Atha māgaṇḍiyasuttaniddesaṁ vakkhati—

Disvāna taṇhaṁ aratiṁ ragañca, Nāhosi chando api methunasmiṁ;
aratiṁ ragañca → aratiñca rāgaṁ (sya-all) | ragañca → aratiñca rāgaṁ (bj: PTS) Kimevidaṁ muttakarīsapuṇṇaṁ, Pādāpi naṁ samphusituṁ na icche.

Disvāna taṇhaṁ aratiṁ ragañca, nāhosi chando api methunasminti.
aratiṁ ragañca → aratiñca rāgaṁ (sya-all) | ca → S om. (pts note) | Rāgaṁ → S ad. ca. (pts note) Taṇhañca aratiñca ragañca māradhītaro disvā passitvā methunadhamme chando vā rāgo vā pemaṁ vā nāhosīti—
ragañca → rāgañca (sya-all) | ragañca → rāgañca (bj: PTS) | passitvā → -5 S arapuṇṇaṁ karisapuṇṇaṁ semhapuṇṇaṁ. (pts note) disvāna taṇhaṁ aratiṁ ragañca nāhosi chando api methunasmiṁ.
aratiṁ ragañca → aratiñca rāgaṁ (sya-all)

Kimevidaṁ muttakarīsapuṇṇaṁ, pādāpi naṁ samphusituṁ na iccheti. Kimevidaṁ sarīraṁ muttapuṇṇaṁ karīsapuṇṇaṁ semhapuṇṇaṁ ruhirapuṇṇaṁ aṭṭhisaṅghātanhārusambandhaṁ rudhiramaṁsāvalepanaṁ cammavinaddhaṁ chaviyā paṭicchannaṁ chiddāvachiddaṁ uggharantaṁ paggharantaṁ kimisaṅghanisevitaṁ nānākalimalaparipūraṁ pādena akkamituṁ na iccheyya, kuto pana saṁvāso vā samāgamo vāti—
ruhirapuṇṇaṁ aṭṭhisaṅghātanhārusambandhaṁ → rudhirapuṇṇaṁ aṭṭhisaṅghātaṁ nahārusambandhaṁ (bj); rudhirapuṇṇaṁ aṭṭhisaṅghāṭaṁ nhārusambandhaṁ (sya-all, pts) | cammavinaddhaṁ → cammāvanaddhaṁ (bj, pts); cammāvinaddhaṁ (sya-all) | akkamituṁ → akkamitūṁ (bj) | iccheyya → iccheyyaṁ (bj, sya-all, pts) | uggharantaṁ paggharantaṁ → ugghariṁ pagghariṁ (sya-all); ugghariṁ magghariṁ (pts) | aṭṭhisaṅghātaṁ → aṭṭhisaṁghāṭaṁ (bj: a.nid) | cammāvanaddhaṁ → cammavinaddhaṁ (bj: a.nid) | paggharantaṁ → uggharaṁ paggharaṁ (bj: a.nid) | iccheyyaṁ → iccheyya (bj: sīmu11, machasaṁ) | cammāvinaddhaṁ → cammāvanaddhantipi pāṭho (sya-all note) | sarīram → Si om.; S ad. some words from the following sentence. (pts note) | rudhirapuṇṇaṁ → Bp S ruhirap-. (pts note) | nhārusambandhaṁ → S nahārus-. (pts note) | cammāvanaddhaṁ → Sic Si vḷ.; Si cammāvinaddhaṁ; Bp cammāvinandhaṁ; S cammāvanandaṁ. (pts note) | ugghariṁ → Bp S uggharantaṁ. (pts note) | magghariṁ → Bp S paggharantaṁ. (pts note) | kimisaṁghanisevitaṁ → S -saghānisevitaṁ. (pts note) | iccheyyaṁ → Bp S iccheyya. (pts note) kimevidaṁ muttakarīsapuṇṇaṁ, pādāpi naṁ samphusituṁ na icche. Anacchariyañcetaṁ manusso dibbe kāme patthayanto mānusake kāme na iccheyya, mānusake vā kāme patthayanto dibbe kāme na iccheyya.
Anacchariyañ → Bp aniccariyañ; S aniccayañ. (pts note) | manusso → Bp mānusso. (pts note) | yaṁ → Bp om. (pts note) Yaṁ tvaṁ ubhopi na icchasi na sādiyasi na patthesi na pihesi nābhijappasi, kiṁ te dassanaṁ, katamāya tvaṁ diṭṭhiyā samannāgatoti pucchatīti.
icchasi → icchati (bj: sīmu11) | tvaṁ → Bp tvā. (pts note) | pucchatī → S vuccatī. (pts note) | ti → -1 Si om. (pts note)

Tenāha bhagavā—

“Disvāna taṇhaṁ aratiṁ ragañca, nāhosi chando api methunasmiṁ;
aratiṁ ragañca → aratiñca rāgaṁ (sya-all) Kimevidaṁ muttakarīsapuṇṇaṁ, pādāpi naṁ samphusituṁ na icche”ti.

Etādisañce ratanaṁ na icchasi, Nāriṁ narindehi bahūhi patthitaṁ;
icchasi → Bp icchati. (pts note) Diṭṭhigataṁ sīlavataṁ nu jīvitaṁ, Bhavūpapattiñca vadesi kīdisaṁ.
diṭṭhigataṁ sīlavataṁ nu jīvitaṁ → diṭṭhiggataṁ sīlavatānujīvitaṁ (bj) | sīlavataṁ nu jīvitaṁ → sīlavatānujīvitaṁ (sya-all) | sīlavatānujīvitaṁ → Bp sīlavataṁ nujivitaṁ; S sīlabbataṁ nujīvitam. (pts note) kīdisaṁ → kīdisanti (bj)

Idaṁ vadāmīti na tassa hoti, (māgaṇḍiyāti bhagavā)
māgaṇḍiyāti → māgandiyāti (bj, sya-all, pts-vp-pli1) | māgaṇḍiyāti → māgandiyā ti (pts) | māgaṇḍiyāti → māgandiyāti (cck: sī. syā.) Dhammesu niccheyya samuggahītaṁ; Passañca diṭṭhīsu anuggahāya,
dhammesu → na ca dhammesu (bj: sīmu11, machasaṁ) | dhammesu → Bp S na ca dh-. (pts note) passañ → Bp S sayañ. (pts note) Ajjhattasantiṁ pacinaṁ adassaṁ.

Idaṁ vadāmīti na tassa hotīti.
hotīti → hoti (bj) Idaṁ vadāmīti idaṁ vadāmi, etaṁ vadāmi, ettakaṁ vadāmi, ettāvatā vadāmi, idaṁ diṭṭhigataṁ vadāmi—
vadāmīti → vadāmi ti (bj) | vadāmi → -11 S om. (pts note) “sassato loko”ti vā …pe… “neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā”ti vā.
paraṁ maraṇāti vā → parammaraṇāti vāti (sya-all) | ti → Bp S om. (pts note) Na tassa hotīti na mayhaṁ hoti, “ettāvatā vadāmī”ti na tassa hotīti—
na → (bj) | mayhaṁ → S ad. na mayhaṁ. (pts note) | tassa → -14 Si om. (pts note) idaṁ vadāmīti na tassa hoti.

Māgaṇḍiyāti bhagavā taṁ brāhmaṇaṁ nāmena ālapati.
māgaṇḍiyāti → māgandiyā ti (bj, sya-all, pts) Bhagavāti gāravādhivacanaṁ …pe… sacchikā paññatti yadidaṁ bhagavāti—
bhagavāti māgaṇḍiyāti → bhagavā ti māgandiyā ti (pts) | gāravādhivacanaṁ → S ad. api ca. (pts note) māgaṇḍiyāti bhagavā.
māgaṇḍiyāti → māgandiyāti (bj, sya-all)

Dhammesu niccheyya samuggahītanti.
samuggahītanti dhammesūti → samuggahītan ti dhammesu (pts) | Dhammesu → Bp na ca dh-; S na dh-. (pts note) Dhammesūti dvāsaṭṭhiyā diṭṭhigatesu.
dvāsaṭṭhiyā diṭṭhigatesu → dvāsaṭṭhidiṭṭhigatesu (bj) | Dhammesu → S ad. ti (-sū ti). (pts note) Niccheyyāti nicchinitvā vinicchinitvā vicinitvā pavicinitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā.
nicchinitvā → S nicchinditvā. (pts note) | vinicchinitvā → Si vinicchitvā; S om. (pts note) | tīrayitvā → Si om. (pts note) Samuggahītanti odhiggāho bilaggāho varaggāho koṭṭhāsaggāho uccayaggāho samuccayaggāho, “idaṁ saccaṁ tacchaṁ tathaṁ bhūtaṁ yāthāvaṁ aviparītan”ti gahitaṁ parāmaṭṭhaṁ abhiniviṭṭhaṁ ajjhositaṁ adhimuttaṁ,
samuggahītanti → (bj, cck, sya-all, pts) | bilaggāho → vilaggāho (sya-all, pts) | aviparītanti → aviparittan ti (pts) | yāthāvaṁ → yathāvaṁ (bj: sīmu11) | odhiggāho → S odisaggāho. (pts note) | varaggāho → S para-. (pts note) natthi na santi na saṁvijjati nupalabbhati, pahīnaṁ samucchinnaṁ vūpasantaṁ paṭipassaddhaṁ abhabbuppattikaṁ ñāṇagginā daḍḍhanti—
santi na → (bj, sya-all) | nupalabbhati → nūpalabbhati (bj) | atthi → Bp S ad. na santi. (pts note) | ti → S ad. na ca. (pts note) dhammesu niccheyya samuggahītaṁ.

Passañca diṭṭhīsu anuggahāyāti. Diṭṭhīsu ādīnavaṁ passanto diṭṭhiyo na gaṇhāmi na parāmasāmi nābhinivisāmi.
nābhinivisāmi atha vā → na abhinivisāmi athavā (sya-all, pts) Atha vā na gaṇhitabbā na parāmasitabbā nābhinivisitabbāti.
nābhinivisitabbāti → na abhinivisitabbāti (sya-all) | na → Bp S nābhi- here and below. (pts note) | ti → S om. (pts note) Evampi passañca diṭṭhīsu anuggahāya.

Atha vā “sassato loko, idameva saccaṁ moghamaññan”ti diṭṭhigatametaṁ diṭṭhigahanaṁ diṭṭhikantāro diṭṭhivisūkāyikaṁ diṭṭhivipphanditaṁ diṭṭhisaṁyojanaṁ, sadukkhaṁ savighātaṁ saupāyāsaṁ sapariḷāhaṁ, na nibbidāya na virāgāya na nirodhāya na upasamāya na abhiññāya na sambodhāya na nibbānāya saṁvattatīti.
nibbidāya → nibbidhāya (pts) | diṭṭhikantāro → S -kantāraṁ, here and below, p. 6, 1. (pts note) | sa-upāyāsaṁ → S upāyāsaṁ. (pts note) | nibbidhāya → S nibbidā. (pts note) Diṭṭhīsu ādīnavaṁ passanto diṭṭhiyo na gaṇhāmi na parāmasāmi nābhinivisāmi.
nābhinivisāmi atha vā → na abhinivisāmi athavā (sya-all, pts) Atha vā na gaṇhitabbā na parāmasitabbā nābhinivisitabbāti.
nābhinivisitabbāti → na abhinivisitabbāti (sya-all) | abhinivisitabbā → -17 S anabhi-. (pts note) Evampi passañca diṭṭhīsu anuggahāya.
passañ → Bp S sayañ. (pts note)

Atha vā “asassato loko, antavā loko, anantavā loko, taṁ jīvaṁ taṁ sarīraṁ, aññaṁ jīvaṁ aññaṁ sarīraṁ, hoti tathāgato paraṁ maraṇā, na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, hoti ca na ca hoti tathāgato paraṁ maraṇā, neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan”ti diṭṭhigatametaṁ diṭṭhigahanaṁ diṭṭhikantāro diṭṭhivisūkāyikaṁ diṭṭhivipphanditaṁ diṭṭhisaṁyojanaṁ, sadukkhaṁ savighātaṁ saupāyāsaṁ sapariḷāhaṁ na nibbidāya na virāgāya na nirodhāya na upasamāya na abhiññāya na sambodhāya na nibbānāya saṁvattatīti.
atha vā → (sya-all, pts) | nibbidāya → nibbidhāya (pts) | Asassato → Bp S prefex athavā sassato loko. (pts note) | diṭṭhivisūkāyikaṁ → Bp S -visukaṁ. (pts note) | nibbidhāya → S nibbidāya. (pts note) Diṭṭhīsu ādīnavaṁ passanto diṭṭhiyo na gaṇhāmi na parāmasāmi nābhinivisāmi.
diṭṭhīsu → S idaṁ. (pts note) Atha vā na gaṇhitabbā na parāmasitabbā nābhinivisitabbāti. Evampi passañca diṭṭhīsu anuggahāya.

Atha vā imā diṭṭhiyo evaṅgahitā evaṁparāmaṭṭhā evaṅgatikā bhavissanti evaṁabhisamparāyāti.
evaṁ-gatikā → Bp S -gahitā. (pts note) | bhavissanti → Si bhavanti; S vasanti. (pts note) Diṭṭhīsu ādīnavaṁ passanto diṭṭhiyo na gaṇhāmi na parāmasāmi nābhinivisāmi. Atha vā na gaṇhitabbā na parāmasitabbā nābhinivisitabbāti. Evampi passañca diṭṭhīsu anuggahāya.
passañ → Bp S sayañ. (pts note)

Atha vā imā diṭṭhiyo nirayasaṁvattanikā tiracchānayonisaṁvattanikā pettivisayasaṁvattanikāti.
nirayasaṁvattanikā → -8 S om. down to the second following athavā. (pts note) | nirayasaṁvattanikā → Si niriya-. (pts note) Diṭṭhīsu ādīnavaṁ passanto diṭṭhiyo na gaṇhāmi na parāmasāmi nābhinivisāmi. Atha vā na gaṇhitabbā na parāmasitabbā nābhinivisitabbāti. Evampi passañca diṭṭhīsu anuggahāya.

