Atha mahābyūhasuttaniddesaṁ vakkhati—
mahābyūhasuttaniddesaṁ → mahāviyūhasuttaniddesaṁ (cck)

Ye kecime diṭṭhiparibbasānā, Idameva saccanti ca vādayanti;
saccanti ca vādayanti → saccanti pavādayanti (sya-all); saccanti ca pavādiyanti (pts-vp-pli1); saccanti vivādayanti (snp4.13:365 [Mahābyūhasutta]) | vādayanti → pavādiyanti (bj: PTS) | vādayanti → saccanti pavādayanti (cck: syā.) | pavādiyanti → S ca vādiyanti; PTS vivādiyanti and ca vādiyanti; see below. (pts note) Sabbeva te nindamanvānayanti, Atho pasaṁsampi labhanti tattha.

Ye kecime diṭṭhiparibbasānāti. Ye kecīti sabbena sabbaṁ sabbathā sabbaṁ asesaṁ nissesaṁ pariyādiyanavacanametaṁ—
pariyādiyanavacanametaṁ ye kecīti → pariyādāyavacanametaṁ yekecīti (sya-all) | pariyādiyanavacanametaṁ → pariyādāyavacanam etaṁ (pts) | pariyādāyavacanam → Bp pariyādiyanavacanam. (pts note) ye kecīti. Diṭṭhiparibbasānāti. Santeke samaṇabrāhmaṇā diṭṭhigatikā;
eke → S ad. te. (pts note) te dvāsaṭṭhiyā diṭṭhigatānaṁ aññataraññataraṁ diṭṭhigataṁ gahetvā uggahetvā gaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvā sakāya sakāya diṭṭhiyā vasanti saṁvasanti āvasanti parivasanti. Yathā agārikā vā gharesu vasanti, sāpattikā vā āpattīsu vasanti, sakilesā vā kilesesu vasanti;
agārikā → āgārikā (sya-all, pts) | sakilesā → Bp saṁkilesikā; S saṁkilese. (pts note) evamevaṁ santeke …pe…
āvasanti → -7 Bp pe. (pts note) parivasantīti— ye kecime diṭṭhiparibbasānā.

Idameva saccanti ca vādayantīti.
ca vādayantīti → pavādayantīti (sya-all) | pavādiyantī → Bp S ca vādayantī, and below. (pts note) “Sassato loko, idameva saccaṁ moghamaññan”ti vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti. “Asassato loko …pe… neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan”ti vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti— idameva saccanti ca vādayanti.
ca vādayanti → pavādayanti (sya-all)

Sabbeva te nindamanvānayantīti. Sabbeva te samaṇabrāhmaṇā nindameva anventi, garahameva anventi, akittimeva anventi;
anventi → S anvayanti. (pts note) sabbe ninditāyeva honti, garahitāyeva honti, akittitāyeva hontīti— sabbeva te nindamanvānayanti.

Atho pasaṁsampi labhanti tatthāti. Tattha sakāya diṭṭhiyā sakāya khantiyā sakāya ruciyā sakāya laddhiyā pasaṁsaṁ thomanaṁ kittiṁ vaṇṇahārikaṁ labhanti paṭilabhanti upagacchanti vindantīti—
upagacchanti → adhigacchanti (sya-all) | upagacchanti vindantīti → adhigacchanti vindantī ti (pts) | vaṇṇahārikaṁ → vaṇṇahāriyaṁ (bj: a.nid) | ti → -2 Bp upagacchantī ti; S upadhigacchantī ti. (pts note) atho pasaṁsampi labhanti tattha.

Tenāha so nimmito—

“Ye kecime diṭṭhiparibbasānā, idameva saccanti ca vādayanti;
ca vādayanti → pavādayanti (sya-all) | pavādiyanti → Bp ca vādayanti; S ca vādiyanti. (pts note) Sabbeva te nindamanvānayanti, atho pasaṁsampi labhanti tatthā”ti.

Appañhi etaṁ na alaṁ samāya, Duve vivādassa phalāni brūmi;
alaṁ → appañhetaṁ nālaṁ (bj: manupa) | alaṁ → -4 Bp S nālam here and below. (pts note) duve → S dve. (pts note) Etampi disvā na vivādayetha, Khemābhipassaṁ avivādabhūmiṁ.
etampi → evam pi (pts) | vivādayetha → vivādiyetha (pts) | evam → S etam, as PTS. (pts note) avivādabhūmiṁ appañhi → avivādabhummaṁ appaṁ hi (sya-all, pts) | avivādabhūmiṁ → avivādabhummaṁ (bj: PTS) | avivādabhummaṁ → Bp -bhūmaṁ (PTS -bhūmiṁ). (pts note)

Appañhi etaṁ na alaṁ samāyāti.
alaṁ → -8 Bp S nālaṁ. (pts note) Appañhi etanti appakaṁ etaṁ, omakaṁ etaṁ, thokakaṁ etaṁ, lāmakaṁ etaṁ, chatukkaṁ etaṁ, parittakaṁ etanti—
thokakaṁ → thokaṁ (bj, sya-all, pts) | chatukkaṁ → chattakaṁ (bj); jatukkaṁ (sya-all, pts) | ti → -9 Si om. (pts note) | omakaṁ → S lāmakaṁ. (pts note) | thokaṁ → Bp thokakaṁ; S thomakam. (pts note) appañhi etaṁ. Na alaṁ samāyāti nālaṁ rāgassa samāya, dosassa samāya, mohassa samāya, kodhassa … upanāhassa … makkhassa … paḷāsassa … issāya … macchariyassa … māyāya … sāṭheyyassa … thambhassa … sārambhassa … mānassa … atimānassa … madassa … pamādassa … sabbakilesānaṁ … sabbaduccaritānaṁ … sabbadarathānaṁ … sabbapariḷāhānaṁ … sabbasantāpānaṁ … sabbākusalābhisaṅkhārānaṁ samāya upasamāya vūpasamāya nibbānāya paṭinissaggāya paṭipassaddhiyāti—
sabbadarathānaṁ → (bj) | sabbākusalābhisaṅkhārānaṁ → sabbākusaḍalābhisaṅkhārānaṁ (bj) | nibbānāya → nibbāpanāya (bj: a.nid) appañhi etaṁ na alaṁ samāya.
etaṁ → -1 Bp appañ h'; etam as always; S appañ ñetaṁ. (pts note)

Duve vivādassa phalāni brūmīti.
Duve → S dve. (pts note) Diṭṭhikalahassa diṭṭhibhaṇḍanassa diṭṭhiviggahassa diṭṭhivivādassa diṭṭhimedhagassa dve phalāni honti— jayaparājayo hoti, lābhālābho hoti, yasāyaso hoti, nindāpasaṁso hoti, sukhadukkhaṁ hoti, somanassadomanassaṁ hoti, iṭṭhāniṭṭhaṁ hoti, anunayapaṭighaṁ hoti, ugghātinigghāti hoti, anurodhavirodho hoti.
nindāpasaṁso → nindāpasaṁsā (bj) Atha vā taṁ kammaṁ nirayasaṁvattanikaṁ, tiracchānayonisaṁvattanikaṁ, pettivisayasaṁvattanikanti brūmi ācikkhāmi desemi paññapemi paṭṭhapemi vivarāmi vibhajāmi uttānīkaromi pakāsemīti—
tiracchānayonisaṁvattanikaṁ pettivisayasaṁvattanikanti → tiracchānayonikasaṁvattanikaṁ pittivisayikasaṁvattanikanti (sya-all, pts) | paññapemi → paññāpemi (sya-all, pts) | tiracchānayonikasaṁvattanikaṁ → Bp tiracchānayonis-; S om. (pts note) | pittivisayikasaṁvattanikan → Bp S pittivisayas-. (pts note) | paññāpemi → S Si vḷ. paññapemi. (pts note) duve vivādassa phalāni brūmi.

Etampi disvā na vivādayethāti.
vivādiyethā → Bp vivādayethā. (pts note) Etampi disvāti etaṁ ādīnavaṁ disvā passitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā diṭṭhikalahesu diṭṭhibhaṇḍanesu diṭṭhiviggahesu diṭṭhivivādesu diṭṭhimedhagesūti—
ti → -7 Si om. (pts note) etampi disvā. Na vivādayethāti na kalahaṁ kareyya, na bhaṇḍanaṁ kareyya, na viggahaṁ kareyya, na vivādaṁ kareyya, na medhagaṁ kareyya, kalahaṁ bhaṇḍanaṁ viggahaṁ vivādaṁ medhagaṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya, kalahā bhaṇḍanā viggahā vivādā medhagā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti—
byantiṁ kareyya → byantīkareyya (bj, pts) | visaññutto vimariyādikatena → visaṁyutto vimariyādīkatena (bj) | nissaṭo → nissaṭṭho (sya-all); paṭinissaṭṭho (pts) | vivādayethāti → vivādiyethā ti (pts) | kalahabhaṇḍanaviggahavivādamedhagaṁ → -8 Bp S kalahaṁ . . . vivādaṁ medhagaṁ (S medhakaṁ). (pts note) | kalahabhaṇḍanaviggahavivādamedhagā → -9 Bp S kalahā . . . vivādā medhagā (S medhakā). (pts note) | assa → S om. (pts note) | paṭivirato → Si om. (pts note) | paṭinissaṭṭho → Bp nissaṭṭho; S nissaṭo. (pts note) | vimariyādikatena → Bp S viparyādi- as always. (pts note) etampi disvā na vivādayetha.
vivādayetha → vivādiyetha (pts) | vivādiyetha → S vivādayetha. (pts note)

Khemābhipassaṁ avivādabhūminti.
avivādabhūminti avivādabhūmiṁ → avivādabhummanti avivādabhummaṁ (sya-all, pts) Avivādabhūmiṁ vuccati amataṁ nibbānaṁ.
amataṁ nibbānaṁ → amatanibbānaṁ (sya-all, pts) Yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṁ.
sabbūpadhipaṭinissaggo → sabbupadhipaṭinissaggo (sya-all) Etaṁ avivādabhūmiṁ khemato tāṇato leṇato saraṇato abhayato accutato amatato nibbānato passanto dakkhanto olokento nijjhāyanto upaparikkhantoti—
leṇato → lenato (bj) | avivādabhūmiṁ → avivādabhummaṁ (sya-all, pts) khemābhipassaṁ avivādabhūmiṁ.
avivādabhūmiṁ → avivādabhummaṁ (sya-all) | avivādabhūmiṁ tenāha → avivādabhūmmaṁ ten āha (pts)

Tenāha bhagavā—

“Appañhi etaṁ na alaṁ samāya, duve vivādassa phalāni brūmi; Etampi disvā na vivādayetha, khemābhipassaṁ avivādabhūmin”ti.
vivādayetha → vivādiyetha (pts) | vivādiyetha → Bp vivādayetha. (pts note) avivādabhūminti yā kācimā sammutiyo → avivādabhummanti yākācimā sammatiyo (sya-all)

Yā kācimā sammutiyo puthujjā, Sabbāva etā na upeti vidvā;
sammutiyo → Si sammatiyo always. (pts note) vidvā → viddhā (sya-all) Anūpayo so upayaṁ kimeyya, Diṭṭhe sute khantimakubbamāno.
anūpayo → anupayo (bj) | kimeyya → kameyya (bj: manupa) khantimakubbamāno → khantimakuppamāṇo (bj: manupa)

Yā kācimā sammutiyo puthujjāti.
yā kācimā sammutiyo → yākācimā sammatiyo (sya-all) Yā kācīti sabbena sabbaṁ sabbathā sabbaṁ asesaṁ nissesaṁ pariyādiyanavacanametaṁ—
pariyādiyanavacanametaṁ → pariyādāyavacanam etaṁ (pts) | sabbathā → sabbato (bj: syā) | vacanametaṁ → pariyādānavacanametaṁ (bj: manupa) | pariyādāyavacanam → Bp pariyādānav-; S pariyādāyanav-. (pts note) yā kācīti. Sammutiyoti. Sammutiyo vuccanti dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni diṭṭhisammutiyo.
dvāsaṭṭhi → dvāsaṭṭhī (sya-all, pts) | diṭṭhisammutiyo → (sya-all) | diṭṭhisammutiyo → tā sammutiyo (bj: a.nid) | diṭṭhisammutiyo → -4 Si om. (pts note) Puthujjāti puthujjanehi janitā sammutiyoti puthujjā, puthu nānājanehi janitā vā sammutiyoti puthujjāti—
sammutiyoti → vā tā sammatiyoti (sya-all); tā sammatiyoti (sya-all); vā tā sammutiyo ti (pts) | tā → -5 Bp S om. (pts note) | tā → Bp S om. (pts note) yā kācimā sammutiyo puthujjā.
yā kācimā sammutiyo → yākācimā sammatiyo (sya-all)

Sabbāva etā na upeti vidvāti.
vidvāti vidvā → viddhāti viddhā (sya-all) Vidvā vijjāgato ñāṇī vibhāvī medhāvī.
vidvā → Bp ad. ti vidvā. (pts note) Sabbāva etā diṭṭhisammutiyo neti na upeti na upagacchati na gaṇhāti na parāmasati nābhinivisatīti—
diṭṭhisammutiyo → diṭṭhisammatiyo (sya-all) | gaṇhāti → gaṇhātī (pts) sabbāva etā na upeti vidvā.
vidvā → viddhā (sya-all)

Anūpayo so upayaṁ kimeyyāti.
anūpayo → anupayo (bj) Upayoti dve upayā— taṇhūpayo ca diṭṭhūpayo ca …pe… ayaṁ taṇhūpayo …pe… ayaṁ diṭṭhūpayo. Tassa taṇhūpayo pahīno, diṭṭhūpayo paṭinissaṭṭho;
diṭṭhūpayo → diṭṭhupayo (pts) taṇhūpayassa pahīnattā, diṭṭhūpayassa paṭinissaṭṭhattā anūpayo puggalo kiṁ rūpaṁ upeyya upagaccheyya gaṇheyya parāmaseyya abhiniveseyya attā meti.
anūpayo → anupayo (bj, pts) | abhiniveseyya → abhiniviseyya (cck, sya-all, pts) | diṭṭhūpayassa → diṭṭhupayassa (pts) Kiṁ vedanaṁ … kiṁ saññaṁ … kiṁ saṅkhāre … kiṁ viññāṇaṁ … kiṁ gatiṁ … kiṁ upapattiṁ …
upapattiṁ → uppattiṁ (bj, pts) kiṁ paṭisandhiṁ … kiṁ bhavaṁ … kiṁ saṁsāraṁ …
kiṁ → kaṁ (sya-all) kiṁ vaṭṭaṁ upeyya upagaccheyya gaṇheyya parāmaseyya abhiniveseyyāti—
abhiniveseyyāti → abhiniviseyyāti (sya-all, pts) anūpayo so upayaṁ kimeyya.
anūpayo → anupayo (bj)

Diṭṭhe sute khantimakubbamānoti.
akubbamāno → -1 S khanti pakuppamāno (= khantiṁ pakubbamāno), but see l. 8. (pts note) Diṭṭhe vā diṭṭhasuddhiyā vā sute vā sutasuddhiyā vā mute vā mutasuddhiyā vā khantiṁ akubbamāno chandaṁ akubbamāno pemaṁ akubbamāno rāgaṁ akubbamāno ajanayamāno asañjanayamāno anibbattayamāno anabhinibbattayamānoti—
chandaṁ → khantiṁ (mr) | anabhinibbattayamānoti → nābhinibbattayamānoti (sya-all, pts) | khantiṁ → S khanti. (pts note) | akubbamāno → S akuppamāno. (pts note) | nābhinibbattayamāno → Bp S anabhi-. (pts note) diṭṭhe sute khantimakubbamāno.

