Atha kalahavivādasuttaniddesaṁ vakkhati—
atha kalahavivādasuttaniddesaṁ vakkhati kutopahūtā → kuto pahūtā (sya-all); (pts)

Kutopahūtā kalahā vivādā, Paridevasokā sahamaccharā ca; Mānātimānā sahapesuṇā ca, Kutopahūtā te tadiṅgha brūhi.
sahapesuṇā → sahapesunā (bj) pahūtā → aho vata me taṁ (bj: sīmu11, PTS)

Kutopahūtā kalahā vivādāti.
pahūtā → bahūtā (bj: manupa) | vivādā → S vivādo. (pts note) Kalahoti ekena ākārena kalaho;
kalaho vivādotipi → kalahopi vivādopi (sya-all) vivādotipi taññeva.
pi → S ti. (pts note) Yo kalaho so vivādo, yo vivādo so kalaho. Atha vā aparena ākārena vivādo vuccati kalahassa pubbabhāgo vivādo. Rājānopi rājūhi vivadanti, khattiyāpi khattiyehi vivadanti, brāhmaṇāpi brāhmaṇehi vivadanti, gahapatīpi gahapatīhi vivadanti, mātāpi puttena vivadati, puttopi mātarā vivadati, pitāpi puttena vivadati, puttopi pitarā vivadati, bhātāpi bhātarā vivadati, bhātāpi bhaginiyā vivadati, bhaginīpi bhātarā vivadati, sahāyopi sahāyena vivadati—
vivadati → vivadati bhaginīpi bhaginiyā vivadati (sya-all) | gahapatīpi → gahapatikā pi (pts) | gahapatīpi → gahapatikāpi (bj: PTS) | pi → S om. (pts note) | gahapatikā → Bp S gahapatī. (pts note) ayaṁ vivādo. Katamo kalaho? Āgārikā daṇḍapasutā kāyena vācāya kalahaṁ karonti, pabbajitā āpattiṁ āpajjantā kāyena vācāya kalahaṁ karonti—
daṇḍapasutā → randhapasutā (sya-all, pts) | āgārikā → agarikā (bj: sīmu11) | randhapasutā → Bp S daṇḍap-. (pts note) | āpajjantā → S āpajjati (= -anti). (pts note) ayaṁ kalaho.

Kutopahūtā kalahā vivādāti. Kalahā ca vivādā ca kutopahūtā kutojātā kutosañjātā kutonibbattā kutoabhinibbattā kutopātubhūtā, kiṁnidānā kiṁsamudayā kiṁjātikā kiṁpabhavāti kalahassa ca vivādassa ca mūlaṁ pucchati, hetuṁ pucchati, nidānaṁ pucchati, sambhavaṁ pucchati, pabhavaṁ pucchati, samuṭṭhānaṁ pucchati, āhāraṁ pucchati, ārammaṇaṁ pucchati, paccayaṁ pucchati, samudayaṁ pucchati papucchati yācati ajjhesati pasādetīti—
ajjhesati → ajjhosati (si) | ajjhesati → ajjhosati (bj: sīmu11) | ajjhesati → ajjhosati (cck: sī.) | vivādā → -1 Bp S vivādo. (pts note) | pucchati → -2 S om. (pts note) | pasādetī → S pasaretī. (pts note) kutopahūtā kalahā vivādā.

Paridevasokā sahamaccharā cāti. Paridevoti ñātibyasanena vā phuṭṭhassa, bhogabyasanena vā phuṭṭhassa, rogabyasanena vā phuṭṭhassa, sīlabyasanena vā phuṭṭhassa, diṭṭhibyasanena vā phuṭṭhassa, aññataraññatarena vā byasanena samannāgatassa, aññataraññatarena vā dukkhadhammena phuṭṭhassa, ādevo paridevo, ādevanā paridevanā, ādevitattaṁ paridevitattaṁ, vācā palāpo vippalāpo lālappo lālappāyanā lālappāyitattaṁ.
lālappāyanā lālappāyitattaṁ → lālappanā lālappitattaṁ (bj) | lālappanā → lālappāyanā (bj: sīmu11, machasaṁ, PTS) | lālappitattaṁ → lālappāyitattaṁ (bj: sīmu11, machasaṁ, PTS) | lālappitattaṁ → sacca-paṭiccasamuppādavibhaṅga (bj note) | paridevitattaṁ → S ad. ādevanādo paridevanādo pa. (pts note) Sokoti ñātibyasanena vā phuṭṭhassa, bhogarogasīladiṭṭhibyasanena vā phuṭṭhassa, aññataraññatarena vā byasanena samannāgatassa, aññataraññatarena vā dukkhadhammena phuṭṭhassa, soko socanā socitattaṁ, antosoko antoparisoko, antoḍāho antopariḍāho, cetaso parijjhāyanā domanassaṁ sokasallaṁ.
dāho → cāho (bj: a.nid) | sokasallaṁ → sacca-paṭiccasamuppādavibhaṅga (bj note) | phuṭṭhassa → -5 S bhogarogasīla. (pts note) | phuṭṭhassa → S ad. pe. (pts note) | antoḍāho → Si om. (pts note) Maccharanti pañca macchariyāni—
maccharanti → macchariyanti (sya-all, pts) | Macchariyan → Bp maccharan. (pts note) āvāsamacchariyaṁ, kulamacchariyaṁ, lābhamacchariyaṁ, vaṇṇamacchariyaṁ, dhammamacchariyaṁ. Yaṁ evarūpaṁ macchariyaṁ maccharāyanaṁ maccharāyitattaṁ vevicchaṁ kadariyaṁ kaṭukañcukatā aggahitattaṁ cittassa—
maccharāyanaṁ → maccharāyanā (bj, sya-all, pts) | kaṭukañcukatā → kaṭukañcakatā (sya-all, pts) | yaṁ → (pts) | cittassa → khuddakavatthuvibhaṅga (bj note) | macchariyaṁ → S maccharaṁ. (pts note) | maccharāyanā → S maccharāyatanaṁ. (pts note) | kaṭukañcakatā → Bp kaṭukañcukatā. (pts note) idaṁ vuccati macchariyaṁ. Api ca, khandhamacchariyampi macchariyaṁ, dhātumacchariyampi macchariyaṁ, āyatanamacchariyampi macchariyaṁ gāho.
macchariyaṁ → -12 S khandhamacchariyaṁ dhātūmacchariyaṁ. (pts note) | macchariyaṁ → -1 S om. (pts note) Idaṁ vuccati macchariyanti—
idaṁ → (bj, pts) paridevasokā sahamaccharā ca.

Mānātimānā sahapesuṇā cāti.
sahapesuṇā → sahapesunā (bj) | sahapesunā → pesuṇā (bj: sīmu11) Mānoti idhekacco mānaṁ janeti jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vā vatthunā.
vatthu → vatthuṁ (si, mr) | kolaputtiyena → kolaputtikena (sya-all, pts) | vijjāṭṭhānena → vijjaṭṭhānena (sya-all, pts) | paṭibhānena → paṭibhāṇena (sya-all, pts) | ajjhenena → ajjhayanena (bj: a.nid) | vā → vijjāñāṇena vā (bj: sī.pāsi) | kolaputtikena → Bp kolaputtiyena. (pts note) | vā → -3 S om. (pts note) Atimānoti idhekacco paraṁ atimaññati jātiyā vā gottena vā …pe… aññataraññatarena vā vatthunā.
paraṁ → aññaṁ (sya-all) | aññaṁ → Bp S paraṁ. (pts note) Pesuññanti idhekacco pisuṇavāco hoti—
pisuṇavāco → pisunavāco (bj) ito sutvā amutra akkhātā imesaṁ bhedāya, amutra vā sutvā imesaṁ akkhātā amūsaṁ bhedāya.
akkhātā → -5 S amutrākkhataṁ. (pts note) | bhedāya → S bhedā. (pts note) | amūsaṁ → S imesam. (pts note) Iti samaggānaṁ vā bhettā, bhinnānaṁ vā anuppadātā, vaggārāmo vaggarato vagganandī vaggakaraṇiṁ vācaṁ bhāsitā hoti—
bhettā → Bp bhedo; S bhedā. (pts note) | vaggarato → Bp vaggaraso. (pts note) idaṁ vuccati pesuññaṁ. Api ca dvīhi kāraṇehi pesuññaṁ upasaṁharati— piyakamyatāya vā bhedādhippāyena vā.
bhedādhippāyena → bhedādhippāyo (bj, sya-all, pts) | piyakamyatāya → S kammatāya. (pts note) Kathaṁ piyakamyatāya pesuññaṁ upasaṁharati? Imassa piyo bhavissāmi, manāpo bhavissāmi, vissāsiko bhavissāmi, abbhantariko bhavissāmi, suhadayo bhavissāmīti—
piyo → S ad. hoti. (pts note) | vissāsiko → S issāsito. (pts note) | abbhantariko → S abbhantarako. (pts note) | suhadayo → S suhado. (pts note) evaṁ piyakamyatāya pesuññaṁ upasaṁharati.
piyakamyatāya → -15 S manā. (pts note) Kathaṁ bhedādhippāyena pesuññaṁ upasaṁharati?
bhedādhippāyena → bhedādhippāyo (bj, sya-all, pts) Kathaṁ ime nānā assu, vinā assu, vaggā assu, dvidhā assu, dvejjhā assu, dve pakkhā assu, bhijjeyyuṁ na samāgaccheyyuṁ, dukkhaṁ na phāsu vihareyyunti—
dvidhā → dvedhā (sya-all, pts) | phāsu → -16 Bp S aphāsu. (pts note) evaṁ bhedādhippāyena pesuññaṁ upasaṁharatīti—
bhedādhippāyena → bhedādhippāyo (bj, sya-all, pts) mānātimānā sahapesuṇā ca.
sahapesuṇā → sahapesunā (bj)

Kutopahūtā te tadiṅgha brūhīti.
kutopahūtā → kuto pahutā (bj) Kalaho ca vivādo ca paridevo ca soko ca macchariyañca māno ca atimāno ca pesuññañcāti—
pesuññañcāti → pesuññañca (sya-all) ime aṭṭha kilesā kutopahūtā kutojātā kutosañjātā kutonibbattā kutoabhinibbattā kutopātubhūtā, kiṁnidānā kiṁsamudayā kiṁjātikā kiṁpabhavāti. Imesaṁ aṭṭhannaṁ kilesānaṁ mūlaṁ pucchati, hetuṁ pucchati, nidānaṁ pucchati, sambhavaṁ pucchati, pabhavaṁ pucchati, samuṭṭhānaṁ pucchati, āhāraṁ pucchati, ārammaṇaṁ pucchati, paccayaṁ pucchati, samudayaṁ pucchati papucchati yācati ajjhesati pasādetīti—
yācati → yāvatā (bj) | pasādetī → Sic codd. (pts note) kutopahūtā te tadiṅgha brūhīti.
tadiṅgha → tadiṅghaṁ (cck) Iṅgha brūhi ācikkha desehi paññapehi paṭṭhapehi vivara vibhaja uttānīkarohi pakāsehīti—
ācikkha → ācikkhāhi (sya-all, pts) | paññapehi → paññāpehi (sya-all, pts) | brūhi → -1 S om. (pts note) | ācikkhāhi → Bp acikkha; S ācikkhanā. (pts note) | vivara → S vivarabhi. (pts note) kutopahūtā te tadiṅgha brūhi.
brūhi → brūhīti (bj)

Tenāha so nimmito—

“Kutopahūtā kalahā vivādā, paridevasokā sahamaccharā ca; Mānātimānā sahapesuṇā ca, kutopahūtā te tadiṅgha brūhī”ti.
sahapesuṇā → sahapesunā (bj)

Piyappahūtā kalahā vivādā, Paridevasokā sahamaccharā ca;
piyappahūtā → piyā pahūtā (bj: suni); piyappabhūtā (bj: manupa) | Piyappahūtā → PTS (except B) piyā p-. (pts note) Mānātimānā sahapesuṇā ca, Maccherayuttā kalahā vivādā;
sahapesuṇā → sahapesunā (bj) maccherayuttā → S macchariyuttā; PTS macchariyayuttā. (pts note) Vivādajātesu ca pesuṇāni.
pesuṇāni → pesunāni (bj)

Piyappahūtā kalahā vivādā, paridevasokā sahamaccharā cāti. Piyāti dve piyā— sattā vā saṅkhārā vā. Katame sattā piyā? Idha yassa te honti atthakāmā hitakāmā phāsukāmā yogakkhemakāmā mātā vā pitā vā bhātā vā bhaginī vā putto vā dhītā vā mittā vā amaccā vā ñātī vā sālohitā vā—
yassa → yāssa (bj: sīmu11) ime sattā piyā. Katame saṅkhārā piyā? Manāpikā rūpā manāpikā saddā manāpikā gandhā manāpikā rasā manāpikā phoṭṭhabbā—
phoṭṭhabbā → phoṭṭhabhā (pts) ime saṅkhārā piyā.

