Atha tuvaṭakasuttaniddesaṁ vakkhati—
ti → tandinti (bj)

Pucchāmi taṁ ādiccabandhu, Vivekaṁ santipadañca mahesi;
ādiccabandhu → ādiccabandhuṁ (bj, sya-all, pts-vp-pli1) | ādiccabandhuṁ → ādiccabandhu (bj: sīmu11, machasaṁ) | ādiccabandhu → ādiccabandhū (cck: sī. syā.) mahesi → mahesiṁ (bj, sya-all, pts-vp-pli1) | mahesi → mahesiṁ (cck: sī. syā.) | vivekaṁ → S ad. va. (pts note) Kathaṁ disvā nibbāti bhikkhu, Anupādiyāno lokasmiṁ kiñci.
bhikkhu → S ad. ti. (pts note)

Pucchāmi taṁ ādiccabandhūti.
ādiccabandhūti → ādiccabandhunti (bj, sya-all) | ādiccabandhūti pucchāti → ādiccabandhun ti pucchā ti (pts) | ādiccabandhunti → ādiccabandhūti (bj: sīmu11, machasaṁ) Pucchāti tisso pucchā— adiṭṭhajotanā pucchā, diṭṭhasaṁsandanā pucchā, vimaticchedanā pucchā. Katamā adiṭṭhajotanā pucchā? Pakatiyā lakkhaṇaṁ aññātaṁ hoti adiṭṭhaṁ atulitaṁ atīritaṁ avibhūtaṁ avibhāvitaṁ, tassa ñāṇāya dassanāya tulanāya tīraṇāya vibhāvanāya pañhaṁ pucchati—
tassa → idaṁ padaṁ bj, sya-all potthakesu | aññātaṁ → añātaṁ (sya-all, pts) | atīritaṁ → atiritaṁ (sya-all) | tīraṇāya → tiraṇāya (sya-all) | avibhāvitaṁ → avibhāritaṁ (pts) | añātaṁ → Bp S aññātaṁ. (pts note) | ñāṇāya → S ñāṇassa. (pts note) | pañhaṁ → Si paṇham usually. (pts note) ayaṁ adiṭṭhajotanā pucchā. Katamā diṭṭhasaṁsandanā pucchā? Pakatiyā lakkhaṇaṁ ñātaṁ hoti diṭṭhaṁ tulitaṁ tīritaṁ vibhūtaṁ vibhāvitaṁ, aññehi paṇḍitehi saddhiṁ saṁsandanatthāya pañhaṁ pucchati—
tīritaṁ → tiritaṁ (sya-all) | ñātaṁ → S ñāṇaṁ. (pts note) | vibhāvitaṁ → S om. (pts note) ayaṁ diṭṭhasaṁsandanā pucchā. Katamā vimaticchedanā pucchā? Pakatiyā saṁsayapakkhando hoti vimatipakkhando dveḷhakajāto, “evaṁ nu kho, na nu kho, kiṁ nu kho, kathaṁ nu kho”ti so vimaticchedanatthāya pañhaṁ pucchati—
saṁsayapakkhando → saṁsayapakkhanno (bj, sya-all); saṁsayapakkhanto (pts-vp-pli1) | saṁsayapakkhando → saṁsayapakkhanto (bj) | vimatipakkhando → vimatipakkhanto (bj, pts); vimatipakkhanno (sya-all) | nu → nuṁ (sya-all) | saṁsayapakkhanto → pakkhanto (bj: PTS) | saṁsayapakkhando → saṁsayapakkhanno (cck: sī. syā.) | so → S tisso. (pts note) | vimaticchedanatthāya → S -cchedanayatthāya. (pts note) ayaṁ vimaticchedanā pucchā. Imā tisso pucchā.

Aparāpi tisso pucchā— manussapucchā, amanussapucchā, nimmitapucchā. Katamā manussapucchā? Manussā buddhaṁ bhagavantaṁ upasaṅkamitvā pañhaṁ pucchanti, bhikkhū pucchanti, bhikkhuniyo pucchanti, upāsakā pucchanti, upāsikāyo pucchanti, rājāno pucchanti, khattiyā pucchanti, brāhmaṇā pucchanti, vessā pucchanti, suddā pucchanti, gahaṭṭhā pucchanti, pabbajitā pucchanti—
bhikkhū → bhikkhu (bj) ayaṁ manussapucchā. Katamā amanussapucchā? Amanussā buddhaṁ bhagavantaṁ upasaṅkamitvā pañhaṁ pucchanti, nāgā pucchanti, supaṇṇā pucchanti, yakkhā pucchanti, asurā pucchanti, gandhabbā pucchanti, mahārājāno pucchanti, indā pucchanti, brahmāno pucchanti, devatāyo pucchanti—
brahmāno → brāhmāṇo (pts) ayaṁ amanussapucchā. Katamā nimmitapucchā? Yaṁ bhagavā rūpaṁ abhinimmināti manomayaṁ sabbaṅgapaccaṅgaṁ ahīnindriyaṁ taṁ so nimmito buddhaṁ bhagavantaṁ upasaṅkamitvā pañhaṁ pucchati, bhagavā tassa visajjeti—
tassa visajjeti → vissajjeti (bj) | ahīnindriyaṁ taṁ → ahinindriyaṁ (sya-all) | tassa → (sya-all) | taṁ → (pts) | tassa → natthi sī. syā. potthakesu (cck note) | abhinimmināti → Bp (?) Si abhinimināti. (pts note) | tassa → Si om. (pts note) ayaṁ nimmitapucchā. Imā tisso pucchā.

Aparāpi tisso pucchā— attatthapucchā, paratthapucchā, ubhayatthapucchā.
atītapucchā → Bp S attatthap-. (pts note) | anāgatapucchā → Bp S paratthap-. (pts note) Aparāpi tisso pucchā— diṭṭhadhammikatthapucchā, samparāyikatthapucchā, paramatthapucchā.
ubhayatthapucchā → Bp S paramatthap-. (pts note) Aparāpi tisso pucchā— anavajjatthapucchā, nikkilesatthapucchā, vodānatthapucchā.
nikkilesatthapucchā → nikkhepatthapucchā (bj, mr) | nikkilesatthapucchā → nikkhepatthapucchā (cck: sī. ka.) | nikkilesatthapucchā → Bp S nikkhepatthap-. (pts note) Aparāpi tisso pucchā— atītapucchā, anāgatapucchā, paccuppannapucchā. Aparāpi tisso pucchā— ajjhattapucchā, bahiddhāpucchā, ajjhattabahiddhāpucchā. Aparāpi tisso pucchā— kusalapucchā, akusalapucchā, abyākatapucchā. Aparāpi tisso pucchā— khandhapucchā, dhātupucchā, āyatanapucchā. Aparāpi tisso pucchā— satipaṭṭhānapucchā, sammappadhānapucchā, iddhipādapucchā. Aparāpi tisso pucchā— indriyapucchā, balapucchā, bojjhaṅgapucchā. Aparāpi tisso pucchā— maggapucchā, phalapucchā, nibbānapucchā.
phalapucchā → Si Bp balap-. (pts note)

Pucchāmi tanti pucchāmi taṁ yācāmi taṁ ajjhesāmi taṁ pasādemi taṁ, “kathayassu me”ti—
tanti → tan ti taṁ (pts) | taṁ → S om. (pts note) | ajjhesāmi → S ajjhosāmi. (pts note) | me → -4 S kathayāmi suṇāmi. (pts note) pucchāmi taṁ. Ādiccabandhūti.
ādiccabandhūti → ādiccabandhunti (bj, sya-all, pts) | Ādiccabandhun → Bp S adiccabandhu. (pts note) Ādicco vuccati sūriyo.
sūriyo → suriyo (bj, sya-all, pts-vp-pli1) | sūriyo sūriyo → suriyo suriyo (bj, sya-all) | sūriyo → suriyo (cck: sī. syā.) Sūriyo gotamo gottena, bhagavāpi gotamo gottena, bhagavā sūriyassa gottañātako gottabandhu;
sūriyassa → suriyassa (bj, sya-all) | gottañātako → S gottena ñātako. (pts note) tasmā buddho ādiccabandhūti— pucchāmi taṁ ādiccabandhu.
ādiccabandhu → ādiccabandhuṁ (bj, sya-all, pts) | ādiccabandhuṁ → ādiccabandhu (bj: sīmu11, machasaṁ)

Vivekaṁ santipadañca mahesīti.
mahesīti vivekāti → mahesinti vivekoti (bj, sya-all) | santipadañ → S santiparaṁ. (pts note) | Viveko → Bp S vivekā; cf. p. 26. (pts note) Vivekāti tayo vivekā— kāyaviveko, cittaviveko, upadhiviveko.
cittaviveko → Si Bp vitta-. (pts note)

Katamo kāyaviveko? Idha bhikkhu vivittaṁ senāsanaṁ bhajati araññaṁ rukkhamūlaṁ pabbataṁ kandaraṁ giriguhaṁ susānaṁ vanapatthaṁ abbhokāsaṁ palālapuñjaṁ kāyena vivittena viharati.
vivittena → ca vivitto (bj, sya-all, pts) | ca → Bp S om. (pts note) | vivitto → Bp S vivittena. (pts note) So eko gacchati, eko tiṭṭhati, eko nisīdati, eko seyyaṁ kappeti, eko gāmaṁ piṇḍāya pavisati, eko paṭikkamati, eko raho nisīdati, eko caṅkamaṁ adhiṭṭhāti, eko carati viharati iriyati vattati pāleti yapeti yāpeti—
iriyati → irīyati (bj) ayaṁ kāyaviveko.

Katamo cittaviveko? Paṭhamaṁ jhānaṁ samāpannassa nīvaraṇehi cittaṁ vivittaṁ hoti,
vivittaṁ → vicittaṁ (bj) dutiyaṁ jhānaṁ samāpannassa vitakkavicārehi cittaṁ vivittaṁ hoti,
vivittaṁ → vicittaṁ (bj) | Dutiyaṁ → S dutiya, and below tatiya, etc. (pts note) tatiyaṁ jhānaṁ samāpannassa pītiyā cittaṁ vivittaṁ hoti,
pītiyā → pītiyā vicittaṁ (bj) | vivittaṁ → (bj) catutthaṁ jhānaṁ samāpannassa sukhadukkhehi cittaṁ vivittaṁ hoti,
vivittaṁ → vicittaṁ (bj) ākāsānañcāyatanaṁ samāpannassa rūpasaññāya paṭighasaññāya nānattasaññāya cittaṁ vivittaṁ hoti,
vivittaṁ → vicittaṁ (bj) viññāṇañcāyatanaṁ samāpannassa ākāsānañcāyatanasaññāya cittaṁ vivittaṁ hoti,
vivittaṁ → vicittaṁ (bj) ākiñcaññāyatanaṁ samāpannassa viññāṇañcāyatanasaññāya cittaṁ vivittaṁ hoti,
vivittaṁ → vicittaṁ (bj) | viññāṇañcāyatanasaññāya → S viññānaṁ māciyanaṁ samāpannassa sannāya. (pts note) nevasaññānāsaññāyatanaṁ samāpannassa ākiñcaññāyatanasaññāya cittaṁ vivittaṁ hoti.
vivittaṁ → vicittaṁ (bj) Sotāpannassa sakkāyadiṭṭhiyā vicikicchāya sīlabbataparāmāsā diṭṭhānusayā vicikicchānusayā, tadekaṭṭhehi ca kilesehi cittaṁ vivittaṁ hoti.
vivittaṁ → vicittaṁ (bj) Sakadāgāmissa oḷārikā kāmarāgasaṁyojanā paṭighasaṁyojanā oḷārikā kāmarāgānusayā paṭighānusayā, tadekaṭṭhehi ca kilesehi cittaṁ vivittaṁ hoti.
vivittaṁ → vicittaṁ (bj) | oḷārikā kāmarāgasaṁyojanā → oḷārikakāmarāgasaṁyojanā (pts) | oḷārikā kāmarāgānusayā → oḷārikakāmarāgānusayā (pts) | sakadāgāmissa → sakadāgāmikassa (bj: sīmu11) Anāgāmissa anusahagatā kāmarāgasaṁyojanā paṭighasaṁyojanā anusahagatā kāmarāgānusayā paṭighānusayā, tadekaṭṭhehi ca kilesehi cittaṁ vivittaṁ hoti.
anusahagatā kāmarāgasaṁyojanā paṭighasaṁyojanā anusahagatā → aṇusahagatā kāmarāgasaññojanā paṭighasaññojanā aṇusahagatā (bj, sya-all) | vivittaṁ → vicittaṁ (bj) | anusahagatā kāmarāgasaṁyojanā → aṇusahagatakāmarāgasaṁyojanā (pts) | anusahagatā kāmarāgānusayā → aṇusahagatakāmarāgānusayā (pts) Arahato rūparāgā arūparāgā mānā uddhaccā avijjāya mānānusayā bhavarāgānusayā avijjānusayā, tadekaṭṭhehi ca kilesehi bahiddhā ca sabbanimittehi cittaṁ vivittaṁ hoti—
vivittaṁ → vicittaṁ (bj) | avijjāya → Si avijjā. (pts note) | sabbanimittehi → Si -nimittena. (pts note) ayaṁ cittaviveko.

Katamo upadhiviveko? Upadhi vuccanti kilesā ca khandhā ca abhisaṅkhārā ca.
vuccanti → vuccati (bj, cck) | vuccanti → Bp S vuccati. (pts note) Upadhiviveko vuccati amataṁ nibbānaṁ. Yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṁ—
sabbūpadhipaṭinissaggo → sabbupadhipaṭinissaggo (sya-all) ayaṁ upadhiviveko. Kāyaviveko ca vivekaṭṭhakāyānaṁ nekkhammābhiratānaṁ, cittaviveko ca parisuddhacittānaṁ paramavodānappattānaṁ, upadhiviveko ca nirupadhīnaṁ puggalānaṁ visaṅkhāragatānaṁ.
vivekaṭṭhakāyānaṁ → vūpakaṭṭhakāyānaṁ (bj, sya-all, pts-vp-pli1) | paramavodānappattānaṁ → paramavodānapattānaṁ (pts-vp-pli1, csp1ed, csp2ed) | nirupadhīnaṁ puggalānaṁ → nirūpadhīnaṁ (pts) | vūpakaṭṭhakāyānaṁ → vavakaṭṭha (bj: a.nid) | vivekaṭṭhakāyānaṁ → vūpakaṭṭhakāyānaṁ (cck: sī.) | vūpakaṭṭhakāyānaṁ → Bp S vivekatthak-. (pts note) | nekkhammābhiratānaṁ → Bp nikkhamā-; S nikkhammā-. (pts note) | ca → S om. (pts note) | nirūpadhīnaṁ → Bp S puggalānaṁ. (pts note)

Santīti ekena ākārena santipi santipadampi taṁyeva amataṁ nibbānaṁ, yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṁ.
sabbūpadhipaṭinissaggo → sabbupadhipaṭinissaggo (sya-all) Vuttañhetaṁ bhagavatā— “santametaṁ padaṁ, paṇītametaṁ padaṁ, yadidaṁ sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānan”ti.
sabbūpadhipaṭinissaggo → sabbupadhipaṭinissaggo (sya-all); sabbūpadhipatinissaggo (pts) | nibbānanti atha → nibbānaṁ ti athavā (pts) | nibbāna”nti → majjhimanikāya > alagaddasutta (bj note) | ti → Si om. (pts note) Atha aparena ākārena ye dhammā santādhigamāya santiphusanāya santisacchikiriyāya saṁvattanti, seyyathidaṁ—
atha → athavā (bj, sya-all) | Athavā → Bp S atha. (pts note) cattāro satipaṭṭhānā, cattāro sammappadhānā, cattāro iddhipādā, pañcindriyāni, pañca balāni, satta bojjhaṅgā, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo—
attā → attaṁ (sya-all, pts-vp-pli1) | nirattā → nirattaṁ (sya-all, pts-vp-pli1) ime vuccanti santipadaṁ tāṇapadaṁ leṇapadaṁ saraṇapadaṁ abhayapadaṁ accutapadaṁ amatapadaṁ nibbānapadaṁ.
leṇapadaṁ → lenapadaṁ (bj) | santipadaṁ → S padaṁ. (pts note) | tāṇapadaṁ → S tānaṁ p-. (pts note) | leṇapadaṁ → S lenaṁ p-. (pts note) | saraṇapadaṁ → S om. (pts note) | abhayapadaṁ → S abhayaṁ p-. (pts note) | accutapadaṁ → S accutaṁ p-; Si om. (pts note) | amatapadaṁ → S amataṁ p-. (pts note) | nibbānapadaṁ → S nibbanaṁ p-. (pts note)

Mahesīti kiṁ mahesi bhagavā.
kiṁ mahesi → mahesī (bj) | kiṁ → (cck) | mahesīti kiṁ mahesi → mahesinti mahesī (sya-all) | mahesīti kiṁ → mahesi ti (pts) | Mahesi → -9 Si mahesīn ti mahesiṁ. (pts note) Mahantaṁ sīlakkhandhaṁ esī gavesī pariyesīti mahesi, mahantaṁ samādhikkhandhaṁ …pe…
esī gavesī → esi gavesi (bj, sya-all) | mahesi → mahesī (sya-all) mahantaṁ paññākkhandhaṁ … mahantaṁ vimuttikkhandhaṁ …
vimuttikkhandhaṁ → Bp muttikkhandhaṁ. (pts note) mahantaṁ vimuttiñāṇadassanakkhandhaṁ esī gavesī pariyesīti mahesi;
esī gavesī → esi gavesi (bj, sya-all) | mahesi → mahesī (bj, sya-all) mahato tamokāyassa padālanaṁ, mahato vipallāsassa bhedanaṁ, mahato taṇhāsallassa abbahanaṁ, mahato diṭṭhisaṅghāṭassa viniveṭhanaṁ, mahato mānadhajassa papātanaṁ, mahato abhisaṅkhārassa vūpasamaṁ, mahato oghassa nittharaṇaṁ, mahato bhārassa nikkhepanaṁ, mahato saṁsāravaṭṭassa upacchedaṁ, mahato santāpassa nibbāpanaṁ, mahato pariḷāhassa paṭipassaddhiṁ, mahato dhammadhajassa ussāpanaṁ esī gavesī pariyesīti mahesi, mahante satipaṭṭhāne mahante sammappadhāne mahante iddhipāde mahantāni indriyāni mahantāni balāni mahante bojjhaṅge mahantaṁ ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ mahantaṁ paramatthaṁ amataṁ nibbānaṁ esī gavesī pariyesīti mahesi;
abbahanaṁ → abbūhanaṁ (bj, sya-all, pts-vp-pli1); abbhuhanaṁ (mr) | papātanaṁ → pavāhanaṁ (sya-all, pts-vp-pli1) | bhedanaṁ → bhedaṁ (bj); pabhedanaṁ (pts) | vūpasamaṁ → vūpasamanaṁ (bj, sya-all, pts) | esī gavesī → esi gavesi (bj, sya-all) | mahesi → mahesī (bj, sya-all) | diṭṭhisaṅghāṭassa → diṭṭhisaṅghātassa (cck) | vipallāsassa bhedanaṁ → vippallāsassa pabhedanaṁ (sya-all) | diṭṭhisaṅghāṭassa viniveṭhanaṁ → diṭṭhisaṅghātassa vinivedhanaṁ (sya-all, pts) | mānadhajassa papātanaṁ → mānaddhajassa pavāhanaṁ (sya-all) | nittharaṇaṁ → nitthāraṇaṁ (pts) | papātanaṁ → pavāhanaṁ (bj: syā) | nittharaṇaṁ → nitthāraṇaṁ (bj: sīmu11, PTS) | abbahanaṁ → abbūhanaṁ (cck: sī. syā.); abbhuhanaṁ (cck: ka.) | papātanaṁ → pavāhanaṁ (cck: syā.) | pabhedanaṁ → Bp S bhedanaṁ. (pts note) | abbūhanaṁ → S abbussānaṁ. (pts note) | diṭṭhisaṁghātassa → S diṭṭhiyātassa. (pts note) | vūpasamanaṁ → Bp vūpasamaṁ. (pts note) mahesakkhehi vā sattehi esito gavesito pariyesito kahaṁ buddho kahaṁ bhagavā kahaṁ devadevo kahaṁ narāsabhoti mahesīti— vivekaṁ santipadañca mahesi.
mahesi → mahesiṁ (bj, sya-all)

Kathaṁ disvā nibbāti bhikkhūti. Kathaṁ disvā passitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā attano rāgaṁ nibbāpeti, dosaṁ nibbāpeti, mohaṁ nibbāpeti, kodhaṁ … upanāhaṁ … makkhaṁ … paḷāsaṁ … issaṁ … macchariyaṁ … māyaṁ … sāṭheyyaṁ … thambhaṁ … sārambhaṁ … mānaṁ … atimānaṁ … madaṁ … pamādaṁ … sabbe kilese … sabbe duccarite … sabbe darathe … sabbe pariḷāhe … sabbe santāpe …
tīrayitvā → tirayitvā (sya-all) | thambhaṁ → thammaṁ (sya-all) | kilese → -1 Si om. (pts note) sabbākusalābhisaṅkhāre nibbāpeti sameti upasameti vūpasameti paṭipassambheti.
sabbākusalābhisaṁkhāre → S ad. nibbāpeti. (pts note) | nibbāpeti → Bp S om. (pts note) Bhikkhūti puthujjanakalyāṇako vā bhikkhu sekho vā bhikkhūti—
puthujjanakalyāṇako → kalyāṇaputhujjano (sya-all) | bhikkhūti puthujjanakalyāṇako → bhikkhū ti kalyāṇaputhujjano (pts) | kalyāṇaputhujjano → Bp S puthujjanakalyāṇako. (pts note) kathaṁ disvā nibbāti bhikkhu.

Anupādiyāno lokasmiṁ kiñcīti.
ti → -5 S kiñcāhi. (pts note) Catūhi upādānehi anupādiyamāno agaṇhayamāno aparāmasamāno anabhinivisamāno.
agaṇhayamāno → agaṇhamāno (bj) | agaṇhayamāno aparāmasamāno anabhinivisamāno → aggaṇhayamāno aparāmasayamāno (sya-all) | aparāmasamāno anabhinivisamāno lokasminti → aparāmasayamāno lokasmin ti (pts) | aparāmasayamāno → Bp S aparāmasamāno anabhinivisamāno. (pts note) Lokasminti apāyaloke manussaloke devaloke, khandhaloke dhātuloke āyatanaloke.
manussaloke → (bj) Kiñcīti kiñci rūpagataṁ vedanāgataṁ saññāgataṁ saṅkhāragataṁ viññāṇagatanti— anupādiyāno lokasmiṁ kiñci.
anupādiyāno → S -yamāno. (pts note)

Tenāha so nimmito—
so nimmito → bhagavā (bj)

“Pucchāmi taṁ ādiccabandhu, vivekaṁ santipadañca mahesi;
ādiccabandhu → ādiccabandhuṁ (bj, sya-all, pts) | ādiccabandhuṁ → pavāhanaṁ (bj: syā) mahesi → mahesiṁ (bj, sya-all) Kathaṁ disvā nibbāti bhikkhu, anupādiyāno lokasmiṁ kiñcī”ti.
kiñcīti → kiñciti (bj)

Mūlaṁ papañcasaṅkhāya,
papañcasaṅkhāya iti → papañca saṅkhāyāti (bj, sya-all, pts) (iti bhagavā) Mantā asmīti sabbamuparundhe; Yā kāci taṇhā ajjhattaṁ,
sabbamuparundhe → sabbamuparuddhe (sya-all, pts-vp-pli1) | sabbamuparundhe yā kāci → sabbamuparuddhe yākāci (sya-all) | asmīti sabbamuparundhe → asmī ti sabbam uparuddhe (pts) | sabbamuparundhe → sabbamuparuddhe (cck: syā.) | sabbamuparuddhe → rundhe (sya-all: yu.) Tāsaṁ vinayā sadā sato sikkhe.

Mūlaṁ papañcasaṅkhāya, (iti bhagavā) mantā asmīti sabbamuparundheti.
papañcasaṅkhāya iti → papañcasaṅkhāyāti (bj, sya-all, pts) | sabbamuparundheti → sabbamuparuddheti (sya-all) Papañcāyeva papañcasaṅkhā.
papañcasaṁkhā → S -saṁkhārā ti Bhagavā. (pts note) Taṇhāpapañcasaṅkhā diṭṭhipapañcasaṅkhā. Katamaṁ taṇhāpapañcassa mūlaṁ?
taṇhāpapañcassa → S -papañcāya. (pts note) Avijjāmūlaṁ, ayonisomanasikāro mūlaṁ, asmimāno mūlaṁ, ahirikaṁ mūlaṁ, anottappaṁ mūlaṁ, uddhaccaṁ mūlaṁ— idaṁ taṇhāpapañcassa mūlaṁ.
mūlaṁ → -1 S -papañcamūlaṁ. (pts note) Katamaṁ diṭṭhipapañcassa mūlaṁ? Avijjāmūlaṁ, ayonisomanasikāro mūlaṁ, asmimāno mūlaṁ, ahirikaṁ mūlaṁ, anottappaṁ mūlaṁ, uddhaccaṁ mūlaṁ—
asmimāno → S ad. ti. (pts note) idaṁ diṭṭhipapañcassa mūlaṁ.

Bhagavāti gāravādhivacanaṁ. Api ca bhaggarāgoti bhagavā, bhaggadosoti bhagavā, bhaggamohoti bhagavā, bhaggamānoti bhagavā, bhaggadiṭṭhīti bhagavā, bhaggakaṇḍakoti bhagavā, bhaggakilesoti bhagavā, bhaji vibhaji pavibhaji dhammaratananti bhagavā, bhavānaṁ antakaroti bhagavā, bhāvitakāyo bhāvitasīlo bhāvitacitto bhāvitapaññoti bhagavā;
bhaggakaṇḍakoti → bhaggakaṇṭakoti (bj, sya-all, pts) | pavibhaji → paṭivibhaji (bj, sya-all) | bhāvitakāyo → bhāvitakāyoti bhagavā (bj, pts) | bhāvitakāyo bhāvitasīlo bhāvitacitto → bhāvitakāyoti bhagavā bhāvitasīloti bhāvitacittoti (sya-all) | pavibhaji dhammaratananti → paṭivibhaji dhammaratanan ti (pts) | bhāvitapaññoti → ti bhāvitapañño ti (pts) | paṭivibhaji → Bp pavibhaji; S paṭibhaji. (pts note) | dhammaratanan → S anuttaraṁ dh-. (pts note) | Bhagavā → S om. (pts note) | ti → Bp S om. (pts note) bhaji vā bhagavā araññavanapatthāni pantāni senāsanāni appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppānīti bhagavā, bhāgī vā bhagavā cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānanti bhagavā, bhāgī vā bhagavā attharasassa dhammarasassa vimuttirasassa adhisīlassa adhicittassa adhipaññāyāti bhagavā, bhāgī vā bhagavā catunnaṁ jhānānaṁ catunnaṁ appamaññānaṁ catunnaṁ arūpasamāpattīnanti bhagavā, bhāgī vā bhagavā aṭṭhannaṁ vimokkhānaṁ aṭṭhannaṁ abhibhāyatanānaṁ navannaṁ anupubbavihārasamāpattīnanti bhagavā, bhāgī vā bhagavā dasannaṁ saññābhāvanānaṁ dasannaṁ kasiṇasamāpattīnaṁ ānāpānassatisamādhissa asubhasamāpattiyāti bhagavā, bhāgī vā bhagavā catunnaṁ satipaṭṭhānānaṁ catunnaṁ sammappadhānānaṁ catunnaṁ iddhipādānaṁ pañcannaṁ indriyānaṁ pañcannaṁ balānaṁ sattannaṁ bojjhaṅgānaṁ ariyassa aṭṭhaṅgikassa maggassāti bhagavā, bhāgī vā bhagavā dasannaṁ tathāgatabalānaṁ catunnaṁ vesārajjānaṁ catunnaṁ paṭisambhidānaṁ channaṁ abhiññānaṁ channaṁ buddhadhammānanti bhagavā, bhagavāti netaṁ nāmaṁ mātarā kataṁ na pitarā kataṁ na bhātarā kataṁ na bhaginiyā kataṁ na mittāmaccehi kataṁ na ñātisālohitehi kataṁ na samaṇabrāhmaṇehi kataṁ na devatāhi kataṁ;
araññavanapatthāni → araññe vanapatthāni (bj) | catunnaṁ → catuṇṇaṁ (bj) | abhiññānaṁ → abhiññāñāṇānaṁ (bj) | bhaji → bhāgī (cck, pts) | manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppānīti → manussarāhaseyyakāni paṭisallānasārūpānīti (sya-all, pts) | mittāmaccehi → mittāmacchehi (pts) | ñātisālohitehi → ñātisālokitehi (pts) | bhaji → bhāgī (bj: sīmu11) | araññavanapatthāni → S araññe vara-. (pts note) | ti → S asaññāsam-. (pts note) | nāmaṁ → S ad. na. (pts note) vimokkhantikametaṁ buddhānaṁ bhagavantānaṁ bodhiyā mūle saha sabbaññutañāṇassa paṭilābhā sacchikā paññatti yadidaṁ bhagavāti— mūlaṁ papañcasaṅkhāya iti bhagavā.
papañcasaṅkhāya iti → papañcasaṅkhāyāti (bj, pts) | Bhagavā → -2 Si om.; Bp om. Bhagavā. (pts note)

Mantā asmīti sabbamuparundheti.
mantā → manti (bj) | sabbamuparundheti → sabbamuparuddheti (sya-all) Mantā vuccati paññā. Yā paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi. Asmīti rūpe asmīti māno asmīti chando asmīti anusayo; vedanāya … saññāya … saṅkhāresu … viññāṇe asmīti māno asmīti chando asmīti anusayoti.
asmīti anusayoti → asmī ti anusayo (pts) | anusayo → Bp S ad. ti. (pts note) Mūlaṁ papañcasaṅkhāya iti bhagavā.
papañcasaṅkhāya iti → papañcasaṅkhāyāti (bj, sya-all, pts) Mantā asmīti sabbamuparundheti.
sabbamuparundheti → sabbamuparuddheti (sya-all) Papañcasaṅkhāya mūlañca asmimānañca mantāya sabbaṁ rundheyya uparundheyya nirodheyya vūpasameyya atthaṅgameyya paṭipassambheyyāti—
rundheyya uparundheyya → ruddheyya uparuddheyya (sya-all) | sabbaṁ rundheyya uparundheyya → sabbam uparuddheyya uparuddheyya (pts) | uparuddheyya → Bp ruddheyya. (pts note) mūlaṁ papañcasaṅkhāya iti bhagavā, mantā asmīti sabbamuparundhe.
papañcasaṅkhāya iti → papañcasaṅkhāyāti (bj, sya-all, pts) | sabbamuparundhe yā kāci → sabbamuparuddhe yākāci (sya-all) | asmīti sabbamuparundhe → asmī ti sabbam uparuddhe (pts)

Yā kāci taṇhā ajjhattanti. Yā kācīti sabbena sabbaṁ sabbathā sabbaṁ asesaṁ nissesaṁ pariyādiyanavacanametaṁ—
pariyādiyanavacanametaṁ yā kācīti → pariyādāyavacanametaṁ yākācīti (sya-all) | pariyādiyanavacanametaṁ → pariyādāyavacanaṁ etaṁ (pts) | pariyādiyanavacanametaṁ → pariyādāya (bj: sīmu11, PTS) | ti → -5 S kāci. (pts note) | asesaṁ → Bp S anavasenaṁ. (pts note) | pariyādāyavacanaṁ → S pariyādāna-. (pts note) yā kācīti. Taṇhāti rūpataṇhā …pe… dhammataṇhā. Ajjhattanti ajjhattasamuṭṭhānā vā sā taṇhāti—
ajjhattasamuṭṭhānā vā → ajjhattaṁ samuṭṭhāti (sya-all, pts-vp-pli1) | ajjhattanti ajjhattasamuṭṭhānā vā → ajjhattan ti ajjhattaṁ samuṭṭhāti (pts) | vā → ajjhattaṁ samuṭṭhāti (cck: syā.) | samuṭṭhāti → -8 Bp S ajjhattasamuṭṭhānā vā. (pts note) ajjhattaṁ. Atha vā ajjhattikaṁ vuccati cittaṁ.
atha vā ajjhattikaṁ → athavā ajjhattaṁ (bj) Yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ hadayaṁ paṇḍaraṁ mano manāyatanaṁ manindriyaṁ viññāṇaṁ viññāṇakkhandho tajjā manoviññāṇadhātu.
viññāṇadhātu → dhammasaṅgaṇi > niddesavāra (bj note) Cittena sā taṇhā sahagatā sahajātā saṁsaṭṭhā sampayuttā ekuppādā ekanirodhā ekavatthukā ekārammaṇātipi ajjhattanti—
cittena → cittena manasā (sya-all) | sā → manasā (pts) | manasā → Bp S sā. (pts note) | sahagatā → S samāgatā. (pts note) yā kāci taṇhā ajjhattaṁ.