Tenāha bhagavā—

“Yā kācimā sammutiyo puthujjā, sabbāva etā na upeti vidvā;
yā kācimā sammutiyo → yākācimā sammatiyo (sya-all) vidvā → viddhā (sya-all) Anūpayo so upayaṁ kimeyya, diṭṭhe sute khantimakubbamāno”ti.
anūpayo → anupayo (bj)

Sīluttamā saññamenāhu suddhiṁ, Vataṁ samādāya upaṭṭhitāse;
vataṁ → vattaṁ (bj: PTS) | vattaṁ → Bp S vataṁ, always. (pts note) Idheva sikkhema athassa suddhiṁ, Bhavūpanītā kusalāvadānā.

Sīluttamā saññamenāhu suddhinti. Santeke samaṇabrāhmaṇā sīluttamavādā; te sīlamattena saññamamattena saṁvaramattena avītikkamamattena suddhiṁ visuddhiṁ parivisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parivimuttiṁ āhaṁsu vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti.
āhaṁsu → āhu (sya-all, pts-vp-pli1, csp1ed) | parivisuddhiṁ → parisuddhiṁ (bj, sya-all) | parivimuttiṁ → parimuttiṁ (bj) | āhaṁsu → āhu (cck) | parivimuttiṁ āhaṁsu → parimuttiṁ āhu (sya-all, pts) | visuddhiṁ parivisuddhiṁ → visuddhim parisuddhiṁ (pts) | āhu → āhaṁsu (cck: sī. ka.) | sīlamattena → S sīlapamattena. (pts note) | saṁyamamattena → Si om.; S saññāpamattena. (pts note) | āhu → Bp S ahaṁsu. (pts note)

Samaṇamuṇḍikāputto evamāha—
samaṇamuṇḍikāputto → samaṇamaṇḍikāputto (bj) “catūhi kho ahaṁ, gahapati, dhammehi samannāgataṁ purisapuggalaṁ paññapemi sampannakusalaṁ paramakusalaṁ uttamapattipattaṁ samaṇaṁ ayojjhaṁ.
gahapati → thapati (bj, sya-all, pts) | paññapemi → paññāpemi (sya-all, pts) | thapati → Bp S gahapati. (pts note) Katamehi catūhi? Idha, gahapati, na kāyena pāpakammaṁ karoti, na pāpikaṁ vācaṁ bhāsati, na pāpakaṁ saṅkappaṁ saṅkappeti, na pāpakaṁ ājīvaṁ ājīvati.
pāpikaṁ → pāpakaṁ (bj) | gahapati → thapati (bj, sya-all, pts) | pāpakammaṁ → pāpakaṁ kammaṁ (bj) | saṅkappeti → saṅkappati (sya-all, pts) | pāpakaṁ → pāpakammaṁ (bj: sīmu11, PTS) | ājīvati → jīvati (bj: syā) | pāpikaṁ → pāpakaṁ (cck: sī.) | pāpikaṁ → Bp pāpakaṁ. (pts note) | saṁkappati → S saṁkappeti. (pts note) | ājīvati → Si S jīvati. (pts note) Imehi kho ahaṁ, gahapati, catūhi dhammehi samannāgataṁ purisapuggalaṁ paññapemi sampannakusalaṁ paramakusalaṁ uttamapattipattaṁ samaṇaṁ ayojjhaṁ;
gahapati catūhi → thapati catuhi (bj) | ayojjhaṁ → ayojjhanti (bj) | gahapati → thapati (sya-all, pts) | paññapemi → paññāpemi (sya-all, pts) | ayojjha”nti → majjhimanikāya > samaṇamaṇḍikāsutta (bj note) | thapati → Bp S gahapati. (pts note) evamevaṁ santeke samaṇabrāhmaṇā sīluttamavādā;
eva → S evaṁ. (pts note) te sīlamattena saññamamattena saṁvaramattena avītikkamamattena suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ āhaṁsu vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantī”ti—
āhaṁsu → āhu (cck, sya-all, pts) | avītikkamamattena → avitikkamamattena (pts) | saṁyamamattena → Si om. (pts note) sīluttamā saññamenāhu suddhiṁ.

Vataṁ samādāya upaṭṭhitāseti. Vatanti hatthivataṁ vā assavataṁ vā govataṁ vā kukkuravataṁ vā kākavataṁ vā vāsudevavataṁ vā baladevavataṁ vā puṇṇabhaddavataṁ vā maṇibhaddavataṁ vā aggivataṁ vā nāgavataṁ vā supaṇṇavataṁ vā yakkhavataṁ vā asuravataṁ vā gandhabbavataṁ vā mahārājavataṁ vā candavataṁ vā sūriyavataṁ vā indavataṁ vā brahmavataṁ vā devavataṁ vā disāvataṁ vā ādāya samādāya ādiyitvā samādiyitvā gaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvā upaṭṭhitā paccupaṭṭhitā allīnā upagatā ajjhositā adhimuttāti—
sūriyavataṁ → suriyavataṁ (bj, sya-all, pts) | kukkuravataṁ → ajavattaṁ (sya-all, pts) | kākavataṁ → kukkuravattaṁ (sya-all, pts) | vāsudevavataṁ → kākavattaṁ (sya-all, pts) | baladevavataṁ → vāsudevavattaṁ (sya-all, pts) | disāvataṁ → disavattaṁ (sya-all) | ādiyitvā samādiyitvā → ādayitvā (sya-all, pts) | adhimuttāti → avimuttāti (bj: sīmu11) | disāvattaṁ → Si disa-; Bp disāvataṁ. (pts note) | ādayitvā → Bp S ādiyitvā, and S ad. samādiyitvā. (pts note) vataṁ samādāya upaṭṭhitāse.

Idheva sikkhema athassa suddhinti. Idhāti sakāya diṭṭhiyā sakāya khantiyā sakāya ruciyā sakāya laddhiyā.
diṭṭhiyā → diṭṭiyā (pts) | laddhiyā → S ad. sikkhemā ti. (pts note) Sikkhemāti sikkhema ācarema samācarema samādāya vattemāti—
sikkhemāti → (sya-all, pts) | sikkhema → Bp ad. sikkhemā ti. (pts note) idheva sikkhema. Athassa suddhinti athassa suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttinti—
athassa → athavāssa (sya-all) | ssa → -11 Bp S ath'; assa. (pts note) idheva sikkhema athassa suddhiṁ.

Bhavūpanītā kusalāvadānāti. Bhavūpanītāti bhavūpanītā bhavūpagatā bhavajjhositā bhavādhimuttāti—
bhavajjhositā bhavādhimuttāti → bhavaajjhositā bhavādhimuttā ti (pts) bhavūpanītā. Kusalāvadānāti kusalavādā paṇḍitavādā thiravādā ñāyavādā hetuvādā lakkhaṇavādā kāraṇavādā ṭhānavādā sakāya laddhiyāti—
thiravādā ñāyavādā → dhīravādā ñāṇavādā (sya-all); dhīravādā ñānavādā (pts) | dhīravādā → Bp thiravādā, as usual. (pts note) | ñānavādā → Bp ñāyavādā, as usual. (pts note) bhavūpanītā kusalāvadānā.

Tenāha bhagavā—

“Sīluttamā saññamenāhu suddhiṁ, vataṁ samādāya upaṭṭhitāse; Idheva sikkhema athassa suddhiṁ, bhavūpanītā kusalāvadānā”ti.

Sace cuto sīlavatato hoti, Pavedhatī kamma virādhayitvā;
sīlavatato → sīlabbatato (bj); sīlavatāto (sya-all, pts) | sīlabbatato → sīlavatato (bj: sīmu11, machasaṁ, PTS) pavedhatī → sa vedhati (bj); sa vedhatī (sya-all, pts-vp-pli1) | pavedhatī kamma → sa vedhati kammaṁ (bj) | pavedhatī → sa vedhatī (sya-all, pts) | pavedhatī → sa vedhatī (cck: sī syā.) | vedhatī → pavedhatītipi pāṭho (sya-all note) | vedhatī → -4 Bp Si vḷ. pavedhatī; S sacevati. (pts note) | kamma → S kammaṁ. (pts note) Pajappatī patthayatī ca suddhiṁ, Satthāva hīno pavasaṁ gharamhā.
Pajappatī → sa jappatī (bj, sya-all, pts-vp-pli1) | pajappatī patthayatī ca → sa jappatī patthayaticca (bj) | pajappatī → sa jappatī (sya-all, pts) | jappatī → pajappatī (bj: machasaṁ, manupa) | Pajappatī → sa jappatī (cck: sī. syā.) | jappatī → pajappatītipi pāṭho (sya-all note) | jappatī → -6 Bp Si vḷ. pajappatī. (pts note) | ca → -7 Bp patthayati-cca; S vittayati ca; PTS patthayatīdha. (pts note)

Sace cuto sīlavatato hotīti.
sīlavatato → sīlabbatato (bj); sīlavatāto (sya-all) | sīlavatato hotīti → sīlavatāto hotī ti (pts) | sīlabbatato → pavasaṁ (bj: manupa, machasaṁ) | sīlavatāto → S sīlabbatato. (pts note) Dvīhi kāraṇehi sīlavatato cavati—
sīlavatato → sīlabbatato (bj, sya-all, pts) | sīlabbatato → pavasaṁ (bj: manupa, machasaṁ) | sīlabbatato → Si sīlabbattato; Bp sīlavatato. (pts note) paravicchindanāya vā cavati, anabhisambhuṇanto vā cavati.
paravicchindanāya → paracchindanāya (bj) | paracchindanāya → paravicchandanāya (bj: a.nid) Kathaṁ paravicchindanāya cavati?
paravicchindanāya → paravicchandanāya (bj: a.nid) Paro vicchindati so satthā na sabbaññū, dhammo na svākkhāto, gaṇo na suppaṭipanno, diṭṭhi na bhaddikā, paṭipadā na supaññattā, maggo na niyyāniko, natthettha suddhi vā visuddhi vā parisuddhi vā, mutti vā vimutti vā parimutti vā, natthettha sujjhanti vā visujjhanti vā parisujjhanti vā, muccanti vā vimuccanti vā, parimuccanti vā, hīnā nihīnā omakā lāmakā chatukkā parittāti.
parisujjhanti vā → (bj) | chatukkā → chattakā (bj); jatukkā (sya-all) | natthettha → na tattha (sya-all) | chatukkā parittāti → jatukkā parittā ti (pts) | vā → -9 S om. (pts note) | muccanti → S muñcanti . . . parimuñcanti, as often. (pts note) Evaṁ paro vicchindati.
vicchindati → vicchandeti (bj: manupa) Evaṁ vicchindiyamāno satthārā cavati, dhammakkhānā cavati, gaṇā cavati, diṭṭhiyā cavati, paṭipadāya cavati, maggato cavati.
vicchindiyamāno → vicchindayamāno (pts) | vicchindayamāno → S vicchindiyamāno. (pts note) Evaṁ paravicchindanāya cavati.
paravicchindanāya → parivicchindanāya (cck) Kathaṁ anabhisambhuṇanto cavati? Sīlaṁ anabhisambhuṇanto sīlato cavati, vataṁ anabhisambhuṇanto vatato cavati, sīlabbataṁ anabhisambhuṇanto sīlabbatato cavati. Evaṁ anabhisambhuṇanto cavatīti— sace cuto sīlavatato hoti.
sīlavatato → sīlabbatato (bj); sīlavatāto (sya-all, pts) | sīlabbatato → pavasaṁ (bj: manupa, machasaṁ)

Pavedhati kamma virādhayitvāti.
pavedhati kamma → sa vedhati kammaṁ (bj) | pavedhati → sa vedhatī (sya-all, pts) | vedhatī → -1 Bp S pavedhatī, here and below. (pts note) Pavedhatīti sīlaṁ vā vataṁ vā sīlabbataṁ vā “viraddhaṁ mayā, aparaddhaṁ mayā, khalitaṁ mayā, galitaṁ mayā, aññāya aparaddho ahan”ti vedhati pavedhati sampavedhatīti—
pavedhatīti → sa vedhatīti (bj, sya-all) | galitaṁ → gaḷitaṁ (sya-all, pts) | sampavedhatīti pavedhati → saṁpavedhatī ti sa vedhatī (pts) | pavedhati → S om. (pts note) pavedhati.
pavedhati kamma → sa vedhati kammaṁ (bj) | pavedhati → sa vedhatī (sya-all) Kamma virādhayitvāti puññābhisaṅkhāraṁ vā apuññābhisaṅkhāraṁ vā āneñjābhisaṅkhāraṁ vā “viraddhaṁ mayā, aparaddhaṁ mayā, khalitaṁ mayā, galitaṁ mayā, aññāya aparaddho ahan”ti vedhati pavedhati sampavedhatīti—
galitaṁ → gaḷitaṁ (sya-all, pts) | sampavedhatīti pavedhati → sampavedhatī ti sa vedhatī (pts) | vedhati → S vedati. (pts note) pavedhati kamma virādhayitvā.
pavedhati kamma → sa vedhati kammaṁ (bj) | pavedhati → sa vedhatī (sya-all)

Pajappatī patthayatī ca suddhinti.
pajappatī patthayatī ca → sa jappati patthayaticca (bj) | pajappatī → sa jappatī (sya-all, pts) | suddhinti pajappatīti → suddhin ti jappatī ti (pts) | jappatī → -5 Bp S pajappatī. (pts note) | patthayatī → S pattiyati. (pts note) | Jappatī → Bp S pajappatī. (pts note) Pajappatīti sīlaṁ vā jappati, vataṁ vā jappati, sīlabbataṁ vā jappati pajappati abhijappatīti—
pajappatīti → sa jappatīti (bj, sya-all) | abhijappatīti pajappati → abhijappatī ti sa jappati (pts) | jappati → Si om. (pts note) pajappati.
pajappati patthayatī ca → sa jappati patthayaticca (bj) | pajappati → sa jappatī (sya-all) Patthayatī ca suddhinti sīlasuddhiṁ vā pattheti, vatasuddhiṁ vā pattheti, sīlabbatasuddhiṁ vā pattheti piheti abhijappatīti—
abhijappatīti pajappatī → abhijappatī ti sa jappatī (pts) pajappatī patthayatī ca suddhiṁ.
pajappatī patthayatī ca → sa jappati patthayaticca (bj) | pajappatī → sa jappatī (sya-all)

Satthāva hīno pavasaṁ gharamhāti. Yathā puriso gharato nikkhanto satthena pavasaṁ vasanto satthā ohīno, taṁ vā satthaṁ anubandhati sakaṁ vā gharaṁ paccāgacchati;
pavasaṁ → saha (bj, sya-all, pts) | saha → pavasaṁ (bj: manupa, machasaṁ) | satthena → Bp ad. pavasaṁ. (pts note) | saha → Bp S om. (pts note) | paccāgacchati → S pacchāgacchati. (pts note) evamevaṁ so diṭṭhigatiko taṁ vā satthāraṁ gaṇhāti aññaṁ vā satthāraṁ gaṇhāti, taṁ vā dhammakkhānaṁ gaṇhāti aññaṁ vā dhammakkhānaṁ gaṇhāti, taṁ vā gaṇaṁ gaṇhāti aññaṁ vā gaṇaṁ gaṇhāti, taṁ vā diṭṭhiṁ gaṇhāti aññaṁ vā diṭṭhiṁ gaṇhāti, taṁ vā paṭipadaṁ gaṇhāti aññaṁ vā paṭipadaṁ gaṇhāti, taṁ vā maggaṁ gaṇhāti aññaṁ vā maggaṁ gaṇhāti parāmasati abhinivisatīti—
gaṇhāti → -12 S om. (pts note) | gaṇhāti → -3 Si om. (pts note) satthāva hīno pavasaṁ gharamhā.

Tenāha bhagavā—

“Sace cuto sīlavatato hoti, pavedhatī kamma virādhayitvā;
sīlavatato → sīlabbatato (bj); sīlavatāto (sya-all, pts) pavedhatī kamma → sa vedhati kammaṁ (bj) | pavedhatī → sa vedhatī (sya-all, pts) Pajappatī patthayatī ca suddhiṁ, satthāva hīno pavasaṁ gharamhā”ti.
pajappatī patthayatī ca → sa jappati patthayaticca (bj) | pajappatī → sa jappatī (sya-all, pts)

Sīlabbataṁ vāpi pahāya sabbaṁ, Kammañca sāvajjanavajjametaṁ;
vāpi → cāpi (bj) sāvajja’navajjametaṁ → sāvajjānavajjametaṁ (bj: a.nid) Suddhiṁ asuddhinti apatthayāno, Virato care santimanuggahāya.