Atha vā imā diṭṭhiyo aniccā saṅkhatā paṭiccasamuppannā khayadhammā vayadhammā virāgadhammā nirodhadhammāti.
aniccā → niccā (bj) Diṭṭhīsu ādīnavaṁ passanto diṭṭhiyo na gaṇhāmi na parāmasāmi nābhinivisāmi. Atha vā na gaṇhitabbā na parāmasitabbā nābhinivisitabbāti. Evampi passañca diṭṭhīsu anuggahāya.
pi → S om. (pts note) | passañ → Bp sayañ. (pts note)

Ajjhattasantiṁ pacinaṁ adassanti.
adassanti ajjhattasantiṁ → adassan ti ajjhattaṁ santiṁ (pts) | Ajjhattasantiṁ → S -sandhi here and below. (pts note) Ajjhattasantiṁ ajjhattaṁ rāgassa santiṁ, dosassa santiṁ, mohassa santiṁ, kodhassa … upanāhassa … makkhassa … paḷāsassa … issāya … macchariyassa … māyāya … sāṭheyyassa … thambhassa … sārambhassa … mānassa … atimānassa … madassa … pamādassa … sabbakilesānaṁ … sabbaduccaritānaṁ … sabbadarathānaṁ … sabbapariḷāhānaṁ … sabbasantāpānaṁ … sabbākusalābhisaṅkhārānaṁ santiṁ upasantiṁ vūpasantiṁ nibbutiṁ paṭipassaddhiṁ santiṁ.
ajjhattasantiṁ → ajjhattasantinti (bj); (sya-all) | paṭipassaddhiṁ santiṁ → paṭippassaddhiṁ (bj, sya-all) | upasantiṁ → (sya-all, pts) | santiṁ pacinanti → pacinan ti (pts) | santiṁ → -2 Si om. (pts note) | sāṭheyyassa → Bp sādheyyassa. (pts note) | madassa → Si sadassa. (pts note) | santiṁ → S ad. upasandhi (= upasantiṁ). (pts note) Pacinanti pacinanto vicinanto pavicinanto tulayanto tīrayanto vibhāvayanto vibhūtaṁ karonto,
Pacinan → Bp santiṁ p-. (pts note) | pavicinanto → S pacinanto. (pts note) “sabbe saṅkhārā aniccā”ti pacinanto vicinanto pavicinanto tulayanto tīrayanto vibhāvayanto vibhūtaṁ karonto,
tīrayanto → tirayanto (sya-all) | pacinanto → Si om. (pts note) “sabbe saṅkhārā dukkhā”ti … “sabbe dhammā anattā”ti pacinanto vicinanto pavicinanto …
ti → Bp S ad. pacinanto vicinanto pavicinanto and om. pe. (pts note) “yaṁ kiñci samudayadhammaṁ, sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti pacinanto vicinanto pavicinanto tulayanto tīrayanto vibhāvayanto vibhūtaṁ karonto.
tīrayanto → tirayanto (sya-all) | pavicinanto → S om. (pts note) Adassanti adassaṁ adakkhiṁ apassiṁ paṭivijjhinti—
apassiṁ → passiṁ (sya-all) | apassiṁ paṭivijjhinti → passiṁ paṭivijjhin ti (pts) | adassaṁ → addasaṁ (bj: a.nid) | adakkhiṁ → S adukkhi. (pts note) | passiṁ → Bp apassiṁ; S om. (pts note) | paṭivijjhin → S pativijjhan (pts note) ajjhattasantiṁ pacinaṁ adassaṁ.
adassaṁ → S ad. vā. (pts note)

Tenāha bhagavā—

“Idaṁ vadāmīti na tassa hoti, (māgaṇḍiyāti bhagavā)
māgaṇḍiyāti → māgandiyāti (bj, sya-all, pts) Dhammesu niccheyya samuggahītaṁ; passañca diṭṭhīsu anuggahāya,
dhammesu → Bp S na ca dh-. (pts note) passañ → Bp S sayañ. (pts note) Ajjhattasantiṁ pacinaṁ adassan”ti.

Vinicchayā yāni pakappitāni, (iti māgaṇḍiyo)
māgaṇḍiyo → māgandiyo (bj, sya-all, pts) Te ve munī brūsi anuggahāya; Ajjhattasantīti yametamatthaṁ,
munī → muni (bj) | ve → S ce. (pts note) Kathaṁ nu dhīrehi paveditaṁ taṁ.
taṁ → paveditanti (bj: manupa)

Vinicchayā yāni pakappitānīti. Vinicchayā vuccanti dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni diṭṭhivinicchayā.
dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni diṭṭhivinicchayā → dvāsaṭṭhidiṭṭhigatāni (bj) | vinicchayā → vinicchayāni (sya-all) | dvāsaṭṭhi → dvāsaṭṭhī (sya-all, pts) | diṭṭhivinicchayā → (sya-all) | Vinicchayā → Si vinicchayāni. (pts note) Pakappitānīti kappitā pakappitā abhisaṅkhatā saṇṭhapitātipi pakappitā.
pakappitā atha vā → pakappitāni athavā (bj) | pakappitā → (sya-all) | kappitā → kappitā abhisaṁkhatā saṇṭhapitā ti pi (pts) | kappitā → Bp S ad. pakappitā. (pts note) Atha vā aniccā saṅkhatā paṭiccasamuppannā khayadhammā vayadhammā virāgadhammā nirodhadhammā vipariṇāmadhammātipi pakappitāti—
pakappitāti → pakappitānīti (bj) | paṭiccasamuppannā → paticcasamuppannā (pts) | virāgadhammā → Bp -dhammāni. (pts note) vinicchayā yāni pakappitāni.

Iti māgaṇḍiyoti.
māgaṇḍiyoti → māgandiyoti (bj, sya-all) | māgaṇḍiyoti itīti → māgandiyo ti itī ti (pts) Itīti padasandhi padasaṁsaggo padapāripūrī akkharasamavāyo byañjanasiliṭṭhatā padānupubbatāpetaṁ—
padapāripūrī → padapāripūri (bj) | padānupubbatāpetaṁ → padānupubbatā nāmetaṁ (bj) | padasandhi → Bp S om. pe and ad. padasaṁsaggo padapāripūri akkharasamavāyo byañjanasiliṭṭhatā. (pts note) itīti. Māgaṇḍiyoti tassa brāhmaṇassa nāmaṁ saṅkhā samaññā paññatti vohāro—
māgaṇḍiyoti → māgandiyoti (bj, sya-all) | vohāro → vohāroti (bj) | paññatti vohāro → vohāroti (sya-all) iti māgaṇḍiyoti.
māgaṇḍiyoti → māgandiyo (bj, sya-all) | māgandiyo → māgandiyoti (bj: sīmu11) | ti → Bp S ad. Māgaṇḍiyo ti tassa brāhmaṇassa nāmaṁ saṁkhā samaññatti vohāro. Iti Māgaṇḍiyo ti. (pts note)

Te ve munī brūsi anuggahāya, ajjhattasantīti yametamatthanti.
munī → muni (bj) | ti → -7 S om. (pts note) Te veti dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni.
dvāsaṭṭhi → dvāsaṭṭhī (sya-all) | veti dvāsaṭṭhi → ve ti dvāsaṭṭhī (pts) Munīti. Monaṁ vuccati ñāṇaṁ …pe… saṅgajālamaticca so munīti. Anuggahāyāti diṭṭhīsu ādīnavaṁ passanto diṭṭhiyo na gaṇhāmi na parāmasāmi nābhinivisāmīti ca bhaṇasi, ajjhattasantīti ca bhaṇasi.
ca bhaṇasi → paggaṇhāsi (sya-all) | ajjhattasantīti ca bhaṇasi yametamatthanti → yam etam atthan ti (pts) | paggaṇhāsi → Bp S om. and ad. ca bhaṇasi. (pts note) Yametamatthanti yaṁ paramatthanti— te ve munī brūsi anuggahāya, ajjhattasantīti yametamatthaṁ.
ve munī → ce muni (bj) | ve → Si om. (pts note) | ajjhattasantī → S ad. ti. (pts note)

Kathaṁ nu dhīrehi paveditaṁ tanti. Kathaṁ nūti padaṁ saṁsayapucchā vimatipucchā dveḷhakapucchā anekaṁsapucchā, evaṁ nu kho nanu kho kiṁ nu kho kathaṁ nu khoti—
nu → nu khona nu (pts) | nanu kho kiṁ → kin (pts) | ti → -11 Bp om. (pts note) | saṁsayapucchā → Bp padasaṁ. (pts note) | anekaṁsapucchā → S ad. kiṁ nu kho. (pts note) | kho → -14 S om. (pts note) kathaṁ nu.
nu → S om. (pts note) Dhīrehīti dhīrehi paṇḍitehi paññavantehi buddhimantehi ñāṇīhi vibhāvīhi medhāvīhi.
paññavantehi → paññāvantehi (bj) | dhīrehi → (sya-all) | dhīrehīti dhīrehi → dhīrehī ti (pts) | paññavantehi → paññāvantehi (cck: sī. syā.) | ti → S ad. dhīrehi. (pts note) Paveditanti veditaṁ paveditaṁ ācikkhitaṁ desitaṁ paññāpitaṁ paṭṭhapitaṁ vivaṭaṁ vibhattaṁ uttānīkataṁ pakāsitanti—
vivaṭaṁ → (bj) | paññāpitaṁ → paññapitaṁ (sya-all, pts) | vivaṭaṁ vibhattaṁ → vivaritaṁ vibhajitaṁ (sya-all, pts) | paveditaṁ → S om. (pts note) | vivaritaṁ → Bp vivaraṭaṁ; S vivaṭaṁ. (pts note) | vibhajitaṁ → Bp S vibhattaṁ. (pts note) kathaṁ nu dhīrehi paveditaṁ taṁ.

Tenāha so brāhmaṇo—
so brāhmaṇo → bhagavā (sya-all) | tenāha so brāhmaṇo → ten āha bhagavā (pts) | Bhagavā → Bp ad. brāhmaṇo. (pts note)

“Vinicchayā yāni pakappitāni, (iti māgaṇḍiyo)
māgaṇḍiyo → māgandiyo (bj, sya-all, pts) Te ve munī brūsi anuggahāya; ajjhattasantīti yametamatthaṁ,
munī → muni (bj) Kathaṁ nu dhīrehi paveditaṁ tan”ti.
taṁ → -4 Bp paveditataṁ; S paveditan ti. (pts note)

Na diṭṭhiyā na sutiyā na ñāṇena,
ñāṇena māgaṇḍiyāti → ñānena māgandiyā ti (pts) (māgaṇḍiyāti bhagavā)
māgaṇḍiyāti → māgandiyāti (bj, sya-all) Sīlabbatenāpi na suddhimāha; Adiṭṭhiyā assutiyā añāṇā,
añāṇā → asutiyā aññāṇā (bj: a.nid, manupa) | assutiyā → S asutiyā. (pts note) | añāṇā → S aññana. (pts note) Asīlatā abbatā nopi tena; Ete ca nissajja anuggahāya,
abbatā → S abhabbatā here and below. (pts note) Santo anissāya bhavaṁ na jappe.
jappe → S jappeyya. (pts note)

Na diṭṭhiyā na sutiyā na ñāṇenāti.
ñāṇenāti diṭṭhenāpi → ñāṇenā ti diṭṭhena pi (pts) Diṭṭhenāpi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ nāha na kathesi na bhaṇasi na dīpayasi na voharasi;
diṭṭhenāpi → diṭṭhiyāpi (bj); diṭṭhenapi (sya-all) | kathesi → kathemi (bj) | bhaṇasi → bhaṇāmi (bj) | dīpayasi → dīpayāmi (bj) | voharasi sutenāpi → voharāmi sutiyāpi (bj) | diṭṭhiyāpi → duṭṭhena (bj: sīmu11); duṭṭhenāpi (bj: machasaṁ, PTS) | kathemi → kathesi (bj: sabbattha) | bhaṇāmi → bhaṇasi (bj: sabbattha) sutenāpi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ nāha na kathesi na bhaṇasi na dīpayasi na voharasi;
kathesi → kathemi (bj) | bhaṇasi → bhaṇāmi (bj) | dīpayasi → dīpayāmi (bj) | voharasi diṭṭhasutenāpi → voharāmi diṭṭhiyā sutiyāpi (bj) | sutenāpi → sutenapi (sya-all, pts) | kathemi → kathesi (bj: sīmu11, PTS) | bhaṇāmi → bhaṇasi (bj: sīmu11) | dīpayāmi → dīpayasi (bj: sīmu11) diṭṭhasutenāpi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ nāha na kathesi na bhaṇasi na dīpayasi na voharasi;
kathesi → kathemi (bj) | bhaṇasi → bhaṇāmi dīpayāmi (bj) | dīpayasi na voharasi ñāṇenāpi → voharāmi ñāṇenapi (bj) | diṭṭhasutenāpi → diṭṭhasutenapi (sya-all, pts) | sutiyāpi → sutenapi (bj: sabbattha) | voharasi → -9 S om. (pts note) ñāṇenāpi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ nāha na kathesi na bhaṇasi na dīpayasi na voharasīti—
kathesi → kathemi (bj) | bhaṇasi → bhaṇāmi (bj) | dīpayasi → dīpayāmi (bj) | voharasīti → voharāmīti (bj) | ñāṇenāpi → ñāṇenapi (sya-all, pts) | bhaṇasi → S bhaṇesi as often. (pts note) na diṭṭhiyā na sutiyā na ñāṇena.