Tāsaṁ vinayā sadā sato sikkheti. Sadāti sadā sabbadā sabbakālaṁ niccakālaṁ dhuvakālaṁ, satataṁ samitaṁ abbokiṇṇaṁ poṅkhānupoṅkhaṁ udakūmigajātaṁ avīcisantatisahitaṁ phusitaṁ, purebhattaṁ pacchābhattaṁ, purimaṁ yāmaṁ majjhimaṁ yāmaṁ pacchimaṁ yāmaṁ, kāḷe juṇhe, vasse hemante gimhe, purime vayokhandhe majjhime vayokhandhe pacchime vayokhandhe.
udakūmigajātaṁ → udakomikājātaṁ (bj) | kāḷe → kāle (bj) | abbokiṇṇaṁ poṅkhānupoṅkhaṁ udakūmigajātaṁ → abbhokiṇṇaṁ pokhānupokhaṁ udakummikajātaṁ (pts) | udakomikājātaṁ → udakumikajātaṁ (bj: sīmu11, PTS); udakūmikajātaṁ (bj: machasaṁ) | phussitaṁ → phusitaṁ (bj: sīmu11) | dhuvakālaṁ → Si om. (pts note) | abbhokiṇṇaṁ → S asabhānuk-. (pts note) | udakummikajātaṁ → Bp Si udakumika-; S udakumitaṁ jātaṁ. (pts note) | pacchimayāmaṁ → -4 S purimaṁ y- pacchimaṁ y-. (pts note) Satoti catūhi kāraṇehi sato— kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṁ bhāvento sato, vedanāsu …pe…
vedanāsu → Bp S ad. pe. (pts note) citte …pe… dhammesu dhammānupassanāsatipaṭṭhānaṁ bhāvento sato. Aparehipi catūhi kāraṇehi sato— asati parivajjanāya sato, satikaraṇīyānaṁ dhammānaṁ katattā sato, satipaṭipakkhānaṁ dhammānaṁ hatattā sato, satinimittānaṁ asammuṭṭhattā sato.
satinimittānaṁ → satinimittānaṁ dhammānaṁ (bj, sya-all, pts) | hatattā → katattā (pts) | satipaṭipakkhānaṁ → S satiparikkhānaṁ. (pts note) Aparehipi catūhi kāraṇehi sato— satiyā samannāgatattā sato, satiyā vasitattā sato, satiyā pāguññatāya sato, satiyā apaccorohaṇatāya sato.
apaccorohaṇatāya → apaccorohanatāya (cck) | vasitattā → visitattā (sya-all) Aparehipi catūhi kāraṇehi sato— sattattā sato, santattā sato, samitattā sato, santadhammasamannāgatattā sato.
sato → sato samitattā sato (bj) | samitattā sato santadhammasamannāgatattā → santidhammasamannāgatattā (bj) | sattattā → satattā (bj: sīmu11, PTS) Buddhānussatiyā sato, dhammānussatiyā sato, saṅghānussatiyā sato, sīlānussatiyā sato, cāgānussatiyā sato, devatānussatiyā sato, ānāpānassatiyā sato, maraṇassatiyā sato, kāyagatāsatiyā sato, upasamānussatiyā sato. Yā sati anussati paṭissati, sati saraṇatā dhāraṇatā apilāpanatā asammussanatā, sati satindriyaṁ satibalaṁ sammāsati satisambojjhaṅgo ekāyanamaggo—
asammussanatā → apammussanatā (bj) | paṭissati → patissati (pts) | yā → Bp S om. (pts note) | assammussanatā → Bp asaṁ-; S assamusānabhā. (pts note) ayaṁ vuccati sati. Imāya satiyā upeto samupeto, upagato samupagato, upapanno samupapanno, samannāgato so vuccati sato.
upeto → upeto hoti (sya-all) | upagato → upāgato (bj: machasaṁ) | samupagato → samupāgato (bj: machasaṁ) | samupapanno → Bp samanno; S om. (pts note)

Sikkheti tisso sikkhā— adhisīlasikkhā, adhicittasikkhā, adhipaññāsikkhā. Katamā adhisīlasikkhā? Idha bhikkhu sīlavā hoti, pātimokkhasaṁvarasaṁvuto viharati ācāragocarasampanno, aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhati sikkhāpadesu,
pātimokkhasaṁvarasaṁvuto → pāṭimokkhasaṁvarasaṁvuto (sya-all) khuddako sīlakkhandho … mahanto sīlakkhandho, sīlaṁ patiṭṭhā ādi caraṇaṁ saṁyamo saṁvaro mukhaṁ pamukhaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ samāpattiyā— ayaṁ adhisīlasikkhā.

Katamā adhicittasikkhā? Idha bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
jhānaṁ → -1 S paṭhamajjh-. (pts note) Vitakkavicārānaṁ vūpasamā ajjhattaṁ sampasādanaṁ cetaso ekodibhāvaṁ avitakkaṁ avicāraṁ samādhijaṁ pītisukhaṁ dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
vūpasamā → vūpasamāya (pts) | vūpasamāya → Bp S vūpasamā. (pts note) | jhānaṁ → -3 S dutiyajjh-. (pts note) Pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharati sato ca sampajāno sukhañca kāyena paṭisaṁvedeti, yaṁ taṁ ariyā ācikkhanti “upekkhako satimā sukhavihārī”ti tatiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
ca → Bp S om. (pts note) | jhānaṁ → -5 S tatiyajjh-. (pts note) Sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṁ atthaṅgamā adukkhamasukhaṁ upekkhāsatipārisuddhiṁ catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati—
atthaṅgamā → S atthagamā. (pts note) | catutthaṁ → -7 S catutthajjh-. (pts note) ayaṁ adhicittasikkhā.

Katamā adhipaññāsikkhā? Idha bhikkhu paññavā hoti, udayatthagāminiyā paññāya samannāgato ariyāya nibbedhikāya sammādukkhakkhayagāminiyā.
paññāya → paññāyā (pts) So “idaṁ dukkhan”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ dukkhasamudayo”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ dukkhanirodho”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ime āsavā”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ āsavasamudayo”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ āsavanirodho”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ āsavanirodhagāminī paṭipadā”ti yathābhūtaṁ pajānāti—
pajānāti → pajānātī (pts) ayaṁ adhipaññāsikkhā.

Tāsaṁ vinayā sadā sato sikkheti. Tāsaṁ taṇhānaṁ vinayāya paṭivinayāya pahānāya vūpasamāya paṭinissaggāya paṭipassaddhiyā adhisīlampi sikkheyya, adhicittampi sikkheyya, adhipaññampi sikkheyya; imā tisso sikkhāyo āvajjanto sikkheyya,
sikkhāyo āvajjanto → sikkhā āvajjento (sya-all) | sikkhāyo → tisso sikkhā (bj: PTS) | sikkhā → Bp S sikkhāyo. (pts note) pajānanto sikkheyya,
pajānanto → jānanto (bj, sya-all, pts) passanto sikkheyya, paccavekkhanto sikkheyya, cittaṁ adhiṭṭhahanto sikkheyya, saddhāya adhimuccanto sikkheyya,
saddhāya → saddhāta (pts) vīriyaṁ paggaṇhanto sikkheyya,
vīriyaṁ → viriyaṁ (bj, sya-all, pts-vp-pli1) satiṁ upaṭṭhapento sikkheyya,
upaṭṭhapento → upaṭṭhahanto (bj) cittaṁ samādahanto sikkheyya, paññāya pajānanto sikkheyya, abhiññeyyaṁ abhijānanto sikkheyya, pariññeyyaṁ parijānanto sikkheyya, pahātabbaṁ pajahanto sikkheyya, bhāvetabbaṁ bhāvento sikkheyya, sacchikātabbaṁ sacchikaronto sikkheyya ācareyya samācareyya samādāya vatteyyāti— tāsaṁ vinayā sadā sato sikkhe.

Tenāha bhagavā—

“Mūlaṁ papañcasaṅkhāya,
papañcasaṅkhāya iti → papañcasaṅkhāyāti (bj, sya-all, pts) (iti bhagavā) Mantā asmīti sabbamuparundhe; yā kāci taṇhā ajjhattaṁ,
sabbamuparundhe yā kāci → sabbamuparuddhe yākāci (sya-all) | asmīti sabbamuparundhe → asmī ti sabbam uparuddhe (pts) Tāsaṁ vinayā sadā sato sikkhe”ti.

Yaṁ kiñci dhammamabhijaññā, Ajjhattaṁ atha vāpi bahiddhā; Na tena thāmaṁ kubbetha, Na hi sā nibbuti sataṁ vuttā.
thāmaṁ → mānaṁ (bj: suni, a.nid)

Yaṁ kiñci dhammamabhijaññā ajjhattanti. Yaṁ kiñci attano guṇaṁ jāneyya kusale vā dhamme abyākate vā dhamme. Katame attano guṇā? Uccā kulā pabbajito vā assaṁ, mahābhogakulā pabbajito vā assaṁ, uḷārabhogakulā pabbajito vā assaṁ, ñāto yasassī sagahaṭṭhapabbajitānanti vā assaṁ,
assaṁ → assa (sya-all, pts-vp-pli1) | sagahaṭṭhapabbajitānanti → gahaṭṭhapabbajitānanti (sya-all, pts) | assaṁ mahābhogakulā → assa mahākulā (pts) | assaṁ → assa mahābhogakulā vā (pts) | uḷārabhogakulā → uḷārabhogakulā vā (pts) | assaṁ → assa (bj: syā) | assaṁ → assa (cck: syā.) | assa → Bp assaṁ (=ayaṁ); S ayaṁ throughout the paragraph. (pts note) | mahākulā → Bp S mahābhaga-. (pts note) | vā → -3 Bp S om. (pts note) | vā → Bp S om. (pts note) | yasassī → Bp ad. sa. (pts note) lābhimhi cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānanti vā assaṁ, suttantiko vā assaṁ, vinayadharo vā assaṁ, dhammakathiko vā assaṁ, āraññiko vā assaṁ, piṇḍapātiko vā assaṁ, paṁsukūliko vā assaṁ, tecīvariko vā assaṁ, sapadānacāriko vā assaṁ, khalupacchābhattiko vā assaṁ, nesajjiko vā assaṁ, yathāsanthatiko vā assaṁ,
lābhimhi → lābhīmhi (bj) | āraññiko → āraññako (bj) | sapadānacāriko → Si sappadāna-. (pts note) paṭhamassa jhānassa lābhīti vā assaṁ, dutiyassa jhānassa lābhīti vā assaṁ, tatiyassa jhānassa lābhīti vā assaṁ, catutthassa jhānassa lābhīti vā assaṁ, ākāsānañcāyatanasamāpattiyā lābhīti vā assaṁ, viññāṇañcāyatanasamāpattiyā … ākiñcaññāyatanasamāpattiyā … nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā lābhīti vā assaṁ—
assa → -1 S om. (pts note) ime vuccanti attano guṇā. Yaṁ kiñci attano guṇaṁ jāneyya ājāneyya vijāneyya paṭivijāneyya paṭivijjheyyāti— yaṁ kiñci dhammamabhijaññā ajjhattaṁ. Atha vāpi bahiddhāti. Upajjhāyassa vā ācariyassa vā te guṇā assūti—
assūti → assūti ajjhattaṁ (bahūsu) | assūti → assūti ajjhattaṁ (cck: bahūsu) atha vāpi bahiddhā.
atha vāpi → ajjhattaṁ athavāpi (bj, sya-all)

Na tena thāmaṁ kubbethāti.
kubbethā → S kupp-. (pts note) Attano vā guṇena paresaṁ vā guṇena thāmaṁ na kareyya, thambhaṁ na kareyya, mānaṁ na kareyya, unnatiṁ na kareyya, unnamaṁ na kareyya, na tena mānaṁ janeyya, na tena thaddho assa patthaddho paggahitasiroti—
kareyya → kare (bj) | unnatiṁ → uṇṇatiṁ (sya-all, pts) | unnamaṁ → uṇṇamaṁ (sya-all, pts) | vā → S om. (pts note) | guṇena → S ad. na. (pts note) | thaddho → Bp baddho; S buddho. (pts note) na tena thāmaṁ kubbetha.

Na hi sā nibbuti sataṁ vuttāti. Satānaṁ santānaṁ sappurisānaṁ buddhānaṁ buddhasāvakānaṁ paccekabuddhānaṁ sā nibbutīti na vuttā na pavuttā na ācikkhitā na desitā na paññapitā na paṭṭhapitā na vivaṭā na vibhattā na uttānīkatā nappakāsitāti—
paññapitā → paññāpitā (bj, sya-all, pts) | nibbutīti → nibbuti (sya-all, pts) | satānaṁ → S satānan ti. (pts note) | nibbuti → S nibbutī ti. (pts note) na hi sā nibbuti sataṁ vuttā.

Tenāha bhagavā—

“Yaṁ kiñci dhammamabhijaññā, ajjhattaṁ atha vāpi bahiddhā;
abhijaññā → S -abhiññā. (pts note) Na tena thāmaṁ kubbetha, na hi sā nibbuti sataṁ vuttā”ti.
thāmaṁ → mānaṁ (sya-all)

Seyyo na tena maññeyya, Nīceyyo atha vāpi sarikkho; Phuṭṭho anekarūpehi, Nātumānaṁ vikappayaṁ tiṭṭhe.
phuṭṭho → puṭṭho (sya-all) | phuṭṭho → Si puṭṭho; S om.; Bp ? (pts note) | anekarūpehi → S anekehi rūpehi. (pts note)

Seyyo na tena maññeyyāti. “Seyyohamasmī”ti atimānaṁ na janeyya jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vā vatthunāti—
atimānaṁ → mānaṁ (sya-all) | kolaputtiyena → kolaputtikena (sya-all, pts) | vijjāṭṭhānena → vijjaṭṭhānena (sya-all, pts) | paṭibhānena → paṭibhāṇena (sya-all, pts) | mānaṁ → Bp atimānaṁ. (pts note) | kolaputtikena → Bp -yena and below. (pts note) seyyo na tena maññeyya.

Nīceyyo atha vāpi sarikkhoti.
nīceyyo → nīceyyaṁ (bj: manupa) “Hīnohamasmī”ti omānaṁ na janeyya jātiyā vā gottena vā …pe… aññataraññatarena vā vatthunā.
hīnohamasmīti → hīnohasmīti (bj) “Sadisohamasmī”ti mānaṁ na janeyya jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vā vatthunāti—
kolaputtiyena → kolaputtikena (sya-all, pts) | vijjāṭṭhānena → vijjaṭṭhānena (sya-all, pts) | paṭibhānena → paṭibhāṇena (sya-all, pts) nīceyyo atha vāpi sarikkho.

Phuṭṭho anekarūpehīti.
phuṭṭho → puṭṭho (sya-all) Anekavidhehi ākārehi phuṭṭho pareto samohito samannāgatoti—
phuṭṭho → puṭṭho (sya-all) | samohito → -1 S om. (pts note) phuṭṭho anekarūpehi.
phuṭṭho → puṭṭho (sya-all)

Nātumānaṁ vikappayaṁ tiṭṭheti.
tiṭṭheti ātumā → tiṭṭhe ti ātumāno (pts) Ātumā vuccati attā.
ātumā → ātumāno (sya-all) | ātumāno → S ātumānā. (pts note) Attānaṁ kappento vikappento vikappaṁ āpajjanto na tiṭṭheyyāti—
attānaṁ → S attanā. (pts note) nātumānaṁ vikappayaṁ tiṭṭhe.

Tenāha bhagavā—

“Seyyo na tena maññeyya, nīceyyo atha vāpi sarikkho; Phuṭṭho anekarūpehi, nātumānaṁ vikappayaṁ tiṭṭhe”ti.
phuṭṭho → puṭṭho (sya-all) | phuṭṭho → Si S puṭṭho. (pts note) | anekarūpehi → S anerūpehi. (pts note)

Ajjhattamevupasame, Na aññato bhikkhu santimeseyya;
ajjhattamevupasame na aññato → ajjhattameva upasame nāññato (bj, sya-all) upasame → ajjhattamevupasame (bj: sīmu11, machasaṁ) | nāññato → na aññato (bj: sīmu11, machasaṁ) Ajjhattaṁ upasantassa, Natthi attā kuto nirattā vā.
attā → attaṁ (sya-all) | nirattā → nirattaṁ (sya-all, pts) | attā → attaṁ (cck: syā.) | nirattā → nirattaṁ (cck: syā.) | attaṁ → Bp S attā and below. (pts note) | nirattaṁ → Bp nirattā and below; S nivuttā, below nirattā. (pts note)

Ajjhattamevupasameti.
ajjhattamevupasameti → ajjhattameva upasameti (bj, sya-all, pts) Ajjhattaṁ rāgaṁ sameyya, dosaṁ sameyya, mohaṁ sameyya, kodhaṁ … upanāhaṁ … makkhaṁ … paḷāsaṁ … issaṁ … macchariyaṁ … māyaṁ … sāṭheyyaṁ … thambhaṁ … sārambhaṁ … mānaṁ … atimānaṁ … madaṁ … pamādaṁ … sabbe kilese … sabbe duccarite … sabbe darathe … sabbe pariḷāhe … sabbe santāpe …
sameyya → sameyya upasameyya (pts) | upasameyya → Si om. (pts note) | kodhaṁ → S ad. sameyya. (pts note) | thambhaṁ → S om. (pts note) sabbākusalābhisaṅkhāre sameyya upasameyya vūpasameyya nibbāpeyya paṭipassambheyyāti—
paṭipassambheyyāti ajjhattamevupasame na aññato → paṭippassambheyyāti ajjhattameva upasame nāññato (bj, sya-all) | vūpasameyya → S om. (pts note) | paṭipassambheyyā → S -ppassaddheyyā. (pts note) ajjhattamevupasame.

Na aññato bhikkhu santimeseyyāti. Aññato asuddhimaggena, micchāpaṭipadāya, aniyyānapatena, aññatra satipaṭṭhānehi, aññatra sammappadhānehi, aññatra iddhipādehi, aññatra indriyehi, aññatra balehi, aññatra bojjhaṅgehi, aññatra ariyā aṭṭhaṅgikā maggā santiṁ upasantiṁ vūpasantiṁ nibbutiṁ paṭipassaddhiṁ na eseyya na gaveseyya na pariyeseyyāti—
aniyyānapatena → aniyyānapathena (bj, sya-all, pts) | pariyeseyyāti na aññato → pariyeseyyā ti nāññato (pts) | asuddhimaggena → S visuddhi-. (pts note) na aññato bhikkhu santimeseyya.
na aññato → nāññato (bj, sya-all)

Ajjhattaṁ upasantassāti.
upasantassā → S upasantayā. (pts note) Ajjhattaṁ rāgaṁ santassa, dosaṁ santassa, mohaṁ santassa …pe…
mohaṁ santassa → (sya-all) | santassa → upasantassa (pts) | santassa mohaṁ santassa → upasantassa (pts) | santassa → upasantassa (bj: PTS) | upasantassa → Bp S santassa. (pts note) | dosaṁ → S ad. santassa; Bp ? (pts note) sabbākusalābhisaṅkhāre santassa upasantassa vūpasantassa nibbutassa paṭipassaddhiyāti—
paṭipassaddhiyāti → paṭippassaddhassāti (bj, sya-all, pts) | paṭipassaddhassā → Bp S paṭipassaddhiyā. (pts note) ajjhattaṁ upasantassa.

Natthi attā kuto nirattā vāti.
attā → attaṁ (sya-all) | nirattā → nirattaṁ (sya-all) Natthīti paṭikkhepo.
natthīti → natthiti (bj) Attāti attadiṭṭhi natthi;
attāti attadiṭṭhi → attanti sassatadiṭṭhi (sya-all) | sassatadiṭṭhi → Bp S attadiṭṭhi. (pts note) nirattāti ucchedadiṭṭhi natthi.
nirattāti → nirattanti (sya-all) Attāti gahitaṁ natthi;
atthi → S atthī ti. (pts note) nirattāti muñcitabbaṁ natthi. Yassatthi gahitaṁ, tassatthi muñcitabbaṁ.
muñcitabbaṁ yassatthi → (cck) | yassatthi → yassa natthi (sya-all) | tassatthi → tassa natthi (sya-all) | atthi → -10 Bp yass'; atthi. (pts note) Yassatthi muñcitabbaṁ, tassa gahitaṁ gāhaṁ muñcanaṁ samatikkanto arahā vuddhipārihānivītivatto.
yassatthi → yassa natthi (bj) | tassa → tassa natthi (bj); tassatthi (sya-all) | gāhaṁ muñcanaṁ samatikkanto → gāhamuñcanasamatikkanto (bj) | vuddhipārihānivītivatto → vuddhiparihāniṁ vītivatto (bj, pts); vuḍḍhiparihāniṁ vītivatto (sya-all) | atthi → -11 Bp tass'; atthi. (pts note) | muñcitabbaṁ → -12 Bp S om. (pts note) | atthi → -13 Bp tassa; S yassa. (pts note) So vuṭṭhavāso ciṇṇacaraṇo …pe… jātimaraṇasaṁsāro, natthi tassa punabbhavoti—
vuṭṭhavāso → vutthavāso (bj) | jātimaraṇasaṁsāro → (sya-all) | pe → Bp S ad. jātimaraṇasaṁsāro. (pts note) natthi attā kuto nirattā vā.
attā → attaṁ (sya-all) | nirattā → nirattaṁ (sya-all, pts)

Tenāha bhagavā—

“Ajjhattamevupasame, na aññato bhikkhu santimeseyya;
ajjhattamevupasame na aññato → ajjhattameva upasame nāññato (bj, sya-all, pts) Ajjhattaṁ upasantassa, natthi attā kuto nirattā vā”ti.
attā → attaṁ (sya-all) | nirattā → nirattaṁ (sya-all)

Majjhe yathā samuddassa, Ūmi no jāyatī ṭhito hoti;
jāyatī → jāyati (bj, sya-all, pts) Evaṁ ṭhito anejassa, Ussadaṁ bhikkhu na kareyya kuhiñci.
kareyya → kare (cck: sī.)

Majjhe yathā samuddassa, ūmi no jāyatī ṭhito hotīti.
jāyatī → jāyati (bj, sya-all, pts) Samuddo caturāsītiyojanasahassāni ubbedhena gambhīro. Heṭṭhā cattārīsayojanasahassāni udakaṁ macchakacchapehi kampati.
cattārīsayojanasahassāni → cattāḷīsayojanasahassāni (sya-all, pts) Upari cattārīsayojanasahassāni udakaṁ vātehi kampati.
cattārīsayojanasahassāni → cattārīsasaṁyojanasahassāni (bj); cattāḷīsayojanasahassāni (sya-all, pts) | cattāḷīsayojanasahassāni → S cattārīsaṁ y-. (pts note) Majjhe cattārīsayojanasahassāni udakaṁ na kampati na vikampati na calati na vedhati nappavedhati na sampavedhati.
cattārīsayojanasahassāni → cattāri yojanasahassāni (bj, sya-all, pts) | cattāri → cattārīsa (bj: syā, machasaṁ); cattālisa (bj: PTS) | calati → -2 S om. (pts note) Anerito aghaṭṭito acalito aluḷito abhanto vūpasanto tatra ūmi no jāyati, ṭhito hoti samuddoti.
aluḷito → alulito (bj) | aghaṭṭhito → S asaṇṭhito avaṭṭhito. (pts note) Evampi majjhe yathā samuddassa ūmi no jāyatī ṭhito hoti.
majjhe → (bj) | jāyatī → jāyati (bj, sya-all, pts)

Atha vā sattannaṁ pabbatānaṁ antarikāsu sattasīdantarā mahāsamuddā.
sattasīdantarā mahāsamuddā → sīdantarasamuddo (sya-all, pts-vp-pli1) | mahāsamuddā → sīdantara samuddo (bj: PTS) | mahāsamuddā → sīdantarasamuddo (cck: syā.) | antarikāsu → Bp abbhantari kāru satta; S abbhantarikāsaññī. (pts note) | sīdantarasamuddo → Bp sīdantaramahā-; S antarimahā-. (pts note) Tatra udakaṁ na kampati na vikampati na calati na vedhati nappavedhati na sampavedhati.
nappavedhati → (pts) Anerito aghaṭṭito acalito aluḷito abhanto vūpasanto tatra ūmi no jāyati, ṭhito hoti samuddoti.
aluḷito → alulito (bj) | aghaṭṭito → S aghathito. (pts note) Evampi majjhe yathā samuddassa ūmi no jāyatī ṭhito hoti.
jāyatī → jāyati (bj, sya-all)

Evaṁ ṭhito anejassāti. Evanti opammasampaṭipādanaṁ.
opammasampaṭipādanaṁ → opammasampaṭipādanā (sya-all) | opammasampaṭipādanā → S -pādanto. (pts note) Ṭhitoti lābhepi na kampati, alābhepi na kampati, yasepi na kampati, ayasepi na kampati, pasaṁsāyapi na kampati, nindāyapi na kampati, sukhepi na kampati, dukkhepi na kampati na vikampati na calati na vedhati nappavedhati na sampavedhatīti— evaṁ ṭhito. Anejassāti ejā vuccati taṇhā. Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ. Yassesā ejā taṇhā pahīnā ucchinnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā, so vuccati anejo.
ucchinnā → (sya-all, pts) | pahīnā → Bp ad. ucchinnā. (pts note) Ejāya pahīnattā anejo; so lābhepi na iñjati, alābhepi na iñjati, yasepi na iñjati, ayasepi na iñjati, pasaṁsāyapi na iñjati, nindāyapi na iñjati, sukhepi na iñjati, dukkhepi na iñjati, na calati na vedhati nappavedhati na sampavedhatīti—
nappavedhati → (pts) | sampavedhatīti → pavedhati na sampavedhatī ti (pts) evaṁ ṭhito anejassa.

Ussadaṁ bhikkhu na kareyya kuhiñcīti. Ussadāti sattussadā—
rāgussado → Bp S rāgussadaṁ and so on to kammussadaṁ. (pts note) rāgussadaṁ, dosussadaṁ, mohussadaṁ, mānussadaṁ, diṭṭhussadaṁ, kilesussadaṁ, kammussadaṁ na kareyya na janeyya na sañjaneyya na nibbatteyya nābhinibbatteyya.
rāgussadaṁ → rāgussado (sya-all, pts-vp-pli1) | rāgussadaṁ → rāgassado (bj: PTS) | rāgussadaṁ → rāgussado (cck: syā.) | taṁ → Bp S om. (pts note) Kuhiñcīti kuhiñci kismiñci katthaci ajjhattaṁ vā bahiddhā vā ajjhattabahiddhā vāti—
kuhiñci → kuñci (bj) | kismiñci → kimhici (sya-all, pts) | kimhici → Bp kismiñci; S kismici. (pts note) | ti → S om. (pts note) ussadaṁ bhikkhu na kareyya kuhiñci.