Sīlabbataṁ vāpi pahāya sabbanti. Sabbā sīlasuddhiyo pahāya pajahitvā vinodetvā byantiṁ karitvā anabhāvaṁ gametvā, sabbā vatasuddhiyo pahāya pajahitvā vinodetvā byantiṁ karitvā anabhāvaṁ gametvā, sabbā sīlabbatasuddhiyo pahāya pajahitvā vinodetvā byantiṁ karitvā anabhāvaṁ gametvāti—
byantiṁ karitvā → byantīkaritvā (bj) | vinodetvā byantiṁ karitvā → vinoditvā byantīkaritvā (pts) | gametvā → gamitvā (pts) | gametvāti → gamitvā ti (pts) sīlabbataṁ vāpi pahāya sabbaṁ.

Kammañca sāvajjanavajjametanti. Sāvajjakammaṁ vuccati— kaṇhaṁ kaṇhavipākaṁ. Anavajjakammaṁ vuccati— sukkaṁ sukkavipākaṁ. Sāvajjañca kammaṁ anavajjañca kammaṁ pahāya pajahitvā vinodetvā byantiṁ karitvā anabhāvaṁ gametvāti—
byantiṁ karitvā → byantīkaritvā (bj) | vinodetvā byantiṁ karitvā → vinoditvā byantīkaritvā (pts) kammañca sāvajjanavajjametaṁ.

Suddhiṁ asuddhinti apatthayānoti.
asuddhin → -2 S suddhi asuddhī. (pts note) Asuddhinti asuddhiṁ patthenti, akusale dhamme patthenti.
asuddhinti → (sya-all) | ti → -1 Si om. (pts note) Suddhinti suddhiṁ patthenti, pañca kāmaguṇe patthenti;
suddhinti → (sya-all, pts) | suddhiṁ → Bp ad. nisuddhiṁ (vi-?). (pts note) asuddhiṁ patthenti, akusale dhamme patthenti, pañca kāmaguṇe patthenti; suddhiṁ patthenti, dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni patthenti, asuddhiṁ patthenti, akusale dhamme patthenti, pañca kāmaguṇe patthenti, dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni patthenti;
dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni → dvāsaṭṭhīdiṭṭhigatāni (sya-all) | dvāsaṭṭhi → dvāsaṭṭhī (pts) | patthenti → -3 S om. (pts note) suddhiṁ patthenti; tedhātuke kusale dhamme patthenti, asuddhiṁ patthenti, akusale dhamme patthenti, pañca kāmaguṇe patthenti, dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni patthenti, tedhātuke kusale dhamme patthenti;
dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni → dvāsaṭṭhīdiṭṭhigatāni (sya-all) | dvāsaṭṭhi → dvāsaṭṭhī (pts) suddhiṁ patthenti, puthujjanakalyāṇakā niyāmāvakkantiṁ patthenti.
patthenti, puthujjanakalyāṇakā → kalyāṇaputhujjanā (sya-all, pts-vp-pli1) | niyāmāvakkantiṁ → niyāmāvattantiṁ (mr) | puthujjanakalyāṇakā → kalyāṇaputhujjanā (bj: syā, PTS) | puthujjanakalyāṇakā → kalyāṇaputhujjanā (syā.) evamīdisesu ṭhānesu (cck note) | niyāmāvakkantiṁ → niyāmāvattantiṁ (cck: ka.) | kalyāṇaputhujjanā → Bp S puthujjanakalyāṇakā. (pts note) Sekkhā aggadhammaṁ arahattaṁ patthenti. Arahatte patte arahā neva akusale dhamme pattheti, napi pañca kāmaguṇe pattheti, napi dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni pattheti, napi tedhātuke kusale dhamme pattheti, napi niyāmāvakkantiṁ pattheti, napi aggadhammaṁ arahattaṁ pattheti.
arahā → arahaṁ (bj) | arahatte patte → arahattappatte (sya-all, pts) | dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni → dvāsaṭṭhīdiṭṭhigatāni (sya-all) | napi dvāsaṭṭhi → na pi dvāsaṭṭhī (pts) | arahattappatte → Bp S arahatte patte. (pts note) Patthanā samatikkanto arahā vuddhipārihānivītivatto.
vuddhipārihānivītivatto → vuddhiparihāniṁ vītivatto (bj, cck, pts-vp-pli1); vuḍḍhiparihāniṁ vītivatto (sya1ed, sya2ed); vuddhiparihānivītivatto (mnd10:121 [Purābhedasuttaniddesa]) | patthanā → patthanaṁ (sya-all, pts) | vuddhipārihānivītivatto → vuḍḍhiparihāniṁ vītivatto (sya-all) | vuddhiparihāniṁ → pārihāniṁ (bj: sīmu11) | vuddhipārihānivītivatto → vuddhipārihāniṁ vītivatto (cck: sī.) | patthanaṁ → Bp S patthanā. (pts note) | vuddhiparihāniṁ → Bp S -pārihāni. (pts note) So vuṭṭhavāso ciṇṇacaraṇo …pe…
vuṭṭhavāso → vutthavāso (bj) | pe → Bp jātijarāmaraṇasaṁsāro; S atikkantajātijarāmaraṇasaṁsāro. (pts note) jātijarāmaraṇasaṁsāro natthi tassa punabbhavoti—
jātijarāmaraṇasaṁsāro → (sya-all) suddhiṁ asuddhinti apatthayāno.

Virato care santimanuggahāyāti.
santimanuggahāyāti → sattimanuggahāyāti (bj) Viratoti suddhiasuddhiyā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto, vimariyādikatena cetasā viharatīti—
vimariyādikatena → vimariyādīkatena (bj) | assa → (sya-all, pts) | nissaṭo → nissaṭṭho (sya-all, pts) | ārato → Bp S ad. assa. (pts note) | nissaṭṭho → S nissaṭo. (pts note) virato. Careti careyya vicareyya vihareyya iriyeyya vatteyya pāleyya yapeyya yāpeyyāti—
vicareyya → (bj) | iriyeyya → irīyeyya (bj) | vihareyya → (sya-all, pts) | vicareyya → Bp S vihareyya. (pts note) virato care. Santimanuggahāyāti. Santiyo vuccanti dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni diṭṭhisantiyo agaṇhanto aparāmasanto anabhinivisantoti—
dvāsaṭṭhi → dvāsaṭṭhī (sya-all, pts) virato care santimanuggahāya.

Tenāha bhagavā—

“Sīlabbataṁ vāpi pahāya sabbaṁ, kammañca sāvajjanavajjametaṁ; Suddhiṁ asuddhinti apatthayāno, virato care santimanuggahāyā”ti.
asuddhin → -8 S suddhī visuddhī. (pts note)

Tamūpanissāya jigucchitaṁ vā, Atha vāpi diṭṭhaṁ va sutaṁ mutaṁ vā;
tamūpanissāya → tamupanissāya (bj) | tamūpanissāya → tapūpanissāya (sya-all: yu.) | Tamūpanissāya → Si vḷ. (following Fsb.) tapūpanissāya; the text points to tapū-, but there are no vv. ll. in Bp or S. (pts note) va → -10 Bp S diṭṭhañ ca, here and below. (pts note) Uddhaṁsarā suddhimanutthunanti, Avītataṇhāse bhavābhavesu.
suddhimanutthunanti avītataṇhāse → suddhim anutthunanti avītatanhāse (pts) | anutthunanti → S anutthananti. (pts note)

Tamūpanissāya jigucchitaṁ vāti.
tamūpanissāya → tamupanissāya (bj) Santeke samaṇabrāhmaṇā tapojigucchavādā tapojigucchasārā tapojigucchanissitā ānissitā allīnā upagatā ajjhositā adhimuttāti—
tapojigucchavādā tapojigucchasārā tapojigucchanissitā → tapojigucchāvādā tapojigucchāsārā tapojigucchānissitā (bj) | tapojigucchanissitā ānissitā → tapojigucchaṁ nissitā sannissitā (sya-all, pts) | tapojigucchāvādā → jigucchavādā (bj: a.nid, PTS) | tapojigucchasārā → S tapojigucchisārā. (pts note) | nissitā → -2 Bp tapojigucchanissitā; S -jigucchinissitā. (pts note) | sannissitā → Bp ānissitā; S anissitā. (pts note) tamūpanissāya jigucchitaṁ vā.
tamūpanissāya → samupanissāya (bj)

Atha vāpi diṭṭhaṁ va sutaṁ mutaṁ vāti.
vāti → va ti (pts) | diṭṭhaṁva → diṭṭhañca (bj: sīmu11) Diṭṭhaṁ vā diṭṭhasuddhiṁ vā sutaṁ vā sutasuddhiṁ vā mutaṁ vā mutasuddhiṁ vā nissāya upanissāya gaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvāti— atha vāpi diṭṭhaṁ va sutaṁ mutaṁ vā.

Uddhaṁsarā suddhimanutthunantīti. Santeke samaṇabrāhmaṇā uddhaṁsarāvādā.
uddhaṁsarāvādā → uddhaṁsaravādā (bj) | uddhaṁsaravādā → uddhaṁsarāvādā (bj: sīmu11) Katame te samaṇabrāhmaṇā uddhaṁsarāvādā?
uddhaṁsarāvādā → uddhaṁsaravādā (bj) | te → (sya-all) | te → Si S om. (pts note) Ye te samaṇabrāhmaṇā accantasuddhikā, saṁsārasuddhikā, akiriyadiṭṭhikā, sassatavādā—
akiriyadiṭṭhikā → akriyadiṭṭhikā (bj) | akiriyadiṭṭhikā → Bp akriyadiṭṭhikā; S kiriyadiṭṭhiyā. (pts note) ime te samaṇabrāhmaṇā uddhaṁsarāvādā.
samaṇabrāhmaṇā uddhaṁsarāvādā → samaṇa brāhmaṇā uddhaṁsaravādā (bj) | te → Si om. (pts note) Te saṁsāre suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ thunanti vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti—
saṁsāre → saṁsārena (bj, sya-all, pts) | thunanti → anutthunanti (sya-all, pts) | anutthunanti → Bp S thunanti. (pts note) uddhaṁsarā suddhimanutthunanti.

Avītataṇhāse bhavābhavesūti. Taṇhāti rūpataṇhā saddataṇhā gandhataṇhā rasataṇhā phoṭṭhabbataṇhā dhammataṇhā. Bhavābhavesūti bhavābhave kammabhave punabbhave kāmabhave, kammabhave kāmabhave punabbhave rūpabhave, kammabhave rūpabhave punabbhave arūpabhave, kammabhave arūpabhave punabbhave punappunabbhave punappunagatiyā punappunaupapattiyā punappunapaṭisandhiyā punappunaattabhāvābhinibbattiyā avītataṇhā avigatataṇhā acattataṇhā avantataṇhā amuttataṇhā appahīnataṇhā appaṭinissaṭṭhataṇhāti—
punabbhave → Bp S saṁsāre. (pts note) | ti → -10 Bp S om. (pts note) | avītataṇhā → S ad. ajjhattataṇhā. (pts note) | avantataṇhā → S om. (pts note) | appahīnataṇhā → Bp S om. (pts note) avītataṇhāse bhavābhavesu.

Tenāha bhagavā—

“Tamūpanissāya jigucchitaṁ vā, atha vāpi diṭṭhaṁ va sutaṁ mutaṁ vā;
tamūpanissāya → tamupanissāya (bj) Uddhaṁsarā suddhimanutthunanti, avītataṇhāse bhavābhavesū”ti.

Patthayamānassa hi jappitāni, Pavedhitaṁ vāpi pakappitesu;
pavedhitaṁ → saṁvedhitaṁ (sya-all) | pavedhitaṁ vāpi → saṁvedhitaṁ vā pi (pts) | pavedhitaṁ → saṁvedhitaṁ (bj: suni, PTS) | saṁvedhitaṁ → Bp pavedhitaṁ, S paveditaṁ, here and below. (pts note) | vā → PTS cā. (pts note) Cutūpapāto idha yassa natthi, Sa kena vedheyya kuhiṁ va jappe.
va jappe → pajappe (sya-all, pts) | pajappe → PTS ca jappe, see below. (pts note)

Patthayamānassa hi jappitānīti. Patthanā vuccati taṇhā. Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ. Patthayamānassāti patthayamānassa icchamānassa sādiyamānassa pihayamānassa abhijappamānassāti—
abhijappamānassāti → abhijappayamānassāti (cck, sya-all, pts) | icchamānassa → Bp S icchayamānassa. (pts note) patthayamānassa hi. Jappitānīti. Jappanā vuccati taṇhā. Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlanti— patthayamānassa hi jappitāni.

Pavedhitaṁ vāpi pakappitesūti.
pavedhitaṁ → saṁvedhitaṁ (sya-all) Pakappanāti dve pakappanā— taṇhāpakappanā ca diṭṭhipakappanā ca …pe… ayaṁ taṇhāpakappanā …pe… ayaṁ diṭṭhipakappanā.
diṭṭhipakappanā → Bp S ad. pavedhitaṁ (S paveditaṁ) vā pi rakappitesū ti pakappitaṁ. (pts note) Pavedhitaṁ vāpi pakappitesūti.
Vatthu-acchedasaṁkino → Bp S vaṭṭhuṁ a-. (pts note) Pakappitaṁ vatthuṁ acchedasaṅkinopi vedhenti, acchijjantepi vedhenti, acchinnepi vedhenti;
acchijjantepi → acchindantepi (bj) | acchindantepi → acchijjattopi (bj: PTS) | vedhenti → Bp S ad. pakappitaṁ. (pts note) pakappitaṁ vatthuṁ vipariṇāmasaṅkinopi vedhenti, vipariṇamantepi vedhenti, vipariṇatepi vedhenti pavedhenti sampavedhentīti—
pakappitaṁ vatthuṁ vipariṇāmasaṅkinopi → vatthuvipariṇāmasaṅkinopi (sya-all, pts) | vipariṇamantepi → vipariṇāmantepi (sya-all, pts) | vatthuvipariṇāmasaṁkino → S vatthuṁ vi-. (pts note) pavedhitaṁ vāpi pakappitesu.
pavedhitaṁ → saṁvedhitaṁ (sya-all)

Cutūpapāto idha yassa natthīti. Yassāti arahato khīṇāsavassa.
khīṇāsavassa → Bp S ad. yassa gamanam. (pts note) Yassa gamanaṁ āgamanaṁ gamanāgamanaṁ kālaṁ gati bhavābhavo cuti ca upapatti ca nibbatti ca bhedo ca jāti ca jarāmaraṇañca natthi na santi na saṁvijjanti nupalabbhanti, pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhāti—
ca jarāmaraṇañca → jarā maraṇañca (bj) | nupalabbhanti → nūpalabbhanti (bj) | yassa → āgamanaṁ (sya-all, pts) | āgamanaṁ → (sya-all, pts) | jāti ca jarāmaraṇañca → jātijarāmaraṇaṁ (sya-all) | gamanaṁ → Bp S om. (pts note) | jātijarāmaraṇaṁ → Bp S jāti ca jarāmaraṇañ ca (S jarā ca). (pts note) cutūpapāto idha yassa natthi.

