Atha jarāsuttaniddesaṁ vakkhati—
jarāsuttaniddeso → jarāsuttaṁ (bj: sīmu11)

Appaṁ vata jīvitaṁ idaṁ, Oraṁ vassasatāpi miyyati;
miyyati → mīyati (bj) | mīyati → mīyyati (bj: suni, a.nid) | miyyati → mīyati (cck: sī.) Yo cepi aticca jīvati, Atha kho so jarasāpi miyyati.
miyyati → mīyati (bj) | jarasā → S jaratā sāva; below p. 120 n. 10, p. 121 n. 6 jarāsāva. (pts note)

Appaṁ vata jīvitaṁ idanti. Jīvitanti āyu ṭhiti yapanā yāpanā iriyanā vattanā pālanā jīvitaṁ jīvitindriyaṁ.
iriyanā → irīyanā (bj) | ṭhiti → āyuṭṭhiti (bj: sīmu11) Api ca dvīhi kāraṇehi appakaṁ jīvitaṁ thokaṁ jīvitaṁ—
thokaṁ → thokakaṁ (bj) | thokaṁ → Bp thokakaṁ. (pts note) ṭhitiparittatāya vā appakaṁ jīvitaṁ, sarasaparittatāya vā appakaṁ jīvitaṁ.
ṭhitiparittatāya → Si -parittattāya, throughout (a contaminated form, parittattā = parīttatvā?). (pts note) Kathaṁ ṭhitiparittatāya vā appakaṁ jīvitaṁ?
vā → (sya-all) Atīte cittakkhaṇe jīvittha, na jīvati na jīvissati; anāgate cittakkhaṇe jīvissati, na jīvati na jīvittha; paccuppanne cittakkhaṇe jīvati, na jīvittha na jīvissati.

“Jīvitaṁ attabhāvo ca, sukhadukkhā ca kevalā; Ekacittasamāyuttā, lahuso vattate khaṇo.
vattate khaṇo cullāsītisahassāni → vattatikkhaṇo cūḷāsītisahassāni (sya-all) | vattate khaṇo → vattatikkhaṇo (pts) | vattati-kkhaṇo → Bp S vattati khaṇo. (pts note)

Cullāsītisahassāni, kappā tiṭṭhanti ye marū;
Cullāsītisahassāni → Si cuḷāsīti-. (pts note) kappā → kappaṁ (bj: visu) Na tveva tepi jīvanti, dvīhi cittehi saṁyutā.
saṁyutā → samohitā (si, mr); samāhitā (sya-all, pts-vp-pli1) | saṁyutā → samohitā (bj: sīmu11); samāhitā (bj: visu) | saṁyutā → samohitā (cck: sī. syā. ka.) | samāhitā → Bp S samohitā. (pts note)

Ye niruddhā marantassa, tiṭṭhamānassa vā idha; Sabbepi sadisā khandhā, gatā appaṭisandhikā.
sabbepi → sabbeva (sya-all, pts) | sabbepi → sabbeva (bj: sīmu11) appaṭisandhikā → appaṭisandhiyā (bj: visu) | appaṭisandhikā → Bp S apaṭisandhiyā. (pts note)

Anantarā ca ye bhaggā, ye ca bhaggā anāgatā;
bhaggā → bhaṅgā (sya-all, pts) bhaggā → bhaṅgā (sya-all, pts) | bhaṅgā → Bp S bhaggā. (pts note) Tadantare niruddhānaṁ, vesamaṁ natthi lakkhaṇe.
vesamaṁ → vesammaṁ (bj: a.nid) | vesammaṁ → Bp S vesamaṁ. (pts note)

Anibbattena na jāto, paccuppannena jīvati; Cittabhaggā mato loko, paññatti paramatthiyā.
cittabhaggā → cittabhaṅgā (bj) | cittabhaggā mato → cittabhaṅgamato (sya-all, pts) paññattiparamatthiyā → paramaṭṭhiyā (bj: visu); paramaṭṭhiti (bj: a.nid)

Yathā ninnā pavattanti, chandena pariṇāmitā;
pariṇāmitā → Bp pariṇāmikā. (pts note) Acchinnadhārā vattanti, saḷāyatanapaccayā.
acchinnadhārā → acchinnavārā (sya-all, pts) | acchinnavārā → Bp acchinnadhārā (better); S acchintanarā. (pts note)