Tenāha bhagavā—

“Majjhe yathā samuddassa, ūmi no jāyatī ṭhito hoti;
jāyatī → jāyati (bj, sya-all, pts) Evaṁ ṭhito anejassa, ussadaṁ bhikkhu na kareyya kuhiñcī”ti.
kuhiñcīti akittayī → kuhiñcī ti _________________________________ akittayi (pts)

Akittayī vivaṭacakkhu, Sakkhidhammaṁ parissayavinayaṁ;
akittayī → akittayi (sya-all) Paṭipadaṁ vadehi bhaddante, Pātimokkhaṁ atha vāpi samādhiṁ.
pātimokkhaṁ atha vāpi → pāṭimokkhaṁ athavāpi (sya-all) | samādhiṁ → samādhiṁ akittayi vivaṭacakkhū ti (pts) | pātimokkhamathavāpi → pātimokkhaṁ athavāpi (bj: PTS)

Akittayī vivaṭacakkhūti.
akittayī → akittayi (sya-all) | vivaṭacakkhūti akittayīti → ti (pts) Akittayīti akittayi parikittayi ācikkhi desesi paññapesi paṭṭhapesi vivari vibhaji uttānimakāsi pakāsesīti akittayi.
akittayi parikittayi ācikkhi desesi paññapesi paṭṭhapesi vivari vibhaji uttānimakāsi pakāsesīti akittayi → akittayīti kittitaṁ ācikkhitaṁ desitaṁ paññapitaṁ paṭṭhapitaṁ vivaṭaṁ vibhattaṁ uttānīkataṁ pakāsitanti-- akittayi (bj, mr) | paññapesi → paññāpesi (sya-all, pts) | uttānimakāsi pakāsesīti → uttānim akāsi pakāsesi ti (pts) | akittayi → akittayīti akittayi parikittayi ācikkhi desesi paññapesi paṭṭhapesi vivari vibhaji uttānimakāsi pakāsesīti akittayi (cck: syā.) | pakāsesi → -5 Bp S kittitaṁ (S akittikaṁ parikittikaṁ) acikkhitaṁ desitaṁ (S desesaṁ) paññapitaṁ paṭṭhapitaṁ vivataṁ vibhattaṁ uttānīkataṁ pakāsitan. (pts note) Vivaṭacakkhūti bhagavā pañcahi cakkhūhi vivaṭacakkhu— maṁsacakkhunāpi vivaṭacakkhu, dibbena cakkhunāpi vivaṭacakkhu, paññācakkhunāpi vivaṭacakkhu, buddhacakkhunāpi vivaṭacakkhu, samantacakkhunāpi vivaṭacakkhu.
dibbena cakkhunāpi → dibbacakkhunāpi (bj, sya-all, pts)

Kathaṁ bhagavā maṁsacakkhunāpi vivaṭacakkhu? Maṁsacakkhumhipi bhagavato pañca vaṇṇā saṁvijjanti—
vaṇṇā → S vaṇṇāni. (pts note) nīlo ca vaṇṇo, pītako ca vaṇṇo, lohitako ca vaṇṇo, kaṇho ca vaṇṇo, odāto ca vaṇṇo.
vaṇṇo → Bp S ad. akkhilomāni ca bhagavato. (pts note) Akkhilomāni ca bhagavato yattha ca akkhilomāni patiṭṭhitāni taṁ nīlaṁ hoti sunīlaṁ pāsādikaṁ dassaneyyaṁ umāpupphasamānaṁ.
umāpupphasamānaṁ → ummāpupphasamānaṁ (bj, mr); ummārapupphasamānaṁ (sya-all, pts-vp-pli1) | akkhilomāni ca bhagavato → (sya-all, pts) | ummāpupphasamānaṁ → ummāra (bj: syā) | umāpupphasamānaṁ → ummāpupphasamānaṁ (cck: sī. ka.); ummārapupphasamānaṁ (cck: syā.) | ummārapupphasamānaṁ → Bp ummap-; S ummāp-. (pts note) Tassa parato pītakaṁ hoti supītakaṁ suvaṇṇavaṇṇaṁ pāsādikaṁ dassaneyyaṁ kaṇikārapupphasamānaṁ.
pītakaṁ → pītaṁ (bj) | kaṇikārapupphasamānaṁ ubhato → kaṇṇikārapupphasamānaṁ ubhayato (sya-all, pts) | kaṇṇikārapupphasamānaṁ → Bp S kaṇikāra-. (pts note) Ubhato ca akkhikūṭāni bhagavato lohitakāni honti sulohitakāni pāsādikāni dassaneyyāni indagopakasamānāni.
ubhato → ubhayato (bj, cck) | dassaneyyāni → dassanyoni (bj) | akkhikūṭāni → akkhikupāni (sya-all) Majjhe kaṇhaṁ hoti sukaṇhaṁ alūkhaṁ siniddhaṁ pāsādikaṁ dassaneyyaṁ addāriṭṭhakasamānaṁ.
addāriṭṭhakasamānaṁ → aḷāriṭṭhakasamānaṁ (sya-all, pts-vp-pli1); bhaddāriṭṭhakasamānaṁ (aṭṭha.156) | addāriṭṭhakasamānaṁ → aḷāriṭṭhakasamānaṁ (cck: syā.) | aḷāriṭṭhakasamānaṁ → S addāri-. (pts note) Tassa parato odātaṁ hoti suodātaṁ setaṁ paṇḍaraṁ pāsādikaṁ dassaneyyaṁ osadhitārakasamānaṁ.
osadhitārakasamānaṁ → osadhītārakāsamānaṁ (bj) | suodātaṁ → suvodātaṁ (pts) | suvodātaṁ → Bp S su-odātaṁ. (pts note) Tena bhagavā pākatikena maṁsacakkhunā attabhāvapariyāpannena purimasucaritakammābhinibbattena samantā yojanaṁ passati divā ceva rattiñca. Yadā hipi caturaṅgasamannāgato andhakāro hoti.
andhakāro → (bj) | yadā hipi → yadāpi (sya-all) | hipi → pi (pts) Sūriyo vā atthaṅgato hoti.
sūriyo vā → suriyo ca (bj) | sūriyo vā atthaṅgato → suriyo ca atthaṅgamito (sya-all, pts) | ca → Bp vā. (pts note) Kāḷapakkho ca uposatho hoti. Tibbo ca vanasaṇḍo hoti. Mahā ca kāḷamegho abbhuṭṭhito hoti.
kāḷamegho → akālamegho (sya-all, pts-vp-pli1) | kāḷamegho → akālamegho (cck: syā.) | akālamegho → Bp kāḷa-. (pts note) Evarūpepi caturaṅgasamannāgate andhakāre samantā yojanaṁ passati. Natthi so kuṭṭo vā kavāṭaṁ vā pākāro vā pabbato vā gaccho vā latā vā āvaraṇaṁ rūpānaṁ dassanāya.
kuṭṭo → kuḍḍo (bj); kūṭo (sya-all, pts-vp-pli1) | natthi → yattha (bj) | gaccho → gacchaṁ (bj, sya-all, pts) | kuḍḍo → kūṭo (bj: syā) | kuṭṭo → kuḍḍo (cck: sī.) | latā → S lataṁ. (pts note) Ekañce tilaphalaṁ nimittaṁ katvā tilavāhe pakkhipeyya. Taññeva tilaphalaṁ uddhareyya.
tilaphalaṁ → S tilaṁ phalaṁ. (pts note) Evaṁ parisuddhaṁ bhagavato pākatikaṁ maṁsacakkhu.
pākatikamaṁsacakkhu → S pākatikaṁ m-. (pts note) Evaṁ bhagavā maṁsacakkhunāpi vivaṭacakkhu.
maṁsacakkhunā → Bp S ad. pi. (pts note)

Kathaṁ bhagavā dibbena cakkhunāpi vivaṭacakkhu? Bhagavā dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate.
upapajjamāne → uppajjamāne (bj) | upapajjamāne → S uppajj- and below. (pts note) Yathākammūpage satte pajānāti—
yathākammūpage → yathākammupage (sya-all) “ime vata bhonto sattā kāyaduccaritena samannāgatā vacīduccaritena samannāgatā manoduccaritena samannāgatā ariyānaṁ upavādakā micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā, te kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapannā.
vata → te (pts) | te → Bp S vata. (pts note) | upapannā → uppannā. (pts note) Ime vā pana bhonto sattā kāyasucaritena samannāgatā vacīsucaritena samannāgatā manosucaritena samannāgatā ariyānaṁ anupavādakā sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā, te kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapannā”ti.
maraṇā → S ad. amataṁ. (pts note) Iti dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate; yathākammūpage satte pajānāti.
yathākammūpage → yathākammupage (sya-all) Ākaṅkhamāno ca bhagavā ekampi lokadhātuṁ passeyya, dvepi lokadhātuyo passeyya, tissopi lokadhātuyo passeyya, catassopi lokadhātuyo passeyya, pañcapi lokadhātuyo passeyya, dasapi lokadhātuyo passeyya, vīsampi lokadhātuyo passeyya, tiṁsampi lokadhātuyo passeyya, cattālīsampi lokadhātuyo passeyya, paññāsampi lokadhātuyo passeyya, satampi lokadhātuyo passeyya, sahassimpi cūḷanikaṁ lokadhātuṁ passeyya, dvisahassimpi majjhimikaṁ lokadhātuṁ passeyya, tisahassimpi lokadhātuṁ passeyya, mahāsahassimpi lokadhātuṁ passeyya.
lokadhātuṁ passeyya, mahāsahassimpi → tisahassiṁ mahāsahassimpi (bj, mr) | cūḷanikaṁ → cūlanikaṁ (bj) | tisahassimpi lokadhātuṁ passeyya → tisahassiṁ (bj) | cattālīsampi → cattāḷīsampi (sya-all, pts) | lokadhātuyo passeyya satampi → (sya-all) | vīsampi → visam pi (pts) | satampi lokadhātuyo passeyya sahassimpi → sahassim pi (pts) | tisahassimpi → tīsahassim pi (pts) | dvisahassimpi → dvisahassampi (bj: sīmu11) | lokadhātuṁ → tisahassimpi lokadhātuṁ (bj: syā) | mahāsahassimpi → tisahassiṁ mahāsahassimpi (cck: sī. ka.) | majjhimikaṁ → Bp majjhimaṁ. (pts note) | passeyya → -4 Bp S om. (pts note) Yāvatakaṁ vā pana ākaṅkheyya tāvatakaṁ passeyya.
yāvatakaṁ → yāvatā (bj, sya-all, pts) | vā → S ca. (pts note) Evaṁ parisuddhaṁ bhagavato dibbacakkhu.
dibbacakkhu → dibbaṁ cakkhu (bj) Evaṁ bhagavā dibbena cakkhunāpi vivaṭacakkhu.
bhagavā → bhagavatā (bj: sīmu11) | cakkhunā → Bp S ad. pi. (pts note)

Kathaṁ bhagavā paññācakkhunāpi vivaṭacakkhu? Bhagavā mahāpañño puthupañño hāsapañño javanapañño tikkhapañño nibbedhikapañño paññāpabhedakusalo pabhinnañāṇo adhigatapaṭisambhido catuvesārajjappatto dasabaladhārī purisāsabho purisasīho purisanāgo purisājañño purisadhorayho anantañāṇo anantatejo anantayaso aḍḍho mahaddhano dhanavā netā vinetā anunetā paññāpetā anijjhāpetā pekkhetā pasādetā.
hāsapañño → hāsupañño (bj) | anijjhāpetā → nijjhāpetā (bj) | paññāpabhedakusalo → paññappabhedakusalo (sya-all, pts) | purisadhorayho → purisadhoreyho (sya-all, pts) | aḍḍho → addho (sya-all) | paññāpetā anijjhāpetā → saññāpetā nijjhāpetā (sya-all, pts) | hāsupañño → bhāsapañño (bj: syā) | purisadhorayho → dhoreyehā (bj: syā) | aḍḍho → Codd. addho. (pts note) | saññāpetā → S pañña-. (pts note) | pekkhetā → Si pekkhatā; S pekhapetā. (pts note) So hi bhagavā anuppannassa maggassa uppādetā, asañjātassa maggassa sañjanetā, anakkhātassa maggassa akkhātā, maggaññū maggavidū maggakovido maggānugā ca pana etarahi sāvakā viharanti pacchā samannāgatā.
sañjanetā → sañjānetā (pts) | uppādetā → S asañjanassa. (pts note)

So hi bhagavā jānaṁ jānāti passaṁ passati, cakkhubhūto ñāṇabhūto dhammabhūto brahmabhūto vattā pavattā atthassa ninnetā amatassa dātā dhammassāmī tathāgato.
dhammassāmī → dhammassāmi (bj, sya-all) | ñāṇabhūto → -1 Bp ñāṇabh- dhammabh-. (pts note) Natthi tassa bhagavato aññātaṁ adiṭṭhaṁ aviditaṁ asacchikataṁ aphassitaṁ paññāya.
aññātaṁ → añātaṁ (sya-all, pts) | aphassitaṁ → aphusitaṁ (sya-all, pts) | aphassitaṁ → aphusitaṁ (bj: syā) | añātaṁ → S anaññātaṁ. (pts note) | aphusitaṁ → Bp aphassitaṁ; S aphussitaṁ. (pts note) Atītaṁ anāgataṁ paccuppannaṁ upādāya sabbe dhammā sabbākārena buddhassa bhagavato ñāṇamukhe āpāthaṁ āgacchanti.
Atītaṁ anāgataṁ paccuppannaṁ → atītānāgatapaccuppannaṁ (sya-all, pts-vp-pli1) | atītaṁ anāgataṁ paccuppannaṁ → atītānāgatapaccuppannaṁ (sya-all, pts) | sabbākārena → sabbākāreṇa (pts) | paccuppannaṁ → atītānāgatapaccuppannaṁ (syā.) mahāni. 69 (cck note) | Atītānāgatapaccuppannaṁ → Bp S atītaṁ anāgataṁ p-. (pts note) | sabbākāreṇa → S -kārehi. (pts note) Yaṁ kiñci neyyaṁ nāma atthi jānitabbaṁ attattho vā parattho vā ubhayattho vā diṭṭhadhammiko vā attho samparāyiko vā attho uttāno vā attho gambhīro vā attho gūḷho vā attho paṭicchanno vā attho neyyo vā attho nīto vā attho anavajjo vā attho nikkileso vā attho vodāno vā attho paramattho vā attho, sabbaṁ taṁ antobuddhañāṇe parivattati.
atthi jānitabbaṁ → atthi dhammaṁ jānitabbaṁ (bj, pts-vp-pli1, mr) | sabbaṁ taṁ → sabbantaṁ (sya-all, pts-vp-pli1) | parivattati → parivattanti (mr) | neyyaṁ → ñeyyaṁ (bj) | atthi → atthi dhammaṁ (bj, pts) | attho → atthe (bj) | neyyo → neyyā (bj) | vodāno → vodāto (sya-all) | attho sabbaṁ taṁ → sabbantaṁ (sya-all) | gūḷho → guyho (pts) | attho sabbaṁ → sabban (pts) | ñeyyaṁ → neyaṁ (bj: sīmu11, PTS) | vodāno → vodāto (bj: syā) | jānitabbaṁ → atthi dhammaṁ jānitabbaṁ (cck: sī. ka.) | taṁ → paramattho vā, sabbantaṁ (cck: syā.) | dhammaṁ → Si om. (pts note) | guyho → Bp S guḷho. (pts note) | vodāno → Si vodāto. (pts note) | vā → S ad. attho. (pts note) | parivattati → See note 12-12. (pts note) | Atīte → S atītaṁ. (pts note)

Sabbaṁ kāyakammaṁ buddhassa bhagavato ñāṇānuparivatti sabbaṁ vacīkammaṁ … sabbaṁ manokammaṁ …
manokammaṁ → manokammaṁ ñāṇānuparivatti (bj) | manokammaṁ → -12 Bp S. insert after note 5 (Bp ñāṇānuparitto; S ñāṇanuparivattani). (pts note) atīte buddhassa bhagavato appaṭihataṁ ñāṇaṁ, anāgate paccuppanne appaṭihataṁ ñāṇaṁ.
atīte → (sya-all, pts) Yāvatakaṁ neyyaṁ tāvatakaṁ ñāṇaṁ, yāvatakaṁ ñāṇaṁ tāvatakaṁ neyyaṁ;
neyyaṁ → ñeyyaṁ (bj) | neyyaṁ neyyapariyantikaṁ → ñeyyaṁ ñeyyapariyantikaṁ (bj) neyyapariyantikaṁ ñāṇaṁ ñāṇapariyantikaṁ neyyaṁ, neyyaṁ atikkamitvā ñāṇaṁ nappavattati, ñāṇaṁ atikkamitvā neyyapatho natthi.
neyyaṁ neyyaṁ → ñeyyaṁ ñeyyaṁ (bj) | neyyapatho → ñeyyapatho (bj) Aññamaññapariyantaṭṭhāyino te dhammā.
aññamaññapariyantaṭṭhāyino → aññamaññaṁ pariyantaṭṭhāyino (sya-all) Yathā dvinnaṁ samuggapaṭalānaṁ sammāphusitānaṁ heṭṭhimaṁ samuggapaṭalaṁ uparimaṁ nātivattati, uparimaṁ samuggapaṭalaṁ heṭṭhimaṁ nātivattati, aññamaññapariyantaṭṭhāyino;
sammāphusitānaṁ → sammā phassitānaṁ (bj) | aññamaññapariyantaṭṭhāyino → aññamaññapariyantaṭṭhāyino te (bj) | uparimaṁ → uparimaṁva (sya-all, pts) | heṭṭhimaṁ → heṭṭhimaṁva (sya-all, pts) | heṭṭhimaṁ → heṭṭhimaṁ ca (bj: syā) | uparimaṁ → uparimaṁ va (bj: syā) | sammāphusitānaṁ → Bp -phasitānaṁ. (pts note) | va → Bp om. (pts note) evamevaṁ buddhassa bhagavato neyyañca ñāṇañca aññamaññapariyantaṭṭhāyino.
neyyañca → ñeyyañca (bj) | maññaṁ → Si aññamaññap- and below. (pts note) | pariyantaṭṭhāyino → -13 S om. (pts note) Yāvatakaṁ neyyaṁ tāvatakaṁ ñāṇaṁ, yāvatakaṁ ñāṇaṁ tāvatakaṁ neyyaṁ;
neyyaṁ → ñeyyaṁ (bj) | neyyaṁ neyyapariyantikaṁ → ñeyyaṁ ñeyyapariyantikaṁ (bj) neyyapariyantikaṁ ñāṇaṁ ñāṇapariyantikaṁ neyyaṁ.
neyyaṁ neyyaṁ → ñeyyaṁ ñeyaṁ (bj) Neyyaṁ atikkamitvā ñāṇaṁ nappavattati, ñāṇaṁ atikkamitvā neyyapatho natthi.
neyyapatho → ñeyyapatho (bj) Aññamaññapariyantaṭṭhāyino te dhammā.

Sabbadhammesu buddhassa bhagavato ñāṇaṁ pavattati.
pavattati → parivattati (bj, sya-all, pts) Sabbe dhammā buddhassa bhagavato āvajjanapaṭibaddhā ākaṅkhapaṭibaddhā manasikārapaṭibaddhā cittuppādapaṭibaddhā.
ākaṅkhapaṭibaddhā → ākaṅkhāpaṭibaddhā (bj) Sabbasattesu buddhassa bhagavato ñāṇaṁ pavattati.
pavattati → parivattati (bj, sya-all, pts) Sabbesaṁ sattānaṁ bhagavā āsayaṁ jānāti, anusayaṁ jānāti, caritaṁ jānāti, adhimuttiṁ jānāti, apparajakkhe mahārajakkhe tikkhindriye mudindriye svākāre dvākāre suviññāpaye duviññāpaye bhabbābhabbe satte pajānāti.
pajānāti → jānāti (sya-all, pts) | jānāti → S pajānāti. (pts note) Sadevako loko samārako sabrahmako sassamaṇabrāhmaṇī pajā sadevamanussā antobuddhañāṇe parivattati.
parivattati → parivattanti (mr) | parivattati → parivattanti (ka.) pasūrasuttaniddese avasānepi (cck note) | sabrahmako → S -ke. (pts note) | sassamaṇabrāhmaṇī → S -brāhmaniyā. (pts note) | pajā → S pajāya. (pts note) | buddhañāṇe → Si santo-. (pts note) | parivattati → Bp S parivattanti. (pts note)

Yathā ye keci macchakacchapā antamaso timitimiṅgalaṁ upādāya antomahāsamudde parivattanti; evamevaṁ sadevako loko samārako sabrahmako sassamaṇabrāhmaṇī pajā sadevamanussā antobuddhañāṇe parivattati.
parivattati → parivattanti (ka.) pasūrasuttaniddese avasānepi (cck note) | sassamaṇabrāhmaṇī → S -brāhmako. (pts note) | parivattati → Bp S parivattanti. (pts note) Yathā ye keci pakkhī antamaso garuḷaṁ venateyyaṁ upādāya ākāsassa padese parivattanti; evamevaṁ yepi te sāriputtasamā paññāya tepi buddhañāṇassa padese parivattanti;
sāriputtasamā → sārīputtasamā (sya-all) buddhañāṇaṁ devamanussānaṁ paññaṁ pharitvā abhibhavitvā tiṭṭhati.
paññaṁ → pañhaṁ (sya-all, pts) Yepi te khattiyapaṇḍitā brāhmaṇapaṇḍitā gahapatipaṇḍitā samaṇapaṇḍitā nipuṇā kataparappavādā vālavedhirūpā vobhindantā maññe caranti paññāgatena diṭṭhigatāni, te pañhaṁ abhisaṅkharitvā abhisaṅkharitvā tathāgataṁ upasaṅkamitvā pucchanti gūḷhāni ca paṭicchannāni ca.
yepi → ye ca (bj) | vālavedhirūpā → bālavedhirūpā (sya-all) | gūḷhāni ca paṭicchannāni ca → (sya-all, pts) | kataparappavādā vālavedhirūpā → parappavādā bālavedhirūpā (pts) | nipuṇā → nipuññā (bj: syā) | gahapatipaṇḍitā → S om. (pts note) | nipuṇā → Si nipuṇṇā. (pts note) | parappavādā → Bp S katapara-. (pts note) | bālavedhirūpā → Bp S vāla-. (pts note) | vobhindantā → Bp S te bhindanta. (pts note) | caranti → Bp S vadanti. (pts note) | pucchanti → Bp S ad. guḷhāni ca paṭicchannāni ca. (pts note) Kathitā visajjitā ca te pañhā bhagavatā honti niddiṭṭhakāraṇā.
bhagavatā → bhagavato (bj: sīmu11) | niddiṭṭhakāraṇā → Si nidiṭṭha-; S nindittha-. (pts note) Upakkhittakā ca te bhagavato sampajjanti.
upakkhittakā ca → upakkhittakāva (bj) | upakkhittakā → upakkitakā (pts) | sampajjanti → sampajjante (pts) | upakkhittakāva → upakkhittakā ca (bj: sīmu11) | sampajjante → Si sampajanti; S sammajjanti. (pts note) Atha kho bhagavā tattha atirocati yadidaṁ paññāyāti.
bhagavā → bhagavā va (bj) | Bhagavā → Bp ad. va; S ad. ca. (pts note) Evaṁ bhagavā paññācakkhunāpi vivaṭacakkhu.
paññācakkhunā → S paññatica-. (pts note)

Kathaṁ bhagavā buddhacakkhunāpi vivaṭacakkhu? Bhagavā buddhacakkhunā lokaṁ volokento addasa satte apparajakkhe mahārajakkhe tikkhindriye mudindriye svākāre dvākāre suviññāpaye duviññāpaye appekacce paralokavajjabhayadassāvino viharante, appekacce na paralokavajjabhayadassāvino viharante.
volokento → olokento (bj) | appekacce na paralokavajjabhayadassāvino viharante → (sya-all) Seyyathāpi nāma uppaliniyaṁ vā paduminiyaṁ vā puṇḍarīkiniyaṁ vā appekaccāni uppalāni vā padumāni vā puṇḍarīkāni vā udake jātāni udake saṁvaḍḍhāni udakā anuggatāni antonimuggaposīni, appekaccāni uppalāni vā padumāni vā puṇḍarīkāni vā udake jātāni udake saṁvaḍḍhāni samodakaṁ ṭhitāni, appekaccāni uppalāni vā padumāni vā puṇḍarīkāni vā udake jātāni udake saṁvaḍḍhāni udakā accuggamma tiṭṭhanti anupalittāni udakena;
saṁvaḍḍhāni → saṁvaddhāni (bj) | udakā anuggatāni antonimuggaposīni → udakānugatāni antonimuggapositāni (sya-all, pts) | anupalittāni → anūpalittāni (sya-all) | saṁvaḍḍhāni samodakaṁ ṭhitāni → saṁvaddhāni samodakaṇṭhitāni (pts) | uppalāni → S upphalā. (pts note) | saṁvaḍḍhāni → Bp saṁvaddhāni; S vaḍḍhāni. (pts note) | udakānuggatāni → S udakāni anu-. (pts note) | saṁvaddhāni → S vaḍḍhantī ti. (pts note) | samodakaṇṭhitāni → Bp -aṭṭhitāni. (pts note) | jātāni → -9 S om. (pts note) | saṁvaḍḍhāni → Bp saṁvaddhāni; S ad. vā udake jātā. (pts note) | tiṭṭhanti → -11 Bp accuggammaṭṭhanti; S accuggamanti udake jātananti. (pts note) evamevaṁ bhagavā buddhacakkhunā lokaṁ volokento addasa satte apparajakkhe mahārajakkhe tikkhindriye mudindriye svākāre dvākāre suviññāpaye duviññāpaye appekacce paralokavajjabhayadassāvino viharante, appekacce na paralokavajjabhayadassāvino viharante.
volokento → olokento (bj) | appekacce na paralokavajjabhayadassāvino viharante → (pts) Jānāti bhagavā— “ayaṁ puggalo rāgacarito, ayaṁ dosacarito, ayaṁ mohacarito, ayaṁ vitakkacarito, ayaṁ saddhācarito, ayaṁ ñāṇacarito”ti. Rāgacaritassa bhagavā puggalassa asubhakathaṁ katheti; dosacaritassa bhagavā puggalassa mettābhāvanaṁ ācikkhati; mohacaritassa bhagavā puggalassa uddese paripucchāya kālena dhammassavane kālena dhammasākacchāya garusaṁvāse niveseti;
mohacaritassa → mohacaritaṁ (bj, sya-all, pts) | puggalassa → puggalaṁ (bj, sya-all, pts) | Mohacaritaṁ → Bp S -tassa. (pts note) | puggalaṁ → Bp S puggalassa. (pts note) vitakkacaritassa bhagavā puggalassa ānāpānassatiṁ ācikkhati; saddhācaritassa bhagavā puggalassa pasādanīyaṁ nimittaṁ ācikkhati buddhasubodhiṁ dhammasudhammataṁ saṅghasuppaṭipattiṁ sīlāni ca attano;
buddhasubodhiṁ → buddhasubuddhataṁ (mr) | pasādanīyaṁ → pāsādanīyaṁ (sya-all, pts) | buddhasubodhiṁ → buddhasubuddhataṁ (cck: ka.) | pāsādanīyaṁ → S pāsādanassa. (pts note) | buddhasubodhiṁ → S buddhasubuddhataṁ. (pts note) | dhammasudhammataṁ → S dhammesu dhammaṁ. (pts note) ñāṇacaritassa bhagavā puggalassa ācikkhati vipassanānimittaṁ aniccākāraṁ dukkhākāraṁ anattākāraṁ.
puggalassa → Bp S ad. ācikkhati. (pts note) | ācikkhati → Bp om. (pts note)

“Sele yathā pabbatamuddhaniṭṭhito, yathāpi passe janataṁ samantato; Tathūpamaṁ dhammamayaṁ sumedha, pāsādamāruyha samantacakkhu; Sokāvatiṇṇaṁ janatamapetasoko, avekkhassu jātijarābhibhūtan”ti.
sokāvatiṇṇaṁ → sokāvakiṇṇaṁ (sya-all) | sokāvakiṇṇaṁ → Bp sokāvatiṇṇaṁ; S sotāvatinniṁ. (pts note) jātijarābhibhūta”nti → dīghanikāya > mahāpadānasutta; majjhimanikāya > ariyapariyesanasutta, bodhirājakumāra sutta; brahmasaṁyutta > paṭhamavagga; itivuttaka > dutiyavagga (bj note)

Evaṁ bhagavā buddhacakkhunāpi vivaṭacakkhu.

Kathaṁ bhagavā samantacakkhunāpi vivaṭacakkhu? Samantacakkhu vuccati sabbaññutañāṇaṁ. Bhagavā sabbaññutañāṇena upeto samupeto upagato samupagato upapanno samupapanno samannāgato.
samupapanno → sampanno (bj) | upagato → upāgato (bj: a.pu, sīmu11) | samupagato → samupāgato (bj: a.pu, sīmu11) | samupapanno → Bp S sampanno. (pts note)

“Na tassa adiṭṭhamidhatthi kiñci, atho aviññātamajānitabbaṁ;
atho → S attho. (pts note) Sabbaṁ abhiññāsi yadatthi neyyaṁ, tathāgato tena samantacakkhū”ti.
neyyaṁ → ñeyyaṁ (bj) | ñeyyaṁ → neyyaṁ (bj: sīmu11) samantacakkhū”ti → paṭisambhidāmagga > ñāṇakathā, indriyakathā (bj note)

Evaṁ bhagavā samantacakkhunāpi vivaṭacakkhūti— akittayi vivaṭacakkhu.
akittayi → akittayī (bj)

Sakkhidhammaṁ parissayavinayanti. Sakkhidhammanti na itihitihaṁ, na itikirāya, na paramparāya, na piṭakasampadāya, na takkahetu, na nayahetu, na ākāraparivitakkena, na diṭṭhinijjhānakkhantiyā sāmaṁ sayamabhiññātaṁ attapaccakkhaṁ dhammanti—
attapaccakkhaṁ dhammanti → attapaccakkhadhammanti (sya-all) | sayamabhiññātaṁ attapaccakkhaṁ dhammanti → sayam abhiññātaṁ attapaccakkhadhamman ti (pts) | paramparāya → S parāya. (pts note) | ti → -9 Bp attapaccakkhaṁ dhammataṁ kathayi; S tatthapaccatthaṁ dhammaṁ katarī ti. (pts note) sakkhidhammaṁ. Parissayavinayanti. Parissayāti dve parissayā— pākaṭaparissayā ca paṭicchannaparissayā ca. Katame pākaṭaparissayā? Sīhā byagghā dīpī acchā taracchā kokā mahiṁsā hatthī ahi vicchikā satapadī, corā vā assu mānavā vā katakammā vā akatakammā vā, cakkhurogo sotarogo ghānarogo jivhārogo kāyarogo sīsarogo kaṇṇarogo mukharogo dantarogo kāso sāso pināso ḍāho jaro kucchirogo mucchā pakkhandikā sūlā visūcikā kuṭṭhaṁ gaṇḍo kilāso soso apamāro daddu kaṇḍu kacchu rakhasā vitacchikā lohitapittaṁ madhumeho aṁsā piḷakā bhagandalā, pittasamuṭṭhānā ābādhā semhasamuṭṭhānā ābādhā vātasamuṭṭhānā ābādhā sannipātikā ābādhā utupariṇāmajā ābādhā visamaparihārajā ābādhā opakkamikā ābādhā kammavipākajā ābādhā, sītaṁ uṇhaṁ jighacchā pipāsā uccāro passāvo ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassā iti vā—
mahiṁsā → mahisā (bj); gomahisā (sya-all, pts-vp-pli1) | ḍāho → ḍaho (bj, sya-all) | lohitapittaṁ → lohitaṁ pittaṁ (sya-all, mr) | mahiṁsā hatthī ahi → mahisā hatthi ahī (bj) | ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassā → ḍaṁsamakasavātātapasiriṁsapasamphassā (bj, sya-all, pts) | dīpī acchā taracchā → dīpi acchataracchā (sya-all, pts) | mānavā vā → māṇavā (sya-all, pts) | sūlā → sulā (sya-all) | rakhasā → nakhasā (bj: sī.pāsi) | mahiṁsā → gomahisā (syā.) mahāni. 5 (cck note) | ḍāho → ḍaho (sī. syā.) mahāni. 5 (cck note) | lohitapittaṁ → lohitaṁ pittaṁ (cck: syā. ka.) | gomahisā → -1 Bp (?) kokamahisā. (pts note) | māṇavā → Bp ad. vā. (pts note) | sūlā → S sulā; Si susā. (pts note) | lohitapittaṁ → Bp Si lohitaṁ pittaṁ. (pts note) | ābādhā → -5 S om. (pts note) ime vuccanti pākaṭaparissayā.

Katame paṭicchannaparissayā? Kāyaduccaritaṁ vacīduccaritaṁ manoduccaritaṁ kāmacchandanīvaraṇaṁ byāpādanīvaraṇaṁ thinamiddhanīvaraṇaṁ uddhaccakukkuccanīvaraṇaṁ vicikicchānīvaraṇaṁ rāgo doso moho kodho upanāho makkho paḷāso issā macchariyaṁ māyā sāṭheyyaṁ thambho sārambho māno atimāno mado pamādo, sabbe kilesā sabbe duccaritā sabbe darathā sabbe pariḷāhā sabbe santāpā sabbākusalābhisaṅkhārā—
byāpādanīvaraṇaṁ thinamiddhanīvaraṇaṁ → vyāpādanīvaraṇaṁ thīnamiddhanīvaraṇaṁ (bj) | sabbe duccaritā → sabbāni duccaritāni (bj, pts) | thinamiddhanīvaraṇaṁ → thīnamiddhanīvaraṇaṁ (sya-all); ṭhīnamiddhanīvaraṇaṁ (pts) | duccaritāni → -6 Bp S sabbe duccaritā. (pts note) ime vuccanti paṭicchannaparissayā.
paṭicchannaparissayā → S ad. ti. (pts note)

Parissayāti kenaṭṭhena parissayā?
kenaṭṭhena → kenatthena (sya-all) | parissayāti kenaṭṭhena → (pts) Parisahantīti parissayā, parihānāya saṁvattantīti parissayā, tatrāsayāti parissayā. Kathaṁ parisahantīti parissayā? Te parissayā taṁ puggalaṁ sahanti parisahanti abhibhavanti ajjhottharanti pariyādiyanti maddanti. Evaṁ parisahantīti— parissayā.

Kathaṁ parihānāya saṁvattantīti parissayā? Te parissayā kusalānaṁ dhammānaṁ antarāyāya parihānāya saṁvattanti.
antarāyāya → -8 Bp S antarāyāya p-. (pts note) Katamesaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ? Sammāpaṭipadāya anulomapaṭipadāya apaccanīkapaṭipadāya aviruddhapaṭipadāya anvatthapaṭipadāya dhammānudhammapaṭipadāya sīlesu paripūrakāritāya indriyesu guttadvāratāya bhojane mattaññutāya jāgariyānuyogassa satisampajaññassa catunnaṁ satipaṭṭhānānaṁ bhāvanānuyogassa catunnaṁ sammappadhānānaṁ catunnaṁ iddhipādānaṁ pañcannaṁ indriyānaṁ pañcannaṁ balānaṁ sattannaṁ bojjhaṅgānaṁ ariyassa aṭṭhaṅgikassa maggassa bhāvanānuyogassa—
apaccanīkapaṭipadāya aviruddhapaṭipadāya → appaccanikapaṭipadāya (bj); apaccanīka paṭipadāya (sya-all) | bhojane → bhojanesu (bj) | paripūrakāritāya → paripūrikāritāya (sya-all) | aviruddhapaṭipadāya → (pts) | anvatthapaṭipadāya → S atthapaṭi-. (pts note) | paripūrakāritāya → S paripūritāya. (pts note) imesaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ antarāyāya parihānāya saṁvattanti.
dhammānaṁ → dhammānaṁ parihānāya (pts) | antarāyāya → antarāyāya saṁvattanti evaṁ (pts) | saṁvattanti evampi parihānāya saṁvattantīti → saṁvattantī ti (pts) | antarāyāya → -3 Bp S antarāyāya p-. (pts note) | evaṁ → Bp ad. pi. (pts note) Evampi parihānāya saṁvattantīti—
evampi → evaṁ (sya-all) parissayā.