Sa kena vedheyya kuhiṁ va jappeti.
va jappeti → pajappeti (sya-all, pts) | pajappe → -1 S kuhiñ ca jappe. (pts note) So kena rāgena vedheyya, kena dosena vedheyya, kena mohena vedheyya, kena mānena vedheyya, kāya diṭṭhiyā vedheyya, kena uddhaccena vedheyya, kāya vicikicchāya vedheyya, kehi anusayehi vedheyya—
so → Si om. (pts note) rattoti vā duṭṭhoti vā mūḷhoti vā vinibaddhoti vā parāmaṭṭhoti vā vikkhepagatoti vā aniṭṭhaṅgatoti vā thāmagatoti vā.
vinibaddhoti → vinibandhoti (sya-all, pts) | vinibandho → S vinibaddho. (pts note) | aniṭṭhaṅgato → Bp aniṭṭhagato. (pts note) Te abhisaṅkhārā pahīnā; abhisaṅkhārānaṁ pahīnattā gatiyā kena vedheyya— nerayikoti vā tiracchānayonikoti vā pettivisayikoti vā manussoti vā devoti vā rūpīti vā arūpīti vā saññīti vā asaññīti vā nevasaññīnāsaññīti vā, so hetu natthi paccayo natthi kāraṇaṁ natthi yena vedheyya pavedheyya sampavedheyyāti—
pettivisayikoti → pittivisayikoti (sya-all, pts) | nerayikoti → pavedheyya nerayiko ti (pts) | pavedheyya → Si S om. (pts note) | yena → Bp S kena. (pts note) sa kena vedheyya. Kuhiṁva jappeti kuhiṁ vā jappeyya kimhi jappeyya, kattha jappeyya pajappeyya abhijappeyyāti—
kuhiṁva jappeti → (sya-all, pts) | vā jappeyya → pajappeti (sya-all, pts) | jappeyya kattha → (sya-all) | ti → -7 Bp vā jappeyya; S va jappe ti. (pts note) | jappeyya → -8 Si om. (pts note) sa kena vedheyya kuhiṁ va jappe.
va jappe → pajappe (sya-all) | va jappe tenāha → pajappe ten āha (pts)

Tenāha bhagavā—

“Patthayamānassa hi jappitāni, pavedhitaṁ vāpi pakappitesu;
pavedhitaṁ → saṁvedhitaṁ (sya-all) | pavedhitaṁ vāpi → saṁvedhitaṁ vā pi (pts) Cutūpapāto idha yassa natthi, sa kena vedheyya kuhiṁ va jappe”ti.
va jappeti → pajappeti (sya-all)

Yamāhu dhammaṁ paramanti eke, Tameva hīnanti panāhu aññe; Sacco nu vādo katamo imesaṁ, Sabbeva hīme kusalāvadānā.
hīme → hime (bj)

Yamāhu dhammaṁ paramanti eketi. Yaṁ dhammaṁ diṭṭhiṁ paṭipadaṁ maggaṁ eke samaṇabrāhmaṇā “idaṁ paramaṁ aggaṁ seṭṭhaṁ visiṭṭhaṁ pāmokkhaṁ uttamaṁ pavaran”ti, evamāhaṁsu evaṁ kathenti evaṁ bhaṇanti evaṁ dīpayanti evaṁ voharantīti—
visiṭṭhaṁ → viseṭṭhaṁ (sya-all); visetthaṁ (pts) yamāhu dhammaṁ paramanti eke.

Tameva hīnanti panāhu aññeti tameva dhammaṁ diṭṭhiṁ paṭipadaṁ maggaṁ eke samaṇabrāhmaṇā “hīnaṁ etaṁ, nihīnaṁ etaṁ, omakaṁ etaṁ, lāmakaṁ etaṁ, chatukkaṁ etaṁ, parittakaṁ etan”ti, evamāhaṁsu evaṁ kathenti evaṁ bhaṇanti evaṁ dīpayanti evaṁ voharantīti—
chatukkaṁ → chattakaṁ (bj); jatukkaṁ (sya-all, pts) tameva hīnanti panāhu aññe.

Sacco nu vādo katamo imesanti. Imesaṁ samaṇabrāhmaṇānaṁ vādo katamo sacco taccho tatho bhūto yāthāvo aviparītoti—
tatho → tathā (bj) | aviparītoti → aviparitto ti (pts) | bhūto → Si om. (pts note) sacco nu vādo katamo imesaṁ.

Sabbeva hīme kusalāvadānāti.
hīme → hime (bj) Sabbevime samaṇabrāhmaṇā kusalavādā paṇḍitavādā thiravādā ñāyavādā hetuvādā lakkhaṇavādā kāraṇavādā ṭhānavādā sakāya laddhiyāti—
sabbevime → sabbeva hīme (sya-all) | thiravādā ñāyavādā → dhīravādā ñāṇavādā (sya-all, pts) | hīme → -2 S sabbe p'; ime. (pts note) | dhīravādā → Bp thiravādā. (pts note) | ñāṇavādā → Bp ñāyavādā. (pts note) sabbeva hīme kusalāvadānā.
hīme → hime (bj)

Tenāha so nimmito—
so nimmito → bhagavā (sya-all) | nimmito → bhagavā (bj: syā, PTS) | Bhagavā → Bp so nimmito. (pts note)

“Yamāhu dhammaṁ paramanti eke, tameva hīnanti panāhu aññe; Sacco nu vādo katamo imesaṁ, sabbeva hīme kusalāvadānā”ti.
hīme → hime (bj)

Sakañhi dhammaṁ paripuṇṇamāhu, Aññassa dhammaṁ pana hīnamāhu; Evampi viggayha vivādayanti, Sakaṁ sakaṁ sammutimāhu saccaṁ.
vivādayanti → vivādiyanti (pts) | vivādayanti → vivādiyanti (bj: PTS) | vivādiyanti → Bp vivādayanti. (pts note) sammutimāhu → sammatimāhu (sya-all) | sammuti → sammati (bj: syā) | sammutim → Si sammatiṁ, always. (pts note)

Sakañhi dhammaṁ paripuṇṇamāhūti sakaṁ dhammaṁ diṭṭhiṁ paṭipadaṁ maggaṁ eke samaṇabrāhmaṇā “idaṁ samattaṁ paripuṇṇaṁ anoman”ti, evamāhaṁsu …pe…
sakaṁ → sakaṁ hi (bj, sya-all, pts) | hi → S om. (pts note) | eke → S ete. (pts note) evaṁ voharantīti—
dīpayanti → -10 Bp pe. (pts note) sakañhi dhammaṁ paripuṇṇamāhu.

Aññassa dhammaṁ pana hīnamāhūti. Aññassa dhammaṁ diṭṭhiṁ paṭipadaṁ maggaṁ eke samaṇabrāhmaṇā “hīnaṁ etaṁ, nihīnaṁ etaṁ, omakaṁ etaṁ, lāmakaṁ etaṁ, chatukkaṁ etaṁ, parittakaṁ etan”ti, evamāhaṁsu evaṁ kathenti evaṁ bhaṇanti evaṁ dīpayanti evaṁ voharantīti—
chatukkaṁ → chattakaṁ (bj); jatukkaṁ (sya-all, pts) aññassa dhammaṁ pana hīnamāhu.

Evampi viggayha vivādayantīti evaṁ gahetvā uggahetvā gaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvā vivādayanti, kalahaṁ karonti, bhaṇḍanaṁ karonti, viggahaṁ karonti, vivādaṁ karonti, medhagaṁ karonti—
uggahetvā → (sya-all, pts) | vivādayantīti → vivādiyantī ti (pts) | vivādayanti → vivādiyanti (pts) | gahetvā → Bp S ad. uggahetvā. (pts note) “na tvaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānāsi …pe… nibbeṭhehi vā sace pahosī”ti—
nibbeṭhehi → nibbedhehi (sya-all, pts) evampi viggayha vivādayanti.
vivādayanti → vivādiyanti (pts)

Sakaṁ sakaṁ sammutimāhu saccanti.
sammutimāhu → sammatimāhu (sya-all) “Sassato loko, idameva saccaṁ moghamaññan”ti—
loko → Bp S ad. idam eva saccaṁ mogham aññan ti sakaṁ sakaṁ sammutiṁ āhu saccaṁ, asassato loko. (pts note) sakaṁ sakaṁ sammutimāhu saccaṁ. “Asassato loko …pe… neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan”ti—
moghamaññanti → moghamaññanti diṭṭhigatametaṁ (bj) sakaṁ sakaṁ sammutimāhu saccaṁ.
sammutimāhu → sammatimāhu (sya-all)

Tenāha bhagavā—

“Sakañhi dhammaṁ paripuṇṇamāhu, aññassa dhammaṁ pana hīnamāhu; Evampi viggayha vivādayanti, sakaṁ sakaṁ sammutimāhu saccan”ti.
vivādayanti → vivādiyanti (pts) | vivādiyanti → Bp vivādayanti. (pts note) sammutimāhu → sammatimāhu (sya-all)

Parassa ce vambhayitena hīno, Na koci dhammesu visesi assa; Puthū hi aññassa vadanti dhammaṁ, Nihīnato samhi daḷhaṁ vadānā.
samhi daḷhaṁ vadānā → samahi daḷahaṁvadānā (sya-all)

Parassa ce vambhayitena hīnoti parassa ce vambhayitakāraṇā ninditakāraṇā garahitakāraṇā upavaditakāraṇā paro bālo hoti hīno nihīno omako lāmako chatukko parittoti—
chatukko → chattako (bj); jatukko (sya-all) | ce → Si om. (pts note) | ninditakāraṇā → Si S om. (pts note) parassa ce vambhayitena hīno.

Na koci dhammesu visesi assāti. Dhammesu na koci aggo seṭṭho visiṭṭho pāmokkho uttamo pavaro assāti—
visiṭṭho → viseṭṭho (sya-all) | dhammesu → S dhamme. (pts note) na koci dhammesu visesi assa.

Puthū hi aññassa vadanti dhammaṁ, nihīnatoti. Bahukāpi bahūnaṁ dhammaṁ vadanti upavadanti nindanti garahanti hīnato nihīnato omakato lāmakato chatukkato parittato, bahukāpi ekassa dhammaṁ vadanti upavadanti nindanti garahanti hīnato nihīnato omakato lāmakato chatukkato parittato, ekopi bahūnaṁ dhammaṁ vadati upavadati nindati garahati hīnato nihīnato omakato lāmakato chatukkato parittato, ekopi ekassa dhammaṁ vadati upavadati nindati garahati hīnato nihīnato omakato lāmakato chatukkato parittatoti—
chatukkato → chattakato (bj); jatukkato (sya-all) | bahūnaṁ → bahunnaṁ (bj, sya-all) | bahukā → S ca. (pts note) | bahunnaṁ → Bp S bahunaṁ. (pts note) | bahunnaṁ → S bahunaṁ. (pts note) puthū hi aññassa vadanti dhammaṁ.

Nihīnato samhi daḷhaṁ vadānāti.
nihīnato → Si ad. ti. (pts note) Dhammo sakāyanaṁ, diṭṭhi sakāyanaṁ, paṭipadā sakāyanaṁ, maggo sakāyanaṁ, sakāyane daḷhavādā thiravādā balikavādā aṭṭhitavādāti—
sakāyane → sakāyanena (bj) | aṭṭhitavādāti nihīnato → avaṭṭhitavādāti (bj, sya-all) nihīnato samhi daḷhaṁ vadānā.
ti → Bp ad. nihīnato. (pts note)

Tenāha bhagavā—

“Parassa ce vambhayitena hīno, na koci dhammesu visesi assa; Puthū hi aññassa vadanti dhammaṁ, nihīnato samhi daḷhaṁ vadānā”ti.
puthū → puthu (bj) daḷhaṁ vadānāti saddhammapūjāpi nesaṁ → daḷhaṁvadānāti sadhammapūjā ca panā (sya-all)

Saddhammapūjāpi nesaṁ tatheva, Yathā pasaṁsanti sakāyanāni;
Saddhammapūjāpi → sadhammapūjā ca (bj, sya-all, pts-vp-pli1) | saddhammapūjāpi nesaṁ → sadhammapūjā ca panā (bj) | nesaṁ → panā (cck) | sadhammapūjā → saddhammapūjā (bj: sīmu11); dhammesu pūjā (bj: a.nid) | Saddhammapūjāpi → saddhammapūjā ca (cck: sī. syā.) Sabbeva vādā tathiyā bhaveyyuṁ, Suddhī hi nesaṁ paccattameva.
Sabbeva vādā → sabbe pavādā (sya-all, pts-vp-pli1) | tathiyā → tathivā (si, sya-all, pts-vp-pli1) | sabbeva vādā tathiyā → sabbe pavādā tathivā (sya-all, pts) | vādā → sabbe pavādā (bj: syā, PTS) | tathiyā → tathivā (bj: sīmu11, suni) | vādā → sabbe pavādā (cck: syā.) | tathiyā → tathi vā (cck: bahūsu) | pavādā → -6 S sabb'; eva vādā, as PTS and Bp S below. (pts note) nesaṁ → tesaṁ (bj) | hi → suddhīpi (bj: sīmu11) | hi → Bp S pi, always. (pts note)

Saddhammapūjāpi nesaṁ tathevāti.
saddhammapūjāpi nesaṁ → sadhammapūjā ca panā (bj, sya-all) | nesaṁ → panā (cck) Katamā saddhammapūjā? Sakaṁ satthāraṁ sakkaroti garuṁ karoti māneti pūjeti “ayaṁ satthā sabbaññū”ti—
garuṁ karoti → garukaroti (bj, sya-all, pts) | sakkaroti → S sakkaronti. (pts note) | garukaroti → Bp garuṁ karoti; S garakaronti. (pts note) ayaṁ saddhammapūjā. Sakaṁ dhammakkhānaṁ sakaṁ gaṇaṁ sakaṁ diṭṭhiṁ sakaṁ paṭipadaṁ sakaṁ maggaṁ sakkaroti garuṁ karoti māneti pūjeti “ayaṁ maggo niyyāniko”ti—
garuṁ karoti → garukaroti (bj, sya-all, pts) | garukaroti → Bp garuṁ karoti. (pts note) ayaṁ saddhammapūjā.
saddhammapūjā saddhammapūjāpi nesaṁ → sadhammapūjā sadhammapūjā ca panā (bj, sya-all) | Sadhammapūjā → S om. (pts note) Saddhammapūjāpi nesaṁ tathevāti saddhammapūjā tathā tacchā bhūtā yāthāvā aviparītāti—
nesaṁ → panā (cck) | ti → -1 Bp om. (pts note) saddhammapūjāpi nesaṁ tatheva.
saddhammapūjāpi nesaṁ → sadhammapūjā ca panā (bj, sya-all) | nesaṁ → panā (cck)

Yathā pasaṁsanti sakāyanānīti. Dhammo sakāyanaṁ diṭṭhi sakāyanaṁ paṭipadā sakāyanaṁ maggo sakāyanaṁ, sakāyanāni pasaṁsanti thomenti kittenti vaṇṇentīti— yathā pasaṁsanti sakāyanāni.

Sabbeva vādā tathiyā bhaveyyunti sabbeva vādā tathā tacchā bhūtā yāthāvā aviparītā bhaveyyunti—
sabbeva vādā tathiyā → sabbe pavādā tathivā (sya-all) | sabbeva vādā → sabbe pavādā (sya-all) | tathiyā → tathivā (bj: sīmu11) sabbeva vādā tathiyā bhaveyyuṁ.
sabbeva vādā tathiyā → sabbe pavādā tathivā (sya-all) | tathiyā → tathivā (bj: sīmu11)

Suddhī hi nesaṁ paccattamevāti.
hi → suddhīpi (bj: sīmu11) Paccattameva tesaṁ samaṇabrāhmaṇānaṁ suddhi visuddhi parisuddhi, mutti vimutti parimuttīti— suddhī hi nesaṁ paccattameva.
suddhī → suddhi (bj) | hi → suddhīpi (bj: sīmu11)

Tenāha bhagavā—

“Saddhammapūjāpi nesaṁ tatheva, yathā pasaṁsanti sakāyanāni;
saddhammapūjāpi nesaṁ → sadhammapūjā ca panā (bj, sya-all) | nesaṁ → panā (cck) Sabbeva vādā tathiyā bhaveyyuṁ, suddhī hi nesaṁ paccattamevā”ti.
sabbeva vādā tathiyā → sabbe pavādā tathivā (sya-all, pts) hi → suddhīpi (bj: sīmu11)

Na brāhmaṇassa paraneyyamatthi, Dhammesu niccheyya samuggahītaṁ; Tasmā vivādāni upātivatto, Na hi seṭṭhato passati dhammamaññaṁ.