Anidhānagatā bhaggā, puñjo natthi anāgate;
bhaggā → bhaṅgā (sya-all, pts) | Anidhānagatā → Bp S aniṭṭhāna-. (pts note) Nibbattā ye ca tiṭṭhanti, āragge sāsapūpamā.
nibbattā ye ca → nibbattāyeva (bj, sya-all) | ye ca → yeva (pts)

Nibbattānañca dhammānaṁ, bhaṅgo nesaṁ purakkhato;
purakkhato → purekkhato (sya-all, pts) Palokadhammā tiṭṭhanti, purāṇehi amissitā.
palokadhammā → S lokadhammāni. (pts note) purāṇehi → porāṇehi (sya-all, pts) | porāṇehi → Bp S purāṇehi. (pts note)

Adassanato āyanti, bhaṅgā gacchantyadassanaṁ;
adassanato → adassanāto (bj) gacchantyadassanaṁ → gacchanti adassanaṁ (bj); gacchanti dassanaṁ (sya-all, pts-vp-pli1, csp1ed) | gacchantyadassanaṁ → gacchanti dassanaṁ (cck) | gacchantyadassanaṁ vijjuppādova → gacchanti dassanaṁ vijjuppādo va (pts) | adassanaṁ → gacchantyadassanaṁ (bj: visu) Vijjuppādova ākāse, uppajjanti vayanti cā”ti.
vayanti → Bp Si vyanti; S nivattati.; cf. p. 43, n. 5. (pts note)

Evaṁ ṭhitiparittatāya appakaṁ jīvitaṁ.

Kathaṁ sarasaparittatāya appakaṁ jīvitaṁ? Assāsūpanibaddhaṁ jīvitaṁ, passāsūpanibaddhaṁ jīvitaṁ, assāsapassāsūpanibaddhaṁ jīvitaṁ, mahābhūtūpanibaddhaṁ jīvitaṁ, kabaḷīkārāhārūpanibaddhaṁ jīvitaṁ, usmūpanibaddhaṁ jīvitaṁ, viññāṇūpanibaddhaṁ jīvitaṁ.
Assāsūpanibaddhaṁ → assāsupanibaddhaṁ (pts-vp-pli1); assāsūpanibandhaṁ (mr) | mahābhūtūpanibaddhaṁ → mahābhūtupanibaddhaṁ (bj) | kabaḷīkārāhārūpanibaddhaṁ → kabalīkārāhārūpanibaddhaṁ (bj) | assāsūpanibaddhaṁ → assāsupanibaddhaṁ (sya-all, pts) | passāsūpanibaddhaṁ → passāsupanibaddhaṁ (sya-all, pts) | assāsapassāsūpanibaddhaṁ → assāsappassāsupanibaddhaṁ (sya-all, pts) | mahābhūtūpanibaddhaṁ jīvitaṁ kabaḷīkārāhārūpanibaddhaṁ → mahābhūtupanibaddhaṁ (sya-all, pts) | viññāṇūpanibaddhaṁ → kavaḷiṅkārāhārupanibaddhaṁ jīvitaṁ viññāṇupanibaddhaṁ (sya-all); kavaḷiṁkārāhārupanibaddhaṁ (pts) | Assāsūpanibaddhaṁ → assāsūpanibandhaṁ (cck: ka.) | mahābhūtupanibaddhaṁ → Bp -ūpanibandhaṁ. (pts note) | jīvitaṁ → -11 Bp S om. (pts note) | kavaḷiṁkārāhārupanibaddhaṁ → Bp kabaḷikārā-; S kabaliṅkārāhārupanibandhanaṁ. (pts note) Mūlampi imesaṁ dubbalaṁ, pubbahetūpi imesaṁ dubbalā, ye paccayā tepi dubbalā, yepi pabhāvikā tepi dubbalā, sahabhūpi imesaṁ dubbalā, sampayogāpi imesaṁ dubbalā, sahajāpi imesaṁ dubbalā, yāpi payojikā sāpi dubbalā.
pubbahetūpi → pubbahetupi (bj) | ye → yepi (bj, sya-all, pts) | yepi pabhāvikā tepi → yāpi pabhavikā sāpi (bj) | pabhāvikā → pabhavikā (sya-all) | mūlampi → viññāṇupanibaddhaṁ jīvitaṁ mūlam pi (pts) | sāpi → yepi pabhāvikā tepi (bj: sīmu11) | sahabhūpi → sahabhūmi pi (bj: sīmu11) | pi → Bp ca; S ci. (pts note) | sahabhū → Bp S sahabhūmi. (pts note) | sampayogā → Bp sampayogo . . . dubbalo; S om. sampayogā . . . n'; atthi. (pts note) Aññamaññaṁ ime niccadubbalā, aññamaññaṁ anavaṭṭhitā ime.
anavaṭṭhitā → anavatthitā (sya-all); anvatthitā (pts) | ime → -16 Bp ime niccadabbalā. (pts note) | anvatthitā → Bp anavattitā. (pts note) Aññamaññaṁ paripātayanti ime, aññamaññassa hi natthi tāyitā, na cāpi ṭhapenti aññamaññaṁ ime.
aññamaññaṁ ime → aññamaññime (sya-all) | tāyitā → S nāsiyā. (pts note) Yopi nibbattako so na vijjati.