Māgaṇḍiyāti bhagavā taṁ brāhmaṇaṁ nāmena ālapati.
māgaṇḍiyāti → māgandiyāti bhagavāti māgandiyāti (bj); māgandiyāti (sya-all, pts) Bhagavāti gāravādhivacanaṁ …pe… sacchikā paññatti yadidaṁ bhagavāti—
sacchikā paññatti → bhagavā sacchikāpaññatti (bj) | bhagavāti māgaṇḍiyāti → (pts) māgaṇḍiyāti bhagavā.
māgaṇḍiyāti → māgandiyāti (bj, sya-all)

Sīlabbatenāpi na suddhimāhāti.
sīlabbatenāpi → sīlabbatenāti (bj) Sīlenāpi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ nāha na kathesi na bhaṇasi na dīpayasi na voharasi;
sīlenāpi → sīlenapi (bj, sya-all) | kathesi → kathemi (bj) | bhaṇasi → bhaṇāmi (bj) | dīpayasi → dīpayāmi (bj) | voharasi vatenāpi → voharāmi vatenapi (bj) | bhaṇasi → S bhaṇasī ti. (pts note) | voharasi → -2 S om. (pts note) vatenāpi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ nāha na kathesi na bhaṇasi na dīpayasi na voharasi;
kathesi → kathemi (bj) | bhaṇasi → bhaṇāmi (bj) | dīpayasi → dīpayāmi (bj) | voharasi → voharāmi (bj) | vatenāpi → vattenapi (sya-all, pts) | Vattena → Si vattenā. (pts note) sīlabbatenāpi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ nāha na kathesi na bhaṇasi na dīpayasi na voharasīti—
kathesi → kathemi (bj) | bhaṇasi → bhaṇāmi (bj) | dīpayasi → dīpayāmi (bj) | voharasīti → voharāmīti (bj) | sīlabbatenāpi → sīlabbatenapi (sya-all) | Sīlabbatenā → Bp S sīlabbatena. (pts note) sīlabbatenāpi na suddhimāha.

Adiṭṭhiyā assutiyā añāṇā, asīlatā abbatā nopi tenāti.
assutiyā → S asutiyā. (pts note) | añāṇā → S aññāṇā. (pts note) Diṭṭhipi icchitabbā.
diṭṭhipi → diṭṭhi (bj: sīmu11) Dasavatthukā sammādiṭṭhi— atthi dinnaṁ, atthi yiṭṭhaṁ, atthi hutaṁ, atthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko, atthi ayaṁ loko, atthi paro loko, atthi mātā, atthi pitā, atthi sattā opapātikā, atthi loke samaṇabrāhmaṇā sammaggatā sammāpaṭipannā ye imañca lokaṁ parañca lokaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā pavedentīti;
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj, pts-vp-pli1) | sammaggatā → samaggatā (mr) | sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (cck: sī.) | sammaggatā → samaggatā (cck: ka.) | sammaggatā → Bp samaggatā; S sammāgatā. (pts note) | ca → S om. (pts note) | sayaṁ → Si om. (pts note) savanampi icchitabbaṁ—
savanampi → savaṇampi (bj) parato ghoso, suttaṁ, geyyaṁ, veyyākaraṇaṁ, gāthā, udānaṁ, itivuttakaṁ, jātakaṁ, abbhutadhammaṁ, vedallaṁ;
abbhutadhammaṁ → abbhūtadhammaṁ (sya-all) | itivuttakaṁ → S iti uttakaṁ. (pts note) | abbhutadhammaṁ → Codd. abbhūtadh-. (pts note) ñāṇampi icchitabbaṁ— kammassakatañāṇaṁ, saccānulomikañāṇaṁ, abhiññāñāṇaṁ, samāpattiñāṇaṁ;
kammassakatañāṇaṁ, saccānulomikañāṇaṁ → kammassakataṁ ñāṇaṁ saccānulomikaṁ ñāṇaṁ (bj, pts-vp-pli1, mr) | saccānulomikañāṇaṁ → kammassakataṁ ñāṇaṁ saccānulomikaṁ ñāṇaṁ (sī. ka.) ñāṇavibhaṅgepi (cck note) | kammassakataṁ → Si S -kata-. (pts note) | saccānulomikaṁ → Si -anulomika-. (pts note) | samāpattiñāṇaṁ → S samāpattiyā ñ-. (pts note) sīlampi icchitabbaṁ— pātimokkhasaṁvaro;
pātimokkhasaṁvaro vatampi → pāṭimokkhasaṁvaro vattampi (sya-all) | pātimokkhasaṁvaro → S ad. pi. (pts note) vatampi icchitabbaṁ— aṭṭha dhutaṅgāni— āraññikaṅgaṁ, piṇḍapātikaṅgaṁ, paṁsukūlikaṅgaṁ, tecīvarikaṅgaṁ, sapadānacārikaṅgaṁ, khalupacchābhattikaṅgaṁ, nesajjikaṅgaṁ, yathāsanthatikaṅganti.
yathāsanthatikaṅganti → yathāsanthatikaṅgaṁ (sya-all, pts)

Adiṭṭhiyā assutiyā añāṇā, asīlatā abbatā nopi tenāti.
assutiyā → Bp S asutiyā. (pts note) | añāṇā → S aññana. (pts note) | abbatā → S abhabbatā. (pts note) Nāpi sammādiṭṭhimattena, nāpi savanamattena, nāpi ñāṇamattena, nāpi sīlamattena, nāpi vatamattena ajjhattasantiṁ patto hoti, nāpi vinā etehi dhammehi ajjhattasantiṁ pāpuṇāti.
savanamattena → savaṇamattena (bj) | nāpi → napi (bj, sya-all, pts) | nāpi vatamattena ajjhattasantiṁ patto → napi vattamattena ajjhattasantippatto (sya-all, pts) | pi → -1 S -matenāpi. (pts note) | pi → -2 S sevaṇamattenāpi. (pts note) Api ca sambhārā ime dhammā honti ajjhattasantiṁ pāpuṇituṁ adhigantuṁ phassituṁ sacchikātunti—
phassituṁ → phusituṁ (bj, sya-all) | phassituṁ sacchikātunti → phusituṁ sacchikātun ti (pts) | phusituṁ → phassituṁ (bj: machasaṁ) | honti → S hoti. (pts note) | phusituṁ → Bp phassituṁ; S assituṁ. (pts note) adiṭṭhiyā assutiyā añāṇā asīlatā abbatā nopi tena.
assutiyā → S asutiyā. (pts note) | añāṇā → S aññana. (pts note)

Ete ca nissajja anuggahāyāti.
anuggahāyāti eteti → anuggahāyā ti ete (pts) | nissajja → S nisajja. (pts note) Eteti kaṇhapakkhikānaṁ dhammānaṁ samugghātato pahānaṁ icchitabbaṁ, tedhātukesu kusalesu dhammesu atammayatā icchitabbā, yato kaṇhapakkhiyā dhammā samugghātapahānena pahīnā honti ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā, tedhātukesu ca kusalesu dhammesu atammayatā hoti, ettāvatāpi na gaṇhāti na parāmasati nābhinivisati.
atammayatā → akammayatā (si, mr) | anabhāvaṅkatā → anabhāvakatā (bj); anabhāvaṅgatā (sya-all, pts) | eteti → etehi (sya-all) | kaṇhapakkhiyā → kaṇhapakkhikā (sya-all, pts) | atammayatā → akammayatā (bj: sīmu11) | tālāvatthukatā → tālavatthukatā (bj: a.nid) | atammayatā → akammayatā (cck: sī. ka.) | ete → Bp ete ti; S etehi. (pts note) | kaṇhapakkhikānaṁ → S -pakkhiyānaṁ. (pts note) | atammayatā → S ākampakaṁyathā. (pts note) | kaṇhapakkhikā → S -pakkhiyā. (pts note) | atammayatā → Bp akammayatā; S akammakaṁ yathā. (pts note) Atha vā na gaṇhitabbā na parāmasitabbā nābhinivisitabbāti.
na → S om. (pts note) Evampi ete ca nissajja anuggahāya.
ca → S na. (pts note) Yato taṇhā ca diṭṭhi ca māno ca pahīnā honti ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammāti, ettāvatāpi na gaṇhāti na parāmasati nābhinivisatīti.
anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammāti → anabhāvakatā āyatiṁanuppādadhammā (bj) | anabhāvaṅkatā → anabhāvaṅgatā (sya-all, pts) | anuppādadhammāti ettāvatāpi → anuppādadhammā ettāvatā pi (pts) | tālāvatthukatā → tālavatthukatā (bj: a.nid) | āyatiṁanuppādadhammā → anuppādadhammāti (bj: sīmu11, machasaṁ) | Yato → Bp S ad. ca. (pts note) | ca → Bp S om. (pts note) | anuppādadhammā → S ad. ti. (pts note) Evampi ete ca nissajja anuggahāya.

Yato puññābhisaṅkhāro ca apuññābhisaṅkhāro ca āneñjābhisaṅkhāro ca pahīnā honti ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammāti, ettāvatāpi na gaṇhāti na parāmasati nābhinivisatīti.
anabhāvaṅkatā → anabhāvakatā (bj); anabhāvaṅgatā (sya-all, pts) | āneñjābhisaṅkhāro → āṇeñjābhisaṁkhāro (pts) | anuppādadhammāti ettāvatāpi → anuppādadhammā ettāvatā pi (pts) | ca → -18 S om. (pts note) Evampi ete ca nissajja anuggahāya.

Santo anissāya bhavaṁ na jappeti. Santoti rāgassa samitattā santo, dosassa samitattā santo, mohassa samitattā santo, kodhassa … upanāhassa … makkhassa … paḷāsassa … issāya … macchariyassa … māyāya … sāṭheyyassa … thambhassa … sārambhassa … mānassa … atimānassa … madassa … pamādassa … sabbakilesānaṁ … sabbaduccaritānaṁ … sabbadarathānaṁ … sabbapariḷāhānaṁ … sabbasantāpānaṁ … sabbākusalābhisaṅkhārānaṁ santattā samitattā vūpasamitattā vijjhātattā nibbutattā vigatattā paṭipassaddhattā santo upasanto vūpasanto nibbuto paṭipassaddhoti—
nibbutattā → nibbuto (bj) | samitattā → santattā (sya-all, pts) | upasanto → (sya-all, pts) | vigatattā → vihatattā (bj: sīmu11) | santattā → Bp S samitattā throughout. (pts note) | santo → Bp ad. upasanto. (pts note) santo.

Anissāyāti dve nissayā— taṇhānissayo ca diṭṭhinissayo ca …pe… ayaṁ taṇhānissayo …pe… ayaṁ diṭṭhinissayo. Taṇhānissayaṁ pahāya diṭṭhinissayaṁ paṭinissajjitvā cakkhuṁ anissāya, sotaṁ anissāya, ghānaṁ anissāya, jivhaṁ anissāya, kāyaṁ anissāya, manaṁ anissāya, rūpe … sadde … gandhe … rase … phoṭṭhabbe … kulaṁ … gaṇaṁ … āvāsaṁ … lābhaṁ … yasaṁ … pasaṁsaṁ … sukhaṁ … cīvaraṁ … piṇḍapātaṁ … senāsanaṁ … gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ … kāmadhātuṁ … rūpadhātuṁ … arūpadhātuṁ … kāmabhavaṁ … rūpabhavaṁ … arūpabhavaṁ … saññābhavaṁ … asaññābhavaṁ … nevasaññānāsaññābhavaṁ … ekavokārabhavaṁ … catuvokārabhavaṁ … pañcavokārabhavaṁ … atītaṁ … anāgataṁ … paccuppannaṁ … diṭṭhasutamutaviññātabbe dhamme anissāya aggaṇhitvā aparāmasitvā anabhinivisitvāti—
anissāya → nissāya (bj) | phoṭṭhabbe → phoṭṭhabbe dhamme (bj) | anabhinivisitvāti → abhinivisitvā ti (pts) | dhamme → S om. (pts note) santo anissāya. Bhavaṁ na jappeti kāmabhavaṁ na jappeyya, rūpabhavaṁ na jappeyya, arūpabhavaṁ na jappeyya nappajappeyya na abhijappeyyāti—
nappajappeyya → (pts) | abhijappeyyāti → pajappeyya na abhijappeyyā ti (pts) | pajappeyya → -3 S om. (pts note) santo anissāya bhavaṁ na jappe.

Tenāha bhagavā—

“Na diṭṭhiyā na sutiyā na ñāṇena,
sutiyā → na ssutiyā (bj: sīmu10, sīmu11) (māgaṇḍiyāti bhagavā)
māgaṇḍiyāti → māgandiyāti (bj, sya-all, pts) Sīlabbatenāpi na suddhimāha; adiṭṭhiyā assutiyā añāṇā,
assutiyā → S asutiyā as usual. (pts note) | añāṇā → S aññāṇā as usual. (pts note) Asīlatā abbatā nopi tena; ete ca nissajja anuggahāya,
nissajja → nissāya (sya-all) | ete → S ad. na. (pts note) Santo anissāya bhavaṁ na jappe”ti.

No ce kira diṭṭhiyā na sutiyā na ñāṇena, (iti māgaṇḍiyo)
māgaṇḍiyo → māgandiyo (bj, sya-all) | māgaṇḍiyo sīlabbatenāpi → māgandiyo sīlabbatenā pi (pts) Sīlabbatenāpi na suddhimāha; Adiṭṭhiyā assutiyā añāṇā,
suddhim → -1 PTS visuddhim. (pts note) assutiyā → S asutiyā as usual. (pts note) | añāṇā → S aññāṇā as usual. (pts note) Asīlatā abbatā nopi tena; Maññāmahaṁ momuhameva dhammaṁ,
abbatā → S appathā. (pts note) momuhameva → momūhameva (bj) | maññām → PTS maññe-m-ahaṁ. (pts note) Diṭṭhiyā eke paccenti suddhiṁ.

No ce kira diṭṭhiyā na sutiyā na ñāṇenāti. Diṭṭhiyāpi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ nāha na kathesi na bhaṇasi na dīpayasi na voharasi;
voharasi → Si ad. na. (pts note) sutenāpi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ …
sutenāpi → sutenapi (bj, sya-all, pts) diṭṭhasutenāpi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ …
diṭṭhasutenāpi → diṭṭhasutenapi (bj) ñāṇenāpi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ nāha na kathesi na bhaṇasi na dīpayasi na voharasīti—
ñāṇenāpi → ñāṇenapi (bj) | voharasi → -6 S om. (pts note) no ce kira diṭṭhiyā na sutiyā na ñāṇena.