Piyaṁ vatthuṁ acchedasaṅkinopi kalahaṁ karonti, acchijjantepi kalahaṁ karonti, acchinnepi kalahaṁ karonti.
piyaṁ vatthuṁ acchedasaṅkinopi → piyavatthuacchedasaṅkinopi (sya-all, pts) Piyaṁ vatthuṁ vipariṇāmasaṅkinopi kalahaṁ karonti, vipariṇāmantepi kalahaṁ karonti, vipariṇatepi kalahaṁ karonti.
vipariṇāmantepi → vipariṇamantepi (bj) | piyaṁ vatthuṁ vipariṇāmasaṅkinopi → piyavatthuvipariṇāmasaṅkinopi (sya-all, pts) Piyaṁ vatthuṁ acchedasaṅkinopi vivadanti, acchijjantepi vivadanti, acchinnepi vivadanti.
piyaṁ vatthuṁ acchedasaṅkinopi → piyavatthuacchedasaṅkinopi (sya-all, pts) Piyaṁ vatthuṁ vipariṇāmasaṅkinopi vivadanti, vipariṇāmantepi vivadanti, vipariṇatepi vivadanti.
vipariṇāmantepi → vipariṇamantepi (bj) | piyaṁ vatthuṁ vipariṇāmasaṅkinopi → piyavatthuvipariṇāmasaṅkinopi (sya-all, pts) | piyavatthuvipariṇāmasaṁkino → Bp piyavatthuṁ vi-. (pts note) Piyaṁ vatthuṁ acchedasaṅkinopi paridevanti, acchijjantepi paridevanti, acchinnepi paridevanti.
piyaṁ vatthuṁ acchedasaṅkinopi → piyavatthuacchedasaṅkinopi (sya-all, pts) | Piyavatthu-acchedasaṁkino → Bp S piyaṁ vatthuṁ a- often. (pts note) Piyaṁ vatthuṁ vipariṇāmasaṅkinopi paridevanti, vipariṇāmantepi paridevanti, vipariṇatepi paridevanti.
vipariṇāmantepi → vipariṇamantepi (bj) | piyaṁ vatthuṁ vipariṇāmasaṅkinopi → piyavatthuvipariṇāmasaṅkinopi (sya-all, pts) | piyavatthuvipariṇāmasaṁkino → Bp S piyaṁ vatthuṁ vi- often. (pts note) Piyaṁ vatthuṁ acchedasaṅkinopi socanti, acchijjantepi socanti, acchinnepi socanti.
piyaṁ vatthuṁ acchedasaṅkinopi → piyavatthuacchedasaṅkinopi (sya-all, pts) Piyaṁ vatthuṁ vipariṇāmasaṅkinopi socanti, vipariṇāmantepi socanti, vipariṇatepi socanti.
vipariṇāmantepi → vipariṇamantepi (bj) | piyaṁ vatthuṁ vipariṇāmasaṅkinopi → piyavatthuvipariṇāmasaṅkinopi (sya-all, pts) Piyaṁ vatthuṁ rakkhanti gopenti pariggaṇhanti mamāyanti maccharāyanti.
piyaṁ vatthuṁ → piyavatthuṁ (sya-all, pts) | mamāyanti → mayāyanti (sya-all) | Piyavatthuṁ → S piyaṁ vatthuṁ here and below. (pts note)

Mānātimānā sahapesuṇā cāti.
sahapesuṇā → sahapesunā (bj) | cāti piyaṁ vatthuṁ → cā ti piyavatthuṁ (pts) | ti → -5 Si om. (pts note) Piyaṁ vatthuṁ nissāya mānaṁ janenti, piyaṁ vatthuṁ nissāya atimānaṁ janenti.
piyaṁ vatthuṁ → piyavatthuṁ (sya-all, pts) Kathaṁ piyaṁ vatthuṁ nissāya mānaṁ janenti?
piyaṁ vatthuṁ → piyavatthuṁ (sya-all, pts) Mayaṁ lābhino manāpikānaṁ rūpānaṁ saddānaṁ gandhānaṁ rasānaṁ phoṭṭhabbānanti.
manāpikānaṁ → manāpānaṁ (si) Evaṁ piyaṁ vatthuṁ nissāya mānaṁ janenti.
piyaṁ vatthuṁ → piyavatthuṁ (sya-all, pts) Kathaṁ piyaṁ vatthuṁ nissāya atimānaṁ janenti?
piyaṁ vatthuṁ → piyavatthuṁ (sya-all, pts) Mayaṁ lābhino manāpikānaṁ rūpānaṁ saddānaṁ gandhānaṁ rasānaṁ phoṭṭhabbānaṁ, ime panaññe na lābhino manāpikānaṁ rūpānaṁ saddānaṁ gandhānaṁ rasānaṁ phoṭṭhabbānanti.
Mayaṁ → S ad. pi. (pts note) | pana → Bp paññe; S pañca. (pts note) | na → S om. (pts note) Evaṁ piyaṁ vatthuṁ nissāya atimānaṁ janenti.
piyaṁ vatthuṁ → piyavatthuṁ (sya-all, pts) Pesuññanti idhekacco pisuṇavāco hoti, ito sutvā amutra akkhātā imesaṁ bhedāya …pe…
pisuṇavāco → pisunavāco (bj) evaṁ bhedādhippāyena pesuññaṁ upasaṁharatīti …pe…
bhedādhippāyena → bhedādhippāyo (bj, sya-all, pts) mānātimānā sahapesuṇā ca.
sahapesuṇā → sahapesunā (bj)

Maccherayuttā kalahā vivādāti.
Maccherayuttā → S macchariyayuttā, here and below. (pts note) Kalaho ca vivādo ca paridevo ca soko ca māno ca atimāno ca pesuññañcāti—
pesuññañcāti → pesuññañca (sya-all, pts) | ca → Bp cā ti; S ca ti. (pts note) ime satta kilesā macchariye yuttā payuttā āyuttā samāyuttāti— maccherayuttā kalahā vivādā.

Vivādajātesu ca pesuṇānīti.
pesuṇānīti → pesunānīti (bj) Vivāde jāte sañjāte nibbatte abhinibbatte pātubhūte pesuññaṁ upasaṁharanti; ito sutvā amutra akkhāyanti imesaṁ bhedāya, amutra vā sutvā imesaṁ akkhāyanti amūsaṁ bhedāya.
akkhāyanti → S akkhātā santi. (pts note) | imesaṁ → Si om. (pts note) Iti samaggānaṁ vā bhettāro, bhinnānaṁ vā anuppadātāro, vaggārāmā vaggaratā vagganandī vaggakaraṇiṁ vācaṁ bhāsitāro honti—
bhettā → Bp bhedā; S bheda. (pts note) | anuppadātā → Bp anuppadātāro. (pts note) | bhāsitā → Bp bhasitāro. (pts note) idaṁ vuccati pesuññaṁ. Api ca dvīhi kāraṇehi pesuññaṁ upasaṁharanti—
ca → -8 S om. (pts note) piyakamyatāya vā bhedādhippāyena vā.
bhedādhippāyena → bhedādhippāyā (bj, sya-all, pts) Kathaṁ piyakamyatāya pesuññaṁ upasaṁharanti? Imassa piyā bhavissāma, manāpā bhavissāma, vissāsikā bhavissāma, abbhantarikā bhavissāma, suhadayā bhavissāmāti.
vissāsikā → Bp visāsikā. (pts note) Evaṁ piyakamyatāya pesuññaṁ upasaṁharanti. Kathaṁ bhedādhippāyena pesuññaṁ upasaṁharanti?
bhedādhippāyena → bhedādhippāyā (bj, sya-all, pts) “Kathaṁ ime nānā assu, vinā assu, vaggā assu, dvedhā assu, dvejjhā assu, dve pakkhā assu, bhijjeyyuṁ na samāgaccheyyuṁ, dukkhaṁ na phāsu vihareyyun”ti— evaṁ bhedādhippāyena pesuññaṁ upasaṁharantīti—
bhedādhippāyena → bhedādhippāyā (bj, sya-all, pts) vivādajātesu ca pesuṇāni.
pesuṇāni tenāha bhagavā → pesunāni (bj)

Tenāha bhagavā—

“Piyappahūtā kalahā vivādā, paridevasokā sahamaccharā ca;
Piyappahūtā → S piyappabhūtā. (pts note) sahamaccharā → sahamacchārā (bj) Mānātimānā sahapesuṇā ca, maccherayuttā kalahā vivādā;
sahapesuṇā → sahapesunā (bj) maccherayuttā → S macchariyayuttā. (pts note) Vivādajātesu ca pesuṇānī”ti.
pesuṇānīti → pesunātīti (bj)

Piyā su lokasmiṁ kutonidānā, Ye cāpi lobhā vicaranti loke;
lokasmiṁ → S lokasmi, here and below. (pts note) cāpi → ye vāpi (sya-all, pts-vp-pli1) | cāpi → vā pi (pts) | cāpi → cāpi (bj: PTS) | vā → PTS vḷ. cā. (pts note) Āsā ca niṭṭhā ca kutonidānā, Ye samparāyāya narassa honti.

Piyā su lokasmiṁ kutonidānāti. Piyā kutonidānā kutojātā kutosañjātā kutonibbattā kutoabhinibbattā kutopātubhūtā, kiṁnidānā kiṁsamudayā kiṁjātikā kiṁpabhavāti piyānaṁ mūlaṁ pucchati …pe…
abhinibbattā → -3 Si om. (pts note) samudayaṁ pucchati papucchati yācati ajjhesati pasādetīti—
yācati → yāvatā (bj) | pasādetīti → pasādeti ti (pts) | ajjhesati → ajjhosati (bj: sīmu11) | pasādeti → So Si Bp; S passadetī. (pts note) piyā su lokasmiṁ kutonidānā.

Ye cāpi lobhā vicaranti loketi.
cāpi → vāpi (bj, sya-all, pts-vp-pli1) | cāpi → vā pi (pts) Ye cāpīti khattiyā ca brāhmaṇā ca vessā ca suddā ca gahaṭṭhā ca pabbajitā ca devā ca manussā ca.
cāpīti → vā pīti (sya-all, pts) Lobhāti yo lobho lubbhanā lubbhitattaṁ sārāgo sārajjanā sārajjitattaṁ abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.
akusalamūlaṁ → dhammasaṅgaṇi > cittuppādakaṇḍa (bj note) | sārajjanā → S rajjanā. (pts note) Vicarantīti vicaranti viharanti iriyanti vattanti pālenti yapenti yāpenti.
iriyanti → irīyanti (bj) Loketi apāyaloke manussaloke devaloke khandhaloke dhātuloke āyatanaloketi—
devaloke → -6 S devaloke manussaloke. (pts note) ye cāpi lobhā vicaranti loke.
cāpi → vāpi (sya-all, pts-vp-pli1 snp4.11:679 [Kalahavivādasutta]) | cāpi → vā pi (pts) | vā → S ca. (pts note)

Āsā ca niṭṭhā ca kutonidānāti. Āsā ca niṭṭhā ca kutonidānā kutojātā kutosañjātā kutonibbattā kutoabhinibbattā kutopātubhūtā, kiṁnidānā kiṁsamudayā kiṁjātikā kiṁpabhavāti āsāya ca niṭṭhāya ca mūlaṁ pucchati …pe… samudayaṁ pucchati papucchati yācati ajjhesati pasādetīti—
yācati → yāvatā (bj) | ajjhesati → ajjhosati (bj: sīmu11) | pasādetī → S passādetī. (pts note) āsā ca niṭṭhā ca kutonidānā. Ye samparāyāya narassa hontīti. Ye narassa parāyanā honti dīpā honti tāṇā honti leṇā honti saraṇā honti niṭṭhā parāyanā hontīti—
leṇā → lenā (bj) | honti → honti naro (bj) | parāyanā hontīti → parāyano hotīti (bj) | niṭṭhā parāyanā hontīti → naro niṭṭhāparāyano hotīti (sya-all, pts) | hotīti → niṭṭhāparāyanā hontīti (bj: machasaṁ, sīmu11) | parāyanā → S parāyanaṁ. (pts note) | naro → Bp narā. (pts note) | niṭṭhāparāyano → S -parāyanā. (pts note) | hotī → S honti. (pts note) | ti → S om. (pts note) ye samparāyāya narassa honti.

Tenāha so nimmito—

“Piyā su lokasmiṁ kutonidānā, ye cāpi lobhā vicaranti loke;
cāpi → vāpi (sya-all, pts-vp-pli1) | cāpi → vā pi (pts) | cāpi → ye cā pi (bj: syā, PTS) | vā → Bp cā. (pts note) Āsā ca niṭṭhā ca kutonidānā, ye samparāyāya narassa hontī”ti.
samparāyāya → samparāya (bj)

Chandānidānāni piyāni loke, Ye cāpi lobhā vicaranti loke;
chandānidānāni → chandanidānāni (bj) cāpi → vāpi (sya-all, pts) | cāpi → ye cā pi (bj: syā, PTS) | cāpi → ye vāpi (cck: syā.) | pi → -2 S yo pī ti. (pts note) | loke → S ad. ye cā ti pi lobhā vicaranti loke. (pts note) Āsā ca niṭṭhā ca itonidānā, Ye samparāyāya narassa honti.