Na brāhmaṇassa paraneyyamatthīti. Nāti paṭikkhepo. Brāhmaṇoti sattannaṁ dhammānaṁ bāhitattā brāhmaṇo …pe… asito tādi pavuccate sa brahmā.
asito → anissito (sya-all, pts) | pavuccate sa → pavuccati (pts) | anissito → Bp S asito, as usual. (pts note) | pavuccati → Bp S ad. sa, as usual. (pts note) Na brāhmaṇassa paraneyyamatthīti brāhmaṇassa paraneyyatā natthi, brāhmaṇo na paraneyyo, na parapattiyo, na parapaccayo, na parapaṭibaddhagū jānāti passati asammūḷho sampajāno paṭissato.
parapaṭibaddhagū → parapaṭibaddhagu (pts-vp-pli1); parapaṭibandhagū (mr) | paraneyyatā → paraneyyo (bj) | paṭissato → patissato (bj, pts) | parapaṭibaddhagū → parapaṭibandhagū (cck: ka.) | parapaccayo → S ad. na paraṇayo. (pts note) | parapaṭibaddhagu → Bp -bandhagū; S -pandagu. (pts note) “Sabbe saṅkhārā aniccā”ti brāhmaṇassa paraneyyatā natthi, brāhmaṇo na paraneyyo, na parapattiyo, na parapaccayo, na parapaṭibaddhagū jānāti passati asammūḷho sampajāno paṭissato.
paraneyyatā → paraneyyā (bj) | paṭissato → patissato (bj, pts) | parapaṭibaddhagū → parapaṭibaddhagu (pts) | parapaṭibaddhagu → Bp -bandhagū; S parabandhagu. (pts note) “Sabbe saṅkhārā dukkhā”ti …pe… “yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti brāhmaṇassa paraneyyatā natthi, brāhmaṇo na paraneyyo, na parapattiyo, na parapaccayo, na parapaṭibaddhagū jānāti passati asammūḷho sampajāno paṭissatoti—
paṭissatoti → patissato (bj); patissato ti (pts) | parapaṭibaddhagū → parapaṭibaddhagu (pts) | paraneyyatā → S paraṇeyyathā. (pts note) | parapaṭibaddhagu → Bp -bandhagū; S -bandagu. (pts note) na brāhmaṇassa paraneyyamatthi.
atthi → -3 S paraṇameyyat'; atthi. (pts note)

Dhammesu niccheyya samuggahītanti. Dhammesūti dvāsaṭṭhiyā diṭṭhigatesu. Niccheyyāti nicchinitvā vinicchinitvā vicinitvā pavicinitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā.
tīrayitvā → tirayitvā (sya-all) | vinicchinitvā → S pavi-. (pts note) Samuggahītanti odhiggāho bilaggāho varaggāho koṭṭhāsaggāho uccayaggāho samuccayaggāho “idaṁ saccaṁ tathaṁ bhūtaṁ yāthāvaṁ aviparītan”ti gahitaṁ parāmaṭṭhaṁ abhiniviṭṭhaṁ ajjhositaṁ adhimuttaṁ natthi na santi na saṁvijjati nupalabbhati, pahīnaṁ samucchinnaṁ vūpasantaṁ paṭipassaddhaṁ abhabbuppattikaṁ ñāṇagginā daḍḍhanti—
samuggahītanti odhiggāho → odhigāho (bj) | tathaṁ → tathaṁ tacchā (bj); tathaṁ tacchaṁ (sya-all, pts) | santi na → (bj, sya-all) | nupalabbhati → nūpalabbhati (bj) | samuggahītanti → (cck, sya-all, pts) | bilaggāho → vilaggāho (sya-all, pts) | aviparītanti → aviparītanta (sya-all); aviparittan ti (pts) | odhiggāho → Bp S odhigāho. (pts note) | tacchaṁ → -6 Bp S tacchaṁ tathaṁ. (pts note) | atthi → Bp S ad. na santi. (pts note) dhammesu niccheyya samuggahītaṁ.

Tasmā vivādāni upātivattoti. Tasmāti tasmā taṅkāraṇā taṁhetu tappaccayā taṁnidānā diṭṭhikalahāni diṭṭhibhaṇḍanāni diṭṭhiviggahāni diṭṭhivivādāni diṭṭhimedhagāni upātivatto atikkanto samatikkanto vītivattoti—
taṁnidānā → Bp S taṁnidānaṁ, as often. (pts note) | diṭṭhiviggahāni → Bp Si om. (pts note) tasmā vivādāni upātivatto.

Na hi seṭṭhato passati dhammamaññanti. Aññaṁ satthāraṁ dhammakkhānaṁ gaṇaṁ diṭṭhiṁ paṭipadaṁ maggaṁ aññatra satipaṭṭhānehi, aññatra sammappadhānehi, aññatra iddhipādehi, aññatra indriyehi, aññatra balehi, aññatra bojjhaṅgehi, aññatra ariyā aṭṭhaṅgikā maggā, aggaṁ seṭṭhaṁ visiṭṭhaṁ pāmokkhaṁ uttamaṁ pavaraṁ dhammaṁ na passati na dakkhati na oloketi na nijjhāyati na upaparikkhatīti—
maggaṁ → (bj) | visiṭṭhaṁ → viseṭṭhaṁ (bj, sya-all, pts) na hi seṭṭhato passati dhammamaññaṁ.

Tenāha bhagavā—

“Na brāhmaṇassa paraneyyamatthi, dhammesu niccheyya samuggahītaṁ;
paraneyyam → S paraṇeyyam. (pts note) Tasmā vivādāni upātivatto, na hi seṭṭhato passati dhammamaññan”ti.

Jānāmi passāmi tatheva etaṁ, Diṭṭhiyā eke paccenti suddhiṁ; Adakkhi ce kiñhi tumassa tena, Atisitvā aññena vadanti suddhiṁ.
adakkhi → dakkhiti (bj: suni) | addakkhi → Bp S adakkhi, here and below. (pts note) | hi → -3 S kiñci. (pts note)

Jānāmi passāmi tatheva etanti. Jānāmīti paracittañāṇena vā jānāmi, pubbenivāsānussatiñāṇena vā jānāmi.
paracittañāṇena → paracittavijānanañāṇena (bj) | paracittañāṇena vā → paracittavijānanañāṇena (bj) | paracittañāṇena → paracittavijānanañāṇena (sī.) aṭṭhakathā oloketabbā (cck note) Passāmīti maṁsacakkhunā vā passāmi, dibbena cakkhunā vā passāmi. Tatheva etanti etaṁ tathaṁ tacchaṁ bhūtaṁ yāthāvaṁ aviparītanti—
tathaṁ → (bj) | aviparītanti → aviparittan ti (pts) | etaṁ → Bp Si om. (pts note) jānāmi passāmi tatheva etaṁ.

Diṭṭhiyā eke paccenti suddhinti. Diṭṭhiyā eke samaṇabrāhmaṇā suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ paccenti. “Sassato loko, idameva saccaṁ moghamaññan”ti diṭṭhiyā eke samaṇabrāhmaṇā suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ paccenti. “Asassato loko …pe… neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan”ti diṭṭhiyā eke samaṇabrāhmaṇā suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ paccentīti— diṭṭhiyā eke paccenti suddhiṁ.

Adakkhi ce kiñhi tumassa tenāti.
adakkhi → dakkhiti (bj: suni) Adakkhīti paracittañāṇena vā adakkhi, pubbenivāsānussatiñāṇena vā adakkhi, maṁsacakkhunā vā adakkhi, dibbena cakkhunā vā adakkhīti—
paracittañāṇena → paracittavijānanañāṇena (bj) | vā → va (bj) | dibbena → dibbena vā (sya-all, pts) | vā adakkhīti adakkhi → addakkhīti addakkhi (sya-all, pts) adakkhi ce. Kiñhi tumassa tenāti. Tassa tena dassanena kiṁ kataṁ?
kataṁ na → kathaṁ (sya-all, pts) Na dukkhapariññā atthi, na samudayassa pahānaṁ atthi, na maggabhāvanā atthi, na phalasacchikiriyā atthi, na rāgassa samucchedapahānaṁ atthi, na dosassa samucchedapahānaṁ atthi, na mohassa samucchedapahānaṁ atthi, na kilesānaṁ samucchedapahānaṁ atthi, na saṁsāravaṭṭassa upacchedo atthīti—
phalasacchikiriyā atthi na → (bj) | atthīti → atthiti (bj) | upacchedo → ucchedo (sya-all) | upacchedo atthīti adakkhi → ucchedo atthī ti addakkhi (pts) | dukkhapariññā → S adukkhapatiññā. (pts note) | ucchedo → Bp S upacchedo. (pts note) adakkhi ce kiñhi tumassa tena.
adakkhi → dakkhiti (bj: suni)

Atisitvā aññena vadanti suddhinti te titthiyā suddhimaggaṁ visuddhimaggaṁ parisuddhimaggaṁ vodātamaggaṁ parivodātamaggaṁ atikkamitvā samatikkamitvā vītivattitvā aññatra satipaṭṭhānehi, aññatra sammappadhānehi, aññatra iddhipādehi, aññatra indriyehi, aññatra balehi, aññatra bojjhaṅgehi, aññatra ariyā aṭṭhaṅgikā maggā suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti.
vadanti → denti (bj) | parivodātamaggaṁ → pariyodātamaggaṁ (bj, sya-all) | titthiyā → diṭṭhiyā (sya-all) | titthiyā → Bp tiṭṭhiyā; Si S diṭṭhiyā, see below. (pts note) | parivodātamaggaṁ → Bp ? S pariyo-. (pts note) Evampi atisitvā aññena vadanti suddhiṁ.

Atha vā buddhā ca buddhasāvakā ca paccekabuddhā ca tesaṁ titthiyānaṁ asuddhimaggaṁ avisuddhimaggaṁ aparisuddhimaggaṁ avodātamaggaṁ aparivodātamaggaṁ atikkamitvā samatikkamitvā vītivattitvā catūhi satipaṭṭhānehi catūhi sammappadhānehi catūhi iddhipādehi pañcahi indriyehi pañcahi balehi sattahi bojjhaṅgehi ariyena aṭṭhaṅgikena maggena suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti—
aparivodātamaggaṁ → apariyodātamaggaṁ (bj, sya-all) | titthiyānaṁ → diṭṭhiyā (sya-all) | titthiyānaṁ → Si diṭṭhiyānaṁ; S diṭṭhiyā. (pts note) | aparivodātamaggaṁ → Si om.; Bp S apariyo-. (pts note) evampi atisitvā aññena vadanti suddhiṁ.

Tenāha bhagavā—

“Jānāmi passāmi tatheva etaṁ, diṭṭhiyā eke paccenti suddhiṁ; Adakkhi ce kiñhi tumassa tena, atisitvā aññena vadanti suddhin”ti.

Passaṁ naro dakkhati nāmarūpaṁ, Disvāna vā ñassati tānimeva;
dakkhati → dakkhiti (bj: suni) | dakkhati → S dakkhi; PTS dakkhiti. (pts note) ñassati → vāññassati (sya-all, pts-vp-pli1); ñāyati (csp1ed) | ñassati → ñāyati (cck) | vā ñassati → vāññassati (sya-all, pts) | ñassati → vāññassati (bj: PTS) | ñāyati → ñassati (cck: sī. syā.) | vāññassati → Bp S vā ñāyati here and below; PTS vḷ. c'; aññassati. (pts note) Kāmaṁ bahuṁ passatu appakaṁ vā, Na hi tena suddhiṁ kusalā vadanti.

Passaṁ naro dakkhati nāmarūpanti passaṁ naro dakkhati paracittañāṇena vā passanto, pubbenivāsānussatiñāṇena vā passanto, maṁsacakkhunā vā passanto, dibbena cakkhunā vā passanto nāmarūpaṁyeva dakkhati niccato sukhato attato, na tesaṁ dhammānaṁ samudayaṁ vā atthaṅgamaṁ vā assādaṁ vā ādīnavaṁ vā nissaraṇaṁ vā dakkhatīti—
dakkhati paracittañāṇena → paracittavijānanañāṇena (bj) | naro dakkhati → naroti (sya-all) | dakkhati → ti (pts) | dibbena → dibbene vā (pts) | vā → (pts) | naro → Bp S ad. dakkhati. (pts note) | cakkhunā → -2 Bp S cakkhunā vā, here and below. (pts note) | ñeva → -3 Bp S nāmarūpaṁ yeva. (pts note) passaṁ naro dakkhati nāmarūpaṁ.

Disvāna vā ñassati tānimevāti.
ñassati → ñāyati (cck) | vā ñassati → vāññassati (sya-all) Disvāti paracittañāṇena vā disvā, pubbenivāsānussatiñāṇena vā disvā, maṁsacakkhunā vā disvā, dibbena cakkhunā vā disvā, nāmarūpaṁyeva disvā ñassati niccato sukhato attato, na tesaṁ dhammānaṁ samudayaṁ vā atthaṅgamaṁ vā assādaṁ vā ādīnavaṁ vā nissaraṇaṁ vā ñassatīti—
attato → attano (bj) | ñassati → ñāyati (cck) | ñassatīti → ñāyatīti (cck) | ti → -4 S om. (pts note) | ñassati → Bp S ñāyati. (pts note) | ñassatī → Bp S ñāyatī. (pts note) disvāna vā ñassati tānimeva.
ñassati → ñāyati (cck) | vā ñassati → vāññassati (sya-all, pts)

Kāmaṁ bahuṁ passatu appakaṁ vāti. Kāmaṁ bahukaṁ vā passanto nāmarūpaṁ appakaṁ vā niccato sukhato attatoti— kāmaṁ bahuṁ passatu appakaṁ vā.

Na hi tena suddhiṁ kusalā vadantīti. Kusalāti ye te khandhakusalā dhātukusalā āyatanakusalā paṭiccasamuppādakusalā satipaṭṭhānakusalā sammappadhānakusalā iddhipādakusalā indriyakusalā balakusalā bojjhaṅgakusalā maggakusalā phalakusalā nibbānakusalā, te kusalā paracittañāṇena vā pubbenivāsānussatiñāṇena vā maṁsacakkhunā vā dibbena cakkhunā vā nāmarūpadassanena suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ na vadanti na kathenti na bhaṇanti na dīpayanti na voharantīti—
te kusalā → (bj) na hi tena suddhiṁ kusalā vadanti.

Tenāha bhagavā—

“Passaṁ naro dakkhati nāmarūpaṁ, disvāna vā ñassati tānimeva;
ñassati → ñāyati (cck) | vā ñassati → vāññassati (sya-all, pts) Kāmaṁ bahuṁ passatu appakaṁ vā, na hi tena suddhiṁ kusalā vadantī”ti.

Nivissavādī na hi subbināyo, Pakappitā diṭṭhipurakkharāno;
subbināyo → S suppināyo here and below; PTS suddhināyo vḷ. suppināyo, subbināyo. (pts note) pakappitā → pakappitaṁ (bj, sya-all, pts-vp-pli1 snp4.13:380 [Mahābyūhasutta]) | pakappitā diṭṭhipurakkharāno → pakappitaṁ diṭṭhi purekkharāno (bj, sya-all, pts) | diṭṭhipurakkharāno → diṭṭhipurekkharāno (cck) | pakappitaṁ → Bp S pakappitā here and below, PTS vḷ. pakampitā, pakappataṁ. (pts note) Yaṁ nissito tattha subhaṁ vadāno, Suddhiṁ vado tattha tathaddasā so.
subhaṁ → S subhā. (pts note) suddhiṁvado → S suddhivado; below Bp has sometimes suddhivādo in the stanza. (pts note)

Nivissavādī na hi subbināyoti. “Sassato loko, idameva saccaṁ moghamaññan”ti nivissavādī, “asassato loko …pe…
loko → loko sassato loko (bj) | loko → S ad. ti. (pts note) neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan”ti— nivissavādī. Na hi subbināyoti. Nivissavādī dubbinayo duppaññāpayo dunnijjhāpayo duppekkhāpayo duppasādayoti—
duppaññāpayo → duppaññāpiyo (bj); duññāpayo (sya-all, pts-vp-pli1) | duppaññāpayo dunnijjhāpayo duppekkhāpayo duppasādayoti → duppaññāpiyo dunnijjhāpiyo duppekkhāpiyo duppasādiyoti (bj) | duppaññāpiyo → duppaññāpayo (bj: machasaṁ, syā) | duppaññāpayo → duppaññāpiyo (sī.) evamīdisesu ṭhānesu (cck note) | duññāpayo → Bp duppaññāpayo; S dubbaññāpayo. (pts note) nivissavādī na hi subbināyo.