“Na ca kenaci koci hāyati, gandhabbā ca ime hi sabbaso;
gandhabbā ca → bhaṅgabyā (bj) | gandhabbā → bhaṅgabyā (sya-all, pts) | bhaṅgabyā → gandhabbā (bj: sīmu11) | bhaṅgabyā → Bp gantabbā; S gantabyā. (pts note) Purimehi pabhāvikā ime, yepi pabhāvikā te pure matā;
pabhāvikā → pabhāvitā (bj, sya-all, pts) pabhāvikā → pabhavakā (bj); pabhāvitā (sya-all) | yepi pabhāvikā → ye pi pabhāvitā (pts) | pabhavakā → pabhāvitā (bj: sīmu11) | pabhāvitā → Bp pabhāvikā. (pts note) Purimāpi ca pacchimāpi ca, aññamaññaṁ na kadāci maddasaṁsū”ti.
kadāci maddasaṁsūti → kadācimāddasunti (bj) | maddasaṁsūti → addasun ti (pts) | addasun → Bp addasaṁsū; S addasū. (pts note)

Evaṁ sarasaparittatāya appakaṁ jīvitaṁ.

Api ca cātumahārājikānaṁ devānaṁ jīvitaṁ upādāya manussānaṁ appakaṁ jīvitaṁ parittaṁ jīvitaṁ thokaṁ jīvitaṁ khaṇikaṁ jīvitaṁ lahukaṁ jīvitaṁ ittaraṁ jīvitaṁ anaddhanīyaṁ jīvitaṁ naciraṭṭhitikaṁ jīvitaṁ.
cātumahārājikānaṁ → cātummahārājikānaṁ (bj, sya-all, pts-vp-pli1) | parittaṁ → parittakaṁ (sya-all, pts) | cātumahārājikānaṁ → cātummahārājikānaṁ (cck: sī. syā.) | parittakaṁ → Bp S parittaṁ, here and below. (pts note) | thokaṁ → Bp thokakaṁ, throughout; S. thokkaṁ. (pts note) | ittaraṁ → S ittharaṁ here and below. (pts note) Tāvatiṁsānaṁ devānaṁ …pe…
devānaṁ → Bp S ad. pe. (pts note) yāmānaṁ devānaṁ … tusitānaṁ devānaṁ … nimmānaratīnaṁ devānaṁ …
nimmānaratīnaṁ → nimmāṇaratīnaṁ (bj) paranimmitavasavattīnaṁ devānaṁ … brahmakāyikānaṁ devānaṁ jīvitaṁ upādāya manussānaṁ appakaṁ jīvitaṁ parittaṁ jīvitaṁ thokaṁ jīvitaṁ khaṇikaṁ jīvitaṁ lahukaṁ jīvitaṁ ittaraṁ jīvitaṁ anaddhanīyaṁ jīvitaṁ naciraṭṭhitikaṁ jīvitaṁ.
parittaṁ → parittakaṁ (sya-all, pts) Vuttañhetaṁ bhagavatā—
vuttañhetaṁ → vuttampi cetaṁ (bj) “appamidaṁ, bhikkhave, manussānaṁ āyu, gamaniyo samparāyo, mantāya boddhabbaṁ, kattabbaṁ kusalaṁ, caritabbaṁ brahmacariyaṁ, natthi jātassa amaraṇaṁ.
boddhabbaṁ → phoṭṭhabbaṁ (sya-all, pts) Yo, bhikkhave, ciraṁ jīvati, so vassasataṁ appaṁ vā bhiyyo.
bhiyyo → bhiyyo vā (bj) | vā → mārasaṁyutta > paṭhamavagga (bj note)