Kathaṁ tatrāsayāti parissayā? Tatthete pāpakā akusalā dhammā uppajjanti attabhāvasannissayā. Yathā bile bilāsayā pāṇā sayanti, dake dakāsayā pāṇā sayanti, vane vanāsayā pāṇā sayanti, rukkhe rukkhāsayā pāṇā sayanti;
bilāsayā → S ad. vā. (pts note) evamevaṁ tatthete pāpakā akusalā dhammā uppajjanti attabhāvasannissayāti. Evampi tatrāsayāti— parissayā.

Vuttañhetaṁ bhagavatā—
h → S c'. (pts note) “sāntevāsiko, bhikkhave, bhikkhu sācariyako dukkhaṁ na phāsu viharati. Kathañca, bhikkhave, bhikkhu sāntevāsiko sācariyako dukkhaṁ na phāsu viharati? Idha, bhikkhave, bhikkhuno cakkhunā rūpaṁ disvā uppajjanti pāpakā akusalā dhammā sarasaṅkappā saṁyojaniyā, tyassa anto vasanti anvāssavanti pāpakā akusalā dhammāti.
saṁyojaniyā tyassa → saññojaniyā tyāssa (bj) | anvāssavanti → anvāssavasanti (bj); anvāvasanti (pts) | tyāssa → tyassa (bj: sīmu11, machasaṁ) | anvāssavasanti → anvāssavanti (bj: sīmu11); antassa vasanti (bj: saṁ anthāssa vasanti – a.nid) | cakkhunā → S om. (pts note) | dhammā → Si om. (pts note) | vasanti → S savanti, and Bp ? (pts note) | anvāvasanti → Codd. anvāssavanti. (pts note) Tasmā sāntevāsikoti vuccati. Te naṁ samudācaranti, samudācaranti naṁ pāpakā akusalā dhammāti.
samudācaranti naṁ → etthantare pāṭho sya-all potthakesu | samudācaranti naṁ → (sya-all) | samudācaranti → samudācārenti (cck: sī.) | naṁ → -11 Si om. (pts note) Tasmā sācariyakoti vuccati.

Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhuno sotena saddaṁ sutvā …pe…
bhikkhuno → S bhikku. (pts note) ghānena gandhaṁ ghāyitvā … jivhāya rasaṁ sāyitvā … kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā … manasā dhammaṁ viññāya uppajjanti pāpakā akusalā dhammā sarasaṅkappā saṁyojaniyā, tyassa anto vasanti anvāssavanti pāpakā akusalā dhammāti.
saṁyojaniyā tyassa → saññojaniyā tyāssa (bj) | anvāssavanti → anvāssa vasanti (bj); anvāvasanti (pts) | dhammā → Si om. (pts note) | vasanti → Bp S savanti. (pts note) | anvāvasanti → Codd. anvāssavanti. (pts note) Tasmā sāntevāsikoti vuccati. Te naṁ samudācaranti, samudācaranti naṁ pāpakā akusalā dhammāti.
samudācaranti naṁ → (sya-all) | samudācaranti → samudacaranti (pts) | naṁ → -4 Si om. (pts note) Tasmā sācariyakoti vuccati. Evaṁ kho, bhikkhave, bhikkhu sāntevāsiko sācariyako dukkhaṁ na phāsu viharatī”ti.
viharatī”ti → saḷāyatanasaṁyutta > navapurāṇavagga (bj note) Evampi tatrāsayāti— parissayā.

Vuttañhetaṁ bhagavatā—
h → S c'. (pts note) “tayome, bhikkhave, antarāmalā antarāamittā antarāsapattā antarāvadhakā antarāpaccatthikā. Katame tayo? Lobho, bhikkhave, antarāmalo antarāamitto antarāsapatto antarāvadhako antarāpaccatthiko;
antarāmalo → antarāmalaṁ (bj, pts-vp-pli1, mr) | antarāmalo antarāamitto → antarāmalaṁ antarāmitto (bj) | antarāmalo → antarāmalaṁ (sī. ka.) itivu. 88 (cck note) doso, bhikkhave …pe…
antarāpaccatthiko → -7 Bp om. (pts note) moho, bhikkhave, antarāmalo antarāamitto antarāsapatto antarāvadhako antarāpaccatthiko.
antarāmalo antarāamitto → antarāmalaṁ antarāmitto (bj) | antarāmalo → antarāmalaṁ (pts) | antarāmalaṁ → Si -malo. (pts note) Ime kho, bhikkhave, tayo antarāmalā antarāamittā antarāsapattā antarāvadhakā antarāpaccatthikāti.
paccatthikāti → itivuttaka > catutthavagga > malasutta (bj note)

Anatthajanano lobho, lobho cittappakopano; Bhayamantarato jātaṁ, taṁ jano nāvabujjhati.
nāvabujjhati → itivuttaka > catutthavagga > malasutta (bj note)

Luddho atthaṁ na jānāti, luddho dhammaṁ na passati; Andhantamaṁ tadā hoti, yaṁ lobho sahate naraṁ.
Andhantamaṁ → andhatamaṁ (sya-all); andhaṁ tamaṁ (pts-vp-pli1) | andhantamaṁ → andhatamaṁ (sya-all) | Andhantamaṁ → andhatamaṁ (syā.) itivu. 88 (cck note) | tamaṁ → -8 Si andhatamaṁ throughout. (pts note)

Anatthajanano doso, doso cittappakopano; Bhayamantarato jātaṁ, taṁ jano nāvabujjhati.

Kuddho atthaṁ na jānāti, kuddho dhammaṁ na passati; Andhantamaṁ tadā hoti, yaṁ doso sahate naraṁ.
andhantamaṁ → andhatamaṁ (sya-all) doso → kodho (bj, sya-all, pts) | kodho → Bp S doso. (pts note)

Anatthajanano moho, moho cittappakopano; Bhayamantarato jātaṁ, taṁ jano nāvabujjhati.

Mūḷho atthaṁ na jānāti, mūḷho dhammaṁ na passati; Andhantamaṁ tadā hoti, yaṁ moho sahate naran”ti.
andhantamaṁ → andhatamaṁ (sya-all) nara”nti → itivuttaka > catutthavagga > malasutta (bj note)

Evampi tatrāsayāti— parissayā.

Vuttañhetaṁ bhagavatā— “tayo kho, mahārāja, purisassa dhammā ajjhattaṁ uppajjamānā uppajjanti ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya.
kho → khome (bj) | kho → Bp ad. ye. (pts note) | uppajjamānā → Si om. (pts note) Katame tayo? Lobho kho, mahārāja, purisassa dhammo ajjhattaṁ uppajjamāno uppajjati ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya; doso kho, mahārāja …pe…
aphāsuvihārāya → -3 Bp om. (pts note) moho kho, mahārāja, purisassa dhammo ajjhattaṁ uppajjamāno uppajjati ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya. Ime kho, mahārāja, tayo purisassa dhammā ajjhattaṁ uppajjamānā uppajjanti ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya.
aphāsuvihārāya → aphāsuvihārāyāti (sya-all) | tayo → (pts) | aphāsuvihārāya → kosalasaṁyutta > paṭhamavagga (bj note) | mahārāja → Bp S ad. tayo. (pts note)

Lobho doso ca moho ca, purisaṁ pāpacetasaṁ; Hiṁsanti attasambhūtā, tacasāraṁva samphalan”ti.
samphala”nti → kosalasaṁyutta > paṭhamavagga (bj note)

Evampi tatrāsayāti— parissayā.

Vuttañhetaṁ bhagavatā—

“Rāgo ca doso ca itonidānā, aratī ratī lomahaṁso itojā;
lomahaṁso → lomahaṁsā (bj) | ratī → rati (sya-all, pts) | itojā → ito jāto (sya-all, pts) | jāto → Bp jā. (pts note) Ito samuṭṭhāya manovitakkā, kumārakā dhaṅkamivossajantī”ti.
dhaṅkamivossajantī”ti → suttanipāta > sucilomasutta (bj note) | dhaṁkam → Bp daṁgaṁ; S caṁkaṁ. (pts note)

Evampi tatrāsayāti— parissayā.

Parissayavinayanti parissayavinayaṁ parissayappahānaṁ parissayavūpasamaṁ parissayapaṭinissaggaṁ parissayapaṭipassaddhiṁ amataṁ nibbānanti—
parissayapaṭipassaddhiṁ → parissayapaṭipassaddhaṁ (pts) sakkhidhammaṁ parissayavinayaṁ.

Paṭipadaṁ vadehi bhaddanteti. Paṭipadaṁ vadehi— sammāpaṭipadaṁ anulomapaṭipadaṁ apaccanīkapaṭipadaṁ aviruddhapaṭipadaṁ anvatthapaṭipadaṁ dhammānudhammapaṭipadaṁ sīlesu paripūrakāritaṁ indriyesu guttadvārataṁ bhojane mattaññutaṁ jāgariyānuyogaṁ satisampajaññaṁ cattāro satipaṭṭhāne cattāro sammappadhāne cattāro iddhipāde pañcindriyāni pañca balāni satta bojjhaṅge ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ nibbānañca nibbānagāminiñca paṭipadaṁ vadehi ācikkha desehi paññapehi paṭṭhapehi vivara vibhaja uttānīkarohi pakāsehīti—
aviruddhapaṭipadaṁ → (bj, sya-all, pts) | paripūrakāritaṁ → paripūrikāritaṁ (sya-all) | cattāro → -1 S om. (pts note) paṭipadaṁ vadehi. Bhaddanteti so nimmito buddhaṁ bhagavantaṁ ālapati.
Buddhaṁ → S buddho. (pts note) Atha vā yaṁ tvaṁ dhammaṁ ācikkhasi desesi paññapesi paṭṭhapesi vivari vibhaji uttānīakāsi pakāsesi sabbaṁ taṁ sundaraṁ bhaddakaṁ kalyāṇaṁ anavajjaṁ sevitabbanti—
ācikkhasi → ācikkhi (bj, sya-all, pts) | ācikkhi → Bp S ācikkhasi. (pts note) | anavajjaṁ → S āsanavajjaṁ. (pts note) | sevitabban → S veditabban. (pts note) paṭipadaṁ vadehi bhaddante.

Pātimokkhaṁ atha vāpi samādhinti.
pātimokkhaṁ atha vāpi → pāṭimokkhaṁ athavāpi (sya-all) Pātimokkhanti sīlaṁ patiṭṭhā ādi caraṇaṁ saṁyamo saṁvaro mukhaṁ pamukhaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ samāpattiyā.
pātimokkhanti → pāṭimokkhanti (sya-all) | samāpattiyā → jhānavibhaṅga (bj note) Atha vāpi samādhinti yā cittassa ṭhiti saṇṭhiti avaṭṭhiti avisāhāro avikkhepo avisāhatamānasatā samatho samādhindriyaṁ samādhibalaṁ sammāsamādhīti—
avisāhatamānasatā → avisāhaṭamānasatā (bj, sya-all) | sammāsamādhīti → dhammasaṅgaṇi > cittuppādakaṇḍa (bj note) | ti → S om. (pts note) pātimokkhaṁ atha vāpi samādhiṁ.
pātimokkhaṁ atha vāpi → pāṭimokkhaṁ athavāpi (sya-all)

Tenāha so nimmito—

“Akittayī vivaṭacakkhu, sakkhidhammaṁ parissayavinayaṁ;
akittayī → akittayi (sya-all, pts) Paṭipadaṁ vadehi bhaddante, pātimokkhaṁ atha vāpi samādhin”ti.
pātimokkhaṁ atha vāpi → pāṭimokkhaṁ athavāpi (sya-all)

Cakkhūhi neva lolassa, Gāmakathāya āvaraye sotaṁ; Rase ca nānugijjheyya, Na ca mamāyetha kiñci lokasmiṁ.
mamāyetha → Codd. mamay-. (pts note)

Cakkhūhi neva lolassāti. Kathaṁ cakkhuloloti?
cakkhuloloti → cakkhulolo hoti (bj, sya-all) | hoti → Bp ti. (pts note) Idhekacco cakkhuloliyena samannāgato hoti—
idhekacco → idhekacco bhikkhū cakkhulolo (bj); idhekacco cakkhulolo (sya-all) | cakkhulolo → Bp S om. (pts note) “adiṭṭhaṁ dakkhitabbaṁ, diṭṭhaṁ samatikkamitabban”ti ārāmena ārāmaṁ uyyānena uyyānaṁ gāmena gāmaṁ nigamena nigamaṁ nagarena nagaraṁ raṭṭhena raṭṭhaṁ janapadena janapadaṁ dīghacārikaṁ anavaṭṭhitacārikaṁ anuyutto ca hoti rūpassa dassanāya.
anavaṭṭhitacārikaṁ → anavatthitacārikaṁ (bj, cck, sya1ed, pts-vp-pli1); anvatthitacārikaṁ (sya2ed) | ca → (bj) | rūpassa dassanāya → rūpadassanāya (bj) | anavaṭṭhitacārikaṁ → anvatthitacārikaṁ (sya-all) | ca hoti rūpassa dassanāya → viharati rūpadassanāya (sya-all) | anavatthitacārikaṁ → anavaṭṭhitacārikaṁ (bj: machasaṁ) | anavaṭṭhitacārikaṁ → anavatthitacārikaṁ (cck: sī. syā.) | ārāmena → S om. (pts note) | anavatthitacārikaṁ → S -tarikaṁ. (pts note) | viharati → S ca hoti. (pts note) Evampi cakkhulolo hoti.

Atha vā bhikkhu antaragharaṁ paviṭṭho vīthiṁ paṭipanno asaṁvuto gacchati hatthiṁ olokento, assaṁ olokento, rathaṁ olokento, pattiṁ olokento, itthiyo olokento, purise olokento, kumārake olokento, kumārikāyo olokento, antarāpaṇaṁ olokento, gharamukhāni olokento, uddhaṁ olokento, adho olokento, disāvidisaṁ vipekkhamāno gacchati.
atha vā bhikkhu → athavā (sya-all, pts) | vipekkhamāno → pekkhamāno (sya-all, pts) | vipekkhamāno → pekkhamāno (bj: sīmu11) | Athavā → Bp S ad. bhikkhu. (pts note) | vīthiṁ → Bp Si vithiṁ; S vīthi. (pts note) | kumārake → S kumāraṁ. (pts note) Evampi cakkhulolo hoti.

Atha vā bhikkhu cakkhunā rūpaṁ disvā nimittaggāhī hoti anubyañjanaggāhī.
atha vā bhikkhu → athavā (sya-all, pts) | Athavā → Bp S ad. bhikkhu. (pts note) Yatvādhikaraṇamenaṁ cakkhundriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ, tassa saṁvarāya na paṭipajjati, na rakkhati cakkhundriyaṁ, cakkhundriye na saṁvaraṁ āpajjati.
rakkhati → S sikkhati. (pts note) Evampi cakkhulolo hoti.

Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te evarūpaṁ visūkadassanaṁ anuyuttā viharanti, seyyathidaṁ— naccaṁ gītaṁ vāditaṁ pekkhaṁ akkhānaṁ pāṇissaraṁ vetāḷaṁ kumbhathūṇaṁ sobhanakaṁ caṇḍālaṁ vaṁsaṁ dhovanaṁ hatthiyuddhaṁ assayuddhaṁ mahiṁsayuddhaṁ usabhayuddhaṁ ajayuddhaṁ meṇḍayuddhaṁ kukkuṭayuddhaṁ vaṭṭakayuddhaṁ daṇḍayuddhaṁ muṭṭhiyuddhaṁ nibbuddhaṁ uyyodhikaṁ balaggaṁ senābyūhaṁ anīkadassanaṁ iti vā.
kumbhathūṇaṁ → kumbhathūnaṁ (bj, sya-all, pts-vp-pli1, mr) | sobhanakaṁ → sobhanagarakaṁ (bj, sya-all, pts-vp-pli1) | mahiṁsayuddhaṁ → mahisayuddhaṁ (bj, sya-all, pts-vp-pli1) | kumbhathūṇaṁ sobhanakaṁ → kumbhathūnaṁ sobhanagarakaṁ (bj, sya-all, pts) | usabhayuddhaṁ → usabhayuddhaṁ goyuddhaṁ (bj) | anīkadassanaṁ → aṇīkadassanaṁ (bj, sya-all, pts) | ajayuddhaṁ → goyuddhaṁ (pts) | sobhanagarakaṁ → sobhanakaṁ (bj: machasaṁ) | nibbuddhaṁ → nibuddhaṁ (bj: machasaṁ) | kumbhathūṇaṁ → kumbhathūnaṁ (cck: sī. syā. ka.) | sobhanakaṁ → sobhanagarakaṁ (cck: sī. syā.) | mahiṁsayuddhaṁ → mahisayuddhaṁ (cck: sī. syā.) | vetāḷaṁ → S vedallaṁ. (pts note) | sobhanagarakaṁ → Bp so bhaṇakaraṇaṁ; S sobhanagarukaṁ. (pts note) | assayuddhaṁ → Si om. (pts note) | goyuddhaṁ → Bp S ajayuddhaṁ. (pts note) | nibbuddhaṁ → Bp S nibuddhaṁ. (pts note) | senābyūhaṁ → S senabyūhanaṁ. (pts note) Evampi cakkhulolo hoti.
cakkhulolo → S ad. ca. (pts note)

Kathaṁ na cakkhulolo hoti? Idha bhikkhu antaragharaṁ paviṭṭho vīthiṁ paṭipanno saṁvuto gacchati na hatthiṁ olokento, na assaṁ olokento, na rathaṁ olokento, na pattiṁ olokento, na itthiyo olokento, na purise olokento, na kumārake olokento, na kumārikāyo olokento, na antarāpaṇaṁ olokento, na gharamukhāni olokento, na uddhaṁ olokento, na adho olokento, na disāvidisāvipekkhamāno gacchati.
disāvidisāvipekkhamāno → disāvidisaṁ pekkhamāno (bj, sya-all) | vīthiṁ → Bp Si vithiṁ; S vīthi. (pts note) | olokento → -4 Si om. (pts note) | olokento → -5 S om. (pts note) Evampi na cakkhulolo hoti.

Atha vā bhikkhu cakkhunā rūpaṁ disvā na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī. Yatvādhikaraṇamenaṁ cakkhundriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ, tassa saṁvarāya paṭipajjati, rakkhati cakkhundriyaṁ, cakkhundriye saṁvaraṁ āpajjati. Evampi na cakkhulolo hoti.

Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te evarūpaṁ visūkadassanaṁ ananuyuttā viharanti, seyyathidaṁ—
ananuyuttā → anuyuttā (pts) | anuyuttā → Si ananuyuttā. (pts note) naccaṁ gītaṁ vāditaṁ pekkhaṁ akkhānaṁ …pe… anīkadassanaṁ iti vā.
anīkadassanaṁ → aṇīkadassanaṁ (bj, sya-all, pts) Evarūpā visūkadassanā paṭivirato hoti.
visūkadassanā → visūkadassanānuyogā (sya-all, pts) | visūkadassanānuyogā → Bp S visūkadassanā. (pts note) Evampi na cakkhulolo hoti.
na → (bj)

Cakkhūhi neva lolassāti. Cakkhuloliyaṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya, cakkhuloliyā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti—
byantiṁ kareyya → byantīkareyya (bj, pts) | vimariyādikatena → vimariyādīkatena (bj) | byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya → byantīkareyya anabhāvaṅgameyya (sya-all) | nissaṭo → nissaṭṭho (sya-all, pts) | nissaṭṭho → S nissaṭo and below. (pts note) | vimariyādikatena → Bp S vipari-. (pts note) cakkhūhi neva lolassa.

Gāmakathāya āvaraye sotanti. Gāmakathā vuccati bāttiṁsa tiracchānakathā, seyyathidaṁ—
bāttiṁsa → battiṁsa (bj) | vuccati bāttiṁsa → vuccanti battiṁsa (sya-all, pts) rājakathā corakathā mahāmattakathā senākathā bhayakathā yuddhakathā annakathā pānakathā vatthakathā yānakathā sayanakathā mālākathā gandhakathā ñātikathā gāmakathā nigamakathā nagarakathā janapadakathā itthikathā sūrakathā visikhākathā kumbhaṭṭhānakathā pubbapetakathā nānattakathā lokakkhāyikā samuddakkhāyikā itibhavābhavakathā iti vā.
janapadakathā itthikathā → itthikathā purisakathā (bj); itthīkathā purisakathā (sya-all, pts-vp-pli1) | vā → vāti (sya-all) | nānattakathā → nānatthakathā (bj: sīmu11) | itthikathā → itthikathā purisakathā (cck: bahūsu) Gāmakathāya āvaraye sotanti. Gāmakathāya sotaṁ āvareyya nivāreyya saṁvareyya rakkheyya gopeyya pidaheyya pacchindeyyāti—
saṁvareyya → sannivāreyya (bj, sya-all, pts) | sannivāreyya → Bp S saṁvareyya; Si sinniv-. (pts note) gāmakathāya āvaraye sotaṁ.

Rase ca nānugijjheyyāti.
nānugijjheyyāti rase cāti → nānugijjheyyā ti raso ti (pts) Rase cāti mūlaraso khandharaso tacaraso pattaraso puppharaso phalaraso ambilaṁ madhuraṁ tittakaṁ kaṭukaṁ loṇikaṁ khārikaṁ lambikaṁ kasāvo sādu asādu sītaṁ uṇhaṁ.
rase cāti → rasoti (bj, sya-all) | lambikaṁ → lapilaṁ (bj); lambilaṁ (sya-all); ambilaṁ (pts) | sādu asādu → sāduṁ asāduṁ (bj, sya-all, pts) | tittakaṁ → tittikaṁ (sya-all, pts) | tittikaṁ → Bp titthakaṁ; S tittakaṁ. (pts note) | loṇikaṁ → Bp S loṇakaṁ. (pts note) | ambilaṁ → Si lambilaṁ; Bp ? (pts note) Santeke samaṇabrāhmaṇā rasagiddhā; te jivhaggena rasaggāni pariyesantā āhiṇḍanti, te ambilaṁ labhitvā anambilaṁ pariyesanti, anambilaṁ labhitvā ambilaṁ pariyesanti …pe…
āhiṇḍanti → S ahindantā. (pts note) | labhitvā → S ambālaṁhitvā (ambā lambhitvā?). (pts note) sītaṁ labhitvā uṇhaṁ pariyesanti, uṇhaṁ labhitvā sītaṁ pariyesanti. Te yaṁ yaṁ labhitvā tena tena na tussanti, aparāparaṁ pariyesanti, manāpikesu rasesu rattā giddhā gadhitā mucchitā ajjhosannā laggā laggitā palibuddhā.
gadhitā → gathitā (bj) | ajjhosannā → ajjhopannā (bj, sya-all, pts) | te → S ad. te. (pts note) Yassesā rasataṇhā pahīnā samucchinnā …pe… ñāṇagginā daḍḍhā, so paṭisaṅkhā yoniso āhāraṁ āhāreti neva davāya …pe…
brahmacariyānuggahāya → -9 Bp om. (pts note) | pe → S iti purānañ ca vedanaṁ paṭihaṁkhāmi navañ ca vedanaṁ na uppadessāmi yātrā ca me bhavissati anavajjatā ca. (pts note) anavajjatā ca phāsuvihāro cāti.
anavajjatā ca → (bj, sya-all, pts)

Yathā vaṇaṁ ālimpeyya yāvadeva āruhaṇatthāya, yathā vā pana akkhaṁ abbhañjeyya yāvadeva bhārassa nittharaṇatthāya, yathā vā puttamaṁsaṁ āhāraṁ āhāreyya yāvadeva kantārassa nittharaṇatthāya;
āruhaṇatthāya → āruhanatthāya (pts-vp-pli1, mr); ropanatthāya (mnd10:79 [Purābhedasuttaniddesa]) | pana → (bj) | vā → vā pana (sya-all, pts) | āhāraṁ → (sya-all, pts) | āruhaṇatthāya → āruhanatthāya (ka.) purābhedasuttaniddese sattamagāthāvaṇṇanāyaṁ (cck note) | abbhañjeyya → -11 S akkhabbhañjeyya. (pts note) | pana → Bp S om. (pts note) | puttamaṁsaṁ → S ad. āhāraṁ. (pts note) evamevaṁ bhikkhu paṭisaṅkhā yoniso āhāraṁ āhāreti neva davāya …pe…
paṭisaṅkhā yoniso āhāraṁ → paṭisaṅkhāyoniso āhāra (bj) anavajjatā ca phāsuvihāro cāti rasataṇhaṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya, rasataṇhāya ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti—
byantiṁ kareyya → byantīkareyya (bj, pts) | virato → virato virato (bj) | vimariyādikatena → vimariyādīkatena (bj) | byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya → byantīkareyya anabhāvaṅgameyya (sya-all) | nissaṭo → nissaṭṭho (sya-all, pts) | rasataṇhāya → S -taṇhassa. (pts note) rase ca nānugijjheyya.

Na ca mamāyetha kiñci lokasminti.
mamāyetha → mayāyetha (sya-all) Mamattāti dve mamattā— taṇhāmamattañca diṭṭhimamattañca …pe… idaṁ taṇhāmamattaṁ …pe… idaṁ diṭṭhimamattaṁ. Taṇhāmamattaṁ pahāya diṭṭhimamattaṁ paṭinissajjitvā cakkhuṁ na mamāyeyya na gaṇheyya na parāmaseyya nābhiniviseyya;
paṭinissajjitvā → S -jjetvā. (pts note) sotaṁ … ghānaṁ … jivhaṁ … kāyaṁ … rūpe … sadde … gandhe … rase … phoṭṭhabbe … kulaṁ … gaṇaṁ … āvāsaṁ … lābhaṁ … yasaṁ … pasaṁsaṁ … sukhaṁ … cīvaraṁ … piṇḍapātaṁ … senāsanaṁ … gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ … kāmadhātuṁ … rūpadhātuṁ … arūpadhātuṁ … kāmabhavaṁ … rūpabhavaṁ … arūpabhavaṁ … saññābhavaṁ … asaññābhavaṁ … nevasaññānāsaññābhavaṁ … ekavokārabhavaṁ … catuvokārabhavaṁ … pañcavokārabhavaṁ … atītaṁ … anāgataṁ … paccuppannaṁ … diṭṭhasutamutaviññātabbe dhamme na mamāyeyya na gaṇheyya na parāmaseyya nābhiniviseyya. Kiñcīti kiñci rūpagataṁ vedanāgataṁ saññāgataṁ saṅkhāragataṁ viññāṇagataṁ.
kiñci → S om. (pts note) Lokasminti apāyaloke …pe… āyatanaloketi—
lokasminti apāyaloke → lokasmin ti āpāyaloke (pts) na ca mamāyetha kiñci lokasmiṁ.

Tenāha bhagavā—

“Cakkhūhi neva lolassa, gāmakathāya āvaraye sotaṁ; Rase ca nānugijjheyya, na ca mamāyetha kiñci lokasmin”ti.

Phassena yadā phuṭṭhassa, Paridevaṁ bhikkhu na kareyya kuhiñci; Bhavañca nābhijappeyya, Bheravesu ca na sampavedheyya.

Phassena yadā phuṭṭhassāti. Phassoti rogaphasso.
ti → -1 Si om.; S ad. rogaphasso. (pts note) Rogaphassena phuṭṭho pareto samohito samannāgato assa; cakkhurogena phuṭṭho pareto samohito samannāgato assa, sotarogena …pe…
phuṭṭho → puṭṭho (bj) | sotarogena → S ad. assa. (pts note) ghānarogena … jivhārogena … kāyarogena … sīsarogena … kaṇṇarogena … mukharogena … dantarogena … kāsena … sāsena … pināsena … ḍāhena … jarena … kucchirogena … mucchāya … pakkhandikāya … sūlāya … visūcikāya … kuṭṭhena … gaṇḍena … kilāsena … sosena … apamārena … dadduyā … kaṇḍuyā … kacchuyā … rakhasāya … vitacchikāya … lohitena … pittena … madhumehena … aṁsāya … piḷakāya … bhagandalāya … pittasamuṭṭhānena ābādhena … semhasamuṭṭhānena ābādhena … vātasamuṭṭhānena ābādhena … sannipātikena ābādhena … utupariṇāmajena ābādhena … visamaparihārajena ābādhena … opakkamikena ābādhena … kammavipākajena ābādhena … sītena … uṇhena … jighacchāya … pipāsāya … uccārena … passāvena … ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassehi phuṭṭho pareto samohito samannāgato assāti—
ḍāhena → ḍahena (bj, sya-all) | bhagandalāya → bhagandalena (bj, cck) | ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassehi → ḍaṁsamakasavātātapasiriṁsapasamphassehi (bj, sya-all, pts) | sūlāya → sulāya (sya-all) | apamārena → apamārena dadduyā (sya-all) | kaṇṇarogena → kaṇṇarogena sallarogena (pts) | jarena → jareṇa (pts) | sallarogena → Si om. (pts note) | ḍāhena → Si S ḍahena. (pts note) | sūlāya → Codd. sul-. (pts note) | sosena → Si sāsena. (pts note) | dadduyā → Si dand-. (pts note) | bhagandalāya → Bp S -lena. (pts note) | ābādhehi → Bp S -ena, and so on to kammavipākajehi ā-. (pts note) | sannipātikehi → Bp S -pātakena. (pts note) phassena yadā phuṭṭhassa.

Paridevaṁ bhikkhu na kareyya kuhiñcīti. Ādevaṁ paridevaṁ ādevanaṁ paridevanaṁ ādevitattaṁ paridevitattaṁ vācā palāpaṁ vippalāpaṁ lālappaṁ lālappāyanaṁ lālappāyitattaṁ na kareyya na janeyya na sañjaneyya na nibbatteyya nābhinibbatteyya.
palāpaṁ → palapaṁ (bj) | lālappāyanaṁ → -11 lālapaṁ lālapā-. (pts note) Kuhiñcīti kuhiñci kimhici katthaci ajjhattaṁ vā bahiddhā vā ajjhattabahiddhā vāti— paridevaṁ bhikkhu na kareyya kuhiñci.

Bhavañca nābhijappeyyāti. Kāmabhavaṁ na jappeyya, rūpabhavaṁ na jappeyya, arūpabhavaṁ na jappeyya na pajappeyya nābhijappeyyāti—
na → S om. (pts note) bhavañca nābhijappeyya.