Pakappitā diṭṭhipurakkharānoti.
diṭṭhipurakkharānoti → diṭṭhipurekkharānoti (cck) Kappitā pakappitā abhisaṅkhatā saṇṭhapitā diṭṭhiṁ purekkhato katvā carati.
purekkhato → purakkhataṁ (bj); purakkhato purato (sya-all, pts) | ti → Bp S ad. kappitā. (pts note) | saṇṭhapitaṁ → -8 Bp S pakappitā abhisaṁkhatā saṇṭhapitā (S saṭṭhipitā). (pts note) | purato → Bp S om. (pts note) Diṭṭhidhajo diṭṭhiketu diṭṭhādhipateyyo diṭṭhiyā parivārito caratīti— pakappitā diṭṭhipurakkharāno.
pakappitā diṭṭhipurakkharāno → pakappitaṁ diṭṭhi purekkharāno (bj, sya-all) | diṭṭhipurakkharāno → diṭṭhipurekkharāno (cck)

Yaṁ nissito tattha subhaṁ vadānoti. Yaṁ nissitoti yaṁ satthāraṁ dhammakkhānaṁ gaṇaṁ diṭṭhiṁ paṭipadaṁ maggaṁ nissito ānissito allīno upagato ajjhosito adhimuttoti—
ānissito → sannissito (bj, sya-all, pts) | ajjhosito → ajjhesito (bj) | ti → Si om. (pts note) | sannissito → Bp S anissito (= ānissito). (pts note) yaṁ nissito. Tatthāti sakāya diṭṭhiyā sakāya khantiyā sakāya ruciyā sakāya laddhiyā. Subhaṁ vadānoti subhavādo sobhanavādo paṇḍitavādo thiravādo ñāyavādo hetuvādo lakkhaṇavādo kāraṇavādo ṭhānavādo sakāya laddhiyāti—
thiravādo ñāyavādo → dhīravādo ñāṇavādo (sya-all, pts) | sobhanavādo → sobhaṇavādo (pts) yaṁ nissito tattha subhaṁ vadāno.

Suddhiṁ vado tattha tathaddasā soti.
soti → soti suddhiṁvadoti (sya-all) Suddhivādo visuddhivādo parisuddhivādo vodātavādo parivodātavādo.
vodātavādo parivodātavādo atha vā → pariyodātavādo athavā (bj) | parivodātavādo atha vā → pariyodātavādo athavā (sya-all, pts) Atha vā suddhidassano visuddhidassano parisuddhidassano vodātadassano parivodātadassanoti—
parivodātadassanoti suddhiṁ vādo → pariyodātadassanoti suddhiṁvado (bj, sya-all) suddhiṁ vādo. Tatthāti sakāya diṭṭhiyā sakāya khantiyā sakāya ruciyā sakāya laddhiyā tathaṁ tacchaṁ bhūtaṁ yāthāvaṁ aviparītanti addassa adakkhi apassi paṭivijjhīti—
laddhiyā → laddhiyā tathaddasā soti (sya-all, pts) | aviparītanti → aviparittan ti (pts) | paṭivijjhīti suddhiṁ vādo → paṭivijjhī ti suddhiṁvado (pts) | ti → -1 Bp S om. (pts note) | addassa → Si om. (pts note) suddhiṁ vādo tattha tathaddasā so.
suddhiṁ vādo → suddhiṁvado (bj, sya-all)

Tenāha bhagavā—

“Nivissavādī na hi subbināyo, pakappitā diṭṭhipurakkharāno;
pakappitā diṭṭhipurakkharāno → pakappitaṁ diṭṭhipurekkharāno (bj, sya-all, pts) | diṭṭhipurakkharāno → diṭṭhipurekkharāno (cck) Yaṁ nissito tattha subhaṁ vadāno, suddhiṁ vado tattha tathaddasā so”ti.

Na brāhmaṇo kappamupeti saṅkhā, Na diṭṭhisārī napi ñāṇabandhu;
saṅkhā → saṅkhaṁ (bj, sya-all) | kappamupeti saṅkhā → kappam upeti saṁkhaṁ (pts) Ñatvā ca so sammutiyo puthujjā, Upekkhatī uggahaṇanti maññe.
sammutiyo → sammatiyo (sya-all) | sammutiyo → Si sammatiyo, as usual. (pts note) upekkhatī uggahaṇanti → upekkhati uggaṇhanti (bj) | upekkhatī → PTS upekhati. (pts note) | uggahaṇanti-m-aññe → S uggaṇhanti-m-aññe; PTS uggahaṇanta-m-aññe. (pts note)

Na brāhmaṇo kappamupeti saṅkhāti.
saṅkhāti → saṅkhanti (bj, sya-all) Nāti paṭikkhepo. Brāhmaṇoti sattannaṁ dhammānaṁ bāhitattā brāhmaṇo …pe… asito tādi pavuccate sa brahmā.
tādi → tādī (bj) | asito → anissito (sya-all, pts) | sa → (pts) | anissito → Bp asito S assito. (pts note) | pavuccate → Bp S ad. sa. (pts note) Kappāti dve kappā— taṇhākappo ca diṭṭhikappo ca …pe… ayaṁ taṇhākappo …pe… ayaṁ diṭṭhikappo. Saṅkhā vuccati ñāṇaṁ. Yā paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi.
paññā → S saṁñā. (pts note) | pe → Bp S om. (pts note) Na brāhmaṇo kappamupeti saṅkhāti.
saṅkhāti → saṅkhanti (bj, sya-all) | kappamupeti saṅkhāti → kappam upeti saṁkhan ti (pts) Brāhmaṇo saṅkhāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā.
tīrayitvā → tirayitvā (sya-all) “Sabbe saṅkhārā aniccā …
aniccā → aniccāti (bj, sya-all) sabbe saṅkhārā dukkhā …pe…
dukkhā → dukkhāti (bj, sya-all) | ti → Bp om. (pts note) yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti saṅkhāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā taṇhākappaṁ vā diṭṭhikappaṁ vā neti na upeti na upagacchati na gaṇhāti na parāmasati nābhinivisatīti—
neti → (sya-all, pts) | katvā → -10 S om. (pts note) na brāhmaṇo kappamupeti saṅkhā.
saṅkhā → saṅkhaṁ (bj, sya-all) | kappamupeti saṅkhā → kappam upeti saṁkhaṁ (pts)

Na diṭṭhisārī napi ñāṇabandhūti. Tassa dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni pahīnāni samucchinnāni vūpasantāni paṭipassaddhāni abhabbuppattikāni ñāṇagginā daḍḍhāni.
dvāsaṭṭhi → dvāsaṭṭhī (sya-all, pts) So diṭṭhiyā na yāyati na nīyati na vuyhati na saṁharīyati napi taṁ diṭṭhigataṁ sārato pacceti na paccāgacchatīti—
saṁharīyati → saṁhariyati (sya-all) | na → (sya-all) | saṁharīyati napi → saṁhariyati na pi (pts) | na paccāgacchatīti → paccāgacchatī ti (pts) na diṭṭhisārī. Napi ñāṇabandhūti aṭṭhasamāpattiñāṇena vā pañcābhiññāñāṇena vā taṇhābandhuṁ vā diṭṭhibandhuṁ vā na karoti na janeti na sañjaneti na nibbatteti nābhinibbattetīti—
taṇhābandhuṁ → micchāñāṇena (bj, sya-all, pts) | diṭṭhibandhuṁ → taṇhābandhaṁ vā diṭṭhibandhaṁ (bj, sya-all, pts) | pañcābhiññāñāṇena → Codd. pañcabhi-. (pts note) na diṭṭhisārī napi ñāṇabandhu.

Ñatvā ca so sammutiyo puthujjāti.
sammutiyo → sammatiyo (sya-all) Ñatvāti ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā.
tīrayitvā → tirayitvā (sya-all) | ti → -2 Bp Si om. (pts note) “Sabbe saṅkhārā aniccā”ti ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā, “sabbe saṅkhārā dukkhā”ti …pe… “yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvāti—
jānitvā → jānitvāga (sya-all) | tīrayitvā → tirayitvā (sya-all) ñatvā ca so. Sammutiyo vuccanti dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni diṭṭhisammutiyo.
sammutiyo → sammatiyoti (sya-all) | dvāsaṭṭhi → dvāsaṭṭhī (sya-all, pts) | diṭṭhisammutiyo → (sya-all) | diṭṭhisammutiyo puthujjāti → puthujjā ti (pts) | diṭṭhigatāni → Bp S ad. diṭṭhisammutiyo. (pts note) Puthujjāti puthujjanehi janitā vā tā sammutiyoti—
sammutiyoti → sammatiyoti (sya-all) puthujjā. Puthu nānājanehi janitā vā sammutiyoti puthujjāti—
sammutiyoti → tā sammatiyoti (sya-all) | janitā → -4 Bp puthunānā jātiyā; S puthunānā pātigatiyā. (pts note) ñatvā ca so sammutiyo puthujjā.
ca → va (bj) | sammutiyo → sammatiyo (sya-all)

Upekkhatī uggahaṇanti maññeti.
uggahaṇanti → uggaṇhanti (bj) Aññe taṇhāvasena diṭṭhivasena gaṇhanti parāmasanti abhinivisanti.
abhinivisanti → abhinivisanta (sya-all) Arahā upekkhati na gaṇhāti na parāmasati nābhinivisatīti— upekkhatī uggahaṇanti maññe.
upekkhatī uggahaṇanti → upekkhetī uggaṇhanti (bj)

Tenāha bhagavā—

“Na brāhmaṇo kappamupeti saṅkhā, na diṭṭhisārī napi ñāṇabandhu;
saṅkhā → saṅkhaṁ (bj, sya-all) | kappamupeti saṅkhā → kappam upeti saṁkhaṁ (pts) Ñatvā ca so sammutiyo puthujjā, upekkhatī uggahaṇanti maññe”ti.
sammutiyo → sammatiyo (sya-all) uggahaṇanti → uggaṇhanti (bj)

Vissajja ganthāni munīdha loke, Vivādajātesu na vaggasārī;
Visajja → Bp S vissajja, here and below. (pts note) | ganthāni → Bp gandhāni; S gaṇha. (pts note) Santo asantesu upekkhako so, Anuggaho uggahaṇanti maññe.
uggahaṇanti → uggaṇhanti (bj)

Vissajja ganthāni munīdha loketi.
ganthāni → Bp gandhāni; S gaṇhāni. (pts note) Ganthāti cattāro ganthā—
ti → -4 Si om.; Bp S gandhā ti, here and below. (pts note) abhijjhā kāyagantho, byāpādo kāyagantho, sīlabbataparāmāso kāyagantho, idaṁsaccābhiniveso kāyagantho.
kāyagantho → Bp S -gandho, here and below. (pts note) Attano diṭṭhiyā rāgo abhijjhā kāyagantho, paravādesu āghāto appaccayo byāpādo kāyagantho, attano sīlaṁ vā vataṁ vā sīlabbataṁ vā parāmasati sīlabbataparāmāso kāyagantho, attano diṭṭhi idaṁsaccābhiniveso kāyagantho.
diṭṭhi → diṭṭhiṁ abhiniveso kāyagantho (cck) | parāmasati → S parāmāsanti. (pts note) | diṭṭhi → Bp S diṭṭhiṁ abhiniveso kāyagandho. (pts note) Vissajjāti ganthe vossajjitvā vissajja.
vossajjitvā vissajja atha → vossajitvā (bj) | vissajja atha → (sya-all, pts) | ganthe → Bp S gandhe, here and below. (pts note) Atha vā ganthe gathite ganthite bandhe vibandhe ābandhe lagge laggite palibuddhe bandhane phoṭayitvā vissajja.
gathite ganthite → ganthe gathite (pts-vp-pli1) | bandhe vibandhe ābandhe → baddhe vibaddhe ābaddhe (bj) | vā → vā visajja athavā (bj, sya-all, pts) | palibuddhe → paḷibuddhe (bj) | vissajja → vā visajja (bj, sya-all, pts) | gathite → gadhite (cck) | baddhe → bandhe (bj: machasaṁ, PTS) | vibaddhe → bandhe (bj: machasaṁ, PTS) | ābaddhe → bandhe (bj: machasaṁ, PTS) | ganthite → gathite gaṇṭhite (bahūsu) suddhaṭṭhakasutte sattamagāthāvaṇṇanā oloketabbā (cck note) | ābandhe → baddhe vibaddhe ābaddhe (cck: sī.) | vā → Bp S om. (pts note) | gathite → Bp S gadhite, here and below, and Bp ad. gaṇṭhite (= gandhite). (pts note) Yathā vayhaṁ vā rathaṁ vā sakaṭaṁ vā sandamānikaṁ vā sajjaṁ vissajjaṁ karonti vikopenti;
vayham → Si veyhaṁ. (pts note) | visajjaṁ → Bp vissajjaṁ. (pts note) evamevaṁ ganthe vossajjitvā vissajja.
vissajja atha → (bj, sya-all, pts) Atha vā ganthe gathite gaṇṭhite bandhe vibandhe ābandhe lagge laggite palibuddhe bandhane phoṭayitvā vissajja.
vā → vā visajja athavā (bj, sya-all, pts) | gaṇṭhite bandhe vibandhe ābandhe → ganthite baddhe vibaddhe ābaddhe (bj) | palibuddhe → paḷibuddhe (bj) | vissajja → vā visajja (bj, sya-all) | gaṇṭhite → ganthite (sya-all); (pts) | vissajja munīti → vā visajja munī ti (pts) | paḷibuddhe → palibuddhe (bj: sīmu11) | gathite → Bp ad. gandhite. (pts note) | visajja → -11 S om. (pts note) Munīti. Monaṁ vuccati ñāṇaṁ …pe… saṅgajālamaticca so muni.
muni → munī (bj) | ñāṇaṁ → ñāṇaṁ yā paññā pajānanā (sya-all, pts) | pajānanā → -15 Bp S om. (pts note) Idhāti imissā diṭṭhiyā …pe… imasmiṁ manussaloketi— vissajja ganthāni munīdha loke.
vissajja ganthāni → visajja ganthāti (bj)

Vivādajātesu na vaggasārīti. Vivādajātesu sañjātesu nibbattesu abhinibbattesu pātubhūtesu chandāgatiṁ gacchantesu dosāgatiṁ gacchantesu bhayāgatiṁ gacchantesu mohāgatiṁ gacchantesu na chandāgatiṁ gacchati, na dosāgatiṁ gacchati, na bhayāgatiṁ gacchati, na mohāgatiṁ gacchati, na rāgavasena gacchati, na dosavasena gacchati, na mohavasena gacchati, na mānavasena gacchati, na diṭṭhivasena gacchati, na uddhaccavasena gacchati, na vicikicchāvasena gacchati, na anusayavasena gacchati, na vaggehi dhammehi yāyati nīyati vuyhati saṁharīyatīti—
Vivādajātesu sañjātesu nibbattesu abhinibbattesu pātubhūtesu → vivāde jāte sañjāte nibbatte abhinibbatte pātubhūte (bj, mr) | dosāgatiṁ → dosā gatiṁ gacchantesu mohāgatiṁ (sya-all) | gacchantesu → gacchantesu mohāgatim gacchantesu (pts) | pātubhūte → vivādajātesu pātubhūtesu (bj: syā, PTS) | pātubhūtesu → vivāde jāte sañjāte nibbatte abhinibbatte pātubhūte (cck: sī. ka.) | vivādajātesu → Bp S vivāde jāte. (pts note) | pātubhūtesu → -17 Bp S sañjāte . . . pātubhūte. (pts note) | gacchantesu → Bp S insert here bhayāgatiṁ gacchantesu. (pts note) | gacchati → Bp S insert here na bhayāgatiṁ gacchati. (pts note) | gacchati → -2 Si om. (pts note) vivādajātesu na vaggasārī.