Appamāyu manussānaṁ, hīḷeyya naṁ suporiso;
hīḷeyya → hiḷeyya (sya-all) | hīḷeyya → Codd. hiḷ-. (pts note) Careyyādittasīsova, natthi maccussanāgamo.

Accayanti ahorattā, jīvitaṁ uparujjhati; Āyu khiyyati maccānaṁ, kunnadīnaṁva odakan”ti.
khiyyati → khīyati (bj, sya-all) | āyu khiyyati → āyuṁ khīyati (pts) | āyuṁ → Bp S āyu (cp. Thag. 145). (pts note) | khīyati → Bp khiyyati. (pts note) odakanti → ūdakanti (sya-all) | kunnadīnaṁva odakanti → kunnadīnaṁ va ūdakan ti (pts) | odakaṁ”nti → mārasaṁyutta > paṭhamavagga (bj note) | ūdakan → Bp S odakaṁ. (pts note)

Appaṁ vata jīvitaṁ idaṁ.

Oraṁ vassasatāpi miyyatīti.
miyyatīti → mīyatīti (bj) | mīyatīti → mīyyatīti (bj: sīmu11) Kalalakālepi cavati marati antaradhāyati vippalujjati, abbudakālepi cavati marati antaradhāyati vippalujjati,
abbudakālepi → ambudakālepi (sya-all) | Abbudakāle → Si ambuda-. (pts note) pesikālepi cavati marati antaradhāyati vippalujjati, ghanakālepi cavati marati antaradhāyati vippalujjati,
ghanakālepi → ghaṇakāle pi (pts) pasākhakālepi cavati marati antaradhāyati vippalujjati,
pasākhakālepi → pañcasākhakālepi (sya-all) | pasākhakālepi → pañcasākhakālepi (bj: syā) | Pasākhakāle → Si pañcasākha-. (pts note) | vippalujjati → -3 S om. (pts note) jātamattopi cavati marati antaradhāyati vippalujjati,
jātamattopi → jātimattopi (sya-all, pts) | Jātimatto → Bp S jātamatto. (pts note) sūtigharepi cavati marati antaradhāyati vippalujjati,
sūtigharepi → pasūtigharepi (sya-all, pts-vp-pli1); sūtikagharepi (mr) | sūtigharepi → pasūtighare pi (pts) | sūtigharepi → pasūtighare (cck: syā.); sūtikaghare (cck: ka.) | Pasūtighare → Bp sutiyaghare; S sutiyamatte. (pts note) addhamāsikopi cavati marati antaradhāyati vippalujjati,
addhamāsikopi → aḍḍhamāsikopi (sya-all, pts) māsikopi cavati marati antaradhāyati vippalujjati, dvemāsikopi …
dvemāsikopi temāsikopi → dvimāsikopi timāsikopi (sya-all) | Dvimāsiko → S has dvemāsiko, temāsito, catumāsato, pañca- . . . sattamāsikato, aṭṭha-, nava-, dasa-. (pts note) | timāsiko → Bp temāsiko. (pts note) temāsikopi … catumāsikopi … pañcamāsikopi cavati marati antaradhāyati vippalujjati, chamāsikopi … sattamāsikopi … aṭṭhamāsikopi … navamāsikopi … dasamāsikopi … saṁvaccharikopi cavati marati antaradhāyati vippalujjati, dvevassikopi …
dvevassikopi → dvivassikopi (sya-all) tivassikopi … catuvassikopi … pañcavassikopi … chavassikopi … sattavassikopi … aṭṭhavassikopi … navavassikopi … dasavassikopi … vīsativassikopi … tiṁsavassikopi …
cattāḷīsavassiko → Bp S cattārisa-, here and l. 4 form below. (pts note) cattārīsavassikopi …
cattārīsavassikopi → cattāḷīsavassikopi (sya-all) paññāsavassikopi … saṭṭhivassikopi … sattativassikopi … asītivassikopi … navutivassikopi cavati marati antaradhāyati vippalujjatīti— oraṁ vassasatāpi miyyati.
miyyati → mīyati (bj) | mīyati → miyyati (bj: sīmu11)