Chandānidānāni piyāni loketi.
chandānidānāni → chandanidānāni (bj) | Chandānidānāni → S -nidānā. (pts note) Chandoti yo kāmesu kāmacchando kāmarāgo kāmanandī kāmataṇhā kāmasneho kāmapariḷāho kāmamucchā kāmajjhosānaṁ kāmogho kāmayogo kāmupādānaṁ kāmacchandanīvaraṇaṁ.
kāmanandī → kāmanandi (bj, sya-all, pts) | kāmasneho → kāmasineho (bj, pts) | kāmupādānaṁ → kāmūpādānaṁ (bj) | kāmajjhosānaṁ → kāmamajjhosānaṁ (pts) | kāmasineho → Bp S kāmasneho. (pts note) Api ca pañca chandā— pariyesanacchando, paṭilābhacchando, paribhogacchando, sannidhicchando, visajjanacchando.
visajjanachando → S vissajjana- throughout. (pts note) Katamo pariyesanacchando? Idhekacco ajjhositoyeva atthiko chandajāto rūpe pariyesati, sadde …
sadde → saddhe (pts) gandhe … rase … phoṭṭhabbe pariyesati— ayaṁ pariyesanacchando. Katamo paṭilābhacchando? Idhekacco ajjhositoyeva atthiko chandajāto rūpe paṭilabhati, sadde … gandhe … rase … phoṭṭhabbe paṭilabhati— ayaṁ paṭilābhacchando. Katamo paribhogacchando? Idhekacco ajjhositoyeva atthiko chandajāto rūpe paribhuñjati, sadde … gandhe … rase … phoṭṭhabbe paribhuñjati— ayaṁ paribhogacchando. Katamo sannidhicchando? Idhekacco ajjhositoyeva atthiko chandajāto dhanasannicayaṁ karoti “āpadāsu bhavissatī”ti— ayaṁ sannidhicchando. Katamo visajjanacchando? Idhekacco ajjhositoyeva atthiko chandajāto dhanaṁ visajjeti hatthārohānaṁ assārohānaṁ rathikānaṁ dhanuggahānaṁ pattikānaṁ “ime maṁ rakkhissanti gopissanti samparivārissantī”ti—
samparivārissantīti → samparivāressantīti (bj) | rathikānaṁ → Si om. (pts note) ayaṁ visajjanacchando. Piyānīti dve piyā— sattā vā saṅkhārā vā …pe… ime sattā piyā …pe… ime saṅkhārā piyā. Chandānidānāni piyāni loketi.
chandānidānāni → chandanidānāni (bj) | piyāni loketi → piyānī loke ti (pts) Piyā chandanidānā chandasamudayā chandajātikā chandapabhavāti—
chandanidānā → chandanidānā piyā (pts) | piyā → Bp Si om. (pts note) chandānidānāni piyāni loke.
chandānidānāni → chandanidānāni (bj)

Ye cāpi lobhā vicaranti loketi.
cāpi → vāpi (sya-all, pts) Ye cāpīti khattiyā ca brāhmaṇā ca vessā ca suddā ca gahaṭṭhā ca pabbajitā ca devā ca manussā ca.
cāpīti → vāpīti (sya-all, pts) | vā → Bp S cā. (pts note) Lobhāti yo lobho lubbhanā lubbhitattaṁ sārāgo sārajjanā sārajjitattaṁ abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.
akusalamūlaṁ → dhammasaṅgaṇī > cittuppādakaṇḍa (bj note) | sārajjanā → S om. (pts note) Vicarantīti vicaranti viharanti iriyanti vattanti pālenti yapenti yāpenti.
iriyanti → irīyanti (bj) Loketi apāyaloke …pe… āyatanaloketi— ye cāpi lobhā vicaranti loke.
cāpi → vāpi (sya-all, pts) | vā → Bp cā. (pts note)

Āsā ca niṭṭhā ca itonidānāti.
ca → cā (pts) Āsā vuccati taṇhā. Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.
akusalamūlaṁ → dhammasaṅgaṇi > nikkhepakaṇḍa (bj note) Niṭṭhāti idhekacco rūpe pariyesanto rūpaṁ paṭilabhati, rūpaniṭṭho hoti, sadde … gandhe … rase … phoṭṭhabbe … kulaṁ … gaṇaṁ … āvāsaṁ … lābhaṁ … yasaṁ … pasaṁsaṁ … sukhaṁ … cīvaraṁ … piṇḍapātaṁ … senāsanaṁ … gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ …
gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ → galānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ (sya-all) suttantaṁ … vinayaṁ … abhidhammaṁ … āraññikaṅgaṁ … piṇḍapātikaṅgaṁ … paṁsukūlikaṅgaṁ … tecīvarikaṅgaṁ … sapadānacārikaṅgaṁ … khalupacchābhattikaṅgaṁ …
khalupacchābhattikaṅgaṁ → khalūpacchābhattikaṅgaṁ (pts) nesajjikaṅgaṁ … yathāsanthatikaṅgaṁ … paṭhamaṁ jhānaṁ …
paṭhamaṁ → S pathamajjhānaṁ, dutiyajjhānaṁ, and so on. (pts note) dutiyaṁ jhānaṁ … tatiyaṁ jhānaṁ … catutthaṁ jhānaṁ … ākāsānañcāyatanasamāpattiṁ …
ākāsānañcāyatanasamāpattiṁ → ākāsāñcāyatanasamāpattiṁ (pts) viññāṇañcāyatanasamāpattiṁ … ākiñcaññāyatanasamāpattiṁ … nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiṁ pariyesanto nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiṁ paṭilabhati, nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiniṭṭho hoti.
nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiṁ → nevasaññānāsaññāyātanasamāpattiṁ (pts)

“Āsāya kasate khettaṁ, bījaṁ āsāya vappati;
kasate → kassate (bj: manupa) | kasate → Bp S kassate. (pts note) bījaṁ → vījaṁ (sya-all, pts) | vījaṁ → Bp bījaṁ; S vijjaṁ. (pts note) Āsāya vāṇijā yanti, samuddaṁ dhanahārakā; Yāya āsāya tiṭṭhāmi, sā me āsā samijjhatī”ti.
yāya → sāya (sya-all) | tiṭṭhāmi → niṭṭhādi (bj: sīmu11); patiṭṭhāmi (bj: syā) | sāya → yāya (sya-all: yu.) | Yāya → Si S sāya. (pts note) | tiṭṭhāmi → Si patiṭṭhāmi. (pts note) samijjhatīti → samijjhatūti (bj) | samijjhatū”ti → samijjhatīti (bj: sīmu11, PTS) | samijjhatū”ti → theragāthā 10.1.1 (bj note)

Āsāya samiddhi vuccate niṭṭhā.
vuccate → vuccati (bj: a.nid) | samiddhi → -10 Bp S āsāya samiddhi vuccate niṭṭhā (S samijjha). (pts note) Āsā ca niṭṭhā ca itonidānāti. Āsā ca niṭṭhā ca ito chandanidānā chandasamudayā chandajātikā chandapabhavāti— āsā ca niṭṭhā ca itonidānā.

Ye samparāyāya narassa hontīti. Ye narassa parāyanā honti dīpā honti tāṇā honti leṇā honti saraṇā honti niṭṭhā parāyanā hontīti—
leṇā → lenā (bj) | honti → honti naro (bj) | parāyanā hontīti → parāyano hotīti (bj) | niṭṭhā parāyanā hontīti → naro niṭṭhāparāyano hotīti (sya-all, pts) | hotīti → niṭṭhā parāyanā hontīti (bj: machasaṁ); niṭṭhā honti parāyaṇā honti (bj: sīmu11) | hotī → -1 Bp S naro (narā?) niṭṭhāparāyanā hontī. (pts note) ye samparāyāya narassa honti.

Tenāha bhagavā—

“Chandānidānāni piyāni loke, ye cāpi lobhā vicaranti loke;
chandānidānāni → chandanidānāni (bj) cāpi → vāpi (sya-all, pts) | vā → Bp S cā. (pts note) Āsā ca niṭṭhā ca itonidānā, ye samparāyāya narassa hontī”ti.

Chando nu lokasmiṁ kutonidāno, Vinicchayā cāpi kutopahūtā;
lokasmiṁ → S lokasmi, here and below. (pts note) cāpi kutopahūtā → vāpi kuto pahūtā (bj, sya-all, pts) | cāpi → vāpi (cck: sī. syā.) Kodho mosavajjañca kathaṅkathā ca, Ye cāpi dhammā samaṇena vuttā.
cāpi → vāpi (sya-all, pts) | cāpi → vāpi (bj: syā, PTS, a.nid) | vā → Bp cā; S te. (pts note)

Chando nu lokasmiṁ kutonidānoti. Chando kutonidāno kutojāto kutosañjāto kutonibbatto kutoabhinibbatto kutopātubhūto, kiṁnidāno kiṁsamudayo kiṁjātiko kiṁpabhavoti chandassa mūlaṁ pucchati …pe… samudayaṁ pucchati papucchati yācati ajjhesati pasādetīti—
ajjhesati → ajjhosati (bj: sīmu11) chando nu lokasmiṁ kutonidāno.

Vinicchayā cāpi kutopahūtāti.
cāpi kutopahūtāti → vāpi kuto pahūtāti (bj, sya-all) | vā → S cā. (pts note) Vinicchayā kutopahūtā kutojātā kutosañjātā kutonibbattā kutoabhinibbattā kutopātubhūtā, kiṁnidānā kiṁsamudayā kiṁjātikā kiṁpabhavāti vinicchayānaṁ mūlaṁ pucchati …pe…
mūlaṁ pucchati → (bj) samudayaṁ pucchati papucchati yācati ajjhesati pasādetīti— vinicchayā cāpi kutopahūtā.
cāpi kutopahūtā → vāpi kuto pahūtā (bj, sya-all, pts)

Kodho mosavajjañca kathaṅkathā cāti. Kodhoti yo evarūpo cittassa āghāto paṭighāto, paṭighaṁ paṭivirodho, kopo pakopo sampakopo, doso padoso sampadoso, cittassa byāpatti manopadoso, kodho kujjhanā kujjhitattaṁ, doso dussanā dussitattaṁ, byāpatti byāpajjanā byāpajjitattaṁ, virodho paṭivirodho, caṇḍikkaṁ asuropo anattamanatā cittassa.
evarūpo → (sya-all, pts) | paṭighaṁ → paṭighaṁ virodho (pts) | cittassa → dhammasaṅgaṇi > nikkhepakaṇḍa (bj note) | yo → Bp S ad. evarūpo. (pts note) | virodho → S om. (pts note) | paṭivirodho → Si om. (pts note) | pakopo → S ad. saṁkopo. (pts note) | manopadoso → S ad. cittabyāpatti manopadoso. (pts note) | assuropo → S asuropo. (pts note) Mosavajjaṁ vuccati musāvādo. Kathaṅkathā vuccati vicikicchāti— kodho mosavajjañca kathaṅkathā ca.

Ye cāpi dhammā samaṇena vuttāti.
cāpi → vāpi (sya-all, pts) Ye cāpīti ye kodhena ca mosavajjena ca kathaṅkathāya ca sahagatā sahajātā saṁsaṭṭhā sampayuttā, ekuppādā ekanirodhā ekavatthukā ekārammaṇā—
cāpīti → vāpīti (sya-all, pts) | vā → S cā (pts note) | sahagatā → S om. (pts note) ime vuccanti ye cāpi dhammā.
cāpi → vāpi (sya-all, pts) | vā → Bp cā. (pts note) Atha vā ye te kilesā aññajātikā aññavihitakā—
te → vāpīti (sya-all) | aññavihitakā → aññavihitā (sya-all, pts) | atha → athavā ye (pts) | ye te → pī ti (pts) | vā → Bp S te. (pts note) ime vuccanti ye cāpi dhammā.
cāpi → vāpi (sya-all, pts) Samaṇena vuttāti samaṇena samitapāpena brāhmaṇena bāhitapāpadhammena bhikkhunā bhinnakilesamūlena sabbākusalamūlabandhanā pamuttena vuttā pavuttā ācikkhitā desitā paññapitā paṭṭhapitā vivaṭā vibhattā uttānīkatā pakāsitāti—
uttānīkatā → uttāniṁ katā (mr) | sabbākusalamūlabandhanā → sabbakusalamūlabandhanā (bj) | bāhitapāpadhammena → vāhitapāpena (sya-all); bāhitapāpena (pts) | paññapitā → paññāpitā (sya-all, pts) | bāhitapāpadhammena → bāhitapāpena (bj: syā) | sabbakusalamūlabandhanā → sabbākusalabandhanā (bj: a.nid) | bāhitapāpena → Si vāhitap-; Bp bāhitapāpadhammena; S bāhitapāpakena. (pts note) ye cāpi dhammā samaṇena vuttā.
cāpi → vāpi (sya-all, pts)

Tenāha so nimmito—
so nimmito → bhagavā (bj)

“Chando nu lokasmiṁ kutonidāno, vinicchayā cāpi kutopahūtā;
kutopahūtā → kuto pahutā (bj) | vinicchayā → vinicchatā (cck) | cāpi kutopahūtā → vāpi kuto pahūtā (sya-all); vā pi kuto pahutā (pts) Kodho mosavajjañca kathaṅkathā ca, ye cāpi dhammā samaṇena vuttā”ti.
cāpi → vāpi (sya-all, pts)

Sātaṁ asātanti yamāhu loke, Tamūpanissāya pahoti chando; Rūpesu disvā vibhavaṁ bhavañca, Vinicchayaṁ kubbati jantu loke.
kubbati → kurute (bj); kūrute (sya-all, pts-vp-pli1) | kurute → kubbati (bj: machasaṁ) | kubbati → kūrute (cck: syā.) | kūrute → Bp kubbati, and below. (pts note)

Sātaṁ asātanti yamāhu loketi. Sātanti sukhā ca vedanā, iṭṭhañca vatthu.
vatthu → vatthuṁ (bj: sīmu11) | vatthu → vatthuṁ (cck: sī. ka.) Asātanti dukkhā ca vedanā, aniṭṭhañca vatthu. Yamāhu loketi yaṁ āhaṁsu yaṁ kathenti yaṁ bhaṇanti yaṁ dīpenti yaṁ voharantīti—
dīpenti → dīpayanti (bj, sya-all) | bhaṇanti → bhaṇantiyaṁ dīpayanti (pts) | voharantīti sātaṁ asātanti yamāhu → āhu (pts) | dīpayanti → -10 Bp yaṁ dipeyanti; S om. (pts note) sātaṁ asātanti yamāhu loke.