Bheravesu ca na sampavedheyyāti. Bheravāti ekenākārena bhayampi bheravampi taññeva.
ekenākārena → ekena ākārena (sya-all) Vuttañhetaṁ bhagavatā— “etaṁ nūna taṁ bhayabheravaṁ āgacchatī”ti.
bhayabheravaṁ → bhayaṁ bheravaṁ na jahe (cck); bhayaṁ bheravaṁ (sya-all) | bhayabheravaṁ āgacchatīti → bhayaṁ bheravaṁ āgacchatī ti (pts) | bhayabheravaṁ → bhayaṁ bheravaṁ (bj: sīmu11, machasaṁ, PTS) | āgacchatī”ti → majjhimanikāya > bhayabheravasutta (bj note) | *Etaṁ → Bp evaṁ. (pts note) | nūna → S nu na. (pts note) | bheravaṁ → Bp S ad. na jahe. (pts note) Bahiddhārammaṇaṁ vuttaṁ sīhā byagghā dīpī acchā taracchā kokā mahiṁsā assā hatthī ahi vicchikā satapadī, corā vā assu mānavā vā katakammā vā akatakammā vā.
mahiṁsā → mahisā (bj) | hatthī ahi vicchikā → hatthi ahivicchikā (bj) | mānavā vā → māṇavā (bj, sya-all) | dīpī → dīpi (sya-all, pts) | mahiṁsā assā → gomahisā (sya-all, pts) | mānavā → māṇavā (pts) | mahisā → mahiṁsā (bj: machasaṁ); gomahisā (bj: PTS) | gomahisā → Bp S ad. assā. (pts note) | vā → Si om. (pts note) Athāparena ākārena bhayaṁ vuccati ajjhattikaṁ cittasamuṭṭhānaṁ bhayaṁ bhayānakaṁ chambhitattaṁ lomahaṁso cetaso ubbego utrāso, jātibhayaṁ jarābhayaṁ byādhibhayaṁ maraṇabhayaṁ rājabhayaṁ corabhayaṁ aggibhayaṁ udakabhayaṁ attānuvādabhayaṁ parānuvādabhayaṁ daṇḍabhayaṁ duggatibhayaṁ ūmibhayaṁ kumbhīlabhayaṁ āvaṭṭabhayaṁ susukābhayaṁ ājīvikabhayaṁ asilokabhayaṁ parisāya sārajjabhayaṁ madanabhayaṁ duggatibhayaṁ bhayaṁ bhayānakaṁ chambhitattaṁ lomahaṁso cetaso ubbego utrāso.
susukābhayaṁ → suṁsukārabhayaṁ (sya-all, pts-vp-pli1) | bhayānakaṁ → bhayānakattaṁ (bj) | bhayaṁ bhayānakaṁ → bhayānakattaṁ (bj) | kumbhīlabhayaṁ → kumbhilabhayaṁ (sya-all, pts) | susukābhayaṁ ājīvikabhayaṁ → suṁsukārabhayaṁ ājīvakabhayaṁ (sya-all, pts) | madanabhayaṁ duggatibhayaṁ bhayaṁ → (sya-all, pts) | bhayānakattaṁ → bhayānakaṁ (bj: PTS) | ājīvikabhayaṁ → ājivakabhayaṁ (bj: sīmu11, PTS) | bhayānakattaṁ → bhayānakaṁ (bj: PTS) | susukābhayaṁ → suṁsukābhayaṁ (cck: syā.) | ūmibhayaṁ → Bp ummi-. (pts note) | suṁsukārabhayaṁ → S susumāra-. (pts note) | ājīvakabhayaṁ → Bp S ājīvika-. (pts note) | sārajjabhayaṁ → Bp ad. madanabhayaṁ; S ad. maraṇabhayaṁ sugatibhayam. (pts note) Bheravesu ca na sampavedheyyāti bherave passitvā vā suṇitvā vā na vedheyya na pavedheyya na sampavedheyya na taseyya na uttaseyya na paritaseyya na bhāyeyya na santāsaṁ āpajjeyya, abhīrū assa achambhī anutrāsī apalāyī, pahīnabhayabheravo vigatalomahaṁso vihareyyāti—
abhīrū → abhīru (bj, pts); abhiru (sya-all) | taseyya → S santaseyya. (pts note) | santāsaṁ → S santanaṁ. (pts note) bheravesu ca na sampavedheyya.

Tenāha bhagavā—

“Phassena yadā phuṭṭhassa, paridevaṁ bhikkhu na kareyya kuhiñci; Bhavañca nābhijappeyya, bheravesu ca na sampavedheyyā”ti.

Annānamatho pānānaṁ, Khādanīyānamathopi vatthānaṁ;
khādanīyānamathopi → khādanīyānaṁ athopi (snp4.14:732 [Tuvaṭakasutta]) | khādanīyānaṁ → Bp -niyānaṁ throughout. (pts note) Laddhā na sannidhiṁ kayirā, Na ca parittase tāni alabhamāno.
kayirā → Bp kiriyā and below. (pts note) alabhamāno → alabbhamāno (bj: PTS) | alabbhamāno → S alābha-. (pts note)

Annānamatho pānānaṁ, khādanīyānamathopi vatthānanti. Annānanti odano kummāso sattu maccho maṁsaṁ. Pānānanti aṭṭha pānāni— ambapānaṁ, jambupānaṁ, cocapānaṁ, mocapānaṁ, madhupānaṁ, muddikapānaṁ, sālūkapānaṁ, phārusakapānaṁ.
muddikapānaṁ sālūkapānaṁ → muddikāpānaṁ sālukapānaṁ (bj) | sālūkapānaṁ → sālukapānaṁ (cck) | jambupānaṁ → jambūpānaṁ (sya-all) | madhupānaṁ muddikapānaṁ sālūkapānaṁ → madhukapānaṁ muddhikapānaṁ sālukapānaṁ (sya-all) | jambupānaṁ cocapānaṁ → jambūpānaṁ pocapānaṁ (pts) | muddikapānaṁ → muddhikapānaṁ (pts) | phārusakapānaṁ aparānipi → pharusakapānaṁ aparāni pi (pts) | pocapānaṁ → Bp S coca-. (pts note) | pharusakapānaṁ → S phārudāsaka-. (pts note) Aparānipi aṭṭha pānāni— kosambapānaṁ, kolapānaṁ, badarapānaṁ, ghatapānaṁ, telapānaṁ, payopānaṁ, yāgupānaṁ, rasapānaṁ.
ghatapānaṁ → ghaṭapānaṁ (sya-all, pts) Khādanīyānanti piṭṭhakhajjakaṁ, pūvakhajjakaṁ, mūlakhajjakaṁ, tacakhajjakaṁ, pattakhajjakaṁ, pupphakhajjakaṁ, phalakhajjakaṁ.
pūvakhajjakaṁ → puvakhajjakaṁ (sya-all) Vatthānanti cha cīvarāni— khomaṁ, kappāsikaṁ, koseyyaṁ, kambalaṁ, sāṇaṁ, bhaṅganti—
bhaṅganti → haṅganti (bj) annānamatho pānānaṁ khādanīyānamathopi vatthānaṁ.

Laddhā na sannidhiṁ kayirāti. Laddhāti laddhā labhitvā adhigantvā vinditvā paṭilabhitvā na kuhanāya, na lapanāya, na nemittikatāya, na nippesikatāya, na lābhena lābhaṁ nijigīsanatāya, na dārudānena, na veḷudānena, na pattadānena, na pupphadānena, na phaladānena, na sinānadānena, na cuṇṇadānena, na mattikādānena, na dantakaṭṭhadānena, na mukhodakadānena, na cāṭukamyatāya, na muggasūpyatāya, na pāribhaṭyatāya, na pīṭhamaddikatāya, na vatthuvijjāya, na tiracchānavijjāya, na aṅgavijjāya, na nakkhattavijjāya, na dūtagamanena, na pahiṇagamanena, na jaṅghapesaniyena, na vejjakammena, na navakammena, na piṇḍapaṭipiṇḍakena, na dānānuppadānena dhammena samena laddhā labhitvā adhigantvā vinditvā paṭilabhitvāti—
nijigīsanatāya → nijigiṁsanatāya (bj, sya-all, pts-vp-pli1) | na muggasūpyatāya → na muggasūpatāya (sya-all, pts-vp-pli1) | pīṭhamaddikatāya → piṭṭhimaṁsikatāya (bj); piṭṭhimaddikatāya (mr) | dārudānena → kaṭṭhadānena (bj, cck) | sinānadānena → sinānidānena (bj) | muggasūpyatāya → pāribhaṭṭatāya (bj) | pāribhaṭyatāya na pīṭhamaddikatāya → piṭṭhimaṁsikatāya (bj) | pahiṇagamanena → pahīṇagamanena (bj); pahīnagamanena (sya-all, pts) | piṇḍapaṭipiṇḍakena → piṇḍapatipiṇḍakena (bj) | pāribhaṭyatāya → pāribhaṭayayatāya (cck) | nemittikatāya → nemittakatāya (sya-all, pts) | mattikādānena → mattikadānena (sya-all, pts) | cāṭukamyatāya → pātukamyatāya (sya-all, pts) | jaṅghapesaniyena → jaṅghapesanikena (sya-all, pts) | vinditvā → (pts) | kaṭṭhadānena → alabbhamāno (bj: PTS) | nijigīsanatāya → nijigiṁsanatāya (cck: sī. syā.) | muggasūpyatāya → na muggasuppatāya (cck: sī.); na muggasūpatāya (cck: syā.) | pīṭhamaddikatāya → piṭṭhimaṁsikatāya (cck: sī.); piṭṭhimaddikatāya (cck: ka.) | ti → -3 Si om. (pts note) | adhigantvā → Bp S vinditvā. (pts note) | cuṇṇadānena → -5 S harīṭakadānena. (pts note) | pātukamyatāya → Bp catu-; S cāṭu-. (pts note) | muggasūpatāya → Bp S -suppatāya. (pts note) | pīṭhamaddikatāya → Bp S piṭṭha-. (pts note) | dūtagamanena → S dutaṅga. (pts note) | jaṁghapesanikena → Bp S -yena. (pts note) laddhā. Na sannidhiṁ kayirāti annasannidhiṁ pānasannidhiṁ vatthasannidhiṁ yānasannidhiṁ sayanasannidhiṁ gandhasannidhiṁ āmisasannidhiṁ na kareyya na janeyya na sañjaneyya na nibbatteyya nābhinibbatteyyāti—
vatthasannidhiṁ → (bj) | kayirā → Bp S kariyā-. (pts note) laddhā na sannidhiṁ kayirā.
kayirā → Bp kariyā and below. (pts note)

Na ca parittase tāni alabhamānoti.
alabhamānoti → alabbhamāno (bj: PTS) Annaṁ vā na labhāmi, pānaṁ vā na labhāmi, vatthaṁ vā na labhāmi, kulaṁ vā na labhāmi, gaṇaṁ vā na labhāmi, āvāsaṁ vā na labhāmi, lābhaṁ vā na labhāmi, yasaṁ vā na labhāmi, pasaṁsaṁ vā na labhāmi, sukhaṁ vā na labhāmi, cīvaraṁ vā na labhāmi, piṇḍapātaṁ vā na labhāmi, senāsanaṁ vā na labhāmi, gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ vā na labhāmi, gilānupaṭṭhākaṁ vā na labhāmi, “appaññātomhī”ti na taseyya na uttaseyya na parittaseyya na bhāyeyya na santāsaṁ āpajjeyya, abhīrū assa achambhī anutrāsī apalāyī, pahīnabhayabheravo vigatalomahaṁso vihareyyāti—
gilānupaṭṭhākaṁ → gilānūpaṭṭhākaṁ (bj) | abhīrū → abhiru (sya-all); abhīru (pts) | appaññātomhīti → appañāto mhī ti (pts) na ca parittase tāni alabhamāno.

Tenāha bhagavā—

“Annānamatho pānānaṁ, khādanīyānamathopi vatthānaṁ; Laddhā na sannidhiṁ kayirā, na ca parittase tāni alabhamāno”ti.
alabbhamāno → Bp S alabhamāno. (pts note)

Jhāyī na pādalolassa, Virame kukkuccā nappamajjeyya; Athāsanesu sayanesu, Appasaddesu bhikkhu vihareyya.

Jhāyī na pādalolassāti. Jhāyīti paṭhamenapi jhānena jhāyī, dutiyenapi jhānena jhāyī, tatiyenapi jhānena jhāyī, catutthenapi jhānena jhāyī, savitakkasavicārenapi jhānena jhāyī, avitakkavicāramattenapi jhānena jhāyī, avitakkaavicārenapi jhānena jhāyī, sappītikenapi jhānena jhāyī, nippītikenapi jhānena jhāyī, pītisahagatenapi jhānena jhāyī, sātasahagatenapi jhānena jhāyī, sukhasahagatenapi jhānena jhāyī, upekkhāsahagatenapi jhānena jhāyī, suññatenapi jhānena jhāyī, animittenapi jhānena jhāyī, appaṇihitenapi jhānena jhāyī, lokiyenapi jhānena jhāyī, lokuttarenapi jhānena jhāyī, jhānarato ekattamanuyutto paramatthagarukoti—
paramatthagarukoti → sadatthagarukoti (bj, sya-all, pts-vp-pli1) | savitakkasavicārenapi → savitakkasavicārenāpi (bj) | avitakkavicāramattenapi → avitakkavicāramattenāpi (bj) | avitakkaavicārenapi → avitakkaavicārenāpi (bj) | sappītikenapi → sappītikenāpi (bj); nippītikena pi (pts) | nippītikenapi → nippītikenāpi (bj); pītisahagatena pi (pts) | pītisahagatenapi → pītisahagatenāpi (bj); sātasahagatena pi (pts) | sātasahagatenapi → sātasahagatenāpi (bj); sukhasahagatena pi (pts) | sukhasahagatenapi → sukhasahagatenāpi (bj); upekkhāsahagatena pi (pts) | upekkhāsahagatenapi → upekkhāsahagatenāpi (bj); animittena pi (pts) | suññatenapi → suññatenāpi (bj); appaṇihitena pi (pts) | animittenapi → animittenāpi (bj); lokiyena pi (pts) | appaṇihitenapi → appaṇihitenāpi (bj) | lokiyenapi → lokiyenāpi (bj) | lokuttarenapi → lokuttarenāpi (bj) | jhāyī → jhāyītha (sya-all) | ekattamanuyutto paramatthagarukoti → ekaggamanuyutto sadatthagarukoti (sya-all, pts) | paramatthagarukoti → sadatthagarukoti (cck: sī. syā.) | avitakkavicāramattena → -2 S savitakkasavicāra-avitakka-. (pts note) | jhāyī → Bp S ad. suññatena pi jhānena jhāyī. (pts note) | ekaggam → Bp S ekattam. (pts note) | sadatthagaruko → Bp paramattha-; S parattha-. (pts note) jhāyī.

Na pādalolassāti. Kathaṁ pādalolo hoti? Idhekacco pādaloliyena samannāgato hoti ārāmena ārāmaṁ uyyānena uyyānaṁ gāmena gāmaṁ nigamena nigamaṁ nagarena nagaraṁ raṭṭhena raṭṭhaṁ janapadena janapadaṁ dīghacārikaṁ anavaṭṭhitacārikaṁ anuyutto viharati.
idhekacco → idhekacco bhikkhū pādalolo (bj); idhekacco pādalolo (sya-all, pts) | anavaṭṭhitacārikaṁ → anavatthitacārikaṁ (bj, sya-all, pts) | nagarena → anavaṭṭhita (bj: machasaṁ) | anavatthitacārikaṁ → Bp S anavattha-. (pts note) Evampi pādalolo hoti.

Atha vā bhikkhu antopi saṅghārāme pādaloliyena samannāgato hoti.
saṅghārāme → saṅghārāme pādalolo (bj) | antopi saṅghārāme → antosaṅghārāme (sya-all) | anto → Bp S ad. pi. (pts note) Na atthahetu na kāraṇahetu uddhato avūpasantacitto pariveṇato pariveṇaṁ gacchati, vihārato vihāraṁ gacchati, aḍḍhayogato aḍḍhayogaṁ gacchati, pāsādato pāsādaṁ gacchati, hammiyato hammiyaṁ gacchati, guhāya guhaṁ gacchati, leṇato leṇaṁ gacchati, kuṭito kuṭiṁ gacchati, kūṭāgārato kūṭāgāraṁ gacchati, aṭṭato aṭṭaṁ gacchati, māḷato māḷaṁ gacchati, uddaṇḍato uddaṇḍaṁ gacchati, upaṭṭhānasālato upaṭṭhānasālaṁ gacchati, maṇḍalamāḷato maṇḍalamāḷaṁ gacchati, rukkhamūlato rukkhamūlaṁ gacchati.
avūpasantacitto → avupasantacitto (bj) | leṇato leṇaṁ → lenato lenaṁ (bj) | māḷato māḷaṁ → mālato mālaṁ (bj) | gacchati → gacchati uddositato uddositaṁ gacchati (bj) | maṇḍalamāḷato maṇḍalamāḷaṁ → maṇḍalamālato maṇḍalamālaṁ (bj) | kāraṇahetu → karaṇahetu (sya-all, pts) | guhāya → guhato (sya-all, pts) | uddaṇḍaṁ → uddaṇḍaṁ gacchati uddhositato uddhositaṁ (sya-all) | pariveṇaṁ → S om. (pts note) | guhato → Bp S guhāya. (pts note) | guhaṁ → S guhāyaṁ. (pts note) | uṭaṇḍaṁ → Bp S uṭṭ-. (pts note) | gacchati → -7 Bp S om. (pts note) Yattha vā pana bhikkhū nisīdanti tahiṁ gacchati, tattha ekassa vā dutiyo hoti, dvinnaṁ vā tatiyo hoti, tiṇṇaṁ vā catuttho hoti.
gacchati → gacchatī (pts) | ekassa → -8 S tassa. (pts note) Tattha bahuṁ samphappalāpaṁ palapati, seyyathidaṁ—
palapati seyyathidaṁ → lapati seyyathīdaṁ (sya-all) | samphappalāpaṁ palapati seyyathidaṁ → sapphappalāpaṁ lapati seyyathīdaṁ (pts) | lapati → Bp S palapati. (pts note) rājakathaṁ corakathaṁ mahāmattakathaṁ senākathaṁ bhayakathaṁ yuddhakathaṁ annakathaṁ pānakathaṁ vatthakathaṁ yānakathaṁ sayanakathaṁ mālākathaṁ gandhakathaṁ ñātikathaṁ gāmakathaṁ nigamakathaṁ nagarakathaṁ janapadakathaṁ itthikathaṁ sūrakathaṁ visikhākathaṁ kumbhaṭṭhānakathaṁ pubbapetakathaṁ nānattakathaṁ lokakkhāyikaṁ samuddakkhāyikaṁ iti bhavābhavakathaṁ iti vā.
itthikathaṁ → itthikathaṁ purisakathaṁ (bj); itthīkathaṁ purisakathaṁ (sya-all, pts) | vatthakathaṁ → Bp vatta-. (pts note) Evampi pādalolo hoti.

Na pādalolassāti. Pādaloliyaṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya, pādaloliyā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyya careyya vicareyya iriyeyya vatteyya pāleyya yapeyya yāpeyya, paṭisallānārāmo assa paṭisallānarato ajjhattaṁ cetosamathamanuyutto anirākatajjhāno vipassanāya samannāgato brūhetā suññāgārānaṁ jhāyī jhānarato ekattamanuyutto paramatthagarukoti—
byantiṁ kareyya → byantīkareyya (bj) | vimariyādikatena → vimariyādīkatena (bj) | iriyeyya → irīyeyya (bj) | paramatthagarukoti → sadattha garukoti (bj) | byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya → byantīkareyya anabhāvaṅgameyya (sya-all, pts) | nissaṭo → nissaṭṭho (sya-all, pts) | vicareyya → samācareyya (sya-all, pts) | paṭisallānarato → paṭisallānarato so (sya-all, pts) | ekattamanuyutto paramatthagarukoti → ekaggamanuyutto sadatthagarukoti (sya-all, pts) | sadattha → paramattha (bj: machasaṁ) | samācareyya → Bp vicareyya; S om. (pts note) | so → S om. (pts note) | ekaggam → Bp S ekattam. (pts note) | sadatthagaruko → Bp paramatta-; S paratta-. (pts note) jhāyī na pādalolassa.

Virame kukkuccā nappamajjeyyāti. Kukkuccanti hatthakukkuccampi kukkuccaṁ, pādakukkuccampi kukkuccaṁ, hatthapādakukkuccampi kukkuccaṁ, akappiye kappiyasaññitā, kappiye akappiyasaññitā, vikāle kālasaññitā, kāle vikālasaññitā, avajje vajjasaññitā, vajje avajjasaññitā, yaṁ evarūpaṁ kukkuccaṁ kukkuccāyanā kukkuccāyitattaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho—
vikāle kālasaññitā kāle vikālasaññitā → (bj, cck) | kukkuccaṁ → kukkuccaṁ kappiye akappiyasaññitā (sya-all, pts) | yaṁ → (sya-all, pts) | kappiyasaññitā → -5 Bp S akappiye k- k- akappiyasaññitā. (pts note) | avajjasaññitā → Bp S ad. yaṁ. (pts note) idaṁ vuccati kukkuccaṁ.

Api ca dvīhi kāraṇehi uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho—
ca → (sya-all) katattā ca akatattā ca. Kathaṁ katattā ca akatattā ca uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho? “Kataṁ me kāyaduccaritaṁ, akataṁ me kāyasucaritan”ti uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho, “kataṁ me vacīduccaritaṁ, akataṁ me vacīsucaritan”ti uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho,
vacīduccaritaṁ → Bp S ad. akataṁ me vacisucaritan ti uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho. (pts note) “kataṁ me manoduccaritaṁ, akataṁ me manosucaritaṁ …pe…
manosucaritaṁ → manosucaritanti (cck) | manoduccaritaṁ → Bp S ad. akataṁ me manosucaritaṁ. (pts note) “kato me pāṇātipāto, akatā me pāṇātipātā veramaṇī”ti uppajjati kukkuccaṁ …pe… manovilekho, “kataṁ me adinnādānaṁ … kato me kāmesumicchācāro … kato me musāvādo … katā me pisuṇā vācā …
pisuṇā vācā → pisuṇavācā (cck) katā me pharusā vācā …
pharusā vācā → pharusavācā (cck) kato me samphappalāpo … katā me abhijjhā … kato me byāpādo … katā me micchādiṭṭhi, akatā me sammādiṭṭhī”ti uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho.
sammādiṭṭhīti → sammādiṭṭhiti (bj) Evaṁ katattā ca akatattā ca uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho.

Atha vā “sīlesumhi na paripūrakārī”ti uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho,
Athavā → S ad. pi. (pts note) | aparipūrakārī → Bp na pari-; S na paripurī. (pts note) | ti → Bp S ad. uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho. (pts note) “indriyesumhi aguttadvāro”ti …pe… “bhojane amattaññumhī”ti …
amattaññumhīti → amattaññūmhīti (bj) “jāgariyaṁ ananuyuttomhī”ti …
jāgariyaṁ → S ad. yaṁ. (pts note) “na satisampajaññena samannāgatomhī”ti … “abhāvitā me cattāro satipaṭṭhānā”ti … “abhāvitā me cattāro sammappadhānā”ti … “abhāvitā me cattāro iddhipādā”ti … “abhāvitāni me pañcindriyānī”ti … “abhāvitāni me pañca balānī”ti … “abhāvitā me satta bojjhaṅgā”ti … “abhāvito me ariyo aṭṭhaṅgiko maggo”ti … “dukkhaṁ me apariññātan”ti … “samudayo me appahīno”ti …
appahīnoti → appahīṇoti (bj) “maggo me abhāvito”ti … “nirodho me asacchikato”ti uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho. Virame kukkuccāti kukkuccā ārameyya virameyya paṭivirameyya kukkuccaṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya.
byantiṁ kareyya → byantīkareyya (bj) | byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya → byantīkareyya anabhāvaṅgameyya (sya-all, pts) | anabhāvaṅgameyya → Bp anabhāvag-. (pts note) Kukkuccā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti—
vimariyādikatena → vimariyādīkatena (bj) | nissaṭo → nissaṭṭho (sya-all, pts) virame kukkuccā.

Nappamajjeyyāti sakkaccakārī assa sātaccakārī aṭṭhitakārī anolīnavuttiko anikkhittacchando anikkhittadhuro appamādo kusalesu dhammesu.
appamādo → appamatto (bj, sya-all) “Kadāhaṁ aparipūraṁ vā sīlakkhandhaṁ paripūreyyaṁ, paripūraṁ vā sīlakkhandhaṁ tattha tattha paññāya anuggaṇheyyan”ti?
tattha → (sya-all, pts) | tattha → Bp S ad. tattha. (pts note) | anugaṇheyyan → Bp anugg-. (pts note) Yo tattha chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca thāmo ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca ātappaṁ padhānaṁ adhiṭṭhānaṁ anuyogo appamādo kusalesu dhammesu.
ca → (sya-all) | sampajaññañca → (pts) | satisampajaññañ → S sati ca sampajañ. (pts note) “Kadāhaṁ aparipūraṁ vā samādhikkhandhaṁ …pe…
paññākhandhaṁ → Bp ad. vimuttikkhandhaṁ. (pts note) paññākkhandhaṁ … vimuttikkhandhaṁ … vimuttiñāṇadassanakkhandhaṁ … kadāhaṁ apariññātaṁ vā dukkhaṁ parijāneyyaṁ, appahīne vā kilese pajaheyyaṁ, abhāvitaṁ vā maggaṁ bhāveyyaṁ, asacchikataṁ vā nirodhaṁ sacchikareyyan”ti?
vā → (bj) | nirodhaṁ → S nibbānaṁ. (pts note) Yo tattha chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca thāmo ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca ātappaṁ padhānaṁ adhiṭṭhānaṁ anuyogo appamādo kusalesu dhammesūti—
sati ca sampajaññañca → satisampajaññañca (sya-all) | sampajaññañca → (pts) | ca → -7 Bp S om. (pts note) | satisampajaññañ → Bp S sati ca sampajaññañ. (pts note) | anuyogo → S anupayogo. (pts note) virame kukkuccā nappamajjeyya.

Athāsanesu sayanesu, appasaddesu bhikkhu vihareyyāti. Athāti padasandhi …pe… āsanaṁ vuccati yattha nisīdati—
yattha → yatthā (pts) mañco pīṭhaṁ bhisi taṭṭikā cammakhaṇḍo tiṇasanthāro paṇṇasanthāro palālasanthāro.
palālasanthāro → palāsasanthāro (sya-all) | cammakhaṇḍo tiṇasanthāro paṇṇasanthāro palālasanthāro → cammakhandho tiṇasaṇṭhāro palāsasaṇṭhāro (pts) | pīṭhaṁ → Bp piṭṭhaṁ. (pts note) | tiṇasaṇṭhāro → Bp S ad. paṇṇasanthāro (S -santharo). (pts note) Sayanaṁ vuccati senāsanaṁ vihāro aḍḍhayogo pāsādo hammiyaṁ guhāti— athāsanesu sayanesu.

Appasaddesu bhikkhu vihareyyāti.
ti → -4 S om. (pts note) Appasaddesu appanigghosesu vijanavātesu manussarāhasseyyakesu paṭisallānasāruppesu senāsanesu careyya vicareyya vihareyya iriyeyya vatteyya pāleyya yapeyya yāpeyyāti—
iriyeyya → irīyeyya (bj) | manussarāhasseyyakesu paṭisallānasāruppesu → manussarāhaseyyakesu paṭisallānasārūpesu (sya-all, pts) | vicareyya → (sya-all, pts) | careyya → Bp S ad. vicareyya. (pts note) athāsanesu sayanesu appasaddesu bhikkhu vihareyya.

Tenāha bhagavā—

“Jhāyī na pādalolassa, virame kukkuccā nappamajjeyya; Athāsanesu sayanesu, appasaddesu bhikkhu vihareyyā”ti.

Niddaṁ na bahulīkareyya, Jāgariyaṁ bhajeyya ātāpī; Tandiṁ māyaṁ hassaṁ khiḍḍaṁ, Methunaṁ vippajahe savibhūsaṁ.
savibhūsaṁ → -6 S vippajaheyya vibhūsa(ṁ) and below. (pts note)

Niddaṁ na bahulīkareyyāti. Rattindivaṁ chakoṭṭhāsaṁ kāretvā pañcakoṭṭhāsaṁ paṭijaggeyya ekakoṭṭhāsaṁ nippajjeyyāti—
ekakoṭṭhāsaṁ nippajjeyyāti → ekaṁ koṭṭhāsaṁ nipajjeyyāti (bj) | paṭijaggeyya → paṭipajjeyya (cck); jāgareyya (sya-all) | kāretvā → karitvā (sya-all, pts) | paṭijaggeyya ekakoṭṭhāsaṁ nippajjeyyāti → jāgareyya ekaṁkoṭṭhāsaṁ nippajjeyyā ti (pts) | paṭijaggeyya → jaheyya (bj: a.nid) | karitvā → Bp S karetvā. (pts note) | jāgareyya → Bp paṭijaggeyya. (pts note) | ekaṁkoṭṭhāsaṁ → Si ekaṁ koṭṭhāsaṁ. (pts note) niddaṁ na bahulīkareyya.

Jāgariyaṁ bhajeyya ātāpīti. Idha bhikkhu divasaṁ caṅkamena nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṁ parisodheyya, rattiyā paṭhamaṁ yāmaṁ caṅkamena nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṁ parisodheyya, rattiyā majjhimaṁ yāmaṁ dakkhiṇena passena sīhaseyyaṁ kappeyya pādepādaṁ accādhāya sato sampajāno uṭṭhānasaññaṁ manasikaritvā, rattiyā pacchimaṁ yāmaṁ paccuṭṭhāya caṅkamena nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṁ parisodheyya.
accādhāya → S accuṭṭhāya. (pts note) | nisajjāya → S om. (pts note)

Jāgariyaṁ bhajeyyāti jāgariyaṁ bhajeyya sambhajeyya seveyya niseveyya saṁseveyya paṭiseveyyāti—
seveyya niseveyya saṁseveyya → (sya-all) | seveyya niseveyya saṁseveyya paṭiseveyyāti → paṭiseveyyā ti (pts) | sambhajeyya → Bp ad. seveyya niseyya saṁseveyya; S ad. seveyya saṁseveyya. (pts note) jāgariyaṁ bhajeyya.

Ātāpīti. Ātappaṁ vuccati vīriyaṁ.
vīriyaṁ → viriyaṁ (cck: sī. syā.) Yo cetasiko vīriyārambho nikkamo parakkamo uyyāmo vāyāmo ussāho ussoḷhī thāmo ṭhiti asithilaparakkamatā anikkhittacchandatā anikkhittadhuratā dhurasampaggaho vīriyaṁ vīriyindriyaṁ vīriyabalaṁ sammāvāyāmo.
ṭhiti → dhiti (bj, sya-all, pts) | dhurasampaggaho vīriyaṁ vīriyindriyaṁ vīriyabalaṁ → dhurasampaggāho viriyaṁ viriyindriyaṁ viriyabalaṁ (bj, sya-all, pts) | sammāvāyāmo → dhammasaṅgaṇi > cittuppādakaṇḍa (bj note) | dhiti → Bp S ṭhiti. (pts note) Iminā ātāpena upeto samupeto upagato samupagato upapanno samupapanno samannāgato so vuccati ātāpīti—
samupapanno → sampanno (bj) | upagato → upāgato (bj: a.pu) | upapanno → uppanno (bj: a.nid) | sampanno → samupapanno (bj: a.nid) | samupapanno → Bp sampanno; S samuppanno. (pts note) jāgariyaṁ bhajeyya ātāpī.