Yo cepi aticca jīvatīti. Yo vassasataṁ atikkamitvā jīvati so ekaṁ vā vassaṁ jīvati,
vassaṁ → vassasataṁ (bj: sīmu11) dve vā vassāni jīvati, tīṇi vā vassāni jīvati, cattāri vā vassāni jīvati, pañca vā vassāni jīvati …pe…
jīvati → Bp S ad. pe. (pts note) dasa vā vassāni jīvati, vīsati vā vassāni jīvati,
vīsati → vīsatiṁ (bj) tiṁsaṁ vā vassāni jīvati, cattārīsaṁ vā vassāni jīvatīti—
cattārīsaṁ → cattāḷīsaṁ (sya-all, pts) yo cepi aticca jīvati. Atha kho so jarasāpi miyyatīti.
miyyatīti → mīyatīti (bj) | jarasā → S jarāsāva. (pts note) Yadā jiṇṇo hoti vuddho mahallako addhagato vayoanuppatto khaṇḍadanto palitakeso vilūnaṁ khalitasiro valinaṁ tilakāhatagatto vaṅko bhoggo daṇḍaparāyano, so jarāyapi cavati marati antaradhāyati vippalujjati, natthi maraṇamhā mokkho.
khalitasiro → khalitaṁsiro (bj); khālitasiro (pts-vp-pli1) | khalitasiro valinaṁ → khalitaṁsiro valitaṁ (bj); khālitasiro vallīnaṁ (pts) | daṇḍaparāyano → daṇḍaparāyaṇo (bj) | vuddho → vuḍḍho (sya-all, pts) | vayoanuppatto khaṇḍadanto → vayo anuppatto khaṇḍdanto (sya-all) | valinaṁ → vallīnaṁ (sya-all) | bhoggo → bhaggo (sya-all, pts) | palitakeso → phalitakeso (bj: a.nid) | khalitasiro → khalitaṁ siro (cck: sī.) | vuḍḍho → Bp vuddho. (pts note) | khālitasiro → Si and apparently Bp vilūnaṁ kho; S viluna kho. (pts note)

“Phalānamiva pakkānaṁ, pāto patanato bhayaṁ;
patanato → papatato (bj) | patanato → papanato (bj) | patanato → papatato (cck: sī.) Evaṁ jātāna maccānaṁ, niccaṁ maraṇato bhayaṁ.
jātāna → jātānaṁ (pts) | jātānaṁ → Bp S jātāna. (pts note)

Yathāpi kumbhakārassa, kataṁ mattikabhājanaṁ;
kataṁ mattikabhājanaṁ sabbaṁ bhedanapariyantaṁ → katā mattikabhājanā sabbe bhedanapariyantā (cck, pts); katā mattikabhājanā sabbe bhedapariyantā (sya-all) | mattikabhājanaṁ → katā mattikabhājanā (bj: machasaṁ, syā) Sabbaṁ bhedanapariyantaṁ, evaṁ maccāna jīvitaṁ.
bhedanapariyantaṁ → sabbe bhedanapariyantā (bj: machasaṁ, syā) | bhedanapariyantā → Si S bhedaparo. (pts note)

Daharā ca mahantā ca, ye bālā ye ca paṇḍitā; Sabbe maccuvasaṁ yanti, sabbe maccuparāyanā.
maccuparāyanā → maccuparāyaṇā (bj)

Tesaṁ maccuparetānaṁ, gacchataṁ paralokato; Na pitā tāyate puttaṁ, ñātī vā pana ñātake.