Tamūpanissāya pahoti chandoti. Sātāsātaṁ nissāya, sukhadukkhaṁ nissāya, somanassadomanassaṁ nissāya, iṭṭhāniṭṭhaṁ nissāya, anunayapaṭighaṁ nissāya chando pahoti pabhavati jāyati sañjāyati nibbattati abhinibbattatīti—
chando → chando hoti (sya-all, pts) | pabhavati → (sya-all, pts) | Sātāsātaṁ → S sataṁ asataṁ. (pts note) | hoti → Bp S om. (pts note) | jāyati → Bp ad. yāvati; S ad. pahavāti. (pts note) tamūpanissāya pahoti chando.
chando → mudditapotthakesu na dissanti (bj note)

Rūpesu disvā vibhavaṁ bhavañcāti. Rūpesūti cattāro ca mahābhūtā catunnañca mahābhūtānaṁ upādāya rūpaṁ.
ti → -4 Si om. (pts note) Katamo rūpānaṁ bhavo? Yo rūpānaṁ bhavo jāti sañjāti nibbatti abhinibbatti pātubhāvo—
jāti → Si om. (pts note) ayaṁ rūpānaṁ bhavo. Katamo rūpānaṁ vibhavo? Yo rūpānaṁ khayo vayo bhedo paribhedo aniccatā antaradhānaṁ— ayaṁ rūpānaṁ vibhavo. Rūpesu disvā vibhavaṁ bhavañcāti rūpesu bhavañca vibhavañca disvā passitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvāti—
tīrayitvā → tirayitvā (sya-all); tīrayayitvā (pts) rūpesu disvā vibhavaṁ bhavañca.

Vinicchayaṁ kubbati jantu loketi.
kubbati → kurute (bj); kūrute (sya-all, pts) Vinicchayāti dve vinicchayā— taṇhāvinicchayo ca, diṭṭhivinicchayo ca. Kathaṁ taṇhāvinicchayaṁ karoti? Idhekaccassa anuppannā ceva bhogā na uppajjanti, uppannā ca bhogā parikkhayaṁ gacchanti.
bhogā → lobhā (bj: sīmu11) Tassa evaṁ hoti— “kena nu kho me upāyena anuppannā ceva bhogā na uppajjanti, uppannā ca bhogā parikkhayaṁ gacchantī”ti.
gacchantīti → gacchanti (sya-all) | me → S om. (pts note) Tassa pana evaṁ hoti “surāmerayamajjappamādaṭṭhānānuyogaṁ anuyuttassa me anuppannā ceva bhogā na uppajjanti, uppannā ca bhogā parikkhayaṁ gacchanti; vikālavisikhācariyānuyogaṁ anuyuttassa me anuppannā ceva bhogā na uppajjanti, uppannā ca bhogā parikkhayaṁ gacchanti;
Vikālavisikkhācariyānuyogaṁ → S -cariyayogaṁ. (pts note) samajjābhicaraṇaṁ anuyuttassa me … jutappamādaṭṭhānānuyogaṁ anuyuttassa me …
jutappamādaṭṭhānānuyogaṁ → jūtappamādaṭṭhānānuyogaṁ (bj) pāpamittānuyogaṁ anuyuttassa me anuppannā ceva bhogā na uppajjanti, uppannā ca bhogā parikkhayaṁ gacchanti; ālasyānuyogaṁ anuyuttassa me anuppannā ceva bhogā na uppajjanti, uppannā ca bhogā parikkhayaṁ gacchantī”ti evaṁ ñāṇaṁ katvā cha bhogānaṁ apāyamukhāni na sevati, cha bhogānaṁ āyamukhāni sevati.
ālasyānuyogaṁ → ālassānuyogaṁ (bj, sya-all, pts) | cha bhogānaṁ āyamukhāni sevati → (sya-all) | ālassānuyogaṁ → ālasānuyogaṁ (bj: machasaṁ) | sevati → etthantare cha bhogānaṁ āyamukhāni sevatīti atthi (sya-all: yu.) | Ālassānuyogaṁ → Bp ālasyānuyogaṁ. (pts note) | ca → Si c'; eva; S ce. (pts note) | bhogānaṁ → Bp chabhogāni. (pts note) | āyamukhāni → S apāya-. (pts note) | sevati → -3 Si om. (pts note) Evampi taṇhāvinicchayaṁ karoti.

Atha vā kasiyā vā vaṇijjāya vā gorakkhena vā issatthena vā rājaporisena vā sippaññatarena vā paṭipajjati.
issatthena → issattena (bj, mr) | vaṇijjāya → vāṇijjāya (pts) | rājaporisena → rājaporissena (bj: sīmu11) | issatthena → issattena (ka. sī. ka.) isu + sattha (cck note) | vāṇijjāya → S vanijjā. (pts note) | issatthena → S iṭṭhaṭṭhena. (pts note) Evampi taṇhāvinicchayaṁ karoti. Kathaṁ diṭṭhivinicchayaṁ karoti? Cakkhusmiṁ uppanne jānāti— “attā me uppanno”ti, cakkhusmiṁ antarahite jānāti— “attā me antarahito vigato me attā”ti. Evampi diṭṭhivinicchayaṁ karoti. Sotasmiṁ … ghānasmiṁ … jivhāya … kāyasmiṁ … rūpasmiṁ … saddasmiṁ … gandhasmiṁ … rasasmiṁ … phoṭṭhabbasmiṁ uppanne jānāti— “attā me uppanno”ti, phoṭṭhabbasmiṁ antarahite jānāti— “attā me antarahito vigato me attā”ti. Evampi diṭṭhivinicchayaṁ karoti janeti sañjaneti nibbatteti abhinibbatteti. Jantūti satto naro mānavo …pe… manujo.
manujo → manujoti (sya-all) | naro → S jano. (pts note) Loketi apāyaloke …pe… āyatanaloketi—
loketi → ti loke ti (pts) vinicchayaṁ kubbati jantu loke.
kubbati → kurute (bj); kūrute (sya-all, pts)

Tenāha bhagavā—

“Sātaṁ asātanti yamāhu loke, tamūpanissāya pahoti chando;
loke → loko (bj) Rūpesu disvā vibhavaṁ bhavañca, vinicchayaṁ kubbati jantu loke”ti.
kubbati → kurute (bj); kūrute (sya-all, pts) | kurute → kubbati (bj: machasaṁ)

Kodho mosavajjañca kathaṅkathā ca, Etepi dhammā dvayameva sante; Kathaṅkathī ñāṇapathāya sikkhe, Ñatvā pavuttā samaṇena dhammā.

Kodho mosavajjañca kathaṅkathā cāti. Kodhoti yo evarūpo cittassa āghāto paṭighāto …pe…
evarūpo → (sya-all, pts) | yo → Bp S ad. evarūpo. (pts note) mosavajjaṁ vuccati musāvādo. Kathaṅkathā vuccati vicikicchā. Iṭṭhaṁ vatthuṁ nissāyapi kodho jāyati, aniṭṭhaṁ vatthuṁ nissāyapi kodho jāyati. Iṭṭhaṁ vatthuṁ nissāyapi musāvādo uppajjati, aniṭṭhaṁ vatthuṁ nissāyapi musāvādo uppajjati. Iṭṭhaṁ vatthuṁ nissāyapi kathaṅkathā uppajjati, aniṭṭhaṁ vatthuṁ nissāyapi kathaṅkathā uppajjati.

Kathaṁ aniṭṭhaṁ vatthuṁ nissāya kodho jāyati?
jāyati → Bp ad. pakatiyā aniṭṭhaṁ vatthuṇ nissāya kodho jāyati. (pts note) Pakatiyā aniṭṭhaṁ vatthuṁ nissāya kodho jāyati.
pakatiyā aniṭṭhaṁ vatthuṁ nissāya → anatthaṁ me acarī ti (pts) Anatthaṁ me acarīti kodho jāyati,
acarīti → caratī ti (pts) anatthaṁ me caratīti kodho jāyati, anatthaṁ me carissatīti kodho jāyati; piyassa me manāpassa anatthaṁ acari … anatthaṁ carati … anatthaṁ carissatīti kodho jāyati; appiyassa me amanāpassa atthaṁ acari … atthaṁ carati …
atthaṁ → S om. (pts note) atthaṁ carissatīti kodho jāyati. Evaṁ aniṭṭhaṁ vatthuṁ nissāya kodho jāyati.

Kathaṁ iṭṭhaṁ vatthuṁ nissāya kodho jāyati? Iṭṭhaṁ vatthuṁ acchedasaṅkinopi kodho jāyati,
iṭṭhaṁ vatthuṁ acchedasaṅkinopi → iṭṭhavatthuacchedasaṅkinopi (sya-all, pts) | acchedasaṅkinopi → vatthucchedasaṅkinopi (bj: syā) | Iṭṭhavatthu-acchedasaṁkino → Bp S iṭṭhaṁ vatthuṁ a-. (pts note) acchijjantepi kodho jāyati,
acchijjantepi → acchiddantepi (bj) acchinnepi kodho jāyati. Iṭṭhaṁ vatthuṁ vipariṇāmasaṅkinopi kodho jāyati,
iṭṭhaṁ vatthuṁ vipariṇāmasaṅkinopi → iṭṭhavatthuvipariṇāmasaṅkinopi (sya-all, pts) | iṭṭhavatthuvipariṇāmasaṁkino → Bp S itthaṁ vatthuṁ vi-. (pts note) vipariṇāmantepi kodho jāyati,
vipariṇāmantepi → vipariṇamantepi (bj) vipariṇatepi kodho jāyati. Evaṁ iṭṭhaṁ vatthuṁ nissāya kodho jāyati.

Kathaṁ aniṭṭhaṁ vatthuṁ nissāya musāvādo uppajjati? Idhekacco andubandhanena vā baddho;
andubandhanena → addubandhanena (sya-all, pts-vp-pli1, mr) | baddho → bandho (sya-all, pts-vp-pli1, mr) | andubandhanena → addubandhanena (bj: syā, PTS) | baddho → bandho (bj: syā, PTS) | andubandhanena → addubandhanena (cck: syā. ka.) | baddho → bandho (cck: syā. ka.) | addubandhanena → S aṭṭub-. (pts note) tassa bandhanassa mokkhatthāya sampajānamusā bhāsati …
bandhanassa → bhandhanassa (pts) rajjubandhanena vā baddho …
baddho → bandho (sya-all, pts) | baddho → bandho (bj: syā, PTS) saṅkhalikabandhanena vā baddho …
baddho → bandho (sya-all, pts) vettabandhanena vā baddho …
baddho → bandho (sya-all, pts) latābandhanena vā baddho …
baddho pakkhepabandhanena vā baddho → bandho (sya-all, pts) | bandho → -6 S om. and Bp ad. pakkhepabandhanena vā bandho. (pts note) pakkhepabandhanena vā baddho … parikkhepabandhanena vā baddho …
baddho gāmanigamanagararaṭṭhabandhanena → bandho gāmanigamanagarabandhanena (sya-all) | baddho → bandho (pts) gāmanigamanagararaṭṭhabandhanena vā baddho …
gāmanigamanagararaṭṭhabandhanena → gāmanigamanagarajanapadaraṭṭhabandhanena (bj) | baddho → bandho (sya-all, pts) | bandho → -7 S om.; Si om. -raṭṭha-. (pts note) janapadabandhanena vā baddho;
baddho → bandho (sya-all, pts) tassa bandhanassa mokkhatthāya sampajānamusā bhāsati. Evaṁ aniṭṭhaṁ vatthuṁ nissāya musāvādo uppajjatīti.
uppajjatīti → uppajjati (bj, sya-all, pts)

Kathaṁ iṭṭhaṁ vatthuṁ nissāya musāvādo uppajjati? Idhekacco manāpikānaṁ rūpānaṁ hetu sampajānamusā bhāsati …
manāpikānaṁ → manāpānaṁ (bj: sīmu11) | manāpikānaṁ → manāpānaṁ (cck: sī.) manāpikānaṁ saddānaṁ … gandhānaṁ … rasānaṁ … phoṭṭhabbānaṁ hetu … cīvarahetu … piṇḍapātahetu … senāsanahetu … gilānapaccayabhesajjaparikkhārahetu sampajānamusā bhāsati. Evaṁ iṭṭhaṁ vatthuṁ nissāya musāvādo uppajjati.