Santo asantesu upekkhako soti. Santoti rāgassa santattā santo, dosassa santattā santo, mohassa santattā santo …pe… sabbākusalābhisaṅkhārānaṁ santattā samitattā vūpasamitattā vijjhātattā nibbutattā vigatattā paṭipassaddhattā santo upasanto vūpasanto nibbuto paṭipassaddhoti— santo. Asantesūti asantesu anupasantesu avūpasantesu anibbutesu appaṭipassaddhesūti—
avūpasantesu → avupasantesu (bj) santo asantesu. Upekkhako soti arahā chaḷaṅgupekkhāya samannāgato cakkhunā rūpaṁ disvā neva sumano hoti na dummano upekkhako viharati sato sampajāno. Sotena saddaṁ sutvā …pe… kālaṁ kaṅkhati bhāvito sa dantoti—
bhāvito sa dantoti → bhāvitatto sudantoti (bj) | sa dantoti → santoti (cck) | bhāvitatto → bhāvito (bj: sīmu11, manupa, PTS) | sudanto → Bp S santo. (pts note) santo asantesu upekkhako so.

Anuggaho uggahaṇanti maññeti.
uggahaṇanti → uggaṇhanti (bj) Aññe taṇhāvasena diṭṭhivasena gaṇhante parāmasante abhinivisante.
gaṇhante parāmasante abhinivisante → gaṇhanti parāmasanti abhinivisanti (bj) | gaṇhanti → gaṇhante (bj: sīmu11) | abhinivisanti → -4 Bp S gaṇhante parāmasante athinivisante. (pts note) Arahā upekkhati na gaṇhāti na parāmasati nābhinivisatīti— anuggaho uggahaṇanti maññe.
uggahaṇanti → uggaṇhanti (bj)

Tenāha bhagavā—

“Vissajja ganthāni munīdha loke, vivādajātesu na vaggasārī; Santo asantesu upekkhako so, anuggaho uggahaṇanti maññe”ti.
uggahaṇanti → uggaṇhanti (bj)

Pubbāsave hitvā nave akubbaṁ, Na chandagū nopi nivissavādī; Sa vippamutto diṭṭhigatehi dhīro, Na limpati loke anattagarahī.
na limpati → na lippati (snp4.13:383 [Mahābyūhasutta]) | limpati → lippati (bj) | lippati → limpati (bj: sīmu11, PTS)

Pubbāsave hitvā nave akubbanti. Pubbāsavā vuccanti atītā rūpavedanāsaññāsaṅkhāraviññāṇā.
viññāṇaṁ → Bp viññāṇā; S viññāna. (pts note) Atīte saṅkhāre ārabbha ye kilesā uppajjeyyuṁ te kilese hitvā cajitvā pariccajitvā pajahitvā vinodetvā byantiṁ karitvā anabhāvaṁ gametvāti—
byantiṁ karitvā → byantīkaritvā (bj) | cajjitvā → Bp S cajitvā. (pts note) | paricajjitvā → Bp pariccajitvā. (pts note) pubbāsave hitvā. Nave akubbanti navā vuccanti paccuppannā rūpavedanāsaññāsaṅkhāraviññāṇā.
vedanā → -1 Bp S rūpav-. (pts note) | viññāṇaṁ → Bp S viññāṇā. (pts note) Paccuppanne saṅkhāre ārabbha chandaṁ akubbamāno pemaṁ akubbamāno rāgaṁ akubbamāno ajanayamāno asañjanayamāno anibbattayamāno anabhinibbattayamānoti—
chandaṁ → khantiṁ (cck: ka.) | chandaṁ → Bp khantiṁ; S om. (pts note) | nābhinibbattayamāno → Bp S anabhi-. (pts note) pubbāsave hitvā nave akubbaṁ.

Na chandagū nopi nivissavādīti.
ti → -8 Bp S om. (pts note) Na chandāgatiṁ gacchati, na dosāgatiṁ gacchati, na mohāgatiṁ gacchati, na bhayāgatiṁ gacchati, na rāgavasena gacchati, na dosavasena gacchati, na mohavasena gacchati, na mānavasena gacchati, na diṭṭhivasena gacchati, na uddhaccavasena gacchati, na vicikicchāvasena gacchati, na anusayavasena gacchati, na vaggehi dhammehi yāyati nīyati vuyhati na saṁharīyatīti—
saṁharīyatīti → saṁhariyyatīti (bj) | vuyhati → vuyhati saṁhariyatīti vivādajātesu (sya-all, pts) na chandagū. Nopi nivissavādīti “sassato loko, idameva saccaṁ moghamaññan”ti na nivissavādī …pe…
na → (sya-all) | moghamaññanti na → mogham aññan ti (pts) | ti → S ad. na. (pts note) | ti → -10 Bp om. (pts note) “neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan”ti na nivissavādīti—
na → (sya-all) na chandagū nopi nivissavādī.

Sa vippamutto diṭṭhigatehi dhīroti tassa dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni pahīnāni samucchinnāni vūpasantāni paṭipassaddhāni abhabbuppattikāni ñāṇagginā daḍḍhāni.
dvāsaṭṭhi → dvāsaṭṭhī (sya-all, pts) So diṭṭhigatehi vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharati.
vimariyādikatena → vimariyādīkatena (bj) | viharati → viharatīti (sya-all) | viharati dhīroti → viharatī ti dhīro ti (pts) Dhīroti dhīro paṇḍito paññavā buddhimā ñāṇī vibhāvī medhāvīti—
ti → -11 Bp S viharati. (pts note) | ti → -12 S om. (pts note) sa vippamutto diṭṭhigatehi dhīro.

Na limpati loke anattagarahīti.
limpati → lippati (bj); limpatī (sya-all, pts) | anattagarahīti lepāti → anattagarahī ti lepo ti (pts) | lippati → limpati (bj: sīmu11, PTS) | Lepo → Bp lepā. (pts note) Lepāti dve lepā—
lepāti → lepoti (sya-all) taṇhālepo ca diṭṭhilepo ca …pe… ayaṁ taṇhālepo …pe… ayaṁ diṭṭhilepo. Tassa taṇhālepo pahīno, diṭṭhilepo paṭinissaṭṭho;
paṭinissaṭṭho → Bp S ad. tassa. (pts note) tassa taṇhālepassa pahīnattā, diṭṭhilepassa paṭinissaṭṭhattā apāyaloke na limpati, manussaloke na limpati, devaloke na limpati, khandhaloke na limpati, dhātuloke na limpati, āyatanaloke na limpati na palimpati na upalimpati, alitto apalitto anupalitto nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti—
tassa → (bj, sya-all, pts) | paṭinissaṭṭhattā → paṭinissaṭṭhattā anupalitto (bj, sya-all, pts) | limpati → lippati (bj) | palimpati → saṁlippati (bj) | upalimpati → upalippati (bj) | apalitto → asaṁlitto (bj, sya-all, pts) | vimariyādikatena → vimariyādīkatena (bj) | palimpati na upalimpati → saṁlimpati nupalimpati (sya-all) | nissaṭo → nissaṭṭho (sya-all, pts) | anupalitto → Bp S om. (pts note) | saṁlimpati → Bp S palimpati. (pts note) | upalimpati → Bp S na upa-. (pts note) | asaṁlitto → Bp apalitto. (pts note) | ti → -6 S viharati. (pts note) na limpati loke.
limpati → lippati (bj); limpatī (pts)

Anattagarahīti dvīhi kāraṇehi attānaṁ garahati— katattā ca akatattā ca. Kathaṁ katattā ca akatattā ca attānaṁ garahati? “Kataṁ me kāyaduccaritaṁ, akataṁ me kāyasucaritan”ti attānaṁ garahati.
kāyaduccaritaṁ → S -duccaritan ti. (pts note) “Kataṁ me vacīduccaritaṁ …pe… kataṁ me manoduccaritaṁ … kato me pāṇātipāto …pe… katā me micchādiṭṭhi, akatā me sammādiṭṭhī”ti attānaṁ garahati. Evaṁ katattā ca akatattā ca attānaṁ garahati.

Atha vā “sīlesumhi na paripūrakārī”ti attānaṁ garahati.
paripūrakārīti → paripūrikārīti (sya-all) | paripūrakārī → -8 S ap-. (pts note) “Indriyesumhi aguttadvāro”ti … “bhojanemhi amattaññū”ti …
bhojanemhi amattaññūti jāgariyamhi ananuyuttoti → bhojane amattaññumhīti jāgariyamananuyuttoti (sya-all) | mhī → -9 Bp 'mhi amattaññu. (pts note) “jāgariyamhi ananuyutto”ti …
jāgariyam → Bp jāgariyamhi; S jāgariyā. (pts note) | ananuyutto → Si S anuyutto. (pts note) “na satisampajaññenāmhi samannāgato”ti …
satisampajaññenāmhi → satisampajaññenamhi (bj); satisampajaññena (sya-all) | satisampajaññenāmhi samannāgatoti → satisampajaññena samannāgato ti (pts) | satisampajaññena → Bp ad. 'mhi. (pts note) “abhāvitā me cattāro satipaṭṭhānā”ti … “abhāvitā me cattāro sammappadhānā”ti … “abhāvitā me cattāro iddhipādā”ti … “abhāvitāni me pañcindriyānī”ti … “abhāvitāni me pañca balānī”ti … “abhāvitā me satta bojjhaṅgā”ti … “abhāvito me ariyo aṭṭhaṅgiko maggo”ti … “dukkhaṁ me apariññātan”ti … “dukkhasamudayo me appahīno”ti … “maggo me abhāvito”ti … “nirodho me asacchikato”ti attānaṁ garahati. Evaṁ katattā ca akatattā ca attānaṁ garahati.
garahati → -13 Si om. (pts note) Evaṁ attagarahī.
attagarahī tayidaṁ → attagarahiyaṁ (sya-all) | evaṁ attagarahī tayidaṁ → evam attagarahiyaṁ (pts) | attagarahiyaṁ → Bp attagarahitayidaṁ; Si attānaṁ garahiyaṁ; S attānaṁ garahati na yi. (pts note) Tayidaṁ kammaṁ akubbamāno ajanayamāno asañjanayamāno anibbattayamāno anabhinibbattayamāno anattagarahīti—
tayidaṁ → kataṁ (bj) | anabhinibbattayamāno → nābhinibbattayamāno (sya-all) | anabhinibbattayamāno anattagarahīti → nābhinibbattayamāno anattagarahī ti (pts) | kataṁ → attagarahī tayidaṁ (bj: sīmu11, PTS) | nābhinibbattayamāno → Bp anibbatta-; S anabhinibbatta-. (pts note) na limpati loke anattagarahī.
limpati → lippati (bj); limpatī (sya-all, pts) | lippati → limpati (bj: sīmu11, PTS)

Tenāha bhagavā—

“Pubbāsave hitvā nave akubbaṁ, na chandagū nopi nivissavādī; Sa vippamutto diṭṭhigatehi dhīro, na limpati loke anattagarahī”ti.
limpati → lippati (bj); limpatī (sya-all, pts) | lippati → limpati (bj: sīmu11, PTS)

Sa sabbadhammesu visenibhūto, Yaṁ kiñci diṭṭhaṁ va sutaṁ mutaṁ vā;
diṭṭhaṁ → S diṭṭhiñ. (pts note) | va → S ca (Bp too below). (pts note) Sa pannabhāro muni vippamutto,
pannabhāro → -4 Si sampanna- (below sa p-); S sampaṇṇabhāvo. (pts note) | vippamutto → PTS vippayutto. (pts note) Na kappiyo nūparato na patthiyo.
patthiyo iti → patthiyoti (sya-all) | kappiyo → Si kampiyo (see below). (pts note) (Iti bhagavā.)
iti → ti (pts)

Sa sabbadhammesu visenibhūto yaṁ kiñci diṭṭhaṁ va sutaṁ mutaṁ vāti.
diṭṭhaṁ → Bp S diṭṭhañ. (pts note) | va → Bp S ca. (pts note) Senā vuccati mārasenā. Kāyaduccaritaṁ mārasenā, vacīduccaritaṁ mārasenā, manoduccaritaṁ mārasenā, rāgo … doso … moho … kodho … upanāho … makkho … paḷāso … issā … macchariyaṁ … māyā … sāṭheyyaṁ … thambho … sārambho … māno … atimāno … mado … pamādo … sabbe kilesā … sabbe duccaritā … sabbe darathā … sabbe pariḷāhā … sabbe santāpā … sabbākusalābhisaṅkhārā mārasenā.

Vuttañhetaṁ bhagavatā—

“Kāmā te paṭhamā senā, dutiyā arati vuccati;
dutiyā arati → dutiyārati (sya-all, pts) | dutiyāarati → dutiyā rati (bj: sī.pāsi) | dutiyārati → Bp S dutiyā arati. (pts note) …pe… na naṁ asūro jināti,
pañcamī → pañcamaṁ (bj: sīmu11, machasaṁ, PTS) | aṭṭhamā → aṭṭhamo (bj: sīmu11, machasaṁ, PTS) | Kaṇhassābhippahāraṇī → Bp S -pahāriṇī. (pts note) asūro → asuro (cck) | naṁ → Bp taṁ. (pts note) jetvāva labhate sukhan”ti.
jetvāva → jitvā ca (bj); jetvā ca (sya-all); chetvā ca (pts) | jitvā → chetvā (bj: PTS) | sukha”nti → suttanipāta > padhānasutta (bj note) | chetvā → Bp S jitvā. (pts note) | ca → S pi. (pts note)

Yato catūhi ariyamaggehi sabbā ca mārasenā sabbe ca paṭisenikarā kilesā jitā ca parājitā ca bhaggā vippaluggā parammukhā—
vippaluggā → vippaluttā (sya-all, pts) | vippaluggā → vippaluttā (bj: sīmu11, PTS) | jitā → Bp sañjitā; S bhañjitā. (pts note) so vuccati visenibhūto. So diṭṭhe visenibhūto, sute … mute … viññāte visenibhūtoti—
visenibhūtoti → visenībhūtoti (bj) sa sabbadhammesu visenibhūto, yaṁ kiñci diṭṭhaṁ va sutaṁ mutaṁ vā.
kiñci → kañci (bj) | va → -6 Bp S diṭṭhañ ca. (pts note) | sutaṁ → Bp S ad. vā. (pts note)

Sa pannabhāro muni vippamuttoti.
vippamuttoti bhārāti → vippamutto ti bhāro ti (pts) | Bhāro → Bp bhārā. (pts note) Bhārāti tayo bhārā—
bhārāti → bhāroti (bj, sya-all) khandhabhāro, kilesabhāro, abhisaṅkhārabhāro. Katamo khandhabhāro? Paṭisandhiyā rūpaṁ vedanā saññā saṅkhārā viññāṇaṁ— ayaṁ khandhabhāro. Katamo kilesabhāro? Rāgo doso moho …pe… sabbākusalābhisaṅkhārā— ayaṁ kilesabhāro. Katamo abhisaṅkhārabhāro? Puññābhisaṅkhāro apuññābhisaṅkhāro āneñjābhisaṅkhāro—
āneñjābhisaṅkhāro → aṇeñjābhisaṁkhāro (pts) ayaṁ abhisaṅkhārabhāro. Yato khandhabhāro ca kilesabhāro ca abhisaṅkhārabhāro ca pahīnā honti ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā, so vuccati pannabhāro patitabhāro oropitabhāro samoropitabhāro nikkhittabhāro paṭipassaddhabhāro.
anabhāvaṅkatā → anabhāvakatā (bj); anabhāvaṅgatā (sya-all, pts) | gatā → Bp S katā. (pts note) | pannabhāro → S sampanna-. (pts note)