Pekkhataññeva ñātīnaṁ, passa lālappataṁ puthu;
ñeva → S ñevañ. (pts note) puthu → puthū (sya-all) | puthu ekamekova → puthū ekameko va (pts) | lālapataṁ → lālapanaṁ (bj: sīmu11); lālappataṁ (bj: machasaṁ) | lālappataṁ → S lālabbataṁ. (pts note) Ekamekova maccānaṁ, govajjho viya niyyati; Evamabbhāhato loko, maccunā ca jarāya cā”ti.
cā”ti → suttanipāta sallasutta (bj note)

Atha kho so jarasāpi miyyati.
jarasāpi miyyati → jarasāva mīyati (bj)

Tenāha bhagavā—

“Appaṁ vata jīvitaṁ idaṁ, oraṁ vassasatāpi miyyati;
miyyati → mīyati (bj) Yo cepi aticca jīvati, atha kho so jarasāpi miyyatī”ti.
jarasāpi miyyatīti → jarasāva mīyatīti (bj) | jarasā → S jarāsāva. (pts note)

Socanti janā mamāyite, Na hi santi niccā pariggahā; Vinābhāvaṁ santamevidaṁ, Iti disvā nāgāramāvase.
Vinābhāvaṁ santamevidaṁ → vinābhāvasantamevidaṁ (sya-all snp4.6:1128 [Jarāsutta]) | vinābhāvaṁ santamevidaṁ → vinābhāvasantamevidaṁ (sya-all, pts) | vinābhāvasantam → Bp vinābhāvaṁ santam; S vinābhāvāsantim and below vinābhāvaṁ santaṁ. (pts note) nāgāramāvase → na gharamāvase (bj: manupa)

Socanti janā mamāyiteti. Janāti khattiyā ca brāhmaṇā ca vessā ca suddā ca gahaṭṭhā ca pabbajitā ca devā ca manussā ca.
ca → -8 S om. (pts note) Mamattāti dve mamattā— taṇhāmamattañca diṭṭhimamattañca …pe… idaṁ taṇhāmamattaṁ …pe… idaṁ diṭṭhimamattaṁ. Mamāyitaṁ vatthuṁ acchedasaṅkinopi socanti, acchijjantepi socanti, acchinnepi socanti.
mamāyitaṁ vatthuṁ acchedasaṅkinopi → mamāyitavatthuacchedasaṅkinopi (sya-all, pts) | Mamāyitavatthuacchedasaṁkino → Bp S mamāyitaṁ vatthuṁ accheda-. (pts note) Mamāyitaṁ vatthuṁ vipariṇāmasaṅkinopi socanti, vipariṇāmantepi socanti, vipariṇatepi socanti kilamanti paridevanti urattāḷiṁ kandanti sammohaṁ āpajjantīti—
vipariṇāmantepi → vipariṇamantepi (bj) | mamāyitaṁ vatthuṁ vipariṇāmasaṅkinopi → mamāyitavatthuvipariṇāmasaṅkinopi (sya-all, pts) | mamāyitavatthuvipariṇāmasaṁkino → Bp S mamāyitaṁ vatthuṁ vipariṇāma-. (pts note) socanti janā mamāyite.

Na hi santi niccā pariggahāti.
niccā → niccā pariggahāti (bj, sya-all) | pariggahāti → pariggahā ti pariggahā ti (pts) Dve pariggahā— taṇhāpariggaho ca diṭṭhipariggaho ca …pe… ayaṁ taṇhāpariggaho …pe… ayaṁ diṭṭhipariggaho. Taṇhāpariggaho anicco saṅkhato paṭiccasamuppanno khayadhammo vayadhammo virāgadhammo nirodhadhammo vipariṇāmadhammo. Diṭṭhipariggahopi anicco saṅkhato paṭiccasamuppanno khayadhammo vayadhammo virāgadhammo nirodhadhammo vipariṇāmadhammo.
diṭṭhipariggahopi → diṭṭhipariggaho ca (bj) | saṅkhato → asaṅkhato (bj: sīmu10) | Diṭṭhipariggaho → Bp S ad. pi. (pts note) Vuttañhetaṁ bhagavatā— “passatha no tumhe, bhikkhave, taṁ pariggahaṁ yvāyaṁ pariggaho nicco dhuvo sassato avipariṇāmadhammo sassatisamaṁ tatheva tiṭṭheyyā”ti?
yvāyaṁ → yvāssa (bj) | tiṭṭheyyāti → ṭhassatīti (bj, cck, sya-all) | tatheva tiṭṭheyyāti → tath eva ṭhassatī ti (pts) | yvāssa → yvāyaṁ (bj: sīmu11); yāyaṁ (bj: PTS) | sassatisamaṁ → See Sam. iii, 143; Mil. 423. (pts note) “No hetaṁ, bhante”. “Sādhu, bhikkhave. Ahampi kho taṁ, bhikkhave, pariggahaṁ na samanupassāmi, yvāyaṁ pariggaho nicco dhuvo sassato avipariṇāmadhammo sassatisamaṁ tatheva tiṭṭheyyā”ti.
taṁ → etaṁ (bj, cck, sya-all, pts) | yvāyaṁ → yvāssa (bj) | tiṭṭheyyāti → ṭhassatīti (bj, cck, sya-all) | tatheva tiṭṭheyyāti → tath eva ṭhassatī ti (pts) | yvāssa → yvāyaṁ (bj: sīmu11); yāyaṁ (bj: PTS) | ṭhassatī”ti → majjhimanikāya > alagaddūpamasutta (bj note) Pariggahā niccā dhuvā sassatā avipariṇāmadhammā natthi na santi na saṁvijjanti na labbhantīti—
na labbhantīti → nupalabbhantīti (bj, sya-all) na hi santi niccā pariggahā.