Kathaṁ aniṭṭhaṁ vatthuṁ nissāya kathaṅkathā uppajjati? “Muccissāmi nu kho cakkhurogato, na nu kho muccissāmi cakkhurogato.
Muccissāmi → muñcissāmi (si) | muccissāmi → muccissami (pts) | muccissāmi → muñcissāmi (bj: sīmu11) | Muccissāmi → muñcissāmi (cck: sī.) | Muccissāmi → Bp S muñcissāmi here and below. (pts note) Muccissāmi nu kho sotarogato … ghānarogato … jivhārogato … kāyarogato … sīsarogato … kaṇṇarogato … mukharogato … muccissāmi nu kho dantarogato, na nu kho muccissāmi dantarogato”ti.
muccissāmi → muñcissāmi (bj: sīmu11) Evaṁ aniṭṭhaṁ vatthuṁ nissāya kathaṅkathā uppajjati.

Kathaṁ iṭṭhaṁ vatthuṁ nissāya kathaṅkathā uppajjati?
kathaṁkathā → S kathākathaṁ. (pts note) “Labhissāmi nu kho manāpike rūpe, na nu kho labhissāmi manāpike rūpe.
manāpike → manāpiye (bj, mr) | manāpiye → manāpike (bj: machasaṁ) | manāpike → manāpiye (cck: sī. ka.) | manāpike → Bp S manāpiye here and below. (pts note) Labhissāmi nu kho manāpike sadde …
manāpike → manāpiye (bj) | manāpiye → manāpike (bj: machasaṁ) gandhe … rase … phoṭṭhabbe … kulaṁ … gaṇaṁ … āvāsaṁ … lābhaṁ … yasaṁ … pasaṁsaṁ … sukhaṁ … cīvaraṁ … piṇḍapātaṁ … senāsanaṁ … gilānapaccayabhesajjaparikkhāran”ti. Evaṁ iṭṭhaṁ vatthuṁ nissāya kathaṅkathā uppajjatīti— kodho mosavajjañca kathaṅkathā ca.

Etepi dhammā dvayameva santeti. Sātāsāte sante, sukhadukkhe sante, somanassadomanasse sante, iṭṭhāniṭṭhe sante, anunayapaṭighe sante saṁvijjamāne atthi upalabbhamāneti—
atthi upalabbhamāneti → upalabbhiyamāneti (sya-all) | sukhadukkhe → sukhāsukhe (pts) | atthi upalabbhamāneti etepi → upalabbhiyamāne ti ete pi (pts) | sukhadukkhe → sukhāsukhe (bj: syā) | saṁvijjamāne → Bp S ad. atthi. (pts note) etepi dhammā dvayameva sante.

Kathaṅkathī ñāṇapathāya sikkheti. Ñāṇampi ñāṇapatho, ñāṇassa ārammaṇampi ñāṇapatho, ñāṇasahabhunopi dhammā ñāṇapatho. Yathā ariyamaggo ariyapatho, devamaggo devapatho, brahmamaggo brahmapatho; evamevaṁ ñāṇampi ñāṇapatho, ñāṇassa ārammaṇampi ñāṇapatho, ñāṇasahabhunopi dhammā ñāṇapatho.

Sikkheti tisso sikkhā— adhisīlasikkhā, adhicittasikkhā, adhipaññāsikkhā. Katamā adhisīlasikkhā? Idha bhikkhu sīlavā hoti, pātimokkhasaṁvarasaṁvuto viharati ācāragocarasampanno, aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhati sikkhāpadesu,
pātimokkhasaṁvarasaṁvuto → pāṭimokkhasaṁvarasaṁvuto (sya-all) khuddako sīlakkhandho … mahanto sīlakkhandho … sīlaṁ patiṭṭhā ādi caraṇaṁ saṁyamo saṁvaro mukhaṁ pamukhaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ samāpattiyā—
saṁyamo → (bj) ayaṁ adhisīlasikkhā. Katamā adhicittasikkhā? Idha bhikkhu vivicceva kāmehi …pe… catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati— ayaṁ adhicittasikkhā. Katamā adhipaññāsikkhā? Idha bhikkhu paññavā hoti, udayatthagāminiyā paññāya samannāgato ariyāya nibbedhikāya sammādukkhakkhayagāminiyā. So “idaṁ dukkhan”ti yathābhūtaṁ pajānāti …pe… “ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā”ti yathābhūtaṁ pajānāti,
pajānāti → pajānati (pts) “ime āsavā”ti yathābhūtaṁ pajānāti …pe… “ayaṁ āsavanirodhagāminī paṭipadā”ti yathābhūtaṁ pajānāti— ayaṁ adhipaññāsikkhā.
adhipaññāsikkhā → S ad. ti. (pts note)

Kathaṅkathī ñāṇapathāya sikkheti. Kathaṅkathī puggalo sakaṅkho savilekho sadveḷhako savicikiccho, ñāṇādhigamāya ñāṇaphusanāya ñāṇasacchikiriyāya adhisīlampi sikkheyya, adhicittampi sikkheyya, adhipaññampi sikkheyya;
ñāṇaphusanāya → ñāṇadassanāya (bj: a.nid) | ñāṇaphusanāya → Bp ñāṇaphussanāya; S ñāṇena desanāya. (pts note) imā tisso sikkhāyo āvajjanto sikkheyya,
sikkhāyo āvajjanto → sikkhā āvajjento (sya-all, pts) | sikkhā → Bp S sikkhāyo. (pts note) | āvajjento → Bp āvajjanto. (pts note) jānanto sikkheyya, passanto sikkheyya,
sikkheyya → -6 Si om.; passento s-. (pts note) paccavekkhanto sikkheyya,
paccavekkhanto → paccāvekkhanto (bj) | sikkheyya → -5 S om. (pts note) cittaṁ adhiṭṭhahanto sikkheyya, saddhāya adhimuccanto sikkheyya, vīriyaṁ paggaṇhanto sikkheyya, satiṁ upaṭṭhahanto sikkheyya,
upaṭṭhahanto → upaṭṭhapento (bj) cittaṁ samādahanto sikkheyya, paññāya pajānanto sikkheyya, abhiññeyyaṁ abhijānanto sikkheyya, pariññeyyaṁ parijānanto sikkheyya, pahātabbaṁ pajahanto sikkheyya, bhāvetabbaṁ bhāvento sikkheyya, sacchikātabbaṁ sacchikaronto sikkheyya ācareyya samācareyya samādāya vatteyyāti—
ācareyya → Si careyya. (pts note) kathaṅkathī ñāṇapathāya sikkhe.

Ñatvā pavuttā samaṇena dhammāti. Ñatvāti ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā vuttā pavuttā ācikkhitā desitā paññapitā paṭṭhapitā vivaṭā vibhattā uttānīkatā pakāsitā.
ñatvāti → (sya-all) | paññapitā → paññāpitā (sya-all, pts) | uttānīkatā → uttāniṁ katā (cck: ka.) | vivaṭā → S ad. carati. (pts note) “Sabbe saṅkhārā aniccā”ti ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā vuttā pavuttā ācikkhitā desitā paññapitā paṭṭhapitā vivaṭā vibhattā uttānīkatā pakāsitā,
tīrayitvā → tirayitvā (sya-all) | paññapitā → paññāpitā (sya-all, pts) “sabbe saṅkhārā dukkhā”ti … “sabbe dhammā anattā”ti … “avijjāpaccayā saṅkhārā”ti …pe…
saṁkhārā → S ad. ti. (pts note) “jātipaccayā jarāmaraṇan”ti … “avijjānirodhā saṅkhāranirodho”ti …pe…
saṁkhāranirodho → Bp S ad. ti. (pts note) “jātinirodhā jarāmaraṇanirodho”ti … “idaṁ dukkhan”ti …pe… “ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā”ti … “ime āsavā”ti …pe… “ayaṁ āsavanirodhagāminī paṭipadā”ti … “ime dhammā abhiññeyyā”ti … “ime dhammā pariññeyyā”ti …
ti → -5 Si om. (pts note) “ime dhammā pahātabbā”ti … “ime dhammā bhāvetabbā”ti …
bhāvetabbāti ime dhammā → (bj) “ime dhammā sacchikātabbā”ti … channaṁ phassāyatanānaṁ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca … pañcannaṁ upādānakkhandhānaṁ … catunnaṁ mahābhūtānaṁ … “yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā vuttā pavuttā ācikkhitā desitā paññapitā paṭṭhapitā vivaṭā vibhattā uttānīkatā pakāsitā.
paññapitā → paññāpitā (bj, sya-all)

Vuttañhetaṁ bhagavatā— “abhiññāyāhaṁ, bhikkhave, dhammaṁ desemi, no anabhiññāya.
*Abhiññāyā → Si abhiññā. (pts note) Sanidānāhaṁ, bhikkhave, dhammaṁ desemi, no anidānaṁ. Sappāṭihāriyāhaṁ, bhikkhave, dhammaṁ desemi, no appāṭihāriyaṁ.
sappāṭihāriyā → S sappāṭihāriyaṁ. (pts note) Tassa mayhaṁ, bhikkhave, abhiññāya dhammaṁ desayato, no anabhiññāya, sanidānaṁ dhammaṁ desayato, no anidānaṁ, sappāṭihāriyaṁ dhammaṁ desayato, no appāṭihāriyaṁ, karaṇīyo ovādo, karaṇīyā anusāsanī.
no → S ad. ca. (pts note) Alañca pana, bhikkhave, vo tuṭṭhiyā alaṁ pāmojjāya alaṁ somanassāya sammāsambuddho bhagavā, svākkhāto dhammo, suppaṭipanno saṅghoti …pe….
bhikkhave → bhikkhave vo (bj: sīmu11) | pāmojjāya → attamanatā (bj: ani) | svākkhāto → bhagavatā dhammo (bj: ani) | tuṭṭhiyā → 1-1 Bp bhikkhave vo; S bhikkhave pe (?). 2 S atuṭṭhiyā. (pts note) | pāmojjāya → S vāmojjāya. (pts note) Imasmiñca pana veyyākaraṇasmiṁ bhaññamāne dasasahassī lokadhātu akampitthā”ti—
dasasahassī → sahassī (bj: ani) | akampitthā”ti → aṅguttara > tikanipāta > bharaṇḍuvagga (bj note) ñatvā pavuttā samaṇena dhammā.

Tenāha bhagavā—

“Kodho mosavajjañca kathaṅkathā ca, etepi dhammā dvayameva sante; Kathaṅkathī ñāṇapathāya sikkhe, ñatvā pavuttā samaṇena dhammā”ti.
ñāṇapathāya → ñaṇapathāya (pts)

Sātaṁ asātañca kutonidānā, Kismiṁ asante na bhavanti hete; Vibhavaṁ bhavañcāpi yametamatthaṁ, Etaṁ me pabrūhi yatonidānaṁ.

Sātaṁ asātañca kutonidānāti. Sātā asātā kutonidānā kutojātā kutosañjātā kutonibbattā kutoabhinibbattā kutopātubhūtā, kiṁnidānā kiṁsamudayā kiṁjātikā kiṁpabhavāti sātāsātānaṁ mūlaṁ pucchati …pe…
sātā asātā → sātāsātā (sya-all) | sātāsātā → Bp S sātā asātā. (pts note) | kiṁnidānā → Bp Si om. (pts note) | pe → S om. (pts note) samudayaṁ pucchati papucchati yācati ajjhesati pasādetīti— sātaṁ asātañca kutonidānā.

Kismiṁ asante na bhavanti heteti. Kismiṁ asante asaṁvijjamāne natthi anupalabbhamāne sātāsātā na bhavanti nappabhavanti na jāyanti na sañjāyanti na nibbattanti na abhinibbattantīti—
sātāsātā → sātā āsatā (bj) | nappabhavanti → (bj) | natthi anupalabbhamāne → anupalabbhiyamāne (sya-all, pts) | na abhinibbattantīti → nābhinibbattantīti (sya-all, pts) | asaṁvijjamāne → Bp ad. natthi. (pts note) | sātāsātā → Bp S sātā asātā. (pts note) kismiṁ asante na bhavanti hete.

Vibhavaṁ bhavañcāpi yametamatthanti. Katamo sātāsātānaṁ bhavo? Yo sātāsātānaṁ bhavo pabhavo jāti sañjāti nibbatti abhinibbatti pātubhāvo—
pabhavo → sambhavo (sya-all, pts) | sambhavo → Bp pabhavo; S om. (pts note) ayaṁ sātāsātānaṁ bhavo. Katamo sātāsātānaṁ vibhavo? Yo sātāsātānaṁ khayo vayo bhedo paribhedo aniccatā antaradhānaṁ—
paribhedo → pabhedo (pts) ayaṁ sātāsātānaṁ vibhavo. Yametamatthanti yaṁ paramatthanti— vibhavaṁ bhavañcāpi yametamatthaṁ.

Etaṁ me pabrūhi yatonidānanti.
atthan → Bp om. (pts note) Etanti yaṁ pucchāmi yaṁ yācāmi yaṁ ajjhesāmi yaṁ pasādemi.
eta’nti → etaṁ meti (bj: sīmu10) | ajjhesāmi → ajjhosāmi (bj: sīmu11, machasaṁ) | ti → -1 S om. (pts note) Pabrūhīti brūhi vadehi ācikkha desehi paññapehi paṭṭhapehi vivara vibhaja uttānīkarohi pakāsehīti—
vadehi → (sya-all) | paññapehi → paññāpehi (sya-all, pts) | pakāsehīti etaṁ → pakāsehi etam (pts) | vadehi → Si om. (pts note) etaṁ me pabrūhi.
Etam → Bp ad. ti. (pts note) Yatonidānanti yaṁnidānaṁ yaṁsamudayaṁ yaṁjātikaṁ yaṁpabhavanti— etaṁ me pabrūhi yatonidānaṁ.