Iti māgaṇḍiyoti itīti padasandhi …pe….
māgaṇḍiyoti → māgandiyoti (bj, sya-all) | māgaṇḍiyoti itīti → māgandiyo ti itī ti (pts) Māgaṇḍiyoti tassa brāhmaṇassa nāmaṁ …pe…
māgaṇḍiyoti → māgandiyoti (bj); padānupubbatāmetaṁ itīti māgandiyoti (sya-all) | ti → -8 Bp S om. (pts note) iti māgaṇḍiyo.
māgaṇḍiyo → māgandiyo (bj, sya-all) | māgaṇḍiyo sīlabbatenāpi → māgandiyo sīlabbatenā pi (pts) | Māgandiyo → -9 Bp S om. and ad. pe. (pts note)

Sīlabbatenāpi na suddhimāhāti. Sīlenāpi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ …pe…
sīlenāpi → sīlenapi (bj, sya-all) | vattena → Bp S vatena. (pts note) vatenāpi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ …pe…
vatenāpi → vatenapi (bj) | vatenapi → vattenapi (bj: PTS) | parissuddhiṁ → Bp S ad. pe. (pts note) sīlabbatenāpi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ nāha na kathesi na bhaṇasi na dīpayasi na voharasīti— sīlabbatenāpi na suddhimāha.

Adiṭṭhiyā assutiyā añāṇā, asīlatā abbatā nopi tenāti.
abbatā → S appatā. (pts note) Diṭṭhipi icchitabbāti evaṁ bhaṇasi, savanampi icchitabbanti evaṁ bhaṇasi, ñāṇampi icchitabbanti evaṁ bhaṇasi, na sakkosi ekaṁsena anujānituṁ, napi sakkosi ekaṁsena paṭikkhipitunti—
savanampi → savaṇampi (bj) | bhaṇasi → -2 Bp S om. (pts note) adiṭṭhiyā assutiyā añāṇā, asīlatā abbatā nopi tena.

Maññāmahaṁ momuhameva dhammanti.
momuhameva → momūhameva (bj) | ahaṁ → -3 S maññamanaṁ (=maññe-m-ahaṁ?). (pts note) Momūhadhammo ayaṁ tuyhaṁ bāladhammo mūḷhadhammo aññāṇadhammo amarāvikkhepadhammoti evaṁ maññāmi evaṁ jānāmi evaṁ ājānāmi evaṁ vijānāmi evaṁ paṭivijānāmi evaṁ paṭivijjhāmīti—
aññāṇadhammo → aññaṇadhammo (bj); añāṇadhammo (sya-all) | evaṁ vijānāmi evaṁ paṭivijānāmi → (sya-all) | mūḷhadhammo aññāṇadhammo amarāvikkhepadhammoti → añāṇadhammo amarāvikkhepadhammo ti (pts) | bāladhammo → Bp ad. muḷhadhammā. (pts note) | añāṇadhammo → S aññāṇadh-. (pts note) | amarāvikkhepadhammo → S amaravikkhedh-. (pts note) | evaṁ → -7 S om. (pts note) | ājānāmi → Bp ad. evaṁ vijānāmi, evaṁ paṭivijānāmi; S ad. evaṁ vijānāmi. (pts note) | paṭivijjhāmī → Si pativijjhānāmī; Bp ?; S paṭivijjhamī. (pts note) maññāmahaṁ momuhameva dhammaṁ.
momuhameva → momūhameva (bj)

Diṭṭhiyā eke paccenti suddhinti.
suddhinti suddhidiṭṭhiyā → suddhin ti diṭṭhiyā (pts) Suddhidiṭṭhiyā eke samaṇabrāhmaṇā suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ paccenti;
suddhidiṭṭhiyā → diṭṭhiyā (bj, sya-all) “sassato loko, idameva saccaṁ moghamaññan”ti diṭṭhiyā eke samaṇabrāhmaṇā suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ paccenti; “asassato loko …pe… neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan”ti diṭṭhiyā eke samaṇabrāhmaṇā suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ paccentīti—
ti → -10 Bp om. (pts note) diṭṭhiyā eke paccenti suddhiṁ.
diṭṭhiyā → Si om. (pts note)

Tenāha so brāhmaṇo—

“No ce kira diṭṭhiyā na sutiyā na ñāṇena,
ñāṇena → -12 Si aññāṇena; S aññāṇeṇa. (pts note) (iti māgaṇḍiyo)
māgaṇḍiyo → māgandiyo (bj, sya-all) | māgaṇḍiyo sīlabbatenāpi → māgandiyo sīlabbatenā pi (pts) Sīlabbatenāpi na suddhimāha; adiṭṭhiyā assutiyā añāṇā,
suddhimāha adiṭṭhiyā → suddhim āha diṭṭhiyā (pts) Asīlatā abbatā nopi tena; maññāmahaṁ momuhameva dhammaṁ,
momuhameva → momūhameva (bj) Diṭṭhiyā eke paccenti suddhin”ti.
Diṭṭhīsu → S ditthusu; PTS diṭṭhiñ ca. (pts note)

Diṭṭhiñca nissāyanupucchamāno,
Diṭṭhiñca → diṭṭhīsu (si, sya-all, pts-vp-pli1, mr) | nissāyanupucchamāno → nissāya anupucchamāno (bj, sya-all, pts-vp-pli1 snp4.9:34 [Māgaṇḍiyasutta]) | nissāyanupucchamāno māgaṇḍiyāti → nissāya anupucchamāno māgandiyāti (bj) | diṭṭhiñca nissāyanupucchamāno māgaṇḍiyāti → diṭṭhīsu nissāya anupucchamāno māgandiyāti (sya-all) | diṭṭhiñca → diṭṭhisu (bj: sīmu11, PTS) | Diṭṭhiñca → diṭṭhīsu (cck: sī. syā. ka.) (māgaṇḍiyāti bhagavā) Samuggahītesu pamohamāgā; Ito ca nāddakkhi aṇumpi saññaṁ,
pamohamāgā → pamohamāgato (bj); samohamāgā (mr) | pamohamāgato → pamohamāga (bj: sīmu11, PTS); sammohamāgato (bj: manupa); pamohamāgā (bj: machasaṁ) | pamohamāgā → samohamāgā (cck: ka.) | pamoham → S sammohaṁ. (pts note) Tasmā tuvaṁ momuhato dahāsi.
momuhato → momūhato (bj)

Diṭṭhiñca nissāyanupucchamānoti.
nissāyanupucchamānoti māgaṇḍiyo → nissāya anupucchamānoti māgandiyo (bj) | diṭṭhiñca nissāyanupucchamānoti māgaṇḍiyo → diṭṭhīsu nissāya anupucchamānoti māgandiyo (sya-all) | diṭṭhiñca → diṭṭhisu (bj: sīmu11, PTS) Māgaṇḍiyo brāhmaṇo diṭṭhiṁ nissāya diṭṭhiṁ pucchati, lagganaṁ nissāya lagganaṁ pucchati, bandhanaṁ nissāya bandhanaṁ pucchati, palibodhaṁ nissāya palibodhaṁ pucchati.
palibodhaṁ → paḷibodhaṁ (bj) | lagganaṁ → laggaṇaṁ (pts) Anupucchamānoti punappunaṁ pucchatīti— diṭṭhiñca nissāyanupucchamāno.
nissāyanupucchamāno māgaṇḍiyāti → nissāya anupucchamāno māgandiyāti (bj) | diṭṭhiñca nissāyanupucchamāno māgaṇḍiyāti → diṭṭhīsu nissāya anupucchamāno māgandiyāti (sya-all)

Māgaṇḍiyāti bhagavā taṁ brāhmaṇaṁ nāmena ālapati. Bhagavāti gāravādhivacanaṁ …pe… sacchikā paññatti yadidaṁ bhagavāti—
bhagavāti māgaṇḍiyāti → bhagavā ti māgandiyā ti (pts) māgaṇḍiyāti bhagavā.
māgaṇḍiyāti → māgandiyāti (bj, sya-all)

Samuggahītesu pamohamāgāti.
pamohamāgāti → pamohamāgatoti (bj) | pamoham → S amohaṁ. (pts note) Yā sā diṭṭhi tayā gahitā parāmaṭṭhā abhiniviṭṭhā ajjhositā adhimuttā, tāyeva tvaṁ diṭṭhiyā mūḷhosi pamūḷhosi sammūḷhosi mohaṁ āgatosi pamohaṁ āgatosi sammohaṁ āgatosi andhakāraṁ pakkhandosīti—
pakkhandosīti → pakkhannosīti (bj); pakkhantosīti (sya-all, pts) | sā → (sya-all, pts) | gahitā → gahiṭā (pts) | tāyeva → tay eva (pts) | mūḷhosi pamūḷhosi sammūḷhosi → mūlho si pamūḷho sammūḷho (pts) | pamūḷhosi → pamūḷho (bj: PTS) | sammūḷhosi → sammūḷho (bj: PTS) | pakkhannosīti → paṭipattito (bj: PTS) | yā → Bp ad. sā. (pts note) | tay → Si tass'. (pts note) | sammūḷho → Bp S ad. 'si. (pts note) samuggahītesu pamohamāgā.
pamohamāgā → pamohamāgato (bj) | pamoham → S amohaṁ. (pts note)

Ito ca nāddakkhi aṇumpi saññanti. Ito ajjhattasantito vā paṭipadāto vā dhammadesanāto vā, yuttasaññaṁ pattasaññaṁ lakkhaṇasaññaṁ kāraṇasaññaṁ ṭhānasaññaṁ na paṭilabhati, kuto ñāṇanti.
yuttasaññaṁ → yuttasaññaṁ vā (bj, sya-all, pts) | pattasaññaṁ → pattasaññaṁ vā (bj, sya-all, pts) | lakkhaṇasaññaṁ → lakkhaṇasaññaṁ vā (bj, sya-all, pts) | kāraṇasaññaṁ → kāraṇasaññaṁ vā (bj, sya-all, pts) | na paṭilabhati → vā nappaṭilabhasi (bj) | paṭipadāto → paṭipattito (sya-all, pts) | dhammadesanāto → dhammadesanato (sya-all, pts) | ṭhānasaññaṁ → ṭhānasaññaṁ vā (sya-all, pts) | paṭilabhati → paṭilabhasi (sya-all, pts) | vā → pakkhandhosīti (bj: sīmu10, manupa); pakkhandosīti (bj: machasaṁ); pakkhantosīti (bj: syā, PTS) | paṭipattito → Bp paṭipadāto; S paṭipadato. (pts note) | pattasaññaṁ → -10 S om. (pts note) | vā → Bp S om. here and below three times. (pts note) | paṭilabhasi → -12 S nappaṭilabhati. (pts note) Evampi ito ca nāddakkhi aṇumpi saññaṁ. Atha vā aniccaṁ vā aniccasaññānulomaṁ vā, dukkhaṁ vā dukkhasaññānulomaṁ vā, anattaṁ vā anattasaññānulomaṁ vā, saññuppādamattaṁ vā sañjānitamattaṁ vā na paṭilabhati, kuto ñāṇanti.
sañjānitamattaṁ → saññānimittaṁ (bj, sya-all, pts) | na paṭilabhati → nappaṭilabhasi (bj) | paṭilabhati → paṭilabhasi (sya-all, pts) | saññānimittaṁ → Bp sañjānimittaṁ; S sañjāninamattaṁ. (pts note) | na → S om.; Bp ad. 'si. (pts note) Evampi ito ca nāddakkhi aṇumpi saññaṁ.

Tasmā tuvaṁ momuhato dahāsīti.
momuhato → momūhato (bj) Tasmāti tasmā taṅkāraṇā taṁhetu tappaccayā taṁnidānā momūhadhammato bāladhammato mūḷhadhammato aññāṇadhammato amarāvikkhepadhammato dahāsi passasi dakkhasi olokesi nijjhāyasi upaparikkhasīti—
aññāṇadhammato → añāṇadhammato (sya-all) | tappaccayā → taṁpaccayā (pts) | mūḷhadhammato aññāṇadhammato → mūlhadhammato añāṇadhammato (pts) tasmā tuvaṁ momuhato dahāsi.
momuhato dahāsi → momūhato dahāsīti (bj)

Tenāha bhagavā—

“Diṭṭhiñca nissāyanupucchamāno,
nissāyanupucchamāno māgaṇḍiyāti → nissāya anupucchamāno māgandiyāti (bj) | diṭṭhiñca nissāyanupucchamāno māgaṇḍiyāti → diṭṭhīsu nissāya anupucchamāno māgandiyāti (sya-all) | diṭṭhiñca → diṭhīsu (bj: sīmu11, PTS) (māgaṇḍiyāti bhagavā) Samuggahītesu pamohamāgā; ito ca nāddakkhi aṇumpi saññaṁ,
samuggahītesu pamohamāgā → samuggahītosi pamohamāgato (bj) | pamohamāgato → pamohamāga (bj: sīmu10); pamohamāgā (bj: machasaṁ, PTS) Tasmā tuvaṁ momuhato dahāsī”ti.
momuhato → momūhato (bj)

Samo visesī uda vā nihīno, Yo maññati so vivadetha tena;
maññati → maññatī (sya-all, pts) Tīsu vidhāsu avikampamāno, Samo visesīti na tassa hoti.
avikampamāno → S adhikammamāno (=avikappamāno). (pts note)

Samo visesī uda vā nihīno, yo maññati so vivadetha tenāti.
visesī uda vā → visesi udavā (bj) | maññati → maññatī (sya-all, pts) Sadisohamasmīti vā seyyohamasmīti vā hīnohamasmīti vā yo maññati, so tena mānena tāya diṭṭhiyā tena vā puggalena kalahaṁ kareyya bhaṇḍanaṁ kareyya viggahaṁ kareyya vivādaṁ kareyya medhagaṁ kareyya—
hīnohamasmīti → nihīno ham asmī ti (pts) | nihīno → Bp S hīno. (pts note) | tena → S te. (pts note) “na tvaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānāsi, ahaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānāmi, kiṁ tvaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānissasi, micchāpaṭipanno tvamasi, ahamasmi sammāpaṭipanno, sahitaṁ me, asahitaṁ te, pure vacanīyaṁ pacchā avaca, pacchā vacanīyaṁ pure avaca, adhiciṇṇaṁ te viparāvattaṁ, āropito te vādo, niggahito tvamasi, cara vādappamokkhāya, nibbeṭhehi vā sace pahosī”ti—
adhiciṇṇaṁ te → āciṇṇante (bj) | niggahito tvamasi → niggahītosi (bj); niggahitosi (sya-all) | vā → (bj) | nibbeṭhehi → nibbedhehi (sya-all, pts) | āciṇṇante → adhiciṇṇante (bj: sīmu11, machasaṁ) | sahitam → S pahitam. (pts note) | asahitan → S apahitan. (pts note) | asi → -6 Bp 'si; S om. (pts note) samo visesī uda vā nihīno yo maññati so vivadetha tena.
maññati → maññatī (sya-all, pts)

Tīsu vidhāsu avikampamāno, samo visesīti na tassa hotīti.
avikampamāno → S avippamāno (=avikappamāno). (pts note) Yassetā tisso vidhā pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā, so tīsu vidhāsu na kampati na vikampati, avikampamānassa puggalassa sadisohamasmīti vā seyyohamasmīti vā hīnohamasmīti vā.
puggalassa → puggalassatha (sya-all) | hīnohamasmīti → nihīno ham asmī ti (pts) | kampati → S kappati. (pts note) | vikampati → S vikappati. (pts note) | avikampamānassa → S avikappamānassa. (pts note) | nihīno → Bp S hīno. (pts note) Na tassa hotīti.
hotīti → hotīti na mayhaṁ hotīti (bj, cck) | tassa → tassa hotīti na mayhaṁ (sya-all) Tīsu vidhāsu avikampamāno, samo visesīti— na tassa hoti.