Vinābhāvaṁ santamevidanti.
vinābhāvaṁ santamevidanti → vinābhāvasantamevidanti (sya-all, pts) | Vinābhāvasantam → See above, p. 121, n. 7. (pts note) Nānābhāve vinābhāve aññathābhāve sante saṁvijjamāne upalabbhiyamāne.
saṁvijjamāne → saṁvijjamāne atthi (bj: sīmu10) | samvijjamāne → Bp S ad. atthi. (pts note) Vuttañhetaṁ bhagavatā — “alaṁ, ānanda. Mā soci mā paridevi. Nanu etaṁ, ānanda, mayā paṭikacceva akkhātaṁ—
ānanda, mayā paṭikacceva → ānanda paṭigacceva (bj) | etaṁ → etaṁ mayā (bj) | paṭikacceva → paṭigacceva (cck: sī.) | paṭikacceva → paṭigaccevātipi pāṭho (sya-all note) ‘sabbeheva piyehi manāpehi nānābhāvo vinābhāvo aññathābhāvo. Taṁ kutettha, ānanda, labbhā— yaṁ taṁ jātaṁ bhūtaṁ saṅkhataṁ palokadhammaṁ taṁ vata mā palujjī’ti. Netaṁ ṭhānaṁ vijjati.
vijjati → vijjatīti (bj, sya-all) | vijjatī”ti → dīghanikāya > mahāparinibbānasutta (bj note) Purimānaṁ purimānaṁ khandhānaṁ dhātūnaṁ āyatanānaṁ vipariṇāmaññathābhāvā pacchimā pacchimā khandhā ca dhātuyo ca āyatanāni ca pavattantī”ti— vinābhāvaṁ santamevidaṁ.
vinābhāvaṁ santamevidaṁ → vinābhāvasantamevidaṁ (sya-all)

Iti disvā nāgāramāvaseti. Itīti padasandhi padasaṁsaggo padapāripūrī akkharasamavāyo byañjanasiliṭṭhatā padānupubbatā metaṁ.
metaṁ → nāmetaṁ (bj) | padānupubbatā metaṁ → padānupubbatāpetaṁ (cck) | padapāripūrī → padapāripūri (sya-all, pts) | padānupubbatā-m-etam → Bp S padānupubbam etaṁ. (pts note) Itīti iti disvā passitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā mamattesūti—
Iti → Bp iti ti. (pts note) iti disvā. Nāgāramāvaseti sabbaṁ gharāvāsapalibodhaṁ chinditvā puttadārapalibodhaṁ chinditvā ñātipalibodhaṁ chinditvā mittāmaccapalibodhaṁ chinditvā sannidhipalibodhaṁ chinditvā kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajitvā akiñcanabhāvaṁ upagantvā eko careyya vihareyya iriyeyya vatteyya pāleyya yapeyya yāpeyyāti—
gharāvāsapalibodhaṁ → gharāvāsapaḷibodhaṁ (bj) | puttadārapalibodhaṁ → puttadārapaḷibodhaṁ (bj) | ñātipalibodhaṁ → ñātipaḷibodhaṁ (bj) | mittāmaccapalibodhaṁ → mittāmaccapaḷibodhaṁ (bj) | sannidhipalibodhaṁ → sannidhipaḷibodhaṁ (bj) | iriyeyya → irīyeyya (bj) | akiñcanabhāvaṁ → ākiñcanabhāvaṁ (pts) | nāgāramāvaseti → na gharamāvaseti (bj: manupa) | akiñcanabhāvaṁ → ākiñcana (bj: syā) | ākiñcanabhāvaṁ → Sic Codd. (pts note) iti disvā nāgāramāvase.