Tenāha so nimmito—

“Sātaṁ asātañca kutonidānā, kismiṁ asante na bhavanti hete;
na → S ad. ca. (pts note) Vibhavaṁ bhavañcāpi yametamatthaṁ, etaṁ me pabrūhi yatonidānan”ti.

Phassanidānaṁ sātaṁ asātaṁ, Phasse asante na bhavanti hete;
Phassanidānaṁ → Bp phassaṁnidānam here and below (see PTS). (pts note) Vibhavaṁ bhavañcāpi yametamatthaṁ, Etaṁ te pabrūmi itonidānaṁ.

Phassanidānaṁ sātaṁ asātanti. Sukhavedanīyaṁ phassaṁ paṭicca uppajjati sukhā vedanā. Yā tasseva sukhavedanīyassa phassassa nirodhā, yaṁ tajjaṁ vedayitaṁ sukhavedanīyaṁ phassaṁ paṭicca uppannā sukhā vedanā sā nirujjhati, sā vūpasammati.
sukhā vedanā → sukhavedanā (bj) | yā → sā (sya-all) | yaṁ → (sya-all, pts) | yā tasseva → sā tass eva (pts) | sā → Bp yā here and below. (pts note) | nirodhā → Bp ad. yaṁ; S ad. nam (=taṁ). (pts note) | tajjaṁ → S tajja v-. (pts note) | vūpasammati → Bp vupasamati; S upasamati. (pts note) Dukkhavedanīyaṁ phassaṁ paṭicca uppajjati dukkhā vedanā. Yā tasseva dukkhavedanīyassa phassassa nirodhā, yaṁ tajjaṁ vedayitaṁ dukkhavedanīyaṁ phassaṁ paṭicca uppannā dukkhā vedanā sā nirujjhati, sā vūpasammati.
yā → sā (sya-all) | yaṁ → (sya-all, pts) | yā tasseva → sā tass eva (pts) | sā → Bp yā. (pts note) | nirodhā → Bp (S?) ad. yaṁ. (pts note) | vūpasammati → Bp S vupasamati. (pts note) Adukkhamasukhavedanīyaṁ phassaṁ paṭicca uppajjati adukkhamasukhā vedanā. Yā tasseva adukkhamasukhavedanīyassa phassassa nirodhā, yaṁ tajjaṁ vedayitaṁ adukkhamasukhavedanīyaṁ phassaṁ paṭicca uppannā adukkhamasukhā vedanā sā nirujjhati, vūpasammati.
yā → sā (sya-all) | yaṁ → (sya-all, pts) | nirujjhati → nirujjhati sā (sya-all, pts) | yā tasseva → sā tass eva (pts) | sā → Bp yā. (pts note) | nirodhā → Bp S ad. yaṁ. (pts note) | vedayitaṁ → S vedanīyaṁ. (pts note) | vūpasammati → Bp S vūpasamati. (pts note) Phassanidānaṁ sātaṁ asātanti. Sātāsātā phassanidānā phassasamudayā phassajātikā phassappabhavāti— phassanidānaṁ sātaṁ asātaṁ.

Phasse asante na bhavanti heteti. Phasse asante asaṁvijjamāne natthi anupalabbhamāne sātāsātā na bhavanti nappabhavanti na jāyanti na sañjāyanti na nibbattanti nābhinibbattanti na pātubhavantīti—
sātāsātā → sātā asātā (bj) | natthi anupalabbhamāne → anupalabbhiyamāne (sya-all, pts) | asaṁvijjamāne → Bp ad. natthi. (pts note) phasse asante na bhavanti hete.

Vibhavaṁ bhavañcāpi yametamatthanti. Bhavadiṭṭhipi phassanidānā, vibhavadiṭṭhipi phassanidānā. Yametamatthanti yaṁ paramatthanti—
phassanidānaṁ → Bp S phassanidānā. (pts note) vibhavaṁ bhavañcāpi yametamatthaṁ.

Etaṁ te pabrūmi itonidānanti. Etanti yaṁ pucchasi yaṁ yācasi yaṁ ajjhesasi yaṁ pasādesi. Pabrūmīti brūmi ācikkhāmi desemi paññapemi paṭṭhapemi vivarāmi vibhajāmi uttānīkaromi pakāsemīti—
paññapemi → paññāpemi (sya-all, pts) | brūmi → Si om.; S pabrūmi. (pts note) etaṁ te pabrūmi. Itonidānanti ito phassanidānaṁ phassasamudayaṁ phassajātikaṁ phassappabhavanti—
phassanidānaṁ → S phassanidānā. (pts note) etaṁ te pabrūmi itonidānaṁ.

Tenāha bhagavā—

“Phassanidānaṁ sātaṁ asātaṁ, phasse asante na bhavanti hete;
Phassanidānaṁ → Bp S phassaṁn-. (pts note) Vibhavaṁ bhavañcāpi yametamatthaṁ, etaṁ te pabrūmi itonidānan”ti.

Phasso nu lokasmiṁ kutonidāno, Pariggahā cāpi kutopahūtā;
cāpi kutopahūtā → vāpi kuto pahūtā (sya-all, pts) | cāpi → vāpi (cck: sī. syā.) Kismiṁ asante na mamattamatthi, Kismiṁ vibhūte na phusanti phassā.

Phasso nu lokasmiṁ kutonidānoti. Phasso kutonidāno kutojāto kutosañjāto kutonibbatto kutoabhinibbatto kutopātubhūto, kiṁnidāno kiṁsamudayo kiṁjātiko kiṁpabhavoti phassassa mūlaṁ pucchati hetuṁ pucchati …pe…
hetuṁ pucchati → (sya-all) | pucchati hetuṁ → (pts) samudayaṁ pucchati papucchati yācati ajjhesati pasādetīti—
ajjhesati → ajjhesata (sya-all) | pasādetī → S phasaretī. (pts note) phasso nu lokasmiṁ kutonidāno.

Pariggahā cāpi kutopahūtāti pariggahā kutopahūtā kutojātā kutosañjātā kutonibbattā kutoabhinibbattā kutopātubhūtā, kiṁnidānā kiṁsamudayā kiṁjātikā kiṁpabhavāti pariggahānaṁ mūlaṁ pucchati hetuṁ pucchati …pe…
cāpi kutopahūtāti → vāpi kuto pahūtāti (sya-all) | pucchati hetuṁ → (sya-all, pts) | pucchati → Bp S ad. hetuṁ pucchati. (pts note) samudayaṁ pucchati papucchati yācati ajjhesati pasādetīti—
pasādetīti → pasādeti ti (pts) pariggahā cāpi kutopahūtā.
cāpi kutopahūtā → vāpi kuto pahūtā (sya-all, pts)

Kismiṁ asante na mamattamatthīti.
mamattamatthīti → mamattamatthiti (bj) Kismiṁ asante asaṁvijjamāne natthi anupalabbhamāne mamattā natthi na santi na saṁvijjanti nupalabbhanti, pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhāti—
natthi → (bj) | nupalabbhanti → nūpalabbhanti (bj) | natthi anupalabbhamāne → anupalabbhiyamāne (sya-all, pts) | asaṁvijjamāne → asaṁvijjamāne natthi (bj: machasaṁ, sīmu11) | asaṁvijjamāne → Bp ad. natthi. (pts note) kismiṁ asante na mamattamatthi.

Kismiṁ vibhūte na phusanti phassāti. Kismiṁ vibhūte vibhavite atikkante samatikkante vītivatte phassā na phusantīti—
vibhavite → vibhāvite (bj, sya-all) | phusantīti → phusatīti (bj) kismiṁ vibhūte na phusanti phassā.

Tenāha so nimmito—

“Phasso nu lokasmiṁ kutonidāno, pariggahā cāpi kutopahūtā;
cāpi kutopahūtā → vāpi kuto pahūtā (sya-all, pts) Kismiṁ asante na mamattamatthi, kismiṁ vibhūte na phusanti phassā”ti.

Nāmañca rūpañca paṭicca phasso, Icchānidānāni pariggahāni;
phasso → PTS phassā (Bai -sso). (pts note) Icchāyasantyā na mamattamatthi, Rūpe vibhūte na phusanti phassā.
asantyā → -5 S icchāy'; asantā; PTS icchā na santyā. (pts note)

Nāmañca rūpañca paṭicca phassoti. Cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇaṁ, tiṇṇaṁ saṅgati phasso. Cakkhu ca rūpā ca rūpasmiṁ cakkhusamphassaṁ ṭhapetvā sampayuttakā dhammā nāmasmiṁ.
Cakkhu ca → cakkhuñca (si, sya-all, pts-vp-pli1) | cakkhu ca → cakkhuñca (sya-all) | ca → cakkhuṁ ca (bj: sīmu11) | ca → cakkhuñca (cck: bahūsu) Evampi nāmañca rūpañca paṭicca phasso. Sotañca paṭicca sadde ca uppajjati sotaviññāṇaṁ, tiṇṇaṁ saṅgati phasso. Sotañca saddā ca rūpasmiṁ sotasamphassaṁ ṭhapetvā sampayuttakā dhammā nāmasmiṁ. Evampi nāmañca rūpañca paṭicca phasso. Ghānañca paṭicca gandhe ca uppajjati ghānaviññāṇaṁ, tiṇṇaṁ saṅgati phasso. Ghānañca gandhā ca rūpasmiṁ ghānasamphassaṁ ṭhapetvā sampayuttakā dhammā nāmasmiṁ. Evampi nāmañca rūpañca paṭicca phasso. Jivhañca paṭicca rase ca uppajjati jivhāviññāṇaṁ, tiṇṇaṁ saṅgati phasso. Jivhā ca rasā ca rūpasmiṁ jivhāsamphassaṁ ṭhapetvā sampayuttakā dhammā nāmasmiṁ. Evampi nāmañca rūpañca paṭicca phasso. Kāyañca paṭicca phoṭṭhabbe ca uppajjati kāyaviññāṇaṁ, tiṇṇaṁ saṅgati phasso. Kāyo ca phoṭṭhabbā ca rūpasmiṁ kāyasamphassaṁ ṭhapetvā sampayuttakā dhammā nāmasmiṁ.
phoṭṭhabbā → phoṭṭhabbo (pts) Evampi nāmañca rūpañca paṭicca phasso. Manañca paṭicca dhamme ca uppajjati manoviññāṇaṁ, tiṇṇaṁ saṅgati phasso. Vatthu rūpaṁ rūpasmiṁ, dhammā rūpino rūpasmiṁ manosamphassaṁ ṭhapetvā sampayuttakā dhammā nāmasmiṁ. Evampi nāmañca rūpañca paṭicca phasso.

Icchānidānāni pariggahānīti. Icchā vuccati taṇhā. Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ. Pariggahāti dve pariggahā— taṇhāpariggaho ca diṭṭhipariggaho ca …pe… ayaṁ taṇhāpariggaho …pe… ayaṁ diṭṭhipariggaho. Icchānidānāni pariggahānīti. Pariggahā icchānidānā icchāhetukā icchāpaccayā icchākāraṇā icchāpabhavāti— icchānidānāni pariggahāni.

Icchāyasantyā na mamattamatthīti.
mamattamatthīti → mamattamatthiti (bj) | asantyā → S icchāy'; asantā, here and below. (pts note) Icchā vuccati taṇhā. Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ. Mamattāti dve mamattā— taṇhāmamattañca diṭṭhimamattañca …pe… idaṁ taṇhāmamattaṁ …pe… idaṁ diṭṭhimamattaṁ.
idaṁ → Si ayaṁ. (pts note) Icchāyasantyā na mamattamatthīti.
mamattamatthīti → mamattamatthiti (bj) Icchāya asantyā asaṁvijjamānāya natthi anupalabbhamānāya mamattā natthi na santi na saṁvijjanti nupalabbhanti, pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhāti—
mamattā → mamattaṁ (bj) | nupalabbhanti → nūpalabbhanti (bj) | natthi anupalabbhamānāya → nupalabbhiyamānāya (sya-all, pts) icchāyasantyā na mamattamatthi.

Rūpe vibhūte na phusanti phassāti. Rūpeti cattāro ca mahābhūtā catunnañca mahābhūtānaṁ upādāya rūpaṁ.
rūpeti → rūpeti ca (bj) | catunnañca → catuṇṇañca (bj) | mahābhūtā → S mahābhūtānā. (pts note) Rūpe vibhūteti catūhākārehi rūpaṁ vibhūtaṁ hoti—
catūhākārehi → catuhākārehi (bj); catūhi kāraṇehi (sya-all, pts-vp-pli1) | vibhūteti catūhākārehi → vibhūte ti catūhi kāraṇehi (pts) | catūhākārehi → catūhi kāraṇehi (cck: syā.) | vibhūte → S visute and below virūpam (for vibhūtam), -visattena (for -vibhūtena), -visutena; vibhūtam . . . vibhūtena . . . (pts note) | kāraṇehi → -4 Bp S catūh'; ākārehi. (pts note) ñātavibhūtena, tīraṇavibhūtena, pahānavibhūtena, samatikkamavibhūtena.
ñātavibhūtena → ñāṇavibhūtena (si) | tīraṇavibhūtena → tiraṇavibhūtena (sya-all) | ñātavibhūtena → ñāṇavibhūtena (bj: sīmu11); ñātavītivattena (bj: a.nid) | ñātavibhūtena → ñāṇavibhūtena (sī.), tadaṭṭhakathāyaṁ pana ñātavītivattenāti dissati (cck note) Kathaṁ ñātavibhūtena rūpaṁ vibhūtaṁ hoti?
ñātavibhūtena → ñāṇavibhūtena (bj: sīmu11) Rūpaṁ jānāti— “yaṁ kiñci rūpaṁ sabbaṁ rūpaṁ cattāri ca mahābhūtāni catunnañca mahābhūtānaṁ upādāya rūpan”ti jānāti passati.
catunnañca → catuṇṇañca (bj) | cattāri → cattāro (sya-all, pts) | cattāro → Bp S cattāri. (pts note) | mahābhūtā → Bp S mahābhūtāni. (pts note) Evaṁ ñātavibhūtena rūpaṁ vibhūtaṁ hoti.