Tandiṁ māyaṁ hassaṁ khiḍḍaṁ, methunaṁ vippajahe savibhūsanti.
savibhūsanti tandīti → savibhūsan ti (pts) Tandīti tandī tandiyanā tandiyitattaṁ tandimanakatā ālasyaṁ ālasyāyanā ālasyāyitattaṁ.
tandiyitattaṁ → idaṁ padaṁ bj potthake ca vb17:37 [Mātikā/ Ekakaniddesa] attadaṇḍasuttaniddese khuddakavatthuvibhaṅge ca | tandīti tandī → tandinti yā tandi (bj) | tandiyitattaṁ → (bj) | ālasyāyitattaṁ → ālasyāyitattaṁ ayaṁ vuccati tandi māyāti (bj) | tandī → yā tandi (sya-all); tandī ti yā tandi (pts) | tandimanakatā → tandiyitattaṁ manattaṁ (bj: sīmu11) | Tandīti → tandinti (cck: sī.) | tandiyitattaṁ → natthi attadaṇḍasuttaniddese khuddakavatthuvibhaṅgepi (cck note) | tandi → -6 Bp tandiṁ; S yānā. (pts note) | tandimanattaṁ → Bp S tandimanakatā. (pts note) | ti → -8 Bp S om. (pts note) Māyā vuccati vañcanikā cariyā. Idhekacco kāyena duccaritaṁ caritvā … vācāya …pe… manasā duccaritaṁ caritvā tassa paṭicchādanahetu pāpikaṁ icchaṁ paṇidahati.
paṇidahati → padahati (sya-all); panidahati (pts) | panidahati → Si padahati. (pts note) Mā maṁ jaññāti icchati, mā maṁ jaññāti saṅkappeti, mā maṁ jaññāti vācaṁ bhāsati, mā maṁ jaññāti kāyena parakkamati.
jaññāti → jaññūti (mr) | jaññāti → jaññūti (cck: ka.) | jaññā → Bp jaññu throughout. (pts note) Yā evarūpā māyāvitā accasarā vañcanā nikati nikiraṇā pariharaṇā gūhanā parigūhanā chādanā paricchādanā anuttānikammaṁ anāvikammaṁ vocchādanā pāpakiriyā—
paricchādanā → paṭicchādanā (bj, pts-vp-pli1, mr) | evarūpā → evarūpā māyā (bj, sya-all, pts) | accasarā → accāsarā (bj) | nikiraṇā pariharaṇā → vikiraṇā (bj) | paricchādanā anuttānikammaṁ anāvikammaṁ → paṭicchādanā anuttānīkammaṁ anāvīkammaṁ (bj) | anuttānikammaṁ → anuttānīkammaṁ (cck, sya-all) | nikiraṇā → nikiraṇā niharaṇā (sya-all) | paricchādanā anuttānikammaṁ → paṭicchādanā anuttānīkammaṁ (pts) | paricchādanā → paṭicchādanā (sī. ka.) mahāniddese (cck note) | māyā → Bp S om. (pts note) ayaṁ vuccati māyā.
māyā → khuddakavatthuvibhaṅga (bj note) Hassanti idhekacco ativelaṁ dantavidaṁsakaṁ hasati. Vuttañhetaṁ bhagavatā— “komārakamidaṁ, bhikkhave, ariyassa vinaye yadidaṁ ativelaṁ dantavidaṁsakaṁ hasitan”ti.
komārakamidaṁ → kumārakamidaṁ (cck, sya-all, pts) | hasita”nti → tikaṅguttara > sambodhivagga (bj note)

Khiḍḍāti dve khiḍḍā—
khiḍḍāti → khiḍḍanti (bj) kāyikā ca khiḍḍā vācasikā ca khiḍḍā. Katamā kāyikā khiḍḍā? Hatthīhipi kīḷanti, assehipi kīḷanti, rathehipi kīḷanti, dhanūhipi kīḷanti, aṭṭhapadehipi kīḷanti, dasapadehipi kīḷanti, ākāsepi kīḷanti, parihārapathepi kīḷanti, santikāyapi kīḷanti, khalikāyapi kīḷanti, ghaṭikāyapi kīḷanti, salākahatthenapi kīḷanti, akkhenapi kīḷanti, paṅkacīrenapi kīḷanti, vaṅkakenapi kīḷanti, mokkhacikāyapi kīḷanti, ciṅgulakenapi kīḷanti, pattāḷhakenapi kīḷanti, rathakenapi kīḷanti, dhanukenapi kīḷanti, akkharikāyapi kīḷanti, manesikāyapi kīḷanti, yathāvajjenapi kīḷanti—
hatthīhipi → hatthihipi (bj) | aṭṭhapadehipi → aṭṭhapadepi (bj) | dasapadehipi → dasapadepi (bj) | paṅkacīrenapi → paṅgacīrenapi (bj) | ākāsepi → ākāsehipi (sya-all) | parihārapathepi → parihārapathehipi (sya-all) | aṭṭhapadepi → padehi (bj: sīmu11, PTS) | dasapadepi → padehi (bj: sīmu11, PTS) | ākāsepi → akāsehipi (bj: sīmu11, PTS) | santikāyapi → sattikāyapi (bj: a.nid) | paṅgacīrenapi → paṅkacīrenapi (bj: sīmu11, PTS) | ākāsehi → Bp ākāse. (pts note) | parihārapathehi → Bp S -pathe. (pts note) | paṅkacirena → D. i. (pts note) | vaṅkakena → Bp vaṅgakena; S vakakena. (pts note) | ciṅgulakena → S vaṅkulakena. 6 S pattakena. (pts note) | pattāḷhakena → has paṅgacīraṁ. (pts note) ayaṁ kāyikā khiḍḍā.
kāyikā khiḍḍā → kāyikakhiḍḍā (bj) Katamā vācasikā khiḍḍā? Mukhabherikaṁ mukhālambaraṁ mukhaḍiṇḍimakaṁ mukhavalimakaṁ mukhabheruḷakaṁ mukhadaddarikaṁ nāṭakaṁ lāpaṁ gītaṁ davakammaṁ—
Mukhabherikaṁ → mukhabheriyaṁ (sya-all, pts-vp-pli1) | mukhaḍiṇḍimakaṁ → mukhadeṇḍimakaṁ (bj, sya-all, pts-vp-pli1) | mukhabheruḷakaṁ → mukhabherulakaṁ (bj) | mukhaḍiṇḍimakaṁ mukhavalimakaṁ mukhabheruḷakaṁ → mukhadeṇḍimakaṁ mukhacalimakaṁ mukhabherulakaṁ (bj) | lāpaṁ → lāsaṁ (bj) | mukhabherikaṁ mukhālambaraṁ mukhaḍiṇḍimakaṁ → mukhabheriyaṁ mukhāḷambadaṁ mukhadeṇḍimakaṁ (sya-all, pts) | nāṭakaṁ lāpaṁ → nāṭikaṁ lāsaṁ (sya-all, pts) | mukhabherulakaṁ → mukhabherilaṁ (bj: syā, a.nid) | Mukhabherikaṁ → mukhabheriyaṁ (cck: syā.) | mukhaḍiṇḍimakaṁ → mukhadeṇḍimakaṁ (cck: sī. syā.) | mukhabheruḷakaṁ → mukhabherulakaṁ (cck: sī.) | Mukhabheriyaṁ → Bp S -bherikaṁ. (pts note) | mukhāḷambadaṁ → Bp -lambaraṁ; S -laṁpadaṁ. (pts note) | mukhabheruḷakaṁ → S -kerūlakaṁ. (pts note) | nāṭikaṁ → Bp nāṭakaṁ. (pts note) | lāsaṁ → Bp S lāpaṁ. (pts note) ayaṁ vācasikā khiḍḍā.

Methunadhammo nāma yo so asaddhammo gāmadhammo vasaladhammo duṭṭhullo odakantiko rahasso dvayaṁdvayasamāpatti.
dvayaṁdvayasamāpatti → dvayadvayasamāpatti (sya-all, pts) | gāmadhammo → (pts) | asaddhammo → Bp S gāmadhammo. (pts note) | dvayadvayasamāpatti → Bp S dvayaṁdv-. (pts note) Kiṅkāraṇā vuccati methunadhammo? Ubhinnaṁ rattānaṁ sārattānaṁ avassutānaṁ pariyuṭṭhitānaṁ pariyādinnacittānaṁ ubhinnaṁ sadisānaṁ dhammoti, taṅkāraṇā vuccati methunadhammo.
pariyādinnacittānaṁ → pariyādiṇṇacittānaṁ (pts) Yathā ubho kalahakārakā methunakāti vuccanti, ubho bhaṇḍanakārakā … ubho bhassakārakā … ubho adhikaraṇakārakā … ubho vivādakārakā … ubho vādino … ubho sallāpakā methunakāti vuccanti;
vivādakārakā → vivādakārā (bj) | methunakāti vuccanti → (sya-all, pts) | kalahakārakā → Bp S ad. methunakā ti vuccanti. (pts note) | vivādakārakā → Bp S adhikaraṇa-. (pts note) | adhikaraṇakārakā → Bp S vivāda-. (pts note) evamevaṁ ubhinnaṁ rattānaṁ sārattānaṁ avassutānaṁ pariyuṭṭhitānaṁ pariyādinnacittānaṁ ubhinnaṁ sadisānaṁ dhammoti, taṅkāraṇā vuccati methunadhammo.
pariyādinnacittānaṁ → pariyādiṇṇacittānaṁ (pts)

Vibhūsāti dve vibhūsā— atthi agāriyassa vibhūsā, atthi pabbajitassa vibhūsā.
agāriyassa → āgāriyassa (sya-all, pts) Katamā agāriyassa vibhūsā?
agāriyassa → āgāriyassa (sya-all, pts) Kesā ca massu ca mālā ca gandhā ca vilepanā ca ābharaṇā ca pilandhanā ca vatthañca sayanāsanañca veṭhanañca ucchādanaṁ parimaddanaṁ nhāpanaṁ sambāhanaṁ ādāsaṁ añjanaṁ mālāvilepanaṁ mukhacuṇṇakaṁ mukhalepaṁ hatthabandhaṁ sikhābandhaṁ daṇḍanāḷiyaṁ khaggaṁ chattaṁ citrā upāhanā uṇhīsaṁ maṇiṁ vāḷabījaniṁ odātāni vatthāni dīghadasāni iti vā—
sikhābandhaṁ → sikhābandhanaṁ (bj); vasikkhābandhaṁ (sya-all); visikkhābandhaṁ (pts-vp-pli1) | pilandhanā → piḷandhanā (bj) | sayanāsanañca → sārasāṭanañca (bj) | nhāpanaṁ → nahāpanaṁ (bj) | hatthabandhaṁ sikhābandhaṁ daṇḍanāḷiyaṁ → hatthabandhanaṁ sikhābandhanaṁ daṇḍanāliyaṁ (bj) | vāḷabījaniṁ → vāḷavījanī (bj) | sayanāsanañca veṭhanañca → pasādhanañca veṭṭhanañca (sya-all) | sikhābandhaṁ daṇḍanāḷiyaṁ → visikkhābandhaṁ daṇḍaṁ nāliyaṁ (sya-all); visikkhābandhaṁ daṇḍaṁ nālikaṁ (pts) | uṇhīsaṁ maṇiṁ vāḷabījaniṁ → uṇhisaṁ maṇi vālavijjanī (sya-all) | dīghadasāni → dīgharassāni (sya-all, pts) | maṇiṁ vāḷabījaniṁ → maṇi vālavijjanī (pts) | sārasāṭanañca → pasādanañca (bj: PTS); sayanāsanañca (bj: sīmu11, machasaṁ); harāpanañca (bj: manupa); rasanañca (bj: a.pu) | sikhābandhaṁ → vasikkhābandhaṁ (cck: syā.) | pilandhanā → Si S pilandanā. (pts note) | ca → Bp ad. sārāsanañ ca. (pts note) | pasādanañ → S hārāpanañ. (pts note) | ucchādanaṁ → S uraccādanaṁ. (pts note) | visikkhābandhaṁ → Bp S sikkhā-. (pts note) | nālikaṁ → Bp S nāliyaṁ. (pts note) | vālavijjanī → Bp S vālavījanī. (pts note) | dīgharassāni → Bp dīghadasāni. (pts note) ayaṁ agāriyassa vibhūsā.
agāriyassa → āgāriyassa (sya-all, pts) Katamā pabbajitassa vibhūsā? Cīvaramaṇḍanā pattamaṇḍanā senāsanamaṇḍanā imassa vā pūtikāyassa bāhirānaṁ vā parikkhārānaṁ maṇḍanā vibhūsanā keḷanā parikeḷanā gedhitatā gedhitattaṁ capalatā cāpalyaṁ—
senāsanamaṇḍanā → (sya-all, pts) | vā → (sya-all, pts) | gedhitatā → gedhikatā (sya-all, pts) | capalatā → capalanā (sya-all, pts) | gedhitatā → gadhitatā (bj: a.nid) | pattamaṇḍanā → Bp S ad. senāsanamaṇḍanā. (pts note) | bāhirānaṁ → S ad. vā. (pts note) | gedhitattaṁ → -11 Bp adhikatā adhikattaṁ. (pts note) | capalanā → Bp S calapatā. (pts note) | cāpalyaṁ → Bp capayyaṁ. (pts note) ayaṁ pabbajitassa vibhūsā.

Tandiṁ māyaṁ hassaṁ khiḍḍaṁ, methunaṁ vippajahe savibhūsanti. Tandiñca māyañca hassañca khiḍḍañca methunadhammañca savibhūsaṁ saparivāraṁ saparibhaṇḍaṁ saparikkhāraṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyyāti—
byantiṁ kareyya → byantīkareyya (bj, pts) | byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyyāti → byantīkareyya anabhāvaṅgameyyāti (sya-all) tandiṁ māyaṁ hassaṁ khiḍḍaṁ, methunaṁ vippajahe savibhūsaṁ.

Tenāha bhagavā—

“Niddaṁ na bahulīkareyya, jāgariyaṁ bhajeyya ātāpī; Tandiṁ māyaṁ hassaṁ khiḍḍaṁ, methunaṁ vippajahe savibhūsan”ti.

Āthabbaṇaṁ supinaṁ lakkhaṇaṁ, No vidahe athopi nakkhattaṁ;
āthabbaṇaṁ → ātappanaṁ (bj: manupa) | Āthabbaṇaṁ → Bp ātabba-; S ātappa- throughout. (pts note) Virutañca gabbhakaraṇaṁ, Tikicchaṁ māmako na seveyya.
virutañca → virudañca (sya-all) | virudañ → S vidurañ, and below; PTS virutañ. (pts note)

Āthabbaṇaṁ supinaṁ lakkhaṇaṁ, no vidahe athopi nakkhattanti. Āthabbaṇikā āthabbaṇaṁ payojenti, nagare vā ruddhe saṅgāme vā paccupaṭṭhite parasenapaccatthikesu paccāmittesu ītiṁ uppādenti, upaddavaṁ uppādenti, rogaṁ uppādenti, pajjarakaṁ karonti, sūlaṁ karonti, visūcikaṁ karonti, pakkhandikaṁ karonti.
ruddhe → rundhe (mr) | parasenapaccatthikesu → parasenāya paccatthikesu (bj); paccatthikesu (sya-all, pts) | pajjarakaṁ karonti sūlaṁ → sulaṁ (sya-all) | visūcikaṁ → visūcikaṁ karonti pajjarakaṁ (sya-all) | ruddhe → rundhe (cck: ka.) | nagare → S nagareṇa. (pts note) | paccatthikesu → Bp S parasenapacc-. (pts note) | uppādenti → -5 S om. (pts note) | uppādenti → S ad. pajjaraṇa(ṁ) uppadenti. (pts note) | karonti → -7 Bp om. (pts note) | karonti → Bp ad. visūcikaṁ karonti. (pts note) Evaṁ āthabbaṇikā āthabbaṇaṁ payojenti.

Supinapāṭhakā supinaṁ ādisanti, yo pubbaṇhasamayaṁ supinaṁ passati, evaṁ vipāko hoti.
pubbaṇhasamayaṁ → pubbanhasamayaṁ (bj) Yo majjhanhikasamayaṁ supinaṁ passati, evaṁ vipāko hoti.
majjhanhikasamayaṁ → majjhantikasamayaṁ (bahūsu) | majjhanhikasamayaṁ → majjhantikasamayaṁ (bj, sya-all, pts) | majjhanhikasamayaṁ → majjhantikasamayaṁ (cck: bahūsu) Yo sāyanhasamayaṁ supinaṁ passati, evaṁ vipāko hoti.
sāyanhasamayaṁ → sāyaṇhasamayaṁ (sya-all, pts) Yo purime yāme … yo majjhime yāme … yo pacchime yāme … yo dakkhiṇena passena nipanno … yo vāmena passena nipanno … yo uttānaṁ nipanno …
uttānaṁ nipanno → uttānanipanno (sya-all, pts) | uttānanipanno → Bp uttanaṁ n-. (pts note) yo avakujja nipanno … yo candaṁ passati … yo sūriyaṁ passati …
yo sūriyaṁ → suriyaṁ (bj) | sūriyaṁ → suriyaṁ (sya-all, pts) yo mahāsamuddaṁ passati … yo sineruṁ pabbatarājānaṁ passati …
sineruṁ pabbatarājānaṁ → sinerupabbatarājaṁ (sya-all, pts) yo hatthiṁ passati … yo assaṁ passati … yo rathaṁ passati … yo pattiṁ passati … yo senābyūhaṁ passati … yo ārāmarāmaṇeyyakaṁ passati … yo vanarāmaṇeyyakaṁ passati … yo bhūmirāmaṇeyyakaṁ passati … yo pokkharaṇīrāmaṇeyyakaṁ passati, evaṁ vipāko hotīti.
pokkharaṇīrāmaṇeyyakaṁ → pokkharaṇirāmaṇeyyakaṁ (sya-all, pts-vp-pli1) | hotīti → hoti (sya-all) | evaṁ vipāko hotīti → evaṁvipāko hoti (pts) | pokkharaṇīrāmaṇeyyakaṁ → pokkharaṇirāmaṇeyyakaṁ (cck: syā.) | hoti → Bp S hotī ti. (pts note) Evaṁ supinapāṭhakā supinaṁ ādisanti.

Lakkhaṇapāṭhakā lakkhaṇaṁ ādisanti— maṇilakkhaṇaṁ daṇḍalakkhaṇaṁ vatthalakkhaṇaṁ asilakkhaṇaṁ usulakkhaṇaṁ dhanulakkhaṇaṁ āvudhalakkhaṇaṁ itthilakkhaṇaṁ purisalakkhaṇaṁ kumārikālakkhaṇaṁ kumāralakkhaṇaṁ dāsilakkhaṇaṁ dāsalakkhaṇaṁ hatthilakkhaṇaṁ assalakkhaṇaṁ mahiṁsalakkhaṇaṁ usabhalakkhaṇaṁ goṇalakkhaṇaṁ ajalakkhaṇaṁ meṇḍalakkhaṇaṁ kukkuṭalakkhaṇaṁ vaṭṭalakkhaṇaṁ godhālakkhaṇaṁ kaṇṇikālakkhaṇaṁ kacchapalakkhaṇaṁ migalakkhaṇaṁ iti vāti.
dāsilakkhaṇaṁ → dāsīlakkhaṇaṁ (bj, sya-all) | mahiṁsalakkhaṇaṁ → mahisalakkhaṇaṁ (bj, sya-all, pts) | itthilakkhaṇaṁ → itthīlakkhaṇaṁ (sya-all, pts) | kumārikālakkhaṇaṁ → kumārīlakkhaṇaṁ (sya-all); kumārilakkhaṇaṁ (pts) | goṇalakkhaṇaṁ → (sya-all); golakkhaṇaṁ (pts) | vaṭṭalakkhaṇaṁ → vaṭṭakalakkhaṇaṁ (sya-all, pts) | maṇilakkhaṇaṁ daṇḍalakkhaṇaṁ → manilakkhaṇaṁ daṇḍalakkhaṇam (pts) | migalakkhaṇaṁ → migalakkhanaṁ (pts) | golakkhaṇaṁ → Si om. (pts note) | vā → Bp S ad. ti. (pts note) Evaṁ lakkhaṇapāṭhakā lakkhaṇaṁ ādisanti.

Nakkhattapāṭhakā nakkhattaṁ ādisanti. Aṭṭhavīsati nakkhattāni. Iminā nakkhattena gharappaveso kattabbo, iminā nakkhattena makuṭaṁ bandhitabbaṁ, iminā nakkhattena vāreyyaṁ kāretabbaṁ, iminā nakkhattena bījanīhāro kattabbo, iminā nakkhattena saṁvāso gantabboti.
bījanīhāro → bijanīhāro (bj); vījanihāro (sya-all, pts-vp-pli1, mr) | saṁvāso → gharavāso (sya-all, pts-vp-pli1) | saṁvāso gantabboti → gharavāso kattabboti (sya-all, pts) | bījanīhāro → bījanihāro (cck: syā. ka.) | saṁvāso → gharavāso (cck: syā.) | kattabbo → -2 Bp S saṁvāso gandhabbo. (pts note) Evaṁ nakkhattapāṭhakā nakkhattaṁ ādisanti.
ādisanti → -3 Si om. (pts note)

Āthabbaṇaṁ supinaṁ lakkhaṇaṁ, no vidahe athopi nakkhattanti. Āthabbaṇañca supinañca lakkhaṇañca nakkhattañca no vidaheyya na careyya na samācareyya na samādāya vatteyya. Atha vā na gaṇheyya na uggaṇheyya na dhāreyya na upadhāreyya na upalakkheyya nappayojeyyāti—
na uggaṇheyya → (bj) | nappayojeyyāti → nappayojeyya (bj); na yojeyyāti (sya-all, pts) | yojeyyā → Bp S ppayojeyyā. (pts note) āthabbaṇaṁ supinaṁ lakkhaṇaṁ, no vidahe athopi nakkhattaṁ.

Virutañca gabbhakaraṇaṁ, tikicchaṁ māmako na seveyyāti.
virutañca → virudañca (sya-all) | seveyyāti virutaṁ → seveyyā ti virudaṁ (pts) Virutaṁ vuccati migavākkaṁ.
rutaṁ → rudaṁ (sya-all, pts-vp-pli1) | migavākkaṁ migavākkapāṭhakā migavākkaṁ → migavākyaṁ migavākyapāṭhakā migavākyaṁ (bj); migacakkaṁ migacakkapāṭhakā migacakkaṁ (sya-all, pts) | virutaṁ → virudaṁ (sya-all) | migavākyaṁ → migavākkaṁ (bj: machasaṁ); migacakkaṁ (bj: syā, PTS); migapakkha (bj: a.nid) Migavākkapāṭhakā migavākkaṁ ādisanti—
Migavākkapāṭhakā → migavākyaṁ. migavākyapāṭhakā (bj); migacakkaṁ. migacakkapāṭhakā (sya-all, pts-vp-pli1) | migavākyapāṭhakā → migavākkapāṭhakā (bj: machasaṁ); migacakkapāṭhikā (bj: PTS) | Migavākkapāṭhakā → migacakkaṁ. migacakkapāṭhakā (cck: syā.) sakuntānaṁ vā catuppadānaṁ vā rutaṁ vassitaṁ jānantīti.
jānantīti → jānanti (bj, sya-all, pts) | sakuntānaṁ → sakuṇānaṁ (sya-all, pts) | rutaṁ → rudaṁ (sya-all, pts) | rutaṁ → rudaṁ (cck: syā.) | rudaṁ → S duduṁ. (pts note) | jānanti → Bp S jānantī ti. (pts note) Evaṁ migavākkapāṭhakā migavākkaṁ ādisanti.
migavākkapāṭhakā migavākkaṁ → migavākyapāṭhakā migavākyaṁ (bj); migacakkapāṭhakā migacakkaṁ (sya-all, pts) | migacakkapāṭhakā → S migavannap-. (pts note) Gabbhakaraṇīyā gabbhaṁ saṇṭhāpenti.
saṇṭhāpenti → saṇṭhapenti (sya-all, pts) Dvīhi kāraṇehi gabbho na saṇṭhāti— pāṇakehi vā vātakuppehi vā.
pāṇakehi → pānakehi (pts) Pāṇakānaṁ vā vātakuppānaṁ vā paṭighātāya osadhaṁ dentīti.
vā → (bj) | osadhaṁ dentīti → osathaṁ denti (sya-all) | pāṇakānaṁ → pānakānaṁ (pts) | dentīti → denti (pts) | osadhaṁ → Si osathaṁ. (pts note) | denti → S dentī ti. (pts note) Evaṁ gabbhakaraṇīyā gabbhaṁ saṇṭhāpenti.
saṇṭhāpenti → saṇṭhapenti (sya-all) | saṇṭhāpenti tikicchāti → saṇṭhapenti tikicchā ti (pts) Tikicchāti pañca tikicchā— sālākiyaṁ, sallakattiyaṁ, kāyatikicchaṁ, bhūtiyaṁ, komārabhaccaṁ.
kāyatikicchaṁ → kāyatikicchiyaṁ (sya-all, pts) | komārabhaccaṁ → komārakavejjaṁ (sya-all) | komārabhaccaṁ māmakoti → komārakavejjaṁ māmako ti (pts) | komārabhaccaṁ → komārakavejjaṁ (bj: syā) | kāyatikicchiyaṁ → Bp S -tikicchaṁ. (pts note) | komārakavejjaṁ → Bp komārabhaccaṁ; S komaratacchaṁ. (pts note) Māmakoti buddhamāmako dhammamāmako saṅghamāmako, so vā bhagavantaṁ mamāyati bhagavā vā taṁ puggalaṁ pariggaṇhāti. Vuttañhetaṁ bhagavatā— “ye te, bhikkhave, bhikkhū kuhā thaddhā lapā siṅgī unnaḷā asamāhitā na me te, bhikkhave, bhikkhū māmakā, apagatā ca te, bhikkhave, bhikkhū imasmā dhammavinayā, na ca te bhikkhū imasmiṁ dhammavinaye vuddhiṁ virūḷhiṁ vepullaṁ āpajjanti.
bhikkhave → (sya-all) | bhikkhū → (sya-all) | vuddhiṁ → vuḍḍhiṁ (sya-all) | te → te bhikkhave (pts) | bhikkhave → -1 S te ca buddhiṁ. (pts note) Ye ca kho, bhikkhave, bhikkhū nikkuhā nillapā dhīrā atthaddhā susamāhitā te kho me, bhikkhave, bhikkhū māmakā na ca apagatā te, bhikkhave, bhikkhū imasmā dhammavinayā, te ca bhikkhū imasmiṁ dhammavinaye vuddhiṁ virūḷhiṁ vepullaṁ āpajjanti.
āpajjanti → āpajjantia (bj); āpajjantīti (sya-all) | kho → kho te (sya-all, pts) | te → te ca (sya-all, pts) | bhikkhave → (sya-all, pts) | bhikkhū → (sya-all) | vuddhiṁ → vuḍḍhiṁ (sya-all) | te → Bp S om. (pts note) | ca → Bp om. (pts note) | me → Bp ad. bhikkhave. (pts note) | anapagatā → Bp S na apagatā. (pts note)

Kuhā thaddhā lapā siṅgī, unnaḷā asamāhitā;
Kuhā → Codd. kūhā. (pts note) Na te dhamme virūhanti, sammāsambuddhadesite.

Nikkuhā nillapā dhīrā, atthaddhā susamāhitā; Te ve dhamme virūhanti, sammāsambuddhadesite”.
sammāsambuddhadesite → sammāsambuddhadesiteti (bj) | sammāsambuddhadesite virutañca → sammāsambuddhadesiteti virudañca (sya-all) | sammāsambuddhadesite”ti → catukkaṅguttara (bj: urulavelavagga)

Virutañca gabbhakaraṇaṁ, tikicchaṁ māmako na seveyyāti. Virutañca gabbhakaraṇañca tikicchañca māmako na seveyya na niseveyya na saṁseveyya nappaṭiseveyya na careyya na samācareyya na samādāya vatteyya.
virutañca → virudañca (sya-all) | saṁseveyya nappaṭiseveyya → paṭiseveyya (sya-all, pts) | niseveyya → Bp S ad. na saṁseveyya. (pts note) Atha vā na gaṇheyya na uggaṇheyya na dhāreyya na upadhāreyya na upalakkheyya nappayojeyyāti—
dhāreyya na → (bj) | nappayojeyyāti virutañca → nappayujjeyyāti virudañca (sya-all) | na-ppayujjeyyā → Bp S -yojeyyā. (pts note) virutañca gabbhakaraṇaṁ tikicchaṁ māmako na seveyya.
māmako → -9 Bp (S?) tikicchamāmako. (pts note)

Tenāha bhagavā—

“Āthabbaṇaṁ supinaṁ lakkhaṇaṁ, no vidahe athopi nakkhattaṁ; Virutañca gabbhakaraṇaṁ, tikicchaṁ māmako na seveyyā”ti.
virutañca → virudañca (sya-all)

Nindāya nappavedheyya, Na unnameyya pasaṁsito bhikkhu;
unnameyya → uṇṇameyya (sya-all, pts) Lobhaṁ saha macchariyena, Kodhaṁ pesuṇiyañca panudeyya.
pesuṇiyañca → pesuniyañca (bj) | panudeyya → panūdeyya (sya-all) | pesuniyañca → pesuneyyaṁ ca (bj: a.nid) | kodhaṁ → S kāmaṁ. (pts note)

Nindāya nappavedheyyāti. Idhekacce bhikkhū nindanti jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vā vatthunā nindanti garahanti upavadanti, nindito garahito upavadito nindāya garahāya upavādena akittiyā avaṇṇahārikāya na vedheyya nappavedheyya na sampavedheyya na taseyya na uttaseyya na paritaseyya na bhāyeyya na santāsaṁ āpajjeyya, abhīrū assa achambhī anutrāsī apalāyī, pahīnabhayabheravo vigatalomahaṁso vihareyyāti—
bhikkhū → bhikkhuṁ (bj, sya-all) | abhīrū → abhīru (bj, pts); abhiru (sya-all) | kolaputtiyena → kolaputtikena (sya-all, pts) | vijjāṭṭhānena → vijjaṭṭhānena (sya-all, pts) | paṭibhānena → paṭibhāṇena (sya-all, pts) nindāya nappavedheyya.