Tenāha bhagavā—

“Samo visesī uda vā nihīno, yo maññati so vivadetha tena;
maññati → maññatī (sya-all, pts) Tīsu vidhāsu avikampamāno, samo visesīti na tassa hotī”ti.
avikampamāno → S avikappamāno. (pts note) hotīti → hoti (bj)

Saccanti so brāhmaṇo kiṁ vadeyya, Musāti vā so vivadetha kena; Yasmiṁ samaṁ visamaṁ vāpi natthi, Sa kena vādaṁ paṭisaṁyujeyya.
paṭisaṁyujeyya → paṭisaññujeyya (bj: manupa)

Saccanti so brāhmaṇo kiṁ vadeyyāti. Brāhmaṇoti sattannaṁ dhammānaṁ bāhitattā brāhmaṇo …pe… asito tādi pavuccate sa brahmā.
tādi → tādī (bj) | asito → anissito (sya-all, pts) | brahmā → brahmāti (sya-all) | pavuccate → pavuccati (pts) | tādī → assito atādi (bj: syā) | anissito → Bp asito; S āsito. (pts note) | pavuccati → Bp S pavuccate. (pts note) Saccanti so brāhmaṇo kiṁ vadeyyāti.
saccanti → ti saccan ti (pts) | ti → -9 Bp om.; S sabbrahmā. (pts note) “Sassato loko, idameva saccaṁ moghamaññan”ti brāhmaṇo kiṁ vadeyya kiṁ katheyya kiṁ bhaṇeyya kiṁ dīpayeyya kiṁ vohareyya;
dīpayeyya kiṁ → (bj) | dīpayeyya → S dīpeyya. (pts note) “asassato loko …pe… neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan”ti brāhmaṇo kiṁ vadeyya kiṁ katheyya kiṁ bhaṇeyya kiṁ dīpayeyya kiṁ vohareyyāti—
vohareyyāti → vohareyya cāti (bj) | ti → S om. (pts note) saccanti so brāhmaṇo kiṁ vadeyya.

Musāti vā so vivadetha kenāti. Brāhmaṇo mayhaṁva saccaṁ, tuyhaṁ musāti kena mānena, kāya diṭṭhiyā, kena vā puggalena kalahaṁ kareyya bhaṇḍanaṁ kareyya viggahaṁ kareyya vivādaṁ kareyya medhagaṁ kareyya—
medhagaṁ → S medhakaṁ, always. (pts note) “na tvaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānāsi …pe… nibbeṭhehi vā sace pahosī”ti—
nibbeṭhehi → nibbedhehi (sya-all, pts) | nibbeṭhehi → nibbedhehi (bj: syā, machasaṁ) | nibbedhehi → S nibbedhena (l. 17 nibbedhehi). (pts note) musāti vā so vivadetha kena.

Yasmiṁ samaṁ visamaṁ vāpi natthīti. Yasminti yasmiṁ puggale arahante khīṇāsave sadisohamasmīti māno natthi, seyyohamasmīti māno natthi, hīnohamasmīti omāno natthi na santi na saṁvijjati nupalabbhati, pahīnaṁ samucchinnaṁ vūpasantaṁ paṭipassaddhaṁ abhabbuppattikaṁ ñāṇagginā daḍḍhanti—
seyyohamasmīti māno → seyyo hamasmīti atimāno (bj) | nupalabbhati → nūpalabbhati (bj) | yasminti → (sya-all) | puggale → (sya-all) | māno → atimāno (sya-all) | na santi → (sya-all) | ti → S om. (pts note) | puggale → Si om. (pts note) | atthi → Bp S ad. na santi. (pts note) yasmiṁ samaṁ visamaṁ vāpi natthi.

Sa kena vādaṁ paṭisaṁyujeyyāti. So kena mānena, kāya diṭṭhiyā, kena vā puggalena vādaṁ paṭisaṁyojeyya paṭibaleyya kalahaṁ kareyya bhaṇḍanaṁ kareyya viggahaṁ kareyya vivādaṁ kareyya medhagaṁ kareyya—
paṭisaṁyojeyya paṭibaleyya → paṭisaṁyujeyya paṭicareyya (bj); paṭisaññujjeyya paṭipphareyya (sya-all, pts) | paṭisaṁyujjeyya → Bp S paṭisaññojeyya. (pts note) | paṭiphareyya → Bp paṭibaleyya; S paṭivareyya. (pts note) “na tvaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānāsi …pe… nibbeṭhehi vā sace pahosī”ti—
nibbeṭhehi → nibbedhehi (sya-all, pts) sa kena vādaṁ paṭisaṁyujeyya.
paṭisaṁyujeyya → Bp paṭisaññojeyya; S paṭisaṁñejeyya. (pts note)

Tenāha bhagavā—

“Saccanti so brāhmaṇo kiṁ vadeyya, musāti vā so vivadetha kena; Yasmiṁ samaṁ visamaṁ vāpi natthi, sa kena vādaṁ paṭisaṁyujeyyā”ti.
paṭisaṁyujeyyāti okaṁ → paṭisaṁyujeyyā ti _________________________________ okam (pts)

Okaṁ pahāya aniketasārī, Gāme akubbaṁ muni santhavāni;
santhavāni → saṇṭhavānī (cck); santhavānī (sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1); sandhavāni (mr) | gāme → kāme (sya-all) | santhavāni → santhavānī (sya-all) | santhavāni → sandhavāni (cck: ka.) | gāme → Si kāme here and below. (pts note) | santhavānī → Bp sandavāni; S sandhavāni. (pts note) Kāmehi ritto apurakkharāno, Kathaṁ na viggayha janena kayirā.
apurakkharāno → apurekkharāno (bj, cck, sya-all, pts) | apurekkharāno → Si apurakkharāno. (pts note) na → kathannu (bj: sīmu11) | kayirā → kāriyā (bj: machasaṁ) | na → Si nu. (pts note)

Atha kho hāliddakāni gahapati yenāyasmā mahākaccāno tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ mahākaccānaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi.
hāliddakāni → haliddakānī (bj); hālindakāni (pts-vp-pli1) | hāliddakāni → hālindakāni (sya-all) | hāliddakāni → haliddakānī (cck: sī.) | Hālindakāni → Bp Hāliddakāni, throughout; Saṁ. iii, 9 has Hāliddikāni. (pts note) Ekamantaṁ nisinno kho hāliddakāni gahapati āyasmantaṁ mahākaccānaṁ etadavoca—
hāliddakāni → haliddakānī (bj); hālindakāni (sya-all, pts) “vuttamidaṁ, bhante kaccāna, bhagavatā aṭṭhakavaggiye māgaṇḍiyapañhe—
māgaṇḍiyapañhe → māgandiyapañhe (bj) | aṭṭhakavaggiye → aṭṭhakavaggike (cck) | aṭṭhakavaggiye māgaṇḍiyapañhe okaṁ pahāya → aṭṭhakavaggike māgandiyapañhe okampahāya (sya-all) | aṭṭhakavaggiye māgaṇḍiyapañhe → aṭṭhakavaggike māgandiyapañhe (pts) | aṭṭhakavaggiye → vaggike (bj: syā, machasaṁ) | Kaccāna → S kaccāyana, here and below. Wanting in Saṁ. (pts note) | Aṭṭhakavaggike → Si aṭṭhavaggike. (pts note) | Māgandiyapañhe → Bp māgaṇḍikapañha; S māgandikapahena. (pts note)

‘Okaṁ pahāya aniketasārī, gāme akubbaṁ muni santhavāni;
gāme → kāme (sya-all) | santhavāni → santhavānī (sya-all, pts) | gāme → Si S kāme. (pts note) | santhavānī → Bp S as above. (pts note) Kāmehi ritto apurakkharāno, kathaṁ na viggayha janena kayirā’ti.
apurakkharāno → apurekkharāno (bj, cck, sya-all, pts) na → katha (bj: sīmu11) | kayirā”ti → suttanipāta > māgandiyasutta; khandhasaṁyutta > nakulapituvagga (bj note) | na → Si nu. (pts note) | kayirā → Bp karirā. (pts note)

Imassa nu kho, bhante kaccāna, bhagavatā saṅkhittena bhāsitassa kathaṁ vitthārena attho daṭṭhabbo”ti?
Kaccāna → S kaccāyanaṁ. (pts note) | daṭṭhabbo → -10 Bp S Saṁ. vitthārena attho. (pts note)

“Rūpadhātu kho, gahapati, viññāṇassa oko rūpadhāturāgavinibaddhañca pana viññāṇaṁ okasārīti vuccati.
rūpadhāturāgavinibaddhañca → … rāgavinibandhañca (sya-all, pts-vp-pli1, csp1ed) | kho → ko (bj) | rūpadhāturāgavinibaddhañca → rūpadhātu rāgavinibandhañca (cck, sya-all) | rūpadhāturāgavinibaddhañca → vinibandhañca (bj: syā, machasaṁ) | rāgavinibandhañca → rāgavinibaddhañca (cck: sī.) | rūpadhāturāgavinibandhañ → S -vinividdhañ. (pts note) | okasārī → S -kassāri here and below twice. (pts note) | vuccati → S om. (pts note) Vedanādhātu kho, gahapati … saññādhātu kho, gahapati … saṅkhāradhātu kho, gahapati, viññāṇassa oko saṅkhāradhāturāgavinibandhañca pana viññāṇaṁ okasārīti vuccati.
saṅkhāradhāturāgavinibandhañca → saṅkhāradhāturāgavinibaddhañca (bj) | okasārīti → okasarī ti (pts) | saṁkhāradhāturāgavinibandhañ → Si om. -rāga-; S has -yāna-. (pts note) Evaṁ kho, gahapati, okasārī hoti.

Kathañca, gahapati, anokasārī hoti?
anokasārī → S akassāri. (pts note) Rūpadhātuyā kho, gahapati, yo chando yo rāgo yā nandī yā taṇhā ye upāyupādānā cetaso adhiṭṭhānābhinivesānusayā te tathāgatassa pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā;
upāyupādānā → upayūpādānā (bj); upayupādānā (mr) | nandī → nandi (bj, sya-all, pts) | anabhāvaṅkatā → anabhāvakatā (bj); anabhāvaṅgatā (sya-all, pts) | upayūpādānā → upāyupādānā (bj: sabbattha) | tālāvatthukatā → tālavatthukata (bj: a.nid) | upāyupādānā → upayupādānā (cck: ka.) | upāyupādānā → S upādānā. (pts note) | anabhāvaṁ → Bp anabhāvaṁ katā throughout. (pts note) | āyatiṁ → S āyati as often. (pts note) tasmā tathāgato anokasārīti vuccati. Vedanādhātuyā kho, gahapati … saññādhātuyā kho, gahapati … saṅkhāradhātuyā kho, gahapati … viññāṇadhātuyā kho, gahapati, yo chando yo rāgo yā nandī yā taṇhā ye upāyupādānā cetaso adhiṭṭhānābhinivesānusayā te tathāgatassa pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā;
yo rāgo → yogo (bj) | nandī → nandi (bj, sya-all, pts) | upāyupādānā → upayūpādānā (bj) | anabhāvaṅkatā → anabhāvakatā (bj); anabhāvaṅgatā (sya-all, pts) | upayūpādānā → vinibandhañca (bj: syā, machasaṁ) tasmā tathāgato anokasārīti vuccati. Evaṁ kho, gahapati, anokasārī hoti.

Kathañca, gahapati, niketasārī hoti?
niketasārī → S nigedas-. (pts note) Rūpanimittaniketavisāravinibandhā kho, gahapati, niketasārīti vuccati.
rūpanimittaniketavisāravinibandhā → rūpanimittaniketasāravinibandhaṁ (sya-all, pts) | Rūpanimittaniketasāravinibandhaṁ → Si rūpanimittaketasāravinibandhā; Bp rūpanimittaketavisāravinibandhā; S rūpanimittaniketavisāravinibandhaṁ.-- In Saṁ. B has -niketavisāra- always. (pts note) | niketasārī → S nigetas-. (pts note) Saddanimitta …
Saddanimittagandhanimittarasanimittaphoṭṭhabbanimittadhammanimittaniketasāravinibandhaṁ → S -nikesavisādavinibandhaṁ. (pts note) gandhanimitta … rasanimitta … phoṭṭhabbanimitta … dhammanimittaniketavisāravinibandhā kho, gahapati, niketasārīti vuccati.
dhammanimittaniketavisāravinibandhā → dhammanimittaniketasāravinibandhaṁ (sya-all) Evaṁ kho, gahapati, niketasārī hoti.