Kathaṁ tīraṇavibhūtena rūpaṁ vibhūtaṁ hoti?
tīraṇavibhūtena → tiraṇavibhūtena (sya-all) Evaṁ ñātaṁ katvā rūpaṁ tīreti, aniccato dukkhato rogato gaṇḍato sallato aghato ābādhato parato palokato ītito upaddavato bhayato upasaggato calato pabhaṅguto adhuvato atāṇato aleṇato asaraṇato rittato tucchato suññato anattato ādīnavato vipariṇāmadhammato asārakato aghamūlato vadhakato vibhavato sāsavato saṅkhatato mārāmisato jātidhammato jarādhammato byādhidhammato maraṇadhammato, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsadhammato saṅkilesikadhammato samudayato atthaṅgamato, assādato ādīnavato nissaraṇato tīreti.
pabhaṅguto adhuvato → pabhaṅgurato addhuvato (bj); pabhaṅgato addhuvato (sya-all, pts) | aleṇato → alenato (bj) | sokaparidevadukkhadomanassupāyāsadhammato → sokaparidevadukkhadomanassūpāyāsadhammato (bj) | tīreti → tireti (sya-all) | pabhaṅgurato → pabhaṅgato (bj: PTS); pabhaṅguto (bj: a.nid) | asārakato → asaraṇato (bj: syā) | assādato → asārato (bj: sīmu11) | addhuvato → Bp adhuvato. (pts note) | asārakato → Bp asāraṇato; S asārato. (pts note) Evaṁ tīraṇavibhūtena rūpaṁ vibhūtaṁ hoti.
tīraṇavibhūtena → tiraṇavibhūtena (sya-all)

Kathaṁ pahānavibhūtena rūpaṁ vibhūtaṁ hoti?
pahānavibhūtena → pahānabhūtena (pts) Evaṁ tīrayitvā rūpe chandarāgaṁ pajahati vinodeti byantiṁ karoti anabhāvaṁ gameti.
byantiṁ karoti → byantīkaroti (bj, pts) | tīrayitvā → tiretvā (sya-all); tīretvā (pts) | tīretvā → Bp tirayitvā. 2-2 Bp S bhikkhave rūpe. (pts note) Vuttañhetaṁ bhagavatā— “yo, bhikkhave, rūpasmiṁ chandarāgo taṁ pajahatha.
rūpasmiṁ → rūpe (bj, cck); (sya-all, pts) | yo → yo rūpe (sya-all, pts) Evaṁ taṁ rūpaṁ pahīnaṁ bhavissati ucchinnamūlaṁ tālāvatthukataṁ anabhāvaṅkataṁ āyatiṁ anuppādadhamman”ti.
anabhāvaṅkataṁ → anabhāvakataṁ (bj); anabhāvaṅgataṁ (sya-all, pts) | evaṁ taṁ rūpaṁ → evantaṁ (sya-all) | anuppādadhammanti → anuppādadhammaṁ (sya-all, pts) | rūpaṁ → (pts) | tālāvatthukataṁ → tālavatthukataṁ (bj: a.nid) | anuppādadhamma”nti → khandhasaṁyutta > bhāravagga (bj note) | taṁ → S ad. rūpaṁ. (pts note) | gataṁ → Bp S kataṁ. (pts note) Evaṁ pahānavibhūtena rūpaṁ vibhūtaṁ hoti.

Kathaṁ samatikkamavibhūtena rūpaṁ vibhūtaṁ hoti. Catasso arūpasamāpattiyo paṭiladdhassa rūpā vibhūtā honti vibhāvitā atikkantā samatikkantā vītivattā.
vītivattā → vītavattā (pts) | samatikkantā → Si S om. (pts note) Evaṁ samatikkamavibhūtena rūpaṁ vibhūtaṁ hoti. Imehi catūhi kāraṇehi rūpaṁ vibhūtaṁ hoti.

Rūpe vibhūte na phusanti phassāti. Rūpe vibhūte vibhāvite atikkante samatikkante vītivatte pañca phassā na phusanti— cakkhusamphasso, sotasamphasso, ghānasamphasso, jivhāsamphasso, kāyasamphassoti— rūpe vibhūte na phusanti phassā.

Tenāha bhagavā—

“Nāmañca rūpañca paṭicca phasso, icchānidānāni pariggahāni; Icchāyasantyā na mamattamatthi, rūpe vibhūte na phusanti phassā”ti.

Kathaṁ sametassa vibhoti rūpaṁ, Sukhaṁ dukhañcāpi kathaṁ vibhoti;
dukhañcāpi → dukhaṁ vāpi (bj); dukkhaṁ vāpi (sya-all, pts-vp-pli1) | dukhañcāpi → dukkhaṁ vā pi (pts) | dukhaṁ → dukkhaṁ (bj: syā, manupa, PTS); dukhañcāpi (bj: machasaṁ) | dukhañcāpi → dukkhaṁ vāpi (cck: syā.) Etaṁ me pabrūhi yathā vibhoti, Taṁ jāniyāmāti me mano ahu.
jāniyāmāti → jānissāma iti (bj); jānissāmāti (si, mr); jāniyāma iti (sya-all, pts-vp-pli1) | ahu → ahū (bj) | iti → jānissamāti (bj: sīmu11, machasaṁ) | jāniyāmāti → jānissāmāti (cck: sī. ka.) | jāniyāma → Bp S jānissāma, here and below. (pts note)

Kathaṁ sametassa vibhoti rūpanti. Kathaṁ sametassāti kathaṁ sametassa kathaṁ paṭipannassa kathaṁ iriyantassa kathaṁ vattentassa kathaṁ pālentassa kathaṁ yapentassa kathaṁ yāpentassa rūpaṁ vibhoti vibhāvīyati atikkamīyati samatikkamīyati vītivattīyatīti—
vibhāvīyati atikkamīyati samatikkamīyati → vibhāviyyati atikkamiyyati samatikkamiyyati (si, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1); vibhaviyyati atikkamiyyati samatikkamiyyati (cck) | iriyantassa → irīyantassa (bj) | vattentassa kathaṁ → vattantassa kataṁ (bj) | vibhāvīyati → vibhāviyyati (bj: sīmu11, PTS) | atikkamīyati → atikkamīyyati (bj: sīmu11, PTS) | samatikkamīyati → vibhāviyyati atikkamiyyati samatikkamiyyati (cck: bahūsu) | kathaṁpavattentassa → Bp kathaṁvattentassa, see below, p. 280, l. 16. (pts note) kathaṁ sametassa vibhoti rūpaṁ.

Sukhaṁ dukhañcāpi kathaṁ vibhotīti sukhañca dukkhañca kathaṁ vibhoti vibhāvīyati atikkamīyati samatikkamīyati vītivattīyatīti—
dukhañcāpi → dukhaṁ vāpi (bj, sya-all, pts) | vibhāvīyati atikkamīyati samatikkamīyati vītivattīyatīti → vibhāviyyati atikkamiyyati samatakkamiyyati vītivattiyyatīti (sya-all) sukhaṁ dukhañcāpi kathaṁ vibhoti.
dukhañcāpi → dukhaṁ vāpi (bj, sya-all, pts)

Etaṁ me pabrūhi yathā vibhotīti. Etanti yaṁ pucchāmi yaṁ yācāmi yaṁ ajjhesāmi yaṁ pasādemīti—
ajjhesāmi → ajjhosāmi (bj: sīmu11) etaṁ. Me pabrūhīti me pabrūhi ācikkha desehi paññapehi paṭṭhapehi vivara vibhaja uttānīkarohi pakāsehīti—
pabrūhi → brūhi (sya-all) | paññapehi → paññāpehi (sya-all, pts) | pabrūhīti me pabrūhi → pabrūhī ti brūhi (pts) | ti → Bp S ad. me. (pts note) | brūhi → Bp S pabrūhi. (pts note) etaṁ me pabrūhi. Yathā vibhotīti yathā vibhoti vibhāvīyati atikkamīyati samatikkamīyati vītivattīyatīti— etaṁ me pabrūhi yathā vibhoti.

Taṁ jāniyāmāti me mano ahūti.
jāniyāmāti → jānissāma iti (bj); jāniyāma iti (sya-all, pts) | ahūti taṁ jāniyāmāti → ahū ti (pts) Taṁ jāniyāmāti taṁ jāneyyāma ājāneyyāma vijāneyyāma paṭivijāneyyāma paṭivijjheyyāmāti—
taṁ jāniyāmāti → tañjānissāmāti (bj) | ājāneyyāma → pajāneyyāma (bj: a.nid) | ti → -3 S taṁ jānissāmā ti taṁ jāniyyāma ājaniyāma mataṁ jāneyyā paṭijāneyyāma paṭivijjheyyāma paṭijjheyāmā ti. (pts note) taṁ jāniyāma.
jāniyāma → jānissāma (bj) Iti me mano ahūti iti me mano ahu, iti me cittaṁ ahu, iti me saṅkappo ahu, iti me viññāṇaṁ ahūti—
ahu → ahū (bj) | iti me mano ahu → (sya-all) taṁ jāniyāma iti me mano ahu.
jāniyāma → jānissāma (bj)

Tenāha so nimmito—

“Kathaṁ sametassa vibhoti rūpaṁ, sukhaṁ dukhañcāpi kathaṁ vibhoti;
dukhañcāpi → dukhaṁ vāpi (bj, sya-all, pts) Etaṁ me pabrūhi yathā vibhoti, taṁ jāniyāmāti me mano ahū”ti.
jāniyāmāti → jānissāma iti (bj); jāniyāma iti (sya-all, pts)

Na saññasaññī na visaññasaññī, Nopi asaññī na vibhūtasaññī; Evaṁ sametassa vibhoti rūpaṁ, Saññānidānā hi papañcasaṅkhā.

Na saññasaññī na visaññasaññīti.
saññasaññī → saññasāññī (pts) Saññasaññino vuccanti ye pakatisaññāya ṭhitā, napi so pakatisaññāya ṭhito.
na → S tā pana. (pts note) Visaññasaññino vuccanti ummattakā ye ca khittacittā, napi so ummattako, nopi khittacittoti—
khittacittā → ukkhittacittā (sya-all, pts-vp-pli1) | visaññasaññino → visaññāsaññino (bj) | khittacittā napi → ukkhittacittā na pi (pts) | khittacittā → ukkhittacittā (cck: syā.) | ukkhittacittā → Bp S khittac-. (pts note) na saññasaññī na visaññasaññī.

Nopi asaññī na vibhūtasaññīti.
vibhūtasaññīti → vibhūtasannī ti (pts) Asaññino vuccanti nirodhasamāpannā ye ca asaññasattā, napi so nirodhasamāpanno, napi asaññasatto.
napi → nopi (sya-all, pts) | asaññasattā → S asaññipattā (= asaññisattā). (pts note) Vibhūtasaññino vuccanti ye catunnaṁ arūpasamāpattīnaṁ lābhino, napi so catunnaṁ arūpasamāpattīnaṁ lābhīti—
catunnaṁ arūpasamāpattīnaṁ → catuṇṇaṁ āruppasamāpattīnaṁ (bj) | catunnaṁ → catuṇṇaṁ (bj) nopi asaññī na vibhūtasaññī.

Evaṁ sametassa vibhoti rūpanti. Idha bhikkhu sukhassa ca pahānā …pe… catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
sukhassa → sukhassa ca pahānā dukkhassa (bj) | jhānaṁ → -3 S catutthajjhānaṁ. (pts note) | upasampajja → S samāpannānaṁ upa-. (pts note) So evaṁ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte ākāsānañcāyatanasamāpattipaṭilābhatthāya cittaṁ abhinīharati abhininnāmeti āruppamaggasamaṅgīti.
āneñjappatte ākāsānañcāyatanasamāpattipaṭilābhatthāya → ānejjappatte ākāsānañcāyatana samāpattipaṭilābhatthāya (bj) | abhinīharati → abhiniharati (sya-all) | cittaṁ → etthantare abhinīharatīti atthi (sya-all: yu.) | abhinīharati → Si om. (pts note) | ti → -6 Bp om. (pts note) Evaṁ sametassa evaṁ paṭipannassa evaṁ iriyantassa evaṁ vattentassa evaṁ pālentassa evaṁ yapentassa evaṁ yāpentassa rūpaṁ vibhoti vibhāvīyati atikkamīyati samatikkamīyati vītivattīyatīti—
sametassa → sametassāti (bj) | iriyantassa → irīyantassa (bj) | vattentassa → vattantassa (bj) evaṁ sametassa vibhoti rūpaṁ.