Na unnameyya pasaṁsito bhikkhūti.
unnameyya → uṇṇameyya (sya-all, pts) | bhikkhūti idhekacce → (pts) Idhekacce bhikkhū pasaṁsanti jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vā vatthunā pasaṁsanti thomenti kittenti vaṇṇenti, pasaṁsito thomito kittito vaṇṇito pasaṁsāya thomanena kittiyā vaṇṇahārikāya unnatiṁ na kareyya unnamaṁ na kareyya mānaṁ na kareyya thambhaṁ na kareyya, na tena mānaṁ janeyya na tena thaddho assa patthaddho paggahitasiroti—
bhikkhū → bhikkhuṁ (bj, sya-all); bhikkhū ti idh ekacce bhikkhuṁ (pts) | unnatiṁ → uṇṇatiṁ (sya-all, pts) | unnamaṁ → uṇṇamaṁ (sya-all, pts) | mānaṁ janeyya na tena → (sya-all, pts) | pe → Bp S in full as above l. 6. (pts note) | uṇṇattiṁ → Bp S unn- and below. (pts note) | kareyya → Bp S ad. na tena mānaṁ janeyya. (pts note) na unnameyya pasaṁsito bhikkhu.
unnameyya → uṇṇameyya (sya-all, pts)

Lobhaṁ saha macchariyena, kodhaṁ pesuṇiyañca panudeyyāti.
pesuṇiyañca → pesuniyañca (bj) | panudeyyāti → panūdeyyāti (sya-all) | pesuniyañca → pesuneyyaṁ ca (bj: a.nid) Lobhoti yo lobho lubbhanā lubbhitattaṁ sārāgo sārajjanā sārajjitattaṁ abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.
sārajjitattaṁ → sārajjaṁtattaṁ (pts) | akusalamūlaṁ → dhammasaṅgaṇi > cittuppādakaṇḍa (bj note) | sārajjaṁtattaṁ → Bp S sārajjitattaṁ. (pts note) Macchariyanti pañca macchariyāni— āvāsamacchariyaṁ …pe… gāho vuccati macchariyaṁ. Kodhoti yo cittassa āghāto paṭighāto paṭighaṁ paṭivirodho, kopo pakopo sampakopo, doso padoso sampadoso, cittassa byāpatti manopadoso, kodho kujjhanā kujjhitattaṁ, doso dussanā dussitattaṁ, byāpatti byāpajjanā byāpajjitattaṁ, virodho paṭivirodho caṇḍikkaṁ asuropo anattamanatā cittassa.
byāpatti → byāpattiṁ (cck) | cittassa → dhammasaṅgaṇi > nikkhepakaṇḍa (bj note) | anattamanatā → Si -manattā. (pts note) Pesuññanti idhekacco pisuṇavāco hoti ito sutvā amutra akkhātā imesaṁ bhedāya, amutra vā sutvā imesaṁ akkhātā amūsaṁ bhedāya.
pesuññanti → pesuniyanti (bj); pesuṇiyanti (sya-all) | pisuṇavāco → pisunavāco (bj) | pesuññanti idhekacco → pesuṇiyan ti idh ekacco (pts) | Pesuṇiyan → Bp S pesuññan. (pts note) Iti samaggānaṁ vā bhettā bhinnānaṁ vā anuppadātā, vaggārāmo vaggarato vagganandī vaggakaraṇiṁ vācaṁ bhāsitā hoti—
bhettā → Bp S bhedā. (pts note) | vagganandī → Si -nannī. (pts note) idaṁ vuccati pesuññaṁ.
idaṁ → iti (bj)

Api ca dvīhi kāraṇehi pesuññaṁ upasaṁharati—
kāraṇehi → kāranehi (pts) piyakamyatāya vā bhedādhippāyena vā.
bhedādhippāyena → bhedādhippāyo (sya-all) Kathaṁ piyakamyatāya pesuññaṁ upasaṁharati? Imassa piyo bhavissāmi manāpo bhavissāmi vissāsiko bhavissāmi abbhantariko bhavissāmi suhadayo bhavissāmīti. Evaṁ piyakamyatāya pesuññaṁ upasaṁharati. Kathaṁ bhedādhippāyena pesuññaṁ upasaṁharati?
bhedādhippāyena → bhedādhippāyo (sya-all) Kathaṁ ime nānā assu vinā assu vaggā assu dvidhā assu dvejjhā assu dve pakkhā assu bhijjheyyuṁ na samāgaccheyyuṁ dukkhaṁ na phāsu vihareyyunti.
dvidhā → dvedhā (csp1ed) | vinā assu → (bj) | bhijjheyyuṁ → bhijjeyyuṁ (bj, sya-all, pts) | dvidhā → dvedhā (cck) | dvejjhā → Bp S dvijjhā. (pts note) Evaṁ bhedādhippāyena pesuññaṁ upasaṁharati.
bhedādhippāyena → bhedādhippāyo (sya-all) | bhedādhippāyena → Si pāyo. (pts note) Lobhaṁ saha macchariyena, kodhaṁ pesuṇiyañca panudeyyāti.
pesuṇiyañca → pesuniyañca (bj) | panudeyyāti → panūdeyyāti (sya-all) Lobhañca macchariyañca kodhañca pesuññañca nudeyya panudeyya pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyyāti—
byantiṁ kareyya → byantīkareyya (bj, pts) | nudeyya panudeyya → panūdeyya (sya-all) | byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyyāti → byantīkareyya anabhāvaṅgameyyāti (sya-all) | ca → Bp ad. nudeyya. (pts note) lobhaṁ saha macchariyena, kodhaṁ pesuṇiyañca panudeyya.
pesuṇiyañca → pesuniyañca (bj) | panudeyya → panūdeyya (sya-all)

Tenāha bhagavā—

“Nindāya nappavedheyya, na unnameyya pasaṁsito bhikkhu;
unnameyya → uṇṇameyya (sya-all, pts) Lobhaṁ saha macchariyena, kodhaṁ pesuṇiyañca panudeyyā”ti.
pesuṇiyañca → pesuniyañca (bj) | panudeyyāti → panūdeyyāti (sya-all)

Kayavikkaye na tiṭṭheyya, Upavādaṁ bhikkhu na kareyya kuhiñci; Gāme ca nābhisajjeyya, Lābhakamyā janaṁ na lapayeyya.
nābhisajjeyya → S nābhijappeyya. (pts note) lapayeyya → lāpayeyya (sya-all, pts)

Kayavikkaye na tiṭṭheyyāti. Ye kayavikkayā vinaye paṭikkhittā na te imasmiṁ atthe adhippetā. Kathaṁ kayavikkaye tiṭṭhati? Pañcannaṁ saddhiṁ pattaṁ vā cīvaraṁ vā aññaṁ vā kiñci parikkhāraṁ vañcaniyaṁ vā karonto udayaṁ vā patthayanto parivatteti.
kiñci → kañci (bj) Evaṁ kayavikkaye tiṭṭhati. Kathaṁ kayavikkaye na tiṭṭhati? Pañcannaṁ saddhiṁ pattaṁ vā cīvaraṁ vā aññaṁ vā kiñci parikkhāraṁ na vañcaniyaṁ vā karonto na udayaṁ vā patthayanto parivatteti.
kiñci → kañci (bj) Evaṁ kayavikkaye na tiṭṭhati. Kayavikkaye na tiṭṭheyyāti. Kayavikkaye na tiṭṭheyya na santiṭṭheyya, kayavikkayaṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya, kayavikkayā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti—
byantiṁ kareyya → byantīkareyya (bj, pts) | vimariyādikatena → vimariyādīkatena (bj) | byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya → byantīkareyya anabhāvaṅgameyya (sya-all) | nissaṭo → nissaṭṭho (sya-all, pts) | santiṭṭheyya → -2 Si om. (pts note) kayavikkaye na tiṭṭheyya.

Upavādaṁ bhikkhu na kareyya kuhiñcīti. Katame upavādakarāti kilesā? Santeke samaṇabrāhmaṇā iddhimanto dibbacakkhukā paracittaviduno, te dūratopi passanti āsannāpi na dissanti cetasāpi cittaṁ pajānanti, devatāpi kho santi iddhimantiniyo dibbacakkhukā paracittaviduniyo, tā dūratopi passanti, āsannāpi na dissanti cetasāpi cittaṁ pajānanti.
dibbacakkhukā → S -unā. (pts note) Te oḷārikehi vā kilesehi majjhimehi vā kilesehi sukhumehi vā kilesehi upavadeyyuṁ. Katame oḷārikā kilesā? Kāyaduccaritaṁ vacīduccaritaṁ manoduccaritaṁ— ime vuccanti oḷārikā kilesā. Katame majjhimā kilesā? Kāmavitakko byāpādavitakko vihiṁsāvitakko—
byāpādavitakko → Si om. (pts note) ime vuccanti majjhimā kilesā. Katame sukhumā kilesā? Ñātivitakko, janapadavitakko, amaravitakko, parānudayatā paṭisaññutto vitakko, lābhasakkārasilokapaṭisaññutto vitakko, anavaññattipaṭisaññutto vitakko—
amaravitakko → aparavitakko (cck) ime vuccanti sukhumā kilesā. Te oḷārikehi vā kilesehi majjhimehi vā kilesehi sukhumehi vā kilesehi na upavadeyya upavādaṁ na kareyya upavādakare kilese na kareyya na janeyya na sañjaneyya na nibbatteyya nābhinibbatteyya, upavādakare kilese pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya, upavādakarehi kilesehi ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyya.
te → tehi (bj) | byantiṁ kareyya → byantīkareyya (bj, pts) | vimariyādikatena → vimariyādīkatena (bj) | na upavadeyya → upavadeyyuṁ (sya-all, pts) | byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya → byantīkareyya anabhāvaṅgameyya (sya-all) | nissaṭo → nissaṭṭho (sya-all, pts) | kilesehi → Bp ad. na. (pts note) Kuhiñcīti kuhiñci kimhici katthaci ajjhattaṁ vā bahiddhā vā ajjhattabahiddhā vāti— upavādaṁ bhikkhu na kareyya kuhiñci.

Gāme ca nābhisajjeyyāti. Kathaṁ gāme sajjati? Idha bhikkhu gāme gihīhi saṁsaṭṭho viharati sahanandī sahasokī sukhitesu sukhito dukkhitesu dukkhito, uppannesu kiccakaraṇīyesu attanā voyogaṁ āpajjati.
voyogaṁ → vā yogaṁ (pts) | vā → -1 Bp attanāvo and below. (pts note) Evampi gāme sajjati.

Atha vā bhikkhu pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya gāmaṁ vā nigamaṁ vā piṇḍāya pavisati arakkhiteneva kāyena arakkhitāya vācāya arakkhitena cittena anupaṭṭhitāya satiyā asaṁvutehi indriyehi.
pubbaṇhasamayaṁ → pubbanhasamayaṁ (bj) | pavisati → pāvisati (sya-all) | pavisati arakkhiteneva → pāvisati arakkhiten eva (pts) | vācāya → Bp S ad. arakkhitena cittena. (pts note) | cittena → -3 Bp S om. (pts note) So tatra tatra sajjati tatra tatra gaṇhāti tatra tatra bajjhati tatra tatra anayabyasanaṁ āpajjati. Evampi gāme sajjati.

Kathaṁ gāme na sajjati? Idha bhikkhu gāme gihīhi asaṁsaṭṭho viharati na sahanandī na sahasokī na sukhitesu sukhito na dukkhitesu dukkhito, uppannesu kiccakaraṇīyesu na attanā voyogaṁ āpajjati.
voyogaṁ → vāyogaṁ (pts) Evampi gāme na sajjati.

Atha vā bhikkhu pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya gāmaṁ vā nigamaṁ vā piṇḍāya pavisati rakkhiteneva kāyena rakkhitāya vācāya rakkhitena cittena upaṭṭhitāya satiyā saṁvutehi indriyehi.
pubbaṇhasamayaṁ → pubbanhasamayaṁ (bj) | pavisati → pāvisati (sya-all) | pavisati rakkhiteneva → pāvisati rakkhiten eva (pts) So tatra tatra na sajjati tatra tatra na gaṇhāti tatra tatra na bajjhati tatra tatra na anayabyasanaṁ āpajjati. Evampi gāme na sajjati. Gāme ca nābhisajjeyyāti gāme na sajjeyya na gaṇheyya na bajjheyya na palibajjheyya, agiddho assa agadhito amucchito anajjhosanno vītagedho vigatagedho cattagedho …pe…
agadhito → agathito (bj) | anajjhosanno → anajjhopanno (bj, sya-all, pts) | cattagedho → vantagedho (bj) | vigatagedho cattagedho → (pts) | agathito → agadhito (bj: sīmu11, machasaṁ) | anajjhopanno → Bp S anajjhā-. (pts note) | vītagedho → S ad. vigatagedho cittagedho. (pts note) brahmabhūtena attanā vihareyyāti— gāme ca nābhisajjeyya.

Lābhakamyā janaṁ na lapayeyyāti.
lapayeyyāti → lāpayeyyāti (sya-all, pts) Katamā lapanā? Lābhasakkārasilokasannissitassa pāpicchassa icchāpakatassa āmisacakkhukassa lokadhammagarukassa yā paresaṁ ālapanā lapanā sallapanā ullapanā samullapanā unnahanā samunnahanā ukkācanā samukkācanā anupiyabhāṇitā cāṭukamyatā muggasūpyatā pāribhaṭyatā parapiṭṭhimaṁsikatā, yā tattha saṇhavācatā sakhilavācatā sithilavācatā apharusavācatā—
ukkācanā samukkācanā → ukkāpanā samukkāpanā (sya-all, pts-vp-pli1) | parapiṭṭhimaṁsikatā → piṭṭhimaṁsikatā (mr) | sithilavācatā → mettavācakatā (sya-all, pts-vp-pli1) | anupiyabhāṇitā → anuppiyabhāṇītā (bj) | muggasūpyatā pāribhaṭyatā → muggasupyatā pāribhaṭṭatā (bj) | cāṭukamyatā → cātukamyatā (cck) | pāribhaṭyatā → pāribhaṭayatā (cck) | saṇhavācatā sakhilavācatā sithilavācatā apharusavācatā → saṇhavācakatā sakhilavācakatā mettavācakatā apharusavācakatā (sya-all, pts) | muggasupyatā → muggasuppatā (bj: sīmu11); muggasupatā (bj: PTS) | samukkācanā → ukkāpanā samukkāpanā (cck: syā.) | parapiṭṭhimaṁsikatā → piṭṭhimaṁsikatā (ka.) visuddhimagge sīlaniddesavaṇṇanā oloketabbā (cck note) | sithilavācatā → mettavācakatā (cck: syā.) | ālapanā → Bp om. (pts note) | lapanā → Bp ad. āpalapanā. (pts note) | pātukamyatā → Bp cātu-; S caṭi-. (pts note) | muggasūpatā → Bp maggasuppatā. (pts note) | parapiṭṭhimaṁsikatā → Bp S piṭṭhi-. (pts note) | saṇhavācakatā → Bp S -vācatā and so on. (pts note) | mettavācakatā → Bp sithidavācatā; S sithilavācanatā. (pts note) ayaṁ vuccati lapanā.

Api ca dvīhi kāraṇehi janaṁ lapati— attānaṁ vā nīcaṁ ṭhapento paraṁ uccaṁ ṭhapento janaṁ lapati, attānaṁ vā uccaṁ ṭhapento paraṁ nīcaṁ ṭhapento janaṁ lapati.
ṭhapento → ṭhapentā (bj) | lapati → S ad. attānaṁ lapati. (pts note) Kathaṁ attānaṁ nīcaṁ ṭhapento paraṁ uccaṁ ṭhapento janaṁ lapati? “Tumhe me bahūpakārā, ahaṁ tumhe nissāya labhāmi cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ, yepi me aññe dātuṁ vā kātuṁ vā maññanti, tumhe nissāya tumhe sampassantā yampi me purāṇaṁ mātāpettikaṁ nāmadheyyaṁ tampi me antarahitaṁ.
me → (sya-all) | mātāpettikaṁ → mātāpitikaṁ (sya-all, pts) | yampi me → yam pi (pts) | sampassantā → Si sampasantā; S passantā. (pts note) | yam → Bp S param. (pts note) | pi → Bp ad. me. (pts note) | pi → -12 S om. (pts note) Tumhehi ahaṁ ñāyāmi asukassa kulūpako asukāya kulūpako”ti.
ahaṁ ñāyāmi → ahaññāyāmi (sya-all) | kulūpako → kulupako (sya-all, pts) | kulūpakoti → kulupakoti (sya-all, pts) Evaṁ attānaṁ nīcaṁ ṭhapento paraṁ uccaṁ ṭhapento janaṁ lapati.

Kathaṁ attānaṁ uccaṁ ṭhapento paraṁ nīcaṁ ṭhapento janaṁ lapati? “Ahaṁ tumhākaṁ bahūpakāro, tumhe maṁ āgamma buddhaṁ saraṇaṁ gatā, dhammaṁ saraṇaṁ gatā, saṅghaṁ saraṇaṁ gatā, pāṇātipātā paṭiviratā, adinnādānā paṭiviratā, kāmesumicchācārā paṭiviratā, musāvādā paṭiviratā, surāmerayamajjappamādaṭṭhānā paṭiviratā. Ahaṁ tumhākaṁ uddesaṁ demi, paripucchaṁ demi, uposathaṁ ācikkhāmi, navakammaṁ adhiṭṭhāmi. Atha pana tumhe maṁ ujjhitvā aññe sakkarotha garuṁ karotha mānetha pūjethā”ti.
atha → atha ca (bj, sya-all, pts) | garuṁ karotha → garukarotha (bj, sya-all, pts) | ujjhitvā → ussajjitvā (sya-all, pts) | pūjethāti evaṁ → pūjethā ti evam pi (pts) | ussajjitvā → S ujjhitvā. (pts note) Evaṁ attānaṁ uccaṁ ṭhapento paraṁ nīcaṁ ṭhapento janaṁ lapati.
evaṁ → evampi (bj, sya-all)

Lābhakamyā janaṁ na lapayeyyāti.
lapayeyyāti → lāpayeyyāti (sya-all, pts) Lābhahetu lābhapaccayā lābhakāraṇā lābhābhinibbattiyā lābhaṁ paripācento janaṁ na lapayeyya, lapanaṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya, lapanā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti—
lapayeyya → lapeyya (bj) | byantiṁ kareyya → byantīkareyya (bj, pts) | lābhapaccayā → (sya-all, pts) | nissaṭo → nissaṭṭho (sya-all, pts) | lapanā → ālapanā (pts) | lābhahetu → Bp S lābhapaccayā. (pts note) | ālapanā → Bp S lapanā. (pts note) lābhakamyā janaṁ na lapayeyya.
lapayeyya → lāpayeyya (sya-all) | lapayeyya tenāha → lāpayeyya ten āha (pts)

Tenāha bhagavā—

“Kayavikkaye na tiṭṭheyya, upavādaṁ bhikkhu na kareyya kuhiñci; Gāme ca nābhisajjeyya, lābhakamyā janaṁ na lapayeyyā”ti.
lapayeyyāti → lāpayeyyāti (sya-all)

Na ca katthiko siyā bhikkhu, Na ca vācaṁ payuttaṁ bhāseyya;
katthiko → katthitā (sya-all, pts-vp-pli1, mr) | katthiko → katthitā (cck: syā. ka.) | katthitā → Bp S kattikā and below. (pts note) payuttaṁ → saṁyuttaṁ (bj: a.nid); payutaṁ (bj: suni) Pāgabbhiyaṁ na sikkheyya, Kathaṁ viggāhikaṁ na kathayeyya.
kathayeyya → katheyya (pts)

Na ca katthiko siyā bhikkhūti.
katthiko → katthitā (sya-all, pts) Idhekacco katthī hoti vikatthī.
vikatthī → vikatthi (bj) So katthati vikatthati ahamasmi sīlasampannoti vā vatasampannoti vā sīlabbatasampannoti vā jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vā vatthunā.
vikatthati → (sya-all) | kolaputtiyena → kolaputtikena (sya-all, pts) | vijjāṭṭhānena → vijjaṭṭhānena (sya-all, pts) | paṭibhānena → paṭibhāṇena (sya-all, pts) | vikatthati ahamasmi sīlasampannoti → aham asmi sīlasampanno ti (pts) | ajjhenena vā → (pts) | katthati → Bp ad. vikatthati. (pts note) | vatasampanno → Si vatta-. (pts note) | vā → Bp S ad. ajjhenena vā. (pts note) Uccā kulā pabbajitoti vā mahābhogakulā pabbajitoti vā uḷārabhogakulā pabbajitoti vā …pe… suttantikoti vā vinayadharoti vā dhammakathikoti vā āraññikoti vā …pe… nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā lābhīti vā katthati vikatthati. Evaṁ na kattheyya na vikattheyya, katthaṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya, katthanā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti—
katthaṁ → katthanaṁ (bj); vikatthaṁ (sya-all, pts) | byantiṁ kareyya → byantīkareyya (bj, pts) | vimariyādikatena → vimariyādīkatena (bj) | kattheyya na → (sya-all, pts) | byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya → byantīkareyya anabhāvaṅgameyya (sya-all) | nissaṭo → nissaṭṭho (sya-all, pts) na ca katthiko siyā bhikkhu.
katthiko → katthitā (sya-all, pts)

Na ca vācaṁ payuttaṁ bhāseyyāti. Katamā payuttavācā? Idhekacco cīvarapayuttaṁ vācaṁ bhāsati, piṇḍapātapayuttaṁ vācaṁ bhāsati, senāsanapayuttaṁ vācaṁ bhāsati, gilānapaccayabhesajjaparikkhārapayuttaṁ vācaṁ bhāsati—
bhāsati ayampi → bhāsata ayaṁ (sya-all) | cīvarapayuttaṁ → S cīvaraṁ yuttaṁ. (pts note) ayampi vuccati payuttavācā.
ayampi → ayaṁ (pts) | ayaṁ → S ad. pi. (pts note)

Atha vā cīvarahetu piṇḍapātahetu senāsanahetu gilānapaccayabhesajjaparikkhārahetu saccampi bhaṇati musāpi bhaṇati, pisuṇampi bhaṇati apisuṇampi bhaṇati, pharusampi bhaṇati apharusampi bhaṇati, samphappalāpampi bhaṇati asamphappalāpampi bhaṇati, mantāpi vācaṁ bhāsati—
pisuṇampi → pisunampi (bj) | apisuṇampi → apisunampi (bj) | asamphappalāpampi bhaṇati mantāpi → mantā pi (pts) ayampi vuccati payuttavācā. Atha vā pasannacitto paresaṁ dhammaṁ deseti— “aho vata me dhammaṁ suṇeyyuṁ, sutvāva dhammaṁ pasīdeyyuṁ, pasannā ca me pasannākāraṁ kareyyun”ti—
sutvāva dhammaṁ → sutvā ca dhamme (bj) | sutvāva → sutvā ca (sya-all, pts) ayaṁ vuccati payuttavācā.
ayaṁ → ayampi (bj) Na ca vācaṁ payuttaṁ bhāseyyāti. Antamaso dhammadesanaṁ vācaṁ upādāya payuttavācaṁ na bhāseyya na katheyya na bhaṇeyya na dīpeyya na vohareyya, payuttaṁ vācaṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya, payuttavācāya ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti—
dīpeyya → dīpayeyya (bj, sya-all, pts) | byantiṁ kareyya → byantīkareyya (bj, pts) | vimariyādikatena → vimariyādīkatena (bj) | dhammadesanaṁ vācaṁ → dhammadesanāvācaṁ (sya-all, pts) | payuttaṁ vācaṁ → payuttavācaṁ (sya-all, pts) | byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya → byantīkareyya anabhāvaṅgameyya (sya-all) | nissaṭo → nissaṭṭho (sya-all, pts) na ca vācaṁ payuttaṁ bhāseyya.

Pāgabbhiyaṁ na sikkheyyāti. Pāgabbhiyanti tīṇi pāgabbhiyāni— kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ, vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ, cetasikaṁ pāgabbhiyaṁ. Katamaṁ kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ? Idhekacco saṅghagatopi kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti, gaṇagatopi kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti, bhojanasālāyampi kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti, jantāgharepi kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti, udakatitthepi kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti, antaragharaṁ pavisantopi kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti, antaragharaṁ paviṭṭhopi kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti.
bhojanasālāyampi → bhojanasālāyapi (bj, cck, sya-all, pts)

Kathaṁ saṅghagato kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti? Idhekacco saṅghagato acittīkārakato there bhikkhū ghaṭṭayantopi tiṭṭhati, ghaṭṭayantopi nisīdati, puratopi tiṭṭhati, puratopi nisīdati, uccepi āsane nisīdati, sasīsaṁ pārupitvā nisīdati, ṭhitakopi bhaṇati, bāhāvikkhepakopi bhaṇati.
acittīkārakato → acittikārakato (bj, sya-all, pts) | pārupitvā → pārupitvāpi (bj, sya-all, pts) | pārupitvā → Bp pārumpitvā, and below. (pts note) Evaṁ saṅghagato kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti.

Kathaṁ gaṇagato kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti? Idhekacco gaṇagato acittīkārakato therānaṁ bhikkhūnaṁ anupāhanānaṁ caṅkamantānaṁ saupāhano caṅkamati, nīce caṅkame caṅkamantānaṁ ucce caṅkame caṅkamati, chamāya caṅkamantānaṁ caṅkame caṅkamati, ghaṭṭayantopi tiṭṭhati, ghaṭṭayantopi nisīdati, puratopi tiṭṭhati, puratopi nisīdati, uccepi āsane nisīdati, sasīsaṁ pārupitvāpi nisīdati, ṭhitopi bhaṇati, bāhāvikkhepakopi bhaṇati.
acittīkārakato → acittikārakato (bj, sya-all, pts) | ṭhitopi → ṭhitakopi (bj, sya-all, pts) | chamāya → chamāyaṁ (sya-all, pts) | caṅkame → (pts) | acittikārakato → S ācittikārakārakato sic. (pts note) | nīce → Bp S ad. caṅkame. (pts note) | chamāyaṁ → Bp chamāya. (pts note) Evaṁ gaṇagato kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti.
gaṇagato → gaṅgato (pts)

Kathaṁ bhojanasālāyaṁ kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti? Idhekacco bhojanasālāyaṁ acittīkārakato there bhikkhū anupakhajja nisīdati, navepi bhikkhū āsanena paṭibāhati, ghaṭṭayantopi tiṭṭhati, ghaṭṭayantopi nisīdati, puratopi tiṭṭhati, puratopi nisīdati, uccepi āsane nisīdati, sasīsaṁ pārupitvā nisīdati, ṭhitakopi bhaṇati, bāhāvikkhepakopi bhaṇati.
pārupitvā → pārupitvāpi (bj, sya-all, pts) | bhojanasālāyaṁ acittīkārakato → bhojanasālāya acittikārakato (sya-all) | idhekacco bhojanasālāyaṁ acittīkārakato → idh ekacco bhojanasālāya acittikārakato (pts) | acittikārakato → S ācittikākārakato. (pts note) Evaṁ bhojanasālāyaṁ kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti.

Kathaṁ jantāghare kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti? Idhekacco jantāghare acittīkārakato there bhikkhū ghaṭṭayantopi tiṭṭhati, ghaṭṭayantopi nisīdati, puratopi tiṭṭhati, puratopi nisīdati, uccepi āsane nisīdati, anāpucchāpi kaṭṭhaṁ pakkhipati, anāpucchāpi dvāraṁ pidahati.
acittīkārakato → acittikārakato (sya-all, pts) Evaṁ jantāghare kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti.

Kathaṁ udakatitthe kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti? Idhekacco udakatitthe acittīkārakato there bhikkhū ghaṭṭayantopi otarati, puratopi otarati, ghaṭṭayantopi nhāyati, puratopi nhāyati, uparitopi nhāyati, ghaṭṭayantopi uttarati, puratopi uttarati, uparitopi uttarati.
acittīkārakato → acittikārakato (bj, sya-all, pts) | nhāyati → nahāyati (bj) | uparitopi → uparipi (bj, sya-all, pts) | uparitopi uttarati → (cck) | puratopi uttarati uparitopi → purato pi (pts) | nahāyati → nhāyati (bj: machasaṁ, PTS) Evaṁ udakatitthe kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti.
dasseti → dassati (pts)

Kathaṁ antaragharaṁ pavisanto kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti? Idhekacco antaragharaṁ pavisanto acittīkārakato there bhikkhū ghaṭṭayantopi gacchati, puratopi gacchati, vokkammāpi therānaṁ bhikkhūnaṁ purato gacchati.
vokkammāpi → vokkammapi (bj, cck, sya-all, pts) | bhikkhūnaṁ → bhikkhūnaṁ purato (bj) | acittīkārakato → acittikārakato (sya-all, pts) Evaṁ antaragharaṁ pavisanto kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti.

Kathaṁ antaragharaṁ paviṭṭho kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti? Idhekacco antaragharaṁ paviṭṭho “na pavisa, bhante”ti vuccamāno pavisati, “na tiṭṭha, bhante”ti vuccamāno tiṭṭhati, “na nisīda, bhante”ti vuccamāno nisīdati, anokāsampi pavisati, anokāsepi tiṭṭhati, anokāsepi nisīdati, yānipi tāni honti kulānaṁ ovarakāni gūḷhāni ca paṭicchannāni ca, yattha kulitthiyo kuladhītaro kulasuṇhāyo kulakumāriyo nisīdanti tatthapi sahasā pavisati, kumārakassapi sīsaṁ parāmasati.
pavisa → pavisatha (bj) | tiṭṭha → tiṭṭhatha (bj) | nisīda → nisīdatha (bj) | kumārakassapi sīsaṁ → kumārakassa sīsampi (cck) | kuladhītaro → kuladhītāyo (sya-all, pts) | pavisatha → pavisa (bj: machasaṁ, sīmu11, PTS) | anokāsepi → anokāsampi (bj: sīmu11) | kuladhītaro → kuladhītāyo (bj: sīmu11) | sīsaṁ → kumārakassa sīsampi (bj: machasaṁ, sīmu11) | anokāsam → Bp anokāse. (pts note) | yāni → Bp S ad. pi. (pts note) | kulānaṁ → Bp kusenaṁ; S kūlālaṁ. (pts note) | sīsaṁ → -4 Bp S sīsam pi. (pts note) Evaṁ antaragharaṁ paviṭṭho kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti— idaṁ kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ.

Katamaṁ vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ? Idhekacco saṅghagatopi vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti, gaṇagatopi vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti, antaragharaṁ paviṭṭhopi vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti. Kathaṁ saṅghagato vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti? Idhekacco saṅghagato acittīkārakato there bhikkhū anāpucchaṁ vā anajjhiṭṭho vā ārāmagatānaṁ bhikkhūnaṁ dhammaṁ bhaṇati, pañhaṁ visajjeti, pātimokkhaṁ uddisati, ṭhitakopi bhaṇati, bāhāvikkhepakopi bhaṇati.
acittīkārakato → acittikārakato (sya-all, pts) | pātimokkhaṁ → pāṭimokkhaṁ (sya-all) | anāpucchā → Bp S anāpucchaṁ. (pts note) Evaṁ saṅghagato vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti.

Kathaṁ gaṇagato vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti? Idhekacco gaṇagato acittīkārakato there bhikkhū anāpucchaṁ vā anajjhiṭṭho vā ārāmagatānaṁ bhikkhūnaṁ dhammaṁ bhaṇati, pañhaṁ visajjeti, ṭhitakopi bhaṇati, bāhāvikkhepakopi bhaṇati;
acittīkārakato → acittikārakato (bj, sya-all, pts) ārāmagatānaṁ bhikkhunīnaṁ upāsakānaṁ upāsikānaṁ dhammaṁ bhaṇati, pañhaṁ visajjeti, ṭhitakopi bhaṇati, bāhāvikkhepakopi bhaṇati.
bāhāvikkhepakopi → bahāvikkhepako pi (pts) Evaṁ gaṇagato vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti.

Kathaṁ antaragharaṁ paviṭṭho vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti? Idhekacco antaragharaṁ paviṭṭho itthiṁ vā kumāriṁ vā evamāha—
evamāha → āha (sya-all, pts) | vā → Bp evaṁ; S ad. evaṁ. (pts note) “itthannāme itthaṅgotte kiṁ atthi? Yāgu atthi, bhattaṁ atthi, khādanīyaṁ atthi?
yāgu → yāgū (pts) Kiṁ pivissāma, kiṁ bhuñjissāma, kiṁ khādissāma, kiṁ vā atthi, kiṁ vā me dassathā”ti vippalapati.
dassathāti vippalapati → dassathā ti vilappati (pts) | vilappati → Bp S vippalapati. (pts note) Evaṁ antaragharaṁ paviṭṭho vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti— idaṁ vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ.

Katamaṁ cetasikaṁ pāgabbhiyaṁ? Idhekacco na uccā kulā pabbajito samāno uccā kulā pabbajitena saddhiṁ sadisaṁ attānaṁ karoti cittena, na mahābhogakulā pabbajito samāno mahābhogakulā pabbajitena saddhiṁ sadisaṁ attānaṁ karoti cittena,
na → na mahākulā pabbajito samāno na (sya-all, pts) | samāno → Bp S ad. mahābhogakulā pabbajitena saddhiṁ sadisaṁ attānaṁ karoti cittena. (pts note) na uḷārabhogakulā pabbajito samāno uḷārabhogakulā pabbajitena saddhiṁ sadisaṁ attānaṁ karoti cittena, na suttantiko samāno suttantikena saddhiṁ sadisaṁ attānaṁ karoti cittena, na vinayadharo samāno …
samāno → samāno vinayadharena (cck) na dhammakathiko samāno …
samāno → samāno dhammakathikena (cck) na āraññiko samāno …
samāno → samāno āraññakena (cck) | samāno na piṇḍapātiko → (pts) | na → -4 S om. (pts note) na piṇḍapātiko samāno …
samāno → samāno piṇḍapātikena (cck) | samāno → Bp S ad. na piṇḍapātiko samāno. (pts note) na paṁsukūliko samāno …
samāno → samāno paṁsukūlikena (cck) na tecīvariko samāno …
samāno → samāno tecīvarakena (cck) na sapadānacāriko samāno …
samāno → samāno sapadānacārikena (cck) na khalupacchābhattiko samāno …
samāno → samāno khalupacchābhattikena (cck) na nesajjiko samāno …
samāno → samāno nesaññikena (cck) na yathāsanthatiko samāno yathāsanthatikena saddhiṁ sadisaṁ attānaṁ karoti cittena,
yathāsanthatiko → yathāsanthatikaṅgo (bj) na paṭhamassa jhānassa lābhī samāno paṭhamassa jhānassa lābhinā saddhiṁ sadisaṁ attānaṁ karoti cittena, na dutiyassa jhānassa …
jhānassa → jhānassa lābhī samāno dutiyassa (cck); jhānassa lābhī samāno (sya-all, pts) na tatiyassa jhānassa …
jhānassa → jhānassa lābhī samāno tatiyassa (cck); jhānassa lābhī samāno (sya-all, pts) na catutthassa jhānassa lābhī samāno …
samāno → samāno lābhī samāno catutthassa (cck) na ākāsānañcāyatanasamāpattiyā lābhī samāno …
samāno → samāno ākāsanañcāyatanasamāpattiyā (cck) na viññāṇañcāyatanasamāpattiyā …
viññāṇañcāyatanasamāpattiyā → viññāṇañcāyatanasamāpattiyā lābhī samāno viññāṇañcāyatana samāpattiyā (cck); viññāṇañcāyatanasamāpattiyā lābhī samāno (sya-all, pts) na ākiñcaññāyatanasamāpattiyā …
ākiñcaññāyatanasamāpattiyā → ākiñcaññāyatanasamāpattiyā lābhī samāno ākiñcaññāyatana samāpattiyā (cck); ākiñcaññāyatanasamāpattiyā lābhī samāno (sya-all, pts) | samāno → -2 Bp S om. (pts note) na nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā lābhī samāno nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā lābhinā saddhiṁ sadisaṁ attānaṁ karoti cittena— idaṁ cetasikaṁ pāgabbhiyaṁ.
pāgabbhiyaṁ → pāgabbhiyaṁ pāgabbhiyaṁ (bj, sya-all, pts) Na sikkheyyāti pāgabbhiyaṁ na sikkheyya na careyya na ācareyya na samācareyya na samādāya vatteyya,
na careyya → (sya-all, pts) | sikkheyya → Bp ad. na careyya. (pts note) pāgabbhiyaṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya, pāgabbhiyā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti—
byantiṁ kareyya → byantīkareyya (bj, pts) | vimariyādikatena → vimariyādīkatena (bj) | byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya → byantīkareyya anabhāvaṅgameyya (sya-all) | nissaṭo → nissaṭṭho (sya-all, pts) pāgabbhiyaṁ na sikkheyya.

