁvijjamāne anupalabbhamāne—
anupalabbhamāne → anupalabbhiyamāne (sya-all, pts-vp-pli1, mr) | anupalabbhamāne → anupalabbhiyamāne (bj: PTS) | anupalabbhamāne → anupalabbhiyamāne (cck: syā. ka.) “aho vata me taṁ natthi, siyā vata me taṁ, taṁ vatāhaṁ na ca labhāmī”ti na socati na kilamati na paridevati na urattāḷiṁ kandati na sammohaṁ āpajjatīti.
aho → ahu (bj) | taṁ → taṁ vata me (bj); (bj); taṁ taṁ vata me (sya-all) | ca → (bj, sya-all) | ca labhāmīti → labhāmī ti (pts) | me → aho vata me taṁ (bj: sīmu11, PTS) | labhāmī’ti → na ca labhāmīti (bj: sīmu11) | taṁ → -9 Bp om. (pts note) | me → -9 S om. (pts note) | na → Bp S ad. ca. (pts note) Evampi asatā ca na socati. Dhammesu ca na gacchatīti na chandāgatiṁ gacchati, na dosāgatiṁ gacchati, na mohāgatiṁ gacchati, na bhayāgatiṁ gacchati, na rāgavasena gacchati, na dosavasena gacchati, na mohavasena gacchati, na mānavasena gacchati, na diṭṭhivasena gacchati, na uddhaccavasena gacchati, na vicikicchāvasena gacchati, na anusayavasena gacchati na ca vaggehi dhammehi yāyati nīyati vuyhati saṁharīyatīti—
ca → (sya-all, pts) | saṁharīyatīti → saṁhariyatīti (sya-all, pts) | na → Bp ad. ca. (pts note) | saṁhariyatī → Bp saṁhariyyatī; S saṁsādīyatī. (pts note) dhammesu ca na gacchati.
gacchati → S -tī ti. (pts note)

Sa ve santoti vuccatīti. So santo upasanto vūpasanto nibbuto paṭipassaddhoti vuccati pavuccati kathīyati bhaṇīyati dīpīyati voharīyatīti—
dīpīyati → dīpiyati (bj) | paṭipassaddho → Bp S ad. ti. (pts note) | vuccati → Bp ad. pavuccati. (pts note) sa ve santoti vuccati.
ve → ce (bj) | vuccati → Bp S -tī ti. (pts note)

Tenāha bhagavā—

“Yassa loke sakaṁ natthi, asatā ca na socati; Dhammesu ca na gacchati, sa ve santoti vuccatī”ti.
ve → ce (bj) | DASAMO → Bp S om. (pts note) | NIṬṬHITO → Bp S dasamo. (pts note)

Purābhedasuttaniddeso dasamo.