Kathañca, gahapati, aniketasārī hoti?
aniketasārī → S aketas-. (pts note) Rūpanimittaniketavisāravinibandhā kho, gahapati, tathāgatassa pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā;
anabhāvaṅkatā → anabhāvakatā (bj); anabhāvaṁ gatā (pts) | rūpanimittaniketavisāravinibandhā → rūpanimittaniketasāravinibandhā (pts) | Rūpanimittaniketasāravinibandhā → S -vinibandhaṁ; Bp same reading as above, n. 3. (pts note) tasmā tathāgato aniketasārīti vuccati.
vuccati → (bj) Saddanimitta …
Saddanimittagandhanimittarasanimittaphoṭṭhabbanimittadhammanimittaniketasāravinibandhā → Bp -niketavisāravinibandhā, S -niketavisārivini bandhā. (pts note) gandhanimitta … rasanimitta … phoṭṭhabbanimitta … dhammanimittaniketavisāravinibandhā kho, gahapati, tathāgatassa pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā;
anabhāvaṅkatā → anabhāvakatā (bj) | tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā → tālāvatthugatā anabhāvaṁ gatā (pts) | tālāvatthukatā → tālavatthukatā (bj: a.nid) | āyatiṁ → S āyati as often. (pts note) tasmā tathāgato aniketasārīti vuccati. Evaṁ kho, gahapati, aniketasārī hoti.

Kathañca, gahapati, gāme santhavajāto hoti?
gāme → kāme (sya-all) | gāme → Si kāme, as above and below. (pts note) | santhavajāto → Bp sandhavaj-; S santaj-, here and below. (pts note) Idha, gahapati, ekacco bhikkhu gihīhi saṁsaṭṭho viharati sahanandī sahasokī, sukhitesu sukhito, dukkhitesu dukkhito, uppannesu kiccakaraṇīyesu attanā voyogaṁ āpajjati.
bhikkhu → (sya-all, pts) | ekacco → Bp S ad. bhikkhu (om. in Saṁ.). (pts note) | gihīhi → S gihi (= gihī as B in Saṁ.). (pts note) Evaṁ kho, gahapati, gāme santhavajāto hoti.
gāme → kāme (sya-all)

Kathañca, gahapati, gāme na santhavajāto hoti?
gāme → kāme (sya-all) Idha, gahapati, ekacco bhikkhu gihīhi asaṁsaṭṭho viharati na sahanandī na sahasokī, na sukhitesu sukhito, na dukkhitesu dukkhito, uppannesu kiccakaraṇīyesu na attanā voyogaṁ āpajjati.
ekacco → (sya-all, pts) | gahapati → Bp S ad. ekacco (om. in Saṁ.). (pts note) | gihīhi → S gīhinaṁ. (pts note) | asaṁsaṭṭho → S saṁsaṭṭho. (pts note) Evaṁ kho, gahapati, gāme na santhavajāto hoti.
gāme → kāme (sya-all)

Kathañca, gahapati, kāmehi aritto hoti?
kāmehi → S gāmehi. (pts note) | aritto → S aditto. (pts note) Idha, gahapati, ekacco bhikkhu kāmesu avītarāgo hoti avigatacchando avigatapemo avigatapipāso avigatapariḷāho avigatataṇho.
bhikkhu → (sya-all, pts) | avigata → avīta (bj: syā, machasaṁ, PTS) | ekacco → Bp S ad. bhikkhu. (pts note) | avītarāgo → S vītarāgo.--Saṁ. has avigata- throughout. (pts note) | avītachando → S avigatachando. (pts note) | avītapemo → Bp avigatapemo; S om. (pts note) | avītapipāso → Bp avigatapipāso; S om. (pts note) | avītataṇho → Bp S avigata-. (pts note) Evaṁ kho, gahapati, kāmehi aritto hoti.
aritto → S alitto. (pts note)

Kathañca, gahapati, kāmehi ritto hoti?
ritto → S ditto, here and below. (pts note) Idha, gahapati, ekacco bhikkhu kāmesu vītarāgo hoti vigatacchando vigatapemo vigatapipāso vigatapariḷāho vigatataṇho.
ekacco → (sya-all, pts) | vigatachando → vīta (bj: syā, machasaṁ, PTS) | gahapati → Bp S ad. ekacco. (pts note) | vītachando → S ad. hoti. (pts note) | vītataṇho → Bp S vigata-. (pts note) Evaṁ kho, gahapati, kāmehi ritto hoti.

Kathañca, gahapati, purakkharāno hoti?
purakkharāno → purekkharāno (cck, sya-all, pts) | purekkharāno → S surah- (= purak-). (pts note) Idha, gahapati, ekaccassa bhikkhuno evaṁ hoti—
bhikkhuno → (sya-all, pts) | ekaccassa → Bp S ad. bhikkhuno. (pts note) ‘evaṁrūpo siyaṁ anāgatamaddhānan’ti …
anāgatamaddhānanti → anāgatamaddhānanti na tattha nandiṁ samannāneti (bj); anāgatamaddhānanti tattha nandiṁ samannāneti (cck); anāgatamaddhānanti tattha nandiṁ samanvāgameti (sya-all) | samannāneti → samanvāgameti (bj: syā, PTS) | siyaṁ → S siyā sometimes. (pts note) ‘evaṁvedano siyaṁ … evaṁsañño siyaṁ …
siyaṁ → sayaṁ (bj) evaṁsaṅkhāro siyaṁ … evaṁviññāṇo siyaṁ anāgatamaddhānan’ti …
anāgatamaddhānanti → anāgatamaddhānanti na tattha nandiṁ samannāneti (bj); anāgatamaddhānanti tattha nandiṁ samannāneti (cck); anāgatamaddhānanti tattha nandiṁ samanvāgameti (sya-all) | samanvāgameti → Bp S samannāneti. (pts note) evaṁ kho, gahapati, purakkharāno hoti.
purakkharāno → purekkharāno (cck, sya-all, pts) | purekkharāno → S purak-. (pts note)

Kathañca, gahapati, apurakkharāno hoti?
apurakkharāno → apurekkharāno (cck, sya-all, pts) | apurekkharāno → S apurak-. (pts note) Idha, gahapati, ekaccassa bhikkhuno na evaṁ hoti—
na → (cck) | bhikkhuno na → (pts) | ekaccassa → Bp S ad. bhikkhuno.--Saṁ. (except S) has na evaṁ hoti. (pts note) ‘evaṁrūpo siyaṁ anāgatamaddhānan’ti …
anāgatamaddhānanti → anāgatamaddhānanti na tattha nandiṁ samannāneti (cck); anāgatamaddhānanti tattha nandiṁ na samanvāgameti (sya-all) | ti → Bp ad. na. (pts note) | nandiṁ → -4 S om. (pts note) | samanvāgameti → S om. (pts note) ‘evaṁvedano siyaṁ … evaṁsañño siyaṁ … evaṁsaṅkhāro siyaṁ … evaṁviññāṇo siyaṁ anāgatamaddhānan’ti …
anāgatamaddhānanti → anāgatamaddhānanti na tattha nandiṁ samannāneti (cck); anāgatamaddhānanti tattha nandiṁ na samanvāgameti (sya-all) | tattha → Bp ad. na. (pts note) | nandiṁ → S nandi. (pts note) | na → Bp S om. (pts note) | samanvāgameti → Bp S samannāneti. (pts note) evaṁ kho, gahapati, apurakkharāno hoti.
apurakkharāno → apurekkharāno (cck, sya-all, pts)

Kathañca, gahapati, kathaṁ viggayha janena kattā hoti? Idha, gahapati, ekacco evarūpiṁ kathaṁ kattā hoti—
evarūpiṁ → bhikkhu evarūpaṁ (bj) | evarūpiṁ → Bp S evarūpi here and below. (pts note) ‘na tvaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānāsi, ahaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānāmi, kiṁ tvaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānissasi, micchāpaṭipanno tvamasi, ahamasmi sammāpaṭipanno, sahitaṁ me, asahitaṁ te, pure vacanīyaṁ pacchā avaca, pacchā vacanīyaṁ pure avaca, adhiciṇṇaṁ te viparāvattaṁ, āropito te vādo, niggahito tvamasi, cara vādappamokkhāya, nibbeṭhehi vā sace pahosī’ti.
pe → Bp and Saṁ. om. pe and have the text in full: ahaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānāmi, kiṁ tvaṁ imam dhammavinayaṁ ājānissasi? micchāpaṭipanno tvam asi, aham asmi sammāpaṭipatino; sahitaṁ me, asahitaṁ te; pure vacaniyaṁ pacchā avaca; pacchā vacanīyaṁ pure avaca; adhiciṇṇan te viparāvattaṁ; āropito te vādo, niggahito 'si; cara vādapamokkhāya. (pts note) Evaṁ kho, gahapati, kathaṁ viggayha janena kattā hoti.

Kathañca, gahapati, kathaṁ na viggayha janena kattā hoti? Idha, gahapati, ekacco na evarūpiṁ kathaṁ kattā hoti—
ekacco → ekacco bhikkhu (bj); bhikkhu (sya-all) | evarūpiṁ → evarūpaṁ (bj) | hoti → hotī (pts) ‘na tvaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānāsi …pe… nibbeṭhehi vā sace pahosī’ti.
nibbeṭhehi → nibbedhehi (sya-all, pts) Evaṁ kho, gahapati, na viggayha janena kattā hoti.
gahapati → gahapati kathaṁ (bj, sya-all, pts) Iti kho, gahapati, yaṁ taṁ vuttaṁ bhagavatā aṭṭhakavaggiye māgaṇḍiyapañhe—
māgaṇḍiyapañhe → māgandiya pañhe (bj) | aṭṭhakavaggiye → aṭṭhakavaggike (cck) | aṭṭhakavaggiye māgaṇḍiyapañhe okaṁ pahāya → aṭṭhakavaggike māgandiyapañhe okampahāya (sya-all) | aṭṭhakavaggiye māgaṇḍiyapañhe okaṁ → aṭṭhakavaggike māgaṇḍikapañhe okam (pts)

‘Okaṁ pahāya aniketasārī, gāme akubbaṁ muni santhavāni;
gāme → kāme (sya-all) | santhavāni → santhavānī (sya-all, pts) | santhavānī → Bp sandhavāni; S santavāni, as above and below. (pts note) Kāmehi ritto apurakkharāno, kathaṁ na viggayha janena kayirā’ti.
apurakkharāno → apurekkharāno (bj, cck, sya-all, pts) | ritto → S ditto. (pts note) kayirā → Bp kāriyā. (pts note)

Imassa kho, gahapati, bhagavatā saṅkhittena bhāsitassa evaṁ vitthārena attho daṭṭhabbo”ti.
daṭṭhabboti tenāha → daṭṭhabbo ten āha (pts) | daṭṭhabbo”ti → khandhasaṁyutta > nakulapituvagga (bj note) | attho → Bp S om. (pts note) | daṭṭhabbo → Bp S ad. ti. (pts note)

Tenāha bhagavā—

“Okaṁ pahāya aniketasārī, gāme akubbaṁ muni santhavāni;
gāme → kāme (sya-all) | santhavāni → santhavānī (sya-all, pts) Kāmehi ritto apurakkharāno, kathaṁ na viggayha janena kayirā”ti.
apurakkharāno → apurekkharāno (bj, cck, sya-all, pts) viggayha → -3 S aviggayha. (pts note) | kayirā → Bp kāriyā; S kasira. (pts note)

Yehi vivitto vicareyya loke, Na tāni uggayha vadeyya nāgo;
vadeyya → careyya (bj: manupa) | vadeyya → S careyya. (pts note) Elambujaṁ kaṇḍakavārijaṁ yathā, Jalena paṅkena canūpalittaṁ;
kaṇḍakavārijaṁ → kaṇṭakaṁ vārijaṁ (bj); kaṇṭakavārijaṁ (pts-vp-pli1) | kaṇḍakavārijaṁ → kaṇṭakavārijaṁ (sya-all) | vārijaṁ → kaṇṭakavārijaṁ (bj: machasaṁ) | kaṇḍakavārijaṁ → kaṇṭakaṁ vārijaṁ (cck: sī.) | elambujaṁ → S elaṁpujaṁ. (pts note) | kaṇṭakavārijaṁ → Bp kaṇṭhaka-; S kabbakarījaṁ. (pts note) Evaṁ munī santivādo agiddho, Kāme ca loke ca anūpalitto.
santivādo → santivado (sya-all, pts) | santivado → PTS santivādo. (pts note)

Yehi vivitto vicareyya loketi. Yehīti yehi diṭṭhigatehi.
yehi → (sya-all) | yehi → Si om. (pts note) Vivittoti kāyaduccaritena ritto vivitto pavivitto, vacīduccaritena …
ritto → vitto (sya-all, pts) | vitto → Bp ritto; S dito (=ritto). (pts note) | vivitto → S pavivitto ti. (pts note) manoduccaritena … rāgena …pe… sabbākusalābhisaṅkhārehi ritto vivitto pavivitto.
sabbākusalābhisaṅkhārehi → sabbākusaḍalābhiṅkhārehi (bj) | ritto → vitto (sya-all, pts) | sabbākusalābhisaṁkhārehi → S sabbakusalasaṁkhārā[b]hisaṁkāreṇa. (pts note) | vitto → Bp S ritto. (pts note) | pavivitto → S om. (pts note) Vicareyyāti vicareyya vihareyya iriyeyya vatteyya pāleyya yapeyya yāpeyya.
iriyeyya → irīyeyya (bj) | vicareyya → careyya (sya-all) | vicareyyāti vicareyya → vicareyyā ti careyya (pts) Loketi manussaloketi— yehi vivitto vicareyya loke.
loke → loko (bj)

Na tāni uggayha vadeyya nāgoti. Nāgoti āguṁ na karotīti— nāgo, na gacchatīti— nāgo, nāgacchatīti— nāgo. Kathaṁ āguṁ na karotīti— nāgo? Āgū vuccanti pāpakā akusalā dhammā saṅkilesikā ponobhavikā sadarā dukkhavipākā āyatiṁ jātijarāmaraṇiyā.
āgū → āgu (bj, sya-all, pts) | jātijarāmaraṇiyā → jātijarāmaraṇīyā (sya-all, pts) | sadarā → saddarā (bj: a.nid)

Āguṁ na karoti kiñci loke,
karoti → karotīti (sya-all, pts) (sabhiyāti bhagavā) Sabbasaññoge visajja bandhanāni; sabbattha na sajjatī vimutto,
sabbasaṁyoge → S sabbasaññogavisajjanānibbatanani. (pts note) sajjatī → sajjati (sya-all, pts) Nāgo tādi pavuccate tathattā.
pavuccate tathattā → vuccate tathattāti (sya-all) | pavuccate → vuccate (pts) | pavuccate → vuccate (bj: syā, PTS) | tathattā → suttanipāta > sabhiyasutta (bj note) | vuccate → S pavuccate. (pts note) | tathattā → S taṁsattā. (pts note) | ti → Bp om. (pts note)

Evaṁ āguṁ na karotīti— nāgo.