Munīti monaṁ vuccati ñāṇaṁ. Yā paññā pajānanā vicayo pavicayo dhammavicayo sallakkhaṇā upalakkhaṇā paccupalakkhaṇā, paṇḍiccaṁ kosallaṁ nepuññaṁ vebhabyā cintā upaparikkhā bhūri medhā parināyikā vipassanā sampajaññaṁ patodo paññā paññindriyaṁ paññābalaṁ paññāsatthaṁ paññāpāsādo paññāāloko paññāobhāso paññāpajjoto paññāratanaṁ amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi.
parināyikā → pariṇāyikā (bj, sya-all, pts) | bhūri → bhūrī (sya-all) | sammādiṭṭhi → dhammasaṅgaṇi niddesavāra (bj note) | pavicayo → S om. (pts note) | paccupalakkhaṇā → Si paccuppa-. (pts note) | vebhabyā → S vebhavyaṁ. (pts note) Tena ñāṇena samannāgato muni monappatto.
monappatto → monappattoti (sya-all)

Tīṇi moneyyāni— kāyamoneyyaṁ, vacīmoneyyaṁ, manomoneyyaṁ. Katamaṁ kāyamoneyyaṁ? Tividhānaṁ kāyaduccaritānaṁ pahānaṁ kāyamoneyyaṁ, tividhaṁ kāyasucaritaṁ kāyamoneyyaṁ, kāyārammaṇe ñāṇaṁ kāyamoneyyaṁ, kāyapariññā kāyamoneyyaṁ, pariññāsahagato maggo kāyamoneyyaṁ, kāye chandarāgassa pahānaṁ kāyamoneyyaṁ, kāyasaṅkhāranirodho catutthajjhānasamāpatti kāyamoneyyaṁ—
Tividhānaṁ kāyaduccaritānaṁ → tividhakāyaduccaritānaṁ (mr) | tividhaṁ kāyasucaritaṁ → tividhakāyasucaritaṁ (bj) | kāyasaṅkhāranirodho → kāyasaṁkhārānirodho (bj) | kāyārammaṇe → kāyārammaṇaṁ (sya-all, pts) | kāyaduccaritānaṁ → tividhakāyaduccaritānaṁ (ka.) mahāni. 14 (cck note) | Tividhānaṁ → Bp tividhaṁ; S om. (pts note) | kāyasucaritaṁ → S kāyaduccaritā. (pts note) | kāyārammaṇaṁ → Bp S -ārammaṇe. (pts note) | kāyamoneyyaṁ → Bp om. (pts note) idaṁ kāyamoneyyaṁ.

Katamaṁ vacīmoneyyaṁ? Catubbidhānaṁ vacīduccaritānaṁ pahānaṁ vacīmoneyyaṁ, catubbidhaṁ vacīsucaritaṁ vacīmoneyyaṁ, vācārammaṇe ñāṇaṁ vacīmoneyyaṁ, vācāpariññā vacīmoneyyaṁ, pariññāsahagato maggo vacīmoneyyaṁ, vācāya chandarāgassa pahānaṁ vacīmoneyyaṁ, vacīsaṅkhāranirodho dutiyajjhānasamāpatti vacīmoneyyaṁ—
pahānaṁ → pahāṇaṁ (bj) | vācārammaṇe → vācārammaṇaṁ (sya-all, pts) | Catubbidhānaṁ → Bp catubbidha. (pts note) | vācārammaṇaṁ → Bp -ārammaṇe. (pts note) | vacīsaṁkhāranirodho → -5 S om. (pts note) idaṁ vacīmoneyyaṁ.

Katamaṁ manomoneyyaṁ? Tividhānaṁ manoduccaritānaṁ pahānaṁ manomoneyyaṁ, tividhaṁ manosucaritaṁ manomoneyyaṁ, cittārammaṇe ñāṇaṁ manomoneyyaṁ, cittapariññā manomoneyyaṁ, pariññāsahagato maggo manomoneyyaṁ, citte chandarāgassa pahānaṁ manomoneyyaṁ, cittasaṅkhāranirodho saññāvedayitanirodhasamāpatti manomoneyyaṁ—
cittārammaṇe → cittārammaṇaṁ (sya-all, pts) | Tividhānaṁ → Bp tividha; S tividhaṁ. (pts note) | cittārammaṇaṁ → Bp S -ārammaṇe. II (pts note) idaṁ manomoneyyaṁ.

“Kāyamuniṁ vācāmuniṁ, manomunimanāsavaṁ; Muniṁ moneyyasampannaṁ, āhu sabbappahāyinaṁ.
sabbappahāyinaṁ → tikaṅguttara > āpāyikavagga (bj note)

Kāyamuniṁ vācāmuniṁ, manomunimanāsavaṁ; Muniṁ moneyyasampannaṁ, āhu ninhātapāpakan”ti.
ninhātapāpakanti → ninhātapāpakaṁ (sya-all) | ninhātapāpaka’’nti → itivuttaka > dutiyavagga (bj note) | ninhātapāpaka’’nti → ninahātapāpakanti (cck: sī.)

Imehi tīhi moneyyehi dhammehi samannāgatā cha munino—
munino → munimunino (bj); munayo (sya-all, pts-vp-pli1, mr) | samannāgatā → samannāgato (bj) | tīhi → (sya-all, pts) | munino → munayo (cck: sī. syā. ka.) | dhammehi → S om. (pts note) agāramunino, anagāramunino, sekhamunino, asekhamunino, paccekamunino, munimuninoti.
munimuninoti → munimunino (cck, pts-vp-pli1, mr); munimunayo (sya1ed, sya2ed) | munimuninoti → munimunino (sī. syā. ka.) mahāni. 14 (cck note) | āgāramunayo → Bp āgāramunino; S agāramuṇino; Bp -munino, S muṇino throughout. (pts note) Katame agāramunino?
agāramunino → āgāramunayo (sya-all, pts) | āgāramunayo → Bp āgāramunino; S agārikamunino. (pts note) Ye te agārikā diṭṭhapadā viññātasāsanā—
agārikā → āgārikā (sya-all, pts) ime agāramunino.
agāramunino → āgāramunayo (sya-all, pts) Katame anagāramunino?
anagāramunino → anāgāramunayo (sya-all, pts) Ye te pabbajitā diṭṭhapadā viññātasāsanā— ime anagāramunino.
anagāramunino → anāgāramunayo (sya-all, pts) | anāgāramunayo → S anagāramuṇino. (pts note) Satta sekhā sekhamunino, arahanto asekhamunino.
sekhā sekhamunino → sekkhā sekkhamunayo (sya-all, pts) | asekhamunino → asekkhamunayo (sya-all, pts) Paccekabuddhā paccekamunino.
paccekamunino munimunino vuccanti → paccekamunayo munimunayo (sya-all) Munimunino vuccanti tathāgatā arahanto sammāsambuddhā.
vuccanti → (pts)

“Na monena munī hoti, mūḷharūpo aviddasu;
munī → muni (bj, cck, sya-all) | monena → moneyyena (bj: a.nid) aviddasu → Si avindisu. 6 Bp S ad. sabbaṁ. (pts note) Yo ca tulaṁva paggayha, varamādāya paṇḍito.

Pāpāni parivajjeti, sa munī tena so muni;
muni → munī (bj) | munī → muni (cck, sya-all, pts) Yo munāti ubho loke, muni tena pavuccati.
muni → munī (bj) | pavuccati → pavuccatī (bj) | pavuccatī → dhammapada > dhammaṭṭhakavagga (bj note)

Asatañca satañca ñatvā dhammaṁ, ajjhattaṁ bahiddhā ca sabbaloke;
ñatvā → * Dhp. 268, 269. ** Sn. 527. (pts note) Devamanussehi pūjito yo, saṅgajālamaticca so muni”.
yo → yo so (sya-all) muni → munī (bj) | saṅgajālamaticca → so saṅgajālam aticca (pts) | munī → suttanipāta > sabhiyasutta (bj note)

Vippamuttoti munino rāgā cittaṁ muttaṁ vimuttaṁ suvimuttaṁ; dosā cittaṁ … mohā cittaṁ muttaṁ vimuttaṁ suvimuttaṁ …pe… sabbākusalābhisaṅkhārehi cittaṁ muttaṁ vimuttaṁ suvimuttanti— sa pannabhāro muni vippamutto.

Na kappiyo nūparato na patthiyoti bhagavāti.
patthiyo → S pattiyo, here and below. (pts note) | Kappo → Bp kappā, S kappa. (pts note) Kappāti dve kappā—
kappāti → kappoti (sya-all) taṇhākappo ca diṭṭhikappo ca …pe… ayaṁ taṇhākappo …pe… ayaṁ diṭṭhikappo. Tassa taṇhākappo pahīno, diṭṭhikappo paṭinissaṭṭho; taṇhākappassa pahīnattā diṭṭhikappassa paṭinissaṭṭhattā taṇhākappaṁ vā diṭṭhikappaṁ vā na kappeti na janeti na sañjaneti na nibbatteti nābhinibbattetīti— na kappiyo. Nūparatoti.
Nūparato → S noparato. (pts note) Sabbe bālaputhujjanā rajjanti, puthujjanakalyāṇakaṁ upādāya satta sekhā appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāya āramanti viramanti paṭiviramanti, arahā ārato virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti—
puthujjanakalyāṇakaṁ → kalyāṇaputhujjanaṁ (bj, sya-all, pts) | satta → sabbe (bj) | vimariyādikatena → vimariyādīkatena (bj) | ārato → ārato assa (sya-all, pts) | nissaṭo → nissaṭṭho (sya-all, pts) | viharatīti → vihareyyāti (sya-all, pts) | kalyāṇaputhujjanaṁ → Bp S puthujjanakalyāṇakaṁ. (pts note) | pattiyā → -3 S sā āppattiyā. (pts note) | nissaṭṭho → S nissaṭo, as usual. (pts note) na kappiyo nūparato. Na patthiyoti. Patthanā vuccati taṇhā.
Patthanā → S pattanā always. (pts note) Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ. Yassesā patthanā taṇhā pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā, so vuccati na patthiyo.
taṇhā → (sya-all, pts) | esā → -7 S yassa so. (pts note) | patthanā → Bp S ad. taṇhā. (pts note)

Bhagavāti gāravādhivacanaṁ. Api ca bhaggarāgoti bhagavā, bhaggadosoti bhagavā, bhaggamohoti bhagavā, bhaggamānoti bhagavā, bhaggadiṭṭhīti bhagavā, bhaggakaṇḍakoti bhagavā,
bhaggakaṇḍakoti → bhaggakaṇṭakoti (bj, sya-all, pts) bhaggakilesoti bhagavā, bhaji vibhaji pavibhaji dhammaratananti bhagavā,
vibhaji pavibhaji → pabhaji paṭivibhaji (bj) | pavibhaji → paṭivibhaji (sya-all) | pavibhaji dhammaratananti → paṭivibhaji dhammaratanan ti (pts) | paṭivibhaji → Bp pavibhaji; S paṭibhaji. (pts note) bhavānaṁ antakaroti bhagavā, bhāvitakāyo bhāvitasīlo bhāvitacitto bhāvitapaññoti bhagavā;
bhāvitakāyo bhāvitasīlo bhāvitacitto → bhāvitakāyoti bhagavā bhāvitasīloti bhāvitacittoti (sya-all) | bhāvitakāyo → bhāvitakāyo ti bhagavā (pts) | bhāvitapaññoti → ti bhāvitapañño ti (pts) | Bhagavā → S om. (pts note) | ti → Bp S om. (pts note) bhaji vā bhagavā araññavanapatthāni pantāni senāsanāni appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppānīti bhagavā,
araññavanapatthāni → araññe vanapatthāni (bj) | bhaji → bhāgī (cck, pts) | manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppānīti → manussarāhaseyyakāni paṭisallānasārūpānīti (sya-all, pts) | bhaji → bhāgī (bj: sīmu11) | bhāgī → S bhājī. (pts note) | appanigghosāni → Bp appanighosāni. (pts note) | ti → S -sarūppānī. (pts note) bhāgī vā bhagavā cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānanti bhagavā, bhāgī vā bhagavā attharasassa dhammarasassa vimuttirasassa adhisīlassa adhicittassa adhipaññāyāti bhagavā, bhāgī vā bhagavā catunnaṁ jhānānaṁ catunnaṁ appamaññānaṁ catunnaṁ arūpasamāpattīnanti bhagavā,
catunnaṁ → catuṇṇaṁ (bj) bhāgī vā bhagavā aṭṭhannaṁ vimokkhānaṁ aṭṭhannaṁ abhibhāyatanānaṁ navannaṁ anupubbavihārasamāpattīnanti bhagavā,
navannaṁ → (bj) | vimokkhānaṁ → -14 Bp om. (pts note) bhāgī vā bhagavā dasannaṁ saññābhāvanānaṁ dasannaṁ kasiṇasamāpattīnaṁ ānāpānassatisamādhissa asubhasamāpattiyāti bhagavā, bhāgī vā bhagavā catunnaṁ satipaṭṭhānānaṁ catunnaṁ sammappadhānānaṁ catunnaṁ iddhipādānaṁ pañcannaṁ indriyānaṁ pañcannaṁ balānaṁ sattannaṁ bojjhaṅgānaṁ ariyassa aṭṭhaṅgikassa maggassāti bhagavā,
catunnaṁ → catuṇṇaṁ (bj) bhāgī vā bhagavā dasannaṁ tathāgatabalānaṁ catunnaṁ vesārajjānaṁ catunnaṁ paṭisambhidānaṁ channaṁ abhiññānaṁ channaṁ buddhadhammānanti bhagavā,
catunnaṁ → catuṇṇaṁ (bj) | abhiññānaṁ → abhiññāñāṇānaṁ (bj) | abhiññāñāṇānaṁ → abhiññāṇānaṁ (bj: sīmu10); abhiññānaṁ (bj: machasaṁ) | dasannaṁ → S ad. vā. (pts note) | abhiññānaṁ → Bp abhiññāṇānaṁ; S abhiññānānaṁ. (pts note) | Bhagavā → S ad. bhāgī vā. (pts note) bhagavāti netaṁ nāmaṁ mātarā kataṁ na pitarā kataṁ na bhātarā kataṁ na bhaginiyā kataṁ na mittāmaccehi kataṁ na ñātisālohitehi kataṁ na samaṇabrāhmaṇehi kataṁ na devatāhi kataṁ;
nāmaṁ → S ad. na. (pts note) vimokkhantikametaṁ buddhānaṁ bhagavantānaṁ bodhiyā mūle saha sabbaññutaññāṇassa paṭilābhā sacchikā paññatti yadidaṁ bhagavāti—
sabbaññutaññāṇassa → sabbaññutañāṇassa (bj, sya-all, pts) na kappiyo nūparato na patthiyo iti bhagavā.
patthiyo iti bhagavā → patthiyoti bhagavāti (bj) | patthiyo iti → patthiyoti (sya-all) | iti → ti (pts)

Tenāha bhagavā—
tenāha → ti ten āha (pts)

“Sa sabbadhammesu visenibhūto, yaṁ kiñci diṭṭhaṁ va sutaṁ mutaṁ vā;
va → -5 Bp diṭṭhañ ca; S diṭṭhiñ ca. (pts note) Sa pannabhāro muni vippamutto, Na kappiyo nūparato na patthiyo”.
patthiyo iti → patthiyoti (bj, sya-all) (Iti bhagavāti.)
TERASAMO → Bp S om. (pts note) | NIṬṬHITO → Bp S samatto terasamo. (pts note)

Mahābyūhasuttaniddeso terasamo.