Kathaṁ viggāhikaṁ na kathayeyyāti. Katamā viggāhikā kathā? Idhekacco evarūpiṁ kathaṁ kattā hoti— “na tvaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānāsi …pe… nibbeṭhehi vā sace pahosī”ti.
nibbeṭhehi → nibbedhehi (sya-all, pts) Vuttañhetaṁ bhagavatā— “viggāhikāya kho, moggallāna, kathāya sati kathābāhullaṁ pāṭikaṅkhaṁ, kathābāhulle sati uddhaccaṁ, uddhatassa asaṁvaro, asaṁvutassa ārā cittaṁ samādhimhā”ti.
samādhimhā”ti → sattakaṅguttara > avyākatavagga (bj note) Kathaṁ viggāhikaṁ na kathayeyyāti.
kathayeyyāti viggāhikaṁ kathaṁ → kathayeyyā ti viggāhikakathaṁ (pts) Viggāhikaṁ kathaṁ na katheyya na bhaṇeyya na dīpeyya na vohareyya, viggāhikaṁ kathaṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya, viggāhikakathāya ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti—
byantiṁ kareyya → byantīkareyya (bj, pts) | vimariyādikatena → vimariyādīkatena (bj) | viggāhikaṁ kathaṁ → viggāhikakathaṁ (sya-all, pts) | dīpeyya → dīpayeyya (sya-all, pts) | byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya → byantīkareyya anabhāvaṅgameyya (sya-all) | nissaṭo → nissaṭṭho (sya-all, pts) | dīpayeyya → Bp dīpeyya. (pts note) kathaṁ viggāhikaṁ na kathayeyya.

Tenāha bhagavā—

“Na ca katthiko siyā bhikkhu, na ca vācaṁ payuttaṁ bhāseyya;
katthiko → katthitā (sya-all, pts) | katthitā → Si vikatthitā; Bp kattitā (?); S kathikā. (pts note) Pāgabbhiyaṁ na sikkheyya, kathaṁ viggāhikaṁ na kathayeyyā”ti.

Mosavajje na niyyetha, Sampajāno saṭhāni na kayirā; Atha jīvitena paññāya, Sīlabbatena nāññamatimaññe.

Mosavajje na niyyethāti. Mosavajjaṁ vuccati musāvādo. Idhekacco sabhaggato vā parisaggato vā …pe…
sabhaggato → sabhāgato (bj); sabhāgaggato (mr) | parisaggato → parisagato (bj, mr) | sabhaggato → sabhāgaggato (cck: sī. ka.) | parisaggato → parisagato (cck: sī. ka.) āmisakiñcikkhahetu vā sampajānamusā bhāsitā hoti—
bhāsitā hoti → bhāsati (bj) | bhāsati → majjhimanikāya > sāleyyasutta; tikaṅguttara > puggalavagga (bj note) idaṁ vuccati mosavajjaṁ. Api ca tīhākārehi musāvādo hoti— pubbevassa hoti “musā bhaṇissan”ti, bhaṇantassa hoti “musā bhaṇāmī”ti, bhaṇitassa hoti “musā mayā bhaṇitan”ti, imehi tīhākārehi musāvādo hoti.
pubbevassa → pubbeva tassa (sya-all, pts) Api ca catūhākārehi … pañcahākārehi … chahākārehi … sattahākārehi … aṭṭhahākārehi … musāvādo hoti— pubbevassa hoti “musā bhaṇissan”ti, bhaṇantassa hoti “musā bhaṇāmī”ti, bhaṇitassa hoti “musā mayā bhaṇitan”ti vinidhāya diṭṭhiṁ vinidhāya khantiṁ vinidhāya ruciṁ vinidhāya saññaṁ vinidhāya bhāvaṁ—
pubbevassa → pubbeva tassa (sya-all, pts) | bhaṇāmīti → bhaṇamī ti (pts) | tassa → -3 Bp evāssa. (pts note) imehi aṭṭhahākārehi musāvādo hoti. Mosavajje na niyyethāti. Mosavajje na yāyeyya na niyyāyeyya na vaheyya na saṁhareyya, mosavajjaṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya, mosavajjā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti—
na vaheyya → na vuyheyya (bj, mr) | byantiṁ kareyya → byantīkareyya (bj, pts) | vimariyādikatena → vimariyādīkatena (bj) | byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya → byantīkareyya anabhāvaṅgameyya (sya-all) | nissaṭo → nissaṭṭho (sya-all, pts) | vaheyya → na vuyheyya (sī. ka.), natthi syā. potthake (cck note) | mosavajje → Bp S ad. na nissāyeyya. (pts note) | niyyeyya → -2 S om. (pts note) mosavajje na niyyetha.

Sampajāno saṭhāni na kayirāti. Katamaṁ sāṭheyyaṁ? Idhekacco saṭho hoti parisaṭho, yaṁ tattha saṭhaṁ saṭhatā sāṭheyyaṁ kakkaratā kakkariyaṁ parikkhattatā pārikkhattiyaṁ—
kakkaratā kakkariyaṁ → kakkharatā kakkhariyaṁ (bj) | pārikkhattiyaṁ → parikkhattiyaṁ (sya-all); parikattiyaṁ (pts) | kakkaratā → kakkaritā (pts) | kakkaritā → Bp S -ratā. (pts note) idaṁ vuccati sāṭheyyaṁ.
sāṭheyyaṁ → khuddakavatthuvibhaṅga (bj note) Sampajāno saṭhāni na kayirāti. Sampajāno hutvā sāṭheyyaṁ na kareyya na janeyya na sañjaneyya na nibbatteyya nābhinibbatteyya, sāṭheyyaṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya, sāṭheyyā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti—
byantiṁ kareyya → byantīkareyya (bj, pts) | vimariyādikatena → vimariyādīkatena (bj) | na → (sya-all) | byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya → byantīkareyya anabhāvaṅgameyya (sya-all) | nissaṭo → nissaṭṭho (sya-all, pts) sampajāno saṭhāni na kayirā.

Atha jīvitena paññāya, sīlabbatena nāññamatimaññeti. Athāti padasandhi …pe… padānupubbatāpetaṁ—
padānupubbatāpetaṁ → padānupubbatā etaṁ (bj); padānupubbatāmetaṁ (sya-all) athāti.
ti → -4 Bp S om. (pts note) Idhekacco lūkhajīvitaṁ jīvanto paraṁ paṇītajīvitaṁ jīvantaṁ atimaññati—
lūkhajīvitaṁ → lūkhajīvikaṁ (bj, sya-all) | paṇītajīvitaṁ → paṇītajīvikaṁ (bj, sya-all, pts) “kiṁ panāyaṁ bahulājīvo sabbaṁ sambhakkheti, seyyathidaṁ—
sambhakkheti seyyathidaṁ → sambhakkhati seyyathīdaṁ (sya-all, pts) | bahullājīvo → Bp S bahulā-. (pts note) mūlabījaṁ khandhabījaṁ phaḷubījaṁ aggabījaṁ bījabījameva pañcamaṁ asanivicakkadantakūṭasamaṇappadhānenā”ti.
asanivicakkadantakūṭasamaṇappadhānenā”ti → asanivicakkaṁ dantakuṭaṁ samaṇappavādenāti (bj); asanīva cakkaṁ dantakūṭaṁ samaṇappadhānoti (si); asavicakkadantakuṭasamānappadhānātiṇṇoti (sya-all); asavicakkadantakuṭasamāṇappadhanātiṇṇoti (pts-vp-pli1) | phaḷubījaṁ → eḷubijaṁ (bj); phalubījaṁ (sya-all, pts) | asanivicakkadantakūṭasamaṇappadhānenāti → asanivicakkaṁ dantakūṭaṁ samaṇappavādenāti (bj); asavicakkadantakuṭasamānappadhānātiṇṇoti (sya-all); asavicakkadantakuṭasamāṇappadhanātiṇṇo ti (pts) | eḷubijaṁ → elubījaṁ (bj: sīmu11) | asanivicakkaṁ → asaniva cakkaṁ (bj: sīmu11) | samaṇappavādenāti → samaṇappadhānoti (bj: sīmu11); asanivicakkadantakuṭasamaṇappadhānenāti (bj: machasaṁ); asanivicakkadantakuṭasamaṇappadhānātiṇṇeti (bj: PTS) | asanivicakkadantakūṭasamaṇappadhānenā’’ti → asanīva cakkaṁ dantakūṭaṁ samaṇappadhānenāti (cck: sī.) | phalubījaṁ → Si phala-. Cf. the list in D. i. 5. (pts note) | asavicakkadantakuṭasamāṇappadhanātiṇṇo → Bp asanīvicakkadantakuṭaṁ samāṇappadhānenā; S -dhānenā. (pts note) So tāya lūkhajīvitāya paraṁ paṇītajīvitaṁ jīvantaṁ atimaññati.
lūkhajīvitāya → lūkhajīvikāya (bj, sya-all, pts) | paṇītajīvitaṁ → paṇītajīvikaṁ (bj, sya-all, pts) | lūkhajīvikāya → Bp S -tāya. (pts note)

Idhekacco paṇītajīvitaṁ jīvanto paraṁ lūkhajīvitaṁ jīvantaṁ atimaññati—
paṇītajīvitaṁ → paṇītajīvikaṁ (bj, sya-all) | lūkhajīvitaṁ → lūkhajīvikaṁ (bj, sya-all, pts) | idhekacco paṇītajīvitaṁ → idh ekacco paṇītajīvikaṁ (pts) | lūkhajīvikaṁ → Bp S -taṁ. (pts note) “kiṁ panāyaṁ appapuñño appesakkho na lābhī cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānan”ti. So tāya paṇītajīvitāya paraṁ lūkhajīvitaṁ jīvantaṁ atimaññati.
paṇītajīvitāya → paṇītajīvikāya (bj, sya-all, pts) | lūkhajīvitaṁ → lūkhajīvikaṁ (bj, sya-all, pts) | paṇītajīvikāya → Bp -tāya and below. (pts note) | lūkhajīvikaṁ → Bp -taṁ. (pts note) Idhekacco paññāsampanno hoti. So puṭṭho pañhaṁ visajjeti. Tassa evaṁ hoti— “ahamasmi paññāsampanno, ime panaññe na paññāsampannā”ti.
paññāsampannāti → paññasampannāti (bj) So tāya paññāsampadāya paraṁ atimaññati. Idhekacco sīlasampanno hoti, pātimokkhasaṁvarasaṁvuto viharati ācāragocarasampanno, aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhati sikkhāpadesu.
sikkhati → (bj) | pātimokkhasaṁvarasaṁvuto → pāṭimokkhasaṁvarasaṁvuto (sya-all) | bhayadassāvī → bhiyadassāvī (sya-all) | viharati → S hoti. (pts note) Tassa evaṁ hoti— “ahamasmi sīlasampanno, ime panaññe bhikkhū dussīlā pāpadhammā”ti. So tāya sīlasampadāya paraṁ atimaññati. Idhekacco vatasampanno hoti āraññiko vā piṇḍapātiko vā paṁsukūliko vā tecīvariko vā sapadānacāriko vā khalupacchābhattiko vā nesajjiko vā yathāsanthatiko vā.
vatasampanno hoti → vattasampanno (sya-all) | idhekacco vatasampanno hoti → idh ekacco vattasampanno (pts) | vā sapadānacāriko → (pts) | vā → Bp S ad. sapadānacāriko vā. (pts note) Tassa evaṁ hoti— “ahamasmi vatasampanno, ime panaññe na vatasampannā”ti. So tāya vatasampadāya paraṁ atimaññati.
atimaññati → atimaññatī ti (pts) | ti → -6 Bp S atimaññati. (pts note) Atha jīvitena paññāya, sīlabbatena nāññamatimaññeti. Lūkhajīvitāya vā paṇītajīvitāya vā paññāsampadāya vā sīlasampadāya vā vatasampadāya vā paraṁ nātimaññeyya, nāvajāneyya, na tena mānaṁ janeyya, na tena thaddho assa, patthaddho paggahitasiroti—
lūkhajīvitāya → lūkhajīvikāya (bj, sya-all) | paṇītajīvitāya → paṇītajīvikāya (bj, sya-all, pts) | vattasampadāya → Bp S vata-. (pts note) atha jīvitena paññāya sīlabbatena nāññamatimaññe.

Tenāha bhagavā—

“Mosavajje na niyyetha, sampajāno saṭhāni na kayirā; Atha jīvitena paññāya, sīlabbatena nāññamatimaññe”ti.

Sutvā rusito bahuṁ vācaṁ, Samaṇānaṁ vā puthujanānaṁ;
rusito → dūsito (bj, cck, sya1ed, pts-vp-pli1) | rusito → dūsito (sya-all) | dūsito → rusito (bj: suni) | rusito → dūsito (cck: sī. syā.) | dūsito → rusito (sya-all: yu.) | dūsito → PTS rusito. (pts note) | vācaṁ → -8 Bp S bahuvācaṁ, and below. (pts note) puthujanānaṁ → puthuvacanānaṁ (bj, sya-all, pts-vp-pli1) | puthujanānaṁ → puthuvacanānaṁ (cck: sī. syā.) | puthuvacanānaṁ → puthjjānaṁ (sya-all: sī.) | puthuvacanānaṁ → S puthujjanānaṁ, and below; Si vḷ. puthujjānaṁ. (pts note) Pharusena ne na paṭivajjā, Na hi santo paṭiseniṁ karonti.
paṭivajjā → pativajjā (pts) | ne → Bp S om., and below. (pts note) paṭiseniṁ karonti → paṭisenikaroti (sya-all, pts-vp-pli1) | paṭiseniṁ karonti → paṭisenikaronti (pts) | paṭiseniṁ → paṭiseni (bj: suni) | karonti → paṭiseni karoti (cck: syā.) | paṭisenikaronti → Si -karoti, and below. (pts note)

Sutvā rusito bahuṁ vācaṁ, samaṇānaṁ puthujanānanti.
rusito → dūsito (bj, sya-all, pts) | puthujanānanti rusitoti → vā puthuvacanānanti dūsito ti (bj, sya-all) Rusitoti dūsito khuṁsito ghaṭṭito vambhito garahito upavadito. Samaṇānanti ye keci ito bahiddhā paribbajūpagatā paribbajasamāpannā.
samaṇānanti → samaṇāti (bj) | paribbajūpagatā paribbajasamāpannā puthujanānanti → paribbājūpagatā paribbājasamāpannā puthuvacanānanti (bj); paribbājupagatā paribbājasamāpannā puthuvacanānanti (sya-all, pts) Puthujanānanti khattiyā ca brāhmaṇā ca vessā ca suddā ca gahaṭṭhā ca pabbajitā ca devā ca manussā ca, te bahukāhi vācāhi aniṭṭhāhi akantāhi amanāpāhi akkoseyyuṁ paribhāseyyuṁ roseyyuṁ viroseyyuṁ hiṁseyyuṁ vihiṁseyyuṁ heṭheyyuṁ viheṭheyyuṁ ghāteyyuṁ upaghāteyyuṁ upaghātaṁ kareyyuṁ tesaṁ bahuṁ vācaṁ aniṭṭhaṁ akantaṁ amanāpaṁ sutvā suṇitvā uggahitvā upadhārayitvā upalakkhayitvāti—
bahuṁ vācaṁ → bahuvācaṁ (bj) | hiṁseyyuṁ vihiṁseyyuṁ → (sya-all, pts) | upalakkhayitvāti → upalakkhitvāti (sya-all, pts) | devā → S devatā. (pts note) | akkoseyyuṁ → S -aṁ and so on. (pts note) | viroseyyuṁ → Bp S ad. hiṁseyyuṁ vihiṁseyyuṁ (S -aṁ). (pts note) | upalakkhitvā → Bp S -khayitvā. (pts note) sutvā rusito bahuṁ vācaṁ, samaṇānaṁ vā puthujanānaṁ.
rusito → dūsito (bj, sya-all, pts) | puthujanānaṁ → puthuvacanānaṁ (bj, sya-all, pts) | dūsito → rusito (bj: suni)

Pharusena ne na paṭivajjāti.
paṭivajjāti pharusenāti → pativajjā ti pharusenā ti (pts) Pharusenāti pharusena kakkhaḷena na paṭivajjā nappaṭibhaṇeyya, akkosantaṁ na paccakkoseyya, rosantaṁ nappaṭiroseyya, bhaṇḍanaṁ nappaṭibhaṇḍeyya na kalahaṁ kareyya na bhaṇḍanaṁ kareyya na viggahaṁ kareyya na vivādaṁ kareyya na medhagaṁ kareyya, kalahabhaṇḍanaviggahavivādamedhagaṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya, kalahabhaṇḍanaviggahavivādamedhagā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti—
kakkhaḷena → kakkhalena (bj) | bhaṇḍanaṁ nappaṭibhaṇḍeyya → bhaṇḍantaṁ na paṭibhaṇḍeyya (bj) | byantiṁ kareyya → byantīkareyya (bj) | vimariyādikatena → vimariyādīkatena (bj) | pharusena → (sya-all) | paṭivajjā nappaṭibhaṇeyya → paṭivajjāti na paṭibhaṇeyya (sya-all); pativajjā ti na patibhaṇeyya (pts) | byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya → byantīkareyya anabhāvaṅgameyya (sya-all, pts) | nissaṭo → nissaṭṭho (sya-all, pts) | nappaṭiroseyya → na patiroseyya (pts) | nappaṭibhaṇḍeyya → na patibhaṇḍeyya (pts) | pharusena → Si om. (pts note) | patiroseyya → -6 Bp S na-ppaṭi-. (pts note) pharusena ne na paṭivajjā.
paṭivajjā → pativajjā (pts)

Na hi santo paṭiseniṁ karontīti.
paṭiseniṁ karontīti → paṭisenikarotīti (sya-all) | paṭiseniṁ karontīti santoti → paṭisenikarontī ti santo ti (pts) Santoti rāgassa santattā santo, dosassa … mohassa … kodhassa … upanāhassa …pe… sabbākusalābhisaṅkhārānaṁ santattā samitattā vūpasamitattā vijjhātattā nibbutattā vigatattā paṭipassaddhattā santo upasanto vūpasanto nibbuto paṭipassaddhoti—
paṭipassaddhattā → paṭippassaddho (bj) santo. Na hi santo paṭiseniṁ karontīti.
paṭiseniṁ karontīti → paṭisenikarotīti (sya-all); paṭisenikarontī ti (pts) Santo paṭiseniṁ paṭimallaṁ paṭikaṇṭakaṁ paṭipakkhaṁ na karonti na janenti na sañjanenti na nibbattenti nābhinibbattentīti—
paṭikaṇṭakaṁ → paṭibhandhanaṁ (bj); paṭikaṇṭaṁ (pts-vp-pli1) | paṭikaṇṭakaṁ → paṭibhaṇḍanaṁ (bj); paṭikaṇṭaṁ na karonti (pts) | karonti → karoti (sya-all) | janenti → janeti (sya-all) | sañjanenti → sañjaneti (sya-all) | nibbattenti nābhinibbattentīti → nibbatteti nābhinibbattetīti (sya-all) | paṭikaṇṭakaṁ → paṭibandhanaṁ (cck: sī.) | karonti → -7 Bp S om.; Si na karoti. (pts note) | karonti → Si karoti. (pts note) na hi santo paṭiseniṁ karonti.
paṭiseniṁ karonti → paṭisenikaroti (sya-all) | paṭiseniṁ karonti tenāha → paṭisenikaronti ten āha (pts) | paṭisenikaronti → Si (Bp?) -eti (-etī). (pts note)

Tenāha bhagavā—

“Sutvā rusito bahuṁ vācaṁ, samaṇānaṁ vā puthujanānaṁ;
rusito → dūsito (bj, pts) | vācaṁ → bahuvācaṁ (bj: sīmu11) vā puthujanānaṁ → puthuvacanānaṁ (bj) | puthujanānaṁ → puthuvacanānaṁ (sya-all, pts) Pharusena ne na paṭivajjā, na hi santo paṭiseniṁ karontī”ti.
paṭivajjā → pativajjā (pts) paṭiseniṁ karontīti → paṭisenikarotīti (sya-all)

Etañca dhammamaññāya, Vicinaṁ bhikkhu sadā sato sikkhe; Santīti nibbutiṁ ñatvā, Sāsane gotamassa nappamajjeyya.
na-ppamajjeyya → Bp na pamajjheyya. (pts note)

Etañca dhammamaññāyāti. Etanti ācikkhitaṁ desitaṁ paññapitaṁ paṭṭhapitaṁ vivaṭaṁ vibhattaṁ uttānīkataṁ pakāsitaṁ dhammaṁ aññāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvāti.
paññapitaṁ → paññāpitaṁ (bj, sya-all, pts) | dhammaṁ aññāya → dhammamaññāyāti (bj, sya-all) Evampi etañca dhammamaññāya. Atha vā samañca visamañca pathañca vipathañca sāvajjañca anavajjañca hīnañca paṇītañca kaṇhañca sukkañca viññūgarahitañca viññūpasatthañca dhammaṁ aññāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvāti.
viññūgarahitañca viññūpasatthañca → viññugarahitañca viññuppasatthañca (bj) | tīrayitvā → tirayitvā (sya-all) Evampi etañca dhammamaññāya.
etañca → vatañca (bj) Atha vā sammāpaṭipadaṁ anulomapaṭipadaṁ apaccanīkapaṭipadaṁ aviruddhapaṭipadaṁ anvatthapaṭipadaṁ dhammānudhammapaṭipadaṁ sīlesu paripūrakāritaṁ indriyesu guttadvārataṁ bhojane mattaññutaṁ jāgariyānuyogaṁ satisampajaññaṁ, cattāro satipaṭṭhāne cattāro sammappadhāne cattāro iddhipāde pañcindriyāni pañca balāni satta bojjhaṅge ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ, nibbānañca nibbānagāminiñca paṭipadaṁ dhammaṁ aññāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvāti.
aviruddhapaṭipadaṁ → (bj, sya-all) | paripūrakāritaṁ → paripūrikāritaṁ (sya-all, pts) | tīrayitvā → tirayitvā (sya-all) | aviruddhapaṭipadaṁ anvatthapaṭipadaṁ → (pts) | apaccanīkapaṭipadaṁ → Bp S ad. anvattapaṭipadaṁ (S anatta-). (pts note) Evampi tañca dhammamaññāya.
tañca → etañca (bj, sya-all)

Vicinaṁ bhikkhu sadā sato sikkheti. Vicinanti vicinanto pavicinanto tulayanto tīrayanto vibhāvayanto vibhūtaṁ karonto.
tīrayanto → tirayanto (sya-all) “Sabbe saṅkhārā aniccā”ti …pe… “yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti vicinanto pavicinanto tulayanto tīrayanto vibhāvayanto vibhūtaṁ karontoti—
tīrayanto → tirayanto (sya-all) vicinaṁ bhikkhu. Sadāti sadā sabbadā sabbakālaṁ …pe… pacchime vayokhandhe. Satoti catūhi kāraṇehi sato— kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṁ bhāvento sato …pe…
sato → (sya-all, pts) so vuccati sato. Sikkheti tisso sikkhāyo— adhisīlasikkhā, adhicittasikkhā, adhipaññāsikkhā …pe… ayaṁ adhipaññāsikkhā. Imā tisso sikkhāyo āvajjanto sikkheyya …pe…
sikkhā → Bp S -āyo. (pts note) sikkheyya ācareyya samācareyya samādāya vatteyyāti— vicinaṁ bhikkhu sadā sato sikkhe.

Santīti nibbutiṁ ñatvāti.
nibbutiṁ → nibbutaṁ (bj) Rāgassa nibbutiṁ santīti ñatvā, dosassa … mohassa …pe… sabbākusalābhisaṅkhārānaṁ nibbutiṁ santīti ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvāti—
tīrayitvā → tirayitvā (sya-all) santīti nibbutiṁ ñatvā.

Sāsane gotamassa nappamajjeyyāti.
nappamajjeyyāti gotamassa sāsane → nappamajjeyyā ti gotamasāsane (pts) Gotamassa sāsane buddhasāsane jinasāsane tathāgatasāsane devasāsane arahantasāsane.
devasāsane → devadevasāsane (bj) | gotamassa sāsane → gotamasāsane (sya-all) | devadevasāsane → devasāsane (bj: sīmu11, PTS, machasaṁ) Nappamajjeyyāti sakkaccakārī assa sātaccakārī aṭṭhitakārī anolīnavuttiko anikkhittacchando anikkhittadhuro kusalesu dhammesu.
anikkhittadhuro → anikkhittadhuro appamatto (sya-all, pts) | appamatto → Bp S om. (pts note) “Kadāhaṁ aparipūraṁ vā sīlakkhandhaṁ paripūreyyaṁ …pe…
paripūreyyaṁ → paripureyyaṁ (pts) aparipūraṁ vā samādhikkhandhaṁ … paññākkhandhaṁ … vimuttikkhandhaṁ … vimuttiñāṇadassanakkhandhaṁ?
vimuttiñāṇadassanakkhandhaṁ → vimuttiñāṇadassanakkhandaṁ (pts) Kadāhaṁ apariññātaṁ vā dukkhaṁ parijāneyyaṁ, appahīne vā kilese pajaheyyaṁ, abhāvitaṁ vā maggaṁ bhāveyyaṁ, asacchikataṁ vā nirodhaṁ sacchikareyyan”ti?
vā → (bj) Yo tattha chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca thāmo ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca ātappaṁ padhānaṁ adhiṭṭhānaṁ anuyogo appamādo kusalesu dhammesūti—
sati ca sampajaññañca → satisampajaññañca (sya-all) | ussoḷhī → ussoḷhi (pts) | sampajaññañca → (pts) | dhammesūti → dhammesu ti (pts) | satisampajaññañ → Bp S sati ca sam-. (pts note) sāsane gotamassa nappamajjeyya.

Tenāha bhagavā—

“Etañca dhammamaññāya, vicinaṁ bhikkhu sadā sato sikkhe; Santīti nibbutiṁ ñatvā, sāsane gotamassa nappamajjeyyā”ti.

Abhibhū hi so anabhibhūto, Sakkhidhammamanītihamaddasi;
sakkhidhammamanītihamaddasi → sakkhidhammamanitīhamadassī (bj); sakkhidhammaṁ anītihamadassī (sya-all, pts) | adassī → Bp addasi and below. (pts note) Tasmā hi tassa bhagavato sāsane, Appamatto sadā namassamanusikkhe.
namassamanusikkhe iti → namassamanusikkheti (bj, sya-all, pts) (Iti bhagavā.)

Abhibhū hi so anabhibhūtoti. Abhibhūti rūpābhibhū saddābhibhū gandhābhibhū rasābhibhū phoṭṭhabbābhibhū dhammābhibhū, anabhibhūto kehici kilesehi, abhibhosi ne pāpake akusale dhamme saṅkilesike ponobhavike sadare dukkhavipāke āyatiṁ jātijarāmaraṇiyeti—
rūpābhibhū → abhibhūtarūpā (sya-all) | abhibhosi ne pāpake → abhibhosi ne hīne pāpake (bj); abhibhū hi ne hīne pāpake (si, mr); abhibhū hi pāpake (sya-all, pts-vp-pli1) | ne → ne hīne (bj) | abhibhosi ne → abhibhū hi (sya-all, pts) | jātijarāmaraṇiyeti → jātijarāmaraṇīyeti (sya-all) | abhibhosi → abhibhū hi (bj: sīmu11, machasaṁ, PTS); adhibhosi (bj: a.nid) | rūpābhibhū → abhibhūtarūpā (syā.) evamaññesu pañcapadesupi (cck note) | pāpake → abhibhū hi ne hīne pāpake (cck: sī. ka.); abhibhū hi pāpake (cck: syā.) | dhammābhibhū → -2 Si abhibhūtarūpā abhibhūtasaddhā abhibhūtagandhā abhibhūtarasā abhibhūtaphaṭṭhabbā abhibhūtadhammā abhibhū. (pts note) | abhibhū → Bp S abhibho. (pts note) | hi → Bp sinehine; S pane. (pts note) | ti → -5 S -nīyehi. (pts note) abhibhū hi so anabhibhūto.

Sakkhidhammamanītihamaddasīti.
sakkhidhammamanītihamaddasīti → sakkhidhammamanitīhamadassīti (bj) Sakkhidhammanti na itihitihaṁ na itikiriyāya na paramparāya na piṭakasampadāya na takkahetu na nayahetu na ākāraparivitakkena na diṭṭhinijjhānakkhantiyā sāmaṁ sayamabhiññātaṁ attapaccakkhadhammaṁ addasi addakkhi apassi paṭivijjhīti—
itihitihaṁ → itihītihaṁ (bj) | itikiriyāya → itikirāya (bj, sya-all) | paṭivijjhīti sakkhidhammamanītihamaddasi → paṭivijjhatīti sakidhammamanitihamadassī (bj) | attapaccakkhadhammaṁ → attapaccakkhaṁ dhammaṁ (sya-all) | sayamabhiññātaṁ attapaccakkhadhammaṁ → sayam abhiññātaṁ attapaccakkhaṁ dhammaṁ (pts) | na → S om. (pts note) | itikiriyāya → Si itikirāya. (pts note) sakkhidhammamanītihamaddasi.
sakkhidhammamanītihamaddasi → sakkhidhammaṁ anītihamadassī (sya-all)

Tasmā hi tassa bhagavato sāsaneti. Tasmāti tasmā taṅkāraṇā taṁhetu tappaccayā taṁnidānā.
taṁnidānā → tannidānaṁ (bj) | tappaccayā → taṁpaccayā (pts) | ti → -8 Si om. (pts note) Tassa bhagavato sāsaneti. Tassa bhagavato sāsane gotamasāsane buddhasāsane jinasāsane tathāgatasāsane devasāsane arahantasāsaneti—
devasāsane → devadevasāsane (bj) | gotamasāsane → S gotamassa s-. (pts note) tasmā tassa bhagavato sāsane.
tasmā → tasmā hi (bj, sya-all, pts) | hi → Bp S om. (pts note)