Kathaṁ na gacchatīti— nāgo?
nāgo → S ad. nagā (=nāgo?) (pts note) Na chandāgatiṁ gacchati, na dosāgatiṁ gacchati, na mohāgatiṁ gacchati, na bhayāgatiṁ gacchati, na rāgavasena gacchati, na dosavasena gacchati, na mohavasena gacchati, na mānavasena gacchati, na diṭṭhivasena gacchati, na uddhaccavasena gacchati, na vicikicchāvasena gacchati, nānusayavasena gacchati, na vaggehi dhammehi yāyati nīyati vuyhati saṁharīyati.
nānusayavasena → na anusayavasena (bj, sya-all, pts) | saṁharīyati → saṁhariyati (sya-all, pts) Evaṁ na gacchatīti— nāgo.

Kathaṁ nāgacchatīti— nāgo? Sotāpattimaggena ye kilesā pahīnā te kilese na puneti na pacceti na paccāgacchati.
kilese → kilesā (bj) | paccāgacchati → kilesā punenti, na paccenti, na paccāgacchanti (bj: sīmu10) Sakadāgāmimaggena … anāgāmimaggena … arahattamaggena ye kilesā pahīnā te kilese na puneti na pacceti na paccāgacchati. Evaṁ nāgacchatīti— nāgo.

Na tāni uggayha vadeyya nāgoti. Nāgo na tāni diṭṭhigatāni gahetvā uggahetvā gaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvā vadeyya katheyya bhaṇeyya dīpayeyya vohareyya;
diṭṭhigatāni → Si om. (pts note) | vohareyya → S ad. ti. (pts note) “sassato loko …pe…
loko → loko asassato loko (sya-all, pts) | loko → Bp S om. (pts note) neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan”ti vadeyya katheyya bhaṇeyya dīpayeyya vohareyyāti— na tāni uggayha vadeyya nāgo.

Elambujaṁ kaṇḍakavārijaṁ yathā, jalena paṅkena canūpalittanti.
kaṇḍakavārijaṁ → kaṇṭakaṁ vārijaṁ (bj); kaṇṭakavārijaṁ (sya-all, pts) | kaṇṭakavārijaṁ → Bp kaṇṭhaka-; S kaṇḍaka-. (pts note) Elaṁ vuccati udakaṁ, ambujaṁ vuccati padumaṁ, kaṇḍako vuccati kharadaṇḍo, vāri vuccati udakaṁ, vārijaṁ vuccati padumaṁ vārisambhavaṁ, jalaṁ vuccati udakaṁ, paṅko vuccati kaddamo.
kaṇḍako → kaṇṭako (bj, sya-all, pts) | elaṁ → elaṁ vuccati udakaṁ ambu (sya-all, pts) | padumaṁ → padumaṁ vārijaṁ (sya-all, pts) | udakaṁ → -10 Bp S om. (pts note) | Kaṇṭako → Bp S kaṇṭhako. (pts note) | kharadaṇḍo → S khara. (pts note) | Vārijaṁ → S vāri. (pts note) | vārijaṁ → Bp S om. (pts note) | vārisambhavaṁ → S vārisabha. (pts note) Yathā padumaṁ vārijaṁ vārisambhavaṁ jalena ca paṅkena ca na limpati na palimpati na upalimpati, alittaṁ asaṁlittaṁ anupalittanti—
limpati → lippati (bj) | palimpati na upalimpati → saṁlippati nūpalippati (bj); saṁlimpati nupalimpati (sya-all) | saṁlippati → upalimpati (bj: sīmu11); saṁlimpati (bj: a.nid) | vārijaṁ → Si om. (pts note) | saṁlimpati → -6 Bp om. (pts note) | upalimpati → -7 Bp na palimpati. (pts note) elambujaṁ kaṇḍakavārijaṁ yathā jalena paṅkena canūpalittaṁ.
kaṇḍakavārijaṁ → kaṇṭakaṁ vārijaṁ (bj); kaṇṭakavārijaṁ (sya-all, pts)

Evaṁ munī santivādo agiddho, kāme ca loke ca anūpalittoti.
santivādo → santivado (sya-all, pts) Evanti opammasaṁpaṭipādanaṁ.
opammasaṁpaṭipādanaṁ → opammasampaṭipādanā (sya-all) | opammasampaṭipādanā → Bp opammaṁpatipādānaṁ. (pts note) Munīti. Monaṁ vuccati ñāṇaṁ …pe… saṅgajālamaticca so muni. Santivādoti santivādo muni tāṇavādo leṇavādo saraṇavādo abhayavādo accutavādo amatavādo nibbānavādoti—
leṇavādo → lenavādo (bj) | santivādoti → santivadoti (sya-all, pts) | abhayavādo → (pts) | saraṇavādo → Bp S ad. abhayavādo. (pts note) evaṁ muni santivādo.
muni → munī (bj) | muni santivādo → munī santivado (sya-all) | santivādo agiddhoti → santivado agiddho ti (pts) Agiddhoti. Gedho vuccati taṇhā. Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ. Yasseso gedho pahīno samucchinno vūpasanto paṭipassaddho abhabbuppattiko ñāṇagginā daḍḍho so vuccati agiddho.
yasseso → yassa so (bj, pts) | so → -10 Bp S yass'; eso. (pts note) So rūpe agiddho, sadde … gandhe … rase … phoṭṭhabbe … kule … gaṇe … āvāse … lābhe … yase … pasaṁsāya … sukhe … cīvare … piṇḍapāte … senāsane … gilānapaccayabhesajjaparikkhāre … kāmadhātuyā … rūpadhātuyā … arūpadhātuyā … kāmabhave … rūpabhave … arūpabhave … saññābhave … asaññābhave … nevasaññānāsaññābhave … ekavokārabhave … catuvokārabhave … pañcavokārabhave … atīte … anāgate … paccuppanne … diṭṭhasutamutaviññātabbesu dhammesu agiddho agadhito amucchito anajjhosanno, vītagedho vigatagedho cattagedho vantagedho muttagedho pahīnagedho paṭinissaṭṭhagedho, vītarāgo vigatarāgo cattarāgo vantarāgo muttarāgo pahīnarāgo paṭinissaṭṭharāgo, nicchāto nibbuto sītibhūto sukhappaṭisaṁvedī brahmabhūtena attanā viharatīti—
anajjhosanno → anajjhopanno (bj, sya-all, pts-vp-pli1); anajjhāpanno (si) | senāsane gilānapaccayabhesajjaparikkhāre → senāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāre (bj) | saññābhave asaññābhave → (bj) | agadhito → agathito (bj) | pahīnagedho → (bj) | sītibhūto sukhappaṭisaṁvedī → sītībhūto sukhapaṭisaṁvedī (bj) | vigatagedho → (sya-all, pts) | vigatarāgo → (sya-all, pts) | yase → yaso (bj: sīmu11) | anajjhopanno → anajjhāpanno (bj: sīmu11) | anajjhosanno → anajjhāpanno (cck: sī.); anajjhopanno (cck: syā.) | kule → S kusale. (pts note) | nevasaññānāsaññābhave → S nevasaññābhave nāsaññābhave. (pts note) | amucchito → S samucchito. (pts note) | anajjhopanno → S anajjhāpanno. (pts note) | vītagedho → Bp S ad. vigatagedho. (pts note) | muttagedho → S om. (pts note) | vītarāgo → Bp S ad. vigatarāgo. (pts note) | muttarāgo → S ad. viṇṇarāgo. (pts note) | paṭinissaṭṭharāgo → S paṭippassaddharāgo. (pts note) | nicchāto → S nijjhāto. (pts note) | nibbuto → S om. (pts note) evaṁ muni santivādo agiddho.
muni → munī (bj) | muni santivādo → munī santivado (sya-all, pts)

Kāme ca loke ca anūpalittoti.
anūpalitto → Bp anuppalitto. (pts note) Kāmāti udānato dve kāmā— vatthukāmā ca kilesakāmā ca …pe… ime vuccanti vatthukāmā …pe… ime vuccanti kilesakāmā.
vuccanti → S vuccati. (pts note) Loketi apāyaloke manussaloke devaloke khandhaloke dhātuloke āyatanaloke. Lepāti dve lepā—
lepāti → lepoti (sya-all, pts) | Lepo → Bp S lepā. (pts note) taṇhālepo ca diṭṭhilepo ca …pe… ayaṁ taṇhālepo …pe… ayaṁ diṭṭhilepo. Muni taṇhālepaṁ pahāya diṭṭhilepaṁ paṭinissajjitvā kāme ca loke ca na limpati na palimpati na upalimpati, alitto apalitto anupalitto nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti—
limpati → lippati (bj) | palimpati → palippati (bj) | upalimpati → upalippati (bj) | apalitto → asaṁlitto (bj, sya-all, pts) | vimariyādikatena → vimariyādīkatena (bj) | palimpati na upalimpati → saṁlimpati nupalimpati (sya-all) | nissaṭo → nissaṭṭho (sya-all, pts) | nissaṭo → nissato (bj: a.nid) | saṁlimpati → Bp S palimpati. (pts note) | n → Bp S na upa-. (pts note) | nissaṭṭho → S nissaṭo. (pts note) evaṁ munī santivādo agiddho, kāme ca loke ca anūpalitto.
santivādo → santivado (sya-all, pts) | santivado → S santavādo. (pts note)

Tenāha bhagavā—

“Yehi vivitto vicareyya loke, na tāni uggayha vadeyya nāgo;
vicareyya → careyya (pts) | careyya → S vicareyya. (pts note) Elambujaṁ kaṇḍakavārijaṁ yathā, jalena paṅkena canūpalittaṁ;
kaṇḍakavārijaṁ → kaṇṭakaṁ vārijaṁ (bj); kaṇṭakavārijaṁ (sya-all, pts) Evaṁ munī santivādo agiddho, kāme ca loke ca anūpalitto”ti.
santivādo → santivado (sya-all, pts)

Na vedagū diṭṭhiyāyako na mutiyā, Sa mānameti na hi tammayo so;
diṭṭhiyāyako → diṭṭhiyā (bj, sya-all, pts-vp-pli1, csp1ed) | mutiyā → mutiya (pts) | diṭṭhiyā → diṭṭhiyāyako (ka. aṭṭha.) su. ni. 852 (cck note) tammayo → kammayo (bj: manupa) | tammayo → S kammayo. (pts note) Na kammunā nopi sutena neyyo, Anūpanīto sa nivesanesu.
kammunā → kammanā (bj: a.nid) | kammunā → S kammanā. (pts note) sa → so (bj: suni) | sa → S so. (pts note)

Na vedagū diṭṭhiyāyako na mutiyā, sa mānametīti.
vedagū diṭṭhiyāyako → vedayū diṭṭhiyā (pts) Nāti paṭikkhepo. Vedagūti. Vedo vuccati catūsu maggesu ñāṇaṁ, paññā paññindriyaṁ paññābalaṁ dhammavicayasambojjhaṅgo vīmaṁsā vipassanā sammādiṭṭhi.
vedo → vedaṁ (bj) | catūsu → catusu (bj) | Vedo → Bp S vedā. (pts note) Tehi vedehi jātijarāmaraṇassa antagato antappatto, koṭigato koṭippatto, pariyantagato pariyantappatto, vosānagato vosānappatto, tāṇagato tāṇappatto, leṇagato leṇappatto, saraṇagato saraṇappatto, abhayagato abhayappatto, accutagato accutappatto, amatagato amatappatto, nibbānagato nibbānappatto, vedānaṁ vā antaṁ gatoti vedagū, vedehi vā antaṁ gatoti vedagū, sattannaṁ vā dhammānaṁ viditattā vedagū, sakkāyadiṭṭhi viditā hoti, vicikicchā viditā hoti, sīlabbataparāmāso vidito hoti, rāgo vidito hoti, doso vidito hoti, moho vidito hoti, māno vidito hoti, viditāssa honti pāpakā akusalā dhammā saṅkilesikā ponobhavikā sadarā dukkhavipākā āyatiṁ jātijarāmaraṇiyā.
leṇagato leṇappatto → lenagato lenappatto (bj) | vā → (bj) | antaṁ gatoti → antagatoti (sya-all, pts) | viditāssa → viditassa (sya-all, pts) | jātijarāmaraṇiyā → jātijarāmaraṇīyā (sya-all, pts) | sadarā → saddārā (bj: a.nid) | accutappatto → Bp om. (pts note) | sīlabbataparāmāso → Si sīlabbatta-. (pts note) | hoti → -1 S om. (pts note) | jātijarāmaraṇīyā → Bp S jarāmaraṇīyā. (pts note)

Vedāni viceyya kevalāni,
viceyya → S viniceyya. (pts note) (sabhiyāti bhagavā) Samaṇānaṁ yānīdhatthi brāhmaṇānaṁ; sabbavedanāsu vītarāgo,
yānīdhatthi → yāni patthi (sya-all) | yāni’dhatthi → yānīpatthi (bj: machasaṁ, PTS) | atthi → -6 Bp yāni-d-atthi?; S yāni vatti. (pts note) sabba → sabbāsu (bj: suni) Sabbaṁ vedamaticca vedagū soti.
sabba → sabbaṁ (bj: suni) | so”ti → suttanipāta > sabhiyasutta (bj note)

Na diṭṭhiyāti tassa dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni pahīnāni samucchinnāni vūpasantāni paṭipassaddhāni abhabbuppattikāni ñāṇagginā daḍḍhāni.
dvāsaṭṭhi → dvāsaṭṭhī (sya-all, pts) | paṭipassaddhāni → S passaḍḍhāni. (pts note) So diṭṭhiyā na yāyati na nīyati na vuyhati na saṁharīyati, napi taṁ diṭṭhigataṁ sārato pacceti na paccāgacchatīti—
saṁharīyati → saṁhariyati (sya-all) | saṁharīyati napi → saṁhariyati na pi (pts) | saṁhariyati → Bp saṁhariyyati. (pts note) | na → Si om. (pts note) na vedagū diṭṭhiyā. Na mutiyāti mutarūpena vā parato ghosena vā mahājanasammutiyā vā mānaṁ neti na upeti na upagacchati na gaṇhāti na parāmasati nābhinivisatīti—
mutiyāti → mutiyā sa mānametīti (bj, sya-all) | parato ghosena → paraghosena (sya-all, pts) | vā → vā na (sya-all, pts) | neti → eti (sya-all, pts) | etī → -10 Bp S om.; Si sa mānetī. (pts note) | Mutarūpena → S mutir-. (pts note) | vā → S ad. yo. (pts note) | na → S om. (pts note) | eti → Bp S neti. (pts note) na vedagū diṭṭhiyāyako na mutiyā sa mānameti.