Saññānidānā hi papañcasaṅkhāti. Papañcāyeva papañcasaṅkhā taṇhāpapañcasaṅkhā, diṭṭhipapañcasaṅkhā, mānapapañcasaṅkhā saññānidānā saññāsamudayā saññājātikā saññāpabhavāti—
saññājātikā saññāpabhavāti → saññājātiyā saññāpabhavā ti (pts) | saññājātiyā → Bp S -jātikā. (pts note) saññānidānā hi papañcasaṅkhā.

Tenāha bhagavā—

“Na saññasaññī na visaññasaññī, nopi asaññī na vibhūtasaññī; Evaṁ sametassa vibhoti rūpaṁ, saññānidānā hi papañcasaṅkhā”ti.
papañcasaṅkhāti yaṁ taṁ → papañcasaṅkhā yantaṁ (bj)

Yaṁ taṁ apucchimha akittayī no, Aññaṁ taṁ pucchāma tadiṅgha brūhi; Ettāvataggaṁ nu vadanti heke, Yakkhassa suddhiṁ idha paṇḍitāse;
nu → no (sya-all) | ettāvataggaṁ nu → ettāvat aggaṁ no (pts) | nu → no (bj: a.nid, PTS) | no → Bp nu, here and below (see PTS). (pts note) | eke → S ete, here and below. (pts note) Udāhu aññampi vadanti etto.

Yaṁ taṁ apucchimha akittayī noti. Yaṁ taṁ apucchimha ayācimha ajjhesimha pasādayimha. Akittayī noti kittitaṁ pakittitaṁ ācikkhitaṁ desitaṁ paññapitaṁ paṭṭhapitaṁ vivaṭaṁ vibhattaṁ uttānīkataṁ pakāsitanti—
akittayī → akittayi (bj) | pakittitaṁ → (bj) | paññapitaṁ → paññāpitaṁ (sya-all, pts) yaṁ taṁ apucchimha akittayī no.

Aññaṁ taṁ pucchāma tadiṅgha brūhīti. Aññaṁ taṁ pucchāma, aññaṁ taṁ yācāma, aññaṁ taṁ ajjhesāma, aññaṁ taṁ pasādema, uttariṁ taṁ pucchāma.
yācāma → papucchāma (bj) | uttariṁ → Bp uttari; S uttaram. (pts note) Tadiṅgha brūhīti iṅgha brūhi ācikkha desehi paññapehi paṭṭhapehi vivara vibhaja uttānīkarohi pakāsehīti—
paññapehi → paññāpehi (sya-all, pts) aññaṁ taṁ pucchāma tadiṅgha brūhi.

Ettāvataggaṁ nu vadanti heke yakkhassa suddhiṁ idha paṇḍitāseti.
nu → no (sya-all) | ettāvataggaṁ nu → ettāvat aggaṁ no (pts) Eke samaṇabrāhmaṇā etā arūpasamāpattiyo aggaṁ seṭṭhaṁ visiṭṭhaṁ pāmokkhaṁ uttamaṁ pavaraṁ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti.
etā arūpasamāpattiyo → ettāvatā arūpasamāpattiyā (sya-all, pts) | visiṭṭhaṁ → viseṭṭhaṁ (sya-all, pts) | pāmokkhaṁ → Bp pamukkham. (pts note) | bhaṇanti → S bhanenti, as often. (pts note) Yakkhassāti sattassa narassa mānavassa posassa puggalassa jīvassa jāgussa jantussa indagussa manujassa.
jāgussa → jātussa (sya-all); jagussa (pts) | jāgussa → jatussa (bj: sīmu11); jagussa (bj: PTS) | indagussa → hindagussa (bj: a.pu) | jagussa → Si jātussa; S parassa parassa. (pts note) | indagussa → Bp S hindagussa. (pts note) Suddhinti suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ. Idha paṇḍitāseti idha paṇḍitavādā thiravādā ñāyavādā hetuvādā lakkhaṇavādā kāraṇavādā ṭhānavādā sakāya laddhiyāti—
thiravādā ñāyavādā → dhīravādā ñāṇavādā (sya-all, pts) | thiravādā → dhīravādā (bj: syā, PTS) | dhīravādā → Bp thirav-, here and below. (pts note) | ñāṇavādā → Bp ñāyav-, here and below. (pts note) ettāvataggaṁ nu vadanti heke yakkhassa suddhiṁ idha paṇḍitāse.
ettāvataggaṁ nu → ettāva taggaṁ no (sya-all)

Udāhu aññampi vadanti ettoti. Udāhu eke samaṇabrāhmaṇā etā arūpasamāpattiyo atikkamitvā samatikkamitvā vītivattetvā etto arūpasamāpattito aññaṁ uttariṁ yakkhassa suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti—
vītivattetvā → vītivattitvā (sya-all, pts) | arūpasamāpattito → arūpato (sya-all, pts) | vītivattitvā → Bp S vītivattetvā. (pts note) udāhu aññampi vadanti etto.

Tenāha so nimmito—

“Yaṁ taṁ apucchimha akittayī no, aññaṁ taṁ pucchāma tadiṅgha brūhi; Ettāvataggaṁ nu vadanti heke, yakkhassa suddhiṁ idha paṇḍitāse;
nu → no (sya-all) | ettāvataggaṁ nu → ettāvat aggaṁ no (pts) paṇḍitāse → panditāse (pts) Udāhu aññampi vadanti etto”ti.

Ettāvataggampi vadanti heke, Yakkhassa suddhiṁ idha paṇḍitāse; Tesaṁ paneke samayaṁ vadanti, Anupādisese kusalāvadānā.
paneke → puneke (sya-all, pts)

Ettāvataggampi vadanti heke, yakkhassa suddhiṁ idha paṇḍitāseti. Santeke samaṇabrāhmaṇā sassatavādā, etā arūpasamāpattiyo aggaṁ seṭṭhaṁ visiṭṭhaṁ pāmokkhaṁ uttamaṁ pavaraṁ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti.
etā arūpasamāpattiyo → ettāvatā arūpasamāpattiyā (sya-all, pts) | visiṭṭhaṁ → viseṭṭhaṁ (sya-all, pts) | ettāvatā → Bp S etāva. (pts note) Yakkhassāti sattassa narassa mānavassa posassa puggalassa jīvassa jāgussa jantussa indagussa manujassa.
jāgussa → jātussa (sya-all); jagussa (pts) | mānavassa → māṇavassa (pts) | jāgussa → jatussa (bj: sīmu11); jagussa (bj: PTS) | indagussa → hindagussa (bj: a.pu) | jagussa → Si jātussa; S om. (pts note) | indagussa → Bp S hindagussa. (pts note) Suddhinti suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ. Idha paṇḍitāseti idha paṇḍitavādā thiravādā ñāyavādā hetuvādā lakkhaṇavādā kāraṇavādā ṭhānavādā sakāya laddhiyāti—
thiravādā ñāyavādā → dhīravādā ñāṇavādā (sya-all, pts) ettāvataggampi vadanti heke yakkhassa suddhiṁ idha paṇḍitāse.

Tesaṁ paneke samayaṁ vadanti, anupādisese kusalāvadānāti tesaṁyeva samaṇabrāhmaṇānaṁ eke samaṇabrāhmaṇā ucchedavādā bhavatajjitā vibhavaṁ abhinandanti, te sattassa samaṁ upasamaṁ vūpasamaṁ nirodhaṁ paṭipassaddhinti vadanti, yato kiṁ, bho, ayaṁ attā kāyassa bhedā ucchijjati vinassati na hoti paraṁ maraṇā, ettāvatā anupādisesoti.
anupādisesoti → anupādiseso hoti (bj) | paneke → puneke (sya-all, pts) | paṭipassaddhinti → paṭippassaddhaṁ (sya-all, pts) | kiṁ → kira (sya-all, pts) | paṭipassaddhaṁ → Bp paṭipassaddhī ti; S paṭippassaddhan ti. (pts note) | yato → S sato. (pts note) | kira → Bp kiṁ; S kiraṁ. (pts note) | ti → Bp S hoti. (pts note) Kusalāvadānāti kusalavādā paṇḍitavādā thiravādā ñāyavādā hetuvādā lakkhaṇavādā kāraṇavādā ṭhānavādā sakāya laddhiyāti—
thiravādā ñāyavādā → dhīravādā ñāṇavādā (sya-all, pts) | dhīravādā → Bp thirav-. (pts note) | ñāṇavādā → Bp ñāyav-. (pts note) tesaṁ paneke samayaṁ vadanti anupādisese kusalāvadānā.
paneke → puneke (sya-all, pts)

Tenāha bhagavā—

“Ettāvataggampi vadanti heke, yakkhassa suddhiṁ idha paṇḍitāse; Tesaṁ paneke samayaṁ vadanti, anupādisese kusalāvadānā”ti.
paneke → puneke (sya-all, pts)

Ete ca ñatvā upanissitāti, Ñatvā munī nissaye so vimaṁsī;
vimaṁsī → vīmaṁsī (cck) Ñatvā vimutto na vivādameti, Bhavābhavāya na sameti dhīro.
vivādameti → napi vādameti (bj: sī.pāsi)

Ete ca ñatvā upanissitāti. Eteti diṭṭhigatike. Upanissitāti sassatadiṭṭhinissitāti ñatvā, ucchedadiṭṭhinissitāti ñatvā, sassatucchedadiṭṭhinissitāti ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvāti—
tīrayitvā → tirayitvā (sya-all) | ñatvā → Si ad. ti ñatvā. (pts note) ete ca ñatvā upanissitāti.

Ñatvā munī nissaye so vimaṁsīti.
vimaṁsīti → vīmaṁsīti (cck) Munīti. Monaṁ vuccati ñāṇaṁ …pe… saṅgajālamaticca so muni. Muni sassatadiṭṭhinissitāti ñatvā, ucchedadiṭṭhinissitāti ñatvā, sassatucchedadiṭṭhinissitāti ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā.
sassatucchedadiṭṭhinissitāti → sassatucchedadiṭṭhinissitā ti ñatvā ti (pts) | katvā → Bp ad. vimutvā. (pts note) So vimaṁsīti paṇḍito paññavā buddhimā ñāṇī vibhāvī medhāvīti ñatvā muni nissaye so vimaṁsī.
vimaṁsīti → vīmaṁsīti (cck) | vimaṁsī → vīmaṁsī (cck) | muni → munī (pts) Ñatvā vimutto na vivādametīti ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā. Vimuttoti mutto vimutto parimutto suvimutto accantaanupādāvimokkhena.
vimuttoti → (sya-all) “Sabbe saṅkhārā aniccā”ti ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā mutto vimutto parimutto suvimutto accantaanupādāvimokkhena.
tīrayitvā → tirayitvā (sya-all) | katvā → S ad. vimutto ti. (pts note) “Sabbe saṅkhārā dukkhā”ti …
parimutto → Bp S om. (pts note) | accanta-anupādāvimokkhena → Bp accantaṁ anupādā-. (pts note) “sabbe dhammā anattā”ti …pe… “yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā mutto vimutto parimutto suvimutto accantaanupādāvimokkhenāti—
tīrayitvā → tirayitvā (sya-all) | parimutto → Bp S om. (pts note) | accanta-anupādāvimokkhenā → Bp accantaṁ anupādā-. (pts note) ñatvā vimutto. Na vivādametīti na kalahaṁ karoti, na bhaṇḍanaṁ karoti, na viggahaṁ karoti, na vivādaṁ karoti, na medhagaṁ karoti. Vuttañhetaṁ bhagavatā— “evaṁ vimuttacitto kho, aggivessana, bhikkhu na kenaci saṁvadati, na kenaci vivadati, yañca loke vuttaṁ tena ca voharati aparāmasan”ti—
aparāmasa”nti → majjhimanikāya > dīghanakhasutta (bj note) ñatvā vimutto na vivādameti.

Bhavābhavāya na sameti dhīroti. Bhavābhavāyāti bhavāya kammabhavāya punabbhavāya kāmabhavāya, kammabhavāya kāmabhavāya punabbhavāya rūpabhavāya, kammabhavāya rūpabhavāya punabbhavāya arūpabhavāya, kammabhavāya arūpabhavāya punabbhavāya punappunabbhavāya punappunagatiyā punappunaupapattiyā punappunapaṭisandhiyā punappunaattabhāvāya punappunābhinibbattiyā na sameti na samāgacchati na gaṇhāti na parāmasati nābhinivisati.
bhavāya → bhavābhavāya (bj, sya-all) | nābhinivisati dhīroti → nābhinivisatī ti dhīro ti (pts) | bhavābhavāya → bhavāya (bj: sīmu11) | bhavābhavāya → Bp S bhavāya. (pts note) | attabhāvābhinibbattiyā → Bp S attabhavāya punappunābhinibbattiyā. (pts note) Dhīroti dhīro paṇḍito paññavā buddhimā ñāṇī vibhāvī medhāvīti— bhavābhavāya na sameti dhīro.

Tenāha bhagavā—
tenāha → ti ten āha (pts)

“Ete ca ñatvā upanissitāti, ñatvā munī nissaye so vimaṁsī;
vimaṁsī → vīmaṁsī (cck) Ñatvā vimutto na vivādameti, bhavābhavāya na sameti dhīro”ti.
dhīroti → dhīro ti ekādasamo (pts) | EKĀDASAMO → Bp om. (pts note) | NIṬṬHITO → Bp S samatto ekādasamo. (pts note)

Kalahavivādasuttaniddeso ekādasamo.