Na hi tammayo soti na taṇhāvasena diṭṭhivasena tammayo hoti tapparamo tapparāyaṇo.
taṇhāvasena → taṇhāvasena na (bj) | tapparāyaṇo → tapparāyano (cck, sya-all, pts) | na → Si S om. (pts note) | tapparāyano → S tamp-, here and below. (pts note) Yato taṇhā ca diṭṭhi ca māno cassa pahīnā honti ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā ettāvatā na tammayo hoti na tapparamo na tapparāyaṇoti—
cassa → ca assa (bj) | anabhāvaṅkatā → anabhāvakatā (bj); anabhāvaṅgatā (sya-all, pts) | tapparāyaṇoti → tapparāyanoti (cck) | tapparāyaṇoti sa mānameti → tapparāyanoti (sya-all, pts) | tālāvatthukatā → tālavatthukatā (bj: a.nid) | ca → Bp c'; assa? (pts note) | pahīnā → S sampahīnā. (pts note) | honti → S hoti. (pts note) | gatā → Bp anabhāvaṁkatā; S anabhavakagatā. (pts note) | tapparamo → S ad. hoti. (pts note) | ti → Bp S ad. sa mānam eti. (pts note) sa mānameti na hi tammayo so.
sa mānameti → (bj)

Na kammunā nopi sutena neyyoti. Na kammunāti puññābhisaṅkhārena vā apuññābhisaṅkhārena vā āneñjābhisaṅkhārena vā na yāyati na nīyati na vuyhati na saṁharīyatīti—
apuññābhisaṅkhārena → apuññābhiṅkhārena (bj) | saṁharīyatīti → saṁhariyatīti (sya-all, pts) | āneñjābhisaṅkhārena → āṇeñjābhisaṁkhārena (pts) | kammunā → S ad. pi. (pts note) | niyyati → S nīyati. (pts note) na kammunā. Nopi sutena neyyoti sutasuddhiyā vā parato ghosena vā mahājanasammutiyā vā na yāyati na nīyati na vuyhati na saṁharīyatīti—
parato ghosena → paraghosena (sya-all, pts) | saṁharīyatīti → saṁhariyatīti (sya-all, pts) | niyyati → S niyati. (pts note) | vuyhati → -14 Bp Si om. (pts note) | saṁhariyatī → Bp saṁhariyyatī. (pts note) na kammunā nopi sutena neyyo.

Anūpanīto sa nivesanesūti.
nivesanesūti upayāti → nivesanesū ti upayo ti (pts) | Anūpanīto → Bp anuppanīto, here and below. (pts note) | sa → S so. (pts note) | Upayo → Bp upāyā. (pts note) Upayāti dve upayā—
upayāti → upayoti (sya-all) taṇhūpayo ca diṭṭhūpayo ca …pe…
taṇhūpayo → taṇhāupayo (bj); taṇhupayo (pts) | diṭṭhūpayo → diṭṭhiupayo (bj); diṭṭhupayo (pts) ayaṁ taṇhūpayo …pe…
taṇhūpayo → taṇhāupayo (bj); taṇhupayo (pts) ayaṁ diṭṭhūpayo.
diṭṭhūpayo → diṭṭhiupayo (bj); diṭṭhupayo (pts) Tassa taṇhūpayo pahīno, diṭṭhūpayo paṭinissaṭṭho.
taṇhūpayo → taṇhāupayo (bj); taṇhupayo (pts) | diṭṭhūpayo → diṭṭhiupayo (bj); diṭṭhupayo (pts) Taṇhūpayassa pahīnattā, diṭṭhūpayassa paṭinissaṭṭhattā so nivesanesu anūpanīto anupalitto anupagato anajjhosito anadhimutto nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti—
vimariyādikatena → vimariyādīkatena (bj) | nissaṭo → nissaṭṭho (sya-all, pts) | taṇhūpayassa → taṇhupayassa (pts) | diṭṭhūpayassa → diṭṭhupayassa (pts) | anūpanīto → anupanīto (pts) | anajjhosito → anajjhesito (bj: sīmu11) | nissaṭṭho → S nissaṭo as always. (pts note) anūpanīto sa nivesanesu.

Tenāha bhagavā—

“Na vedagū diṭṭhiyāyako na mutiyā, sa mānameti na hi tammayo so; Na kammunā nopi sutena neyyo, anūpanīto sa nivesanesū”ti.

Saññāvirattassa na santi ganthā, Paññāvimuttassa na santi mohā;
ganthā → gandhā (bj: manupa) | ganthā → Bp S gandhā as always. (pts note) Saññañca diṭṭhiñca ye aggahesuṁ, Te ghaṭṭayantā vicaranti loke.
saññañ → Si paññañ. (pts note) | aggahesuṁ → S aggaheyyuṁ, later aggahesuṁ. (pts note) ghaṭṭayantā → ghaṭṭamānā (si, csp1ed) | ghaṭṭayantā → ghaṭṭamānā (cck) | ghaṭṭayantā → ghaṭṭamānā (bj: sīmu11, machasaṁ) | vicaranti → vivadanti (bj: sī.pāsi) | ghaṭṭamānā → ghaṭṭayantā (syā.) su. ni. 853 (cck note) | ghaṭṭayantā → S ghaṭṭamānā as Bp below. (pts note) | vicaranti → Si vivadanti, later vicaranti. (pts note)

Saññāvirattassa na santi ganthāti. Yo samathapubbaṅgamaṁ ariyamaggaṁ bhāveti tassa ādito upādāya ganthā vikkhambhitā honti, arahatte patte arahato ganthā ca mohā ca nīvaraṇā ca kāmasaññā byāpādasaññā vihiṁsāsaññā diṭṭhisaññā ca pahīnā honti ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammāti—
anabhāvaṅkatā → anabhāvakatā (bj); anabhāvaṅgatā (sya-all, pts) | arahatte patte → arahattappatte (sya-all, pts) | ca → (sya-all) | ariyamaggaṁ → ariyadhammaṁ (bj: sīmu11) | patte → arahattappatte (bj: sīmu11, syā, PTS) | gatā → Bp S anabhāvaṁkatā as often. (pts note) | āyatiṁ → S āyati. (pts note) saññāvirattassa na santi ganthā.

Paññāvimuttassa na santi mohāti. Yo vipassanāpubbaṅgamaṁ ariyamaggaṁ bhāveti, tassa ādito upādāya mohā vikkhambhitā honti, arahatte patte arahato mohā ca ganthā ca nīvaraṇā ca kāmasaññā byāpādasaññā vihiṁsāsaññā diṭṭhisaññā ca pahīnā honti ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammāti—
tassa ādito → tassādito (bj) | anabhāvaṅkatā → anabhāvakatā (bj); anabhāvaṅgatā (sya-all) | arahatte patte → arahattappatte (sya-all, pts) | ca → (sya-all) | ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā → ucchinnamūlātālāvatthukatā anabhāvaṁ gatā (pts) | patte → arahattappatte (bj: sīmu11, syā, PTS) | arahattappatte → Bp arahattapatte; S arahatte matte. (pts note) | ca → Si S om. (pts note) paññāvimuttassa na santi mohā.
paññāvimuttassa → S saññāv-. (pts note)

Saññañca diṭṭhiñca ye aggahesuṁ, te ghaṭṭayantā vicaranti loketi.
ghaṭṭayantā → ghaṭṭamānā (cck) | ghaṭṭayantā → Bp S ghaṭṭamānā. (pts note) | vicaranti → Si vivadanti; S caranti. (pts note) Ye saññaṁ gaṇhanti kāmasaññaṁ byāpādasaññaṁ vihiṁsāsaññaṁ te saññāvasena ghaṭṭenti saṅghaṭṭenti.
saṁghaṭṭenti → Si om. (pts note) Rājānopi rājūhi vivadanti, khattiyāpi khattiyehi vivadanti, brāhmaṇāpi brāhmaṇehi vivadanti, gahapatīpi gahapatīhi vivadanti, mātāpi puttena vivadati, puttopi mātarā vivadati, pitāpi puttena vivadati, puttopi pitarā vivadati, bhātāpi bhātarā vivadati, bhaginīpi bhaginiyā vivadati, bhātāpi bhaginiyā vivadati, bhaginīpi bhātarā vivadati, sahāyopi sahāyena vivadati.
gahapatīpi → gahapatikāpi (bj) Te tattha kalahaviggahavivādamāpannā aññamaññaṁ pāṇīhipi upakkamanti, leḍḍūhipi upakkamanti, daṇḍehipi upakkamanti, satthehipi upakkamanti.
leḍḍūhipi → leḍḍuhipi (bj); leṭṭūhipi (mr) | kalahaviggahavivādamāpannā → kalahaviggahavivādāpannā (sya-all, pts) | daṇḍehipi upakkamanti satthehipi → satthehi pi (pts) | leḍḍūhipi → leṭṭūhipi (cck: ka.) | leḍḍūhi → S daṇḍehi. (pts note) | upakkamanti → S ukkamanti; Bp ad. daṇḍehi pi. (pts note) | upakkamanti → S ukkamanti. (pts note) Te tattha maraṇampi nigacchanti maraṇamattampi dukkhaṁ. Ye diṭṭhiṁ gaṇhanti “sassato loko”ti vā …pe… “neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā”ti vā te diṭṭhivasena ghaṭṭenti saṅghaṭṭenti, satthārato satthāraṁ ghaṭṭenti, dhammakkhānato dhammakkhānaṁ ghaṭṭenti, gaṇato gaṇaṁ ghaṭṭenti, diṭṭhiyā diṭṭhiṁ ghaṭṭenti, paṭipadāya paṭipadaṁ ghaṭṭenti, maggato maggaṁ ghaṭṭenti.
te → Bp S ad. te. (pts note) | saṁghaṭṭenti → Si S om. (pts note) | Satthārato → Bp sattharatho. (pts note) | gaṇato → S ad. ti. (pts note)

Atha vā te vivadanti, kalahaṁ karonti, bhaṇḍanaṁ karonti, viggahaṁ karonti, vivādaṁ karonti, medhagaṁ karonti—
te → S om. (pts note) | vivadanti → Bp S vippavadanti. (pts note) “na tvaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānāsi …pe…
pe → S tvaṁ. (pts note) nibbeṭhehi vā sace pahosī”ti.
nibbeṭhehi → nibbedhehi (sya-all, pts) | nibbeṭhehi → nibbedhehi (bj: PTS) Tesaṁ abhisaṅkhārā appahīnā; abhisaṅkhārānaṁ appahīnattā gatiyā ghaṭṭenti, niraye ghaṭṭenti, tiracchānayoniyā ghaṭṭenti, pettivisaye ghaṭṭenti, manussaloke ghaṭṭenti, devaloke ghaṭṭenti, gatiyā gatiṁ … upapattiyā upapattiṁ … paṭisandhiyā paṭisandhiṁ … bhavena bhavaṁ … saṁsārena saṁsāraṁ … vaṭṭena vaṭṭaṁ ghaṭṭenti saṅghaṭṭenti vadanti vicaranti viharanti iriyanti vattenti pālenti yapenti yāpenti.
vadanti → ghaṭṭentā caranti (bj) | iriyanti → irīyanti (bj) | pettivisaye → pittivisaye (sya-all, pts) | vadanti vicaranti → ghaṭṭentā caranti (sya-all) | appahīnattā → appahīnatta (pts) | saṅghaṭṭenti vadanti vicaranti → ghaṭṭentā caranti (pts) | ghaṭṭentā → ghaṭṭentāti padaṁ (bj: sīmu11, machasaṁ potthakesu na dissati.) | caranti → vadanti (bj: sīmu11, machasaṁ) | gatiyā → S ghatiyā. (pts note) | pittivisaye → S petti-. (pts note) | bhavaṁ → S bhavanaṁ. (pts note) | vaṭṭaṁ → -2 Si om. (pts note) | ghaṭṭenti → Bp samghaṭṭenti; S ghaṭṭenti. (pts note) | viharanti → Bp ad. vacaranti (=vicar-). (pts note) | iriyanti → S iriyenti. (pts note) | yāpenti → -1 S om. (pts note) Loketi apāyaloke …pe… āyatanaloketi—
dhātuloke → -19 Bp pe. (pts note) saññañca diṭṭhiñca ye aggahesuṁ te ghaṭṭayantā vicaranti loke.
ghaṭṭayantā → ghaṭṭamānā (cck) | saññañ → S sayañ. (pts note)

Tenāha bhagavā—

“Saññāvirattassa na santi ganthā, paññāvimuttassa na santi mohā;
Saññāvirattassa → S saññavimuttassatta. (pts note) | santi → -3 S om. (pts note) paññāvimuttassa → S saññā-. (pts note) Saññañca diṭṭhiñca ye aggahesuṁ, te ghaṭṭayantā vicaranti loke”ti.
ghaṭṭayantā → ghaṭṭamānā (cck) | ghaṭṭayantā → ghaṭṭamānā (bj: sīmu11, machasaṁ) | ghaṭṭayantā → Bp S ghaṭṭamānā. (pts note) | NAVAMO → Bp S om. (pts note) | NIṬṬHITO → Bp S samatto navamo. (pts note)

Māgaṇḍiyasuttaniddeso navamo.