Tenāha bhagavā—

“Socanti janā mamāyite, na hi santi niccā pariggahā; Vinābhāvaṁ santamevidaṁ, iti disvā nāgāramāvase”ti.
vinābhāvaṁ santamevidaṁ → vinābhāvasantamevidaṁ (sya-all, pts) | vinābhāvasantam → See above, p. 121, n. 7. (pts note) nāgāramāvase”ti → na gharamāvaseti (bj: manupa)

Maraṇenapi taṁ pahīyati, Yaṁ puriso mamidanti maññati;
pahīyati → pahiyyati (mr) | pahīyati → pahiyyati (cck: ka.) mamidanti → mamayidanti (sya-all, pts) | mama-y-idan → Bp mam'; idan. (pts note) Etampi viditvāna paṇḍito, Na mamattāya nametha māmako.
Etampi viditvāna → etaṁ disvāna (bj, mr); etampi viditvā (sya-all, pts-vp-pli1) | etampi viditvāna → etaṁ disvāna (bj); etam pi viditvā (pts) | disvāna → etampi viditvā (bj: syā, manupa) | viditvāna → etaṁ disvāna (cck: sī. ka.) | etam → Bp etaṁ disvāna; below etaṁ disvā. (pts note)

Maraṇenapi taṁ pahīyatīti.
maraṇenapi → maraṇepi (bj) Maraṇanti yā tesaṁ tesaṁ sattānaṁ tamhā tamhā sattanikāyā cuti cavanatā bhedo antaradhānaṁ maccumaraṇaṁ kālaṅkiriyā khandhānaṁ bhedo kaḷevarassa nikkhepo jīvitindriyassupacchedo.
tesaṁ → tena (bj, pts-vp-pli1) | maccumaraṇaṁ kālaṅkiriyā → maccu maraṇaṁ kālakiriyā (bj, sya-all, pts) | kaḷevarassa → kalebarassa (bj) | jīvitindriyassupacchedo → jīvitindriyassūpacchedo (bj) | yā → yaṁ (bj: sīmu10) | jīvitindriyassūpacchedo → paṭiccasamuppādavibhaṅga (bj note) | cavanatā → Bp ad. khandhānaṁ. (pts note) | kālakiriyā → Bp kālaṇkiriyā. (pts note) Tanti rūpagataṁ vedanāgataṁ saññāgataṁ saṅkhāragataṁ viññāṇagataṁ. Pahīyatīti pahīyati jahīyati vijahīyati antaradhāyati vippalujjati.
jahīyati → S om. (pts note) Bhāsitampi hetaṁ—

“Pubbeva maccaṁ vijahanti bhogā, maccova ne pubbataraṁ jahāti;
maccova ne → macco ca te (bj) | va → Bp ca. (pts note) Asassatā bhogino kāmakāmī, tasmā na socāmahaṁ sokakāle.
sokakāle → maṇikuṇḍalajātaka (bj note)

Udeti āpūrati veti cando, atthaṁ tapetvāna paleti sūriyo;
atthaṁ tapetvāna → atthaṅgametvāna (bj); attaṁ gametvāna (cck) | tapetvāna → gametvāna (sya-all, pts) | sūriyo → suriyo (sya-all, pts) Viditā mayā sattuka lokadhammā, tasmā na socāmahaṁ sokakāle”ti.
sattuka lokadhammā → sattakalokadhammā (pts) | viditā → S vicito. (pts note) | sattakalokadhammā → Bp sattuka-; S satthuka-. (pts note) sokakāle”ti → jātaka > pañcakanipāta > maṇikuṇḍalajātaka (bj note)

Maraṇenapi taṁ pahīyati.
pahīyati → Bp pahiyyati. (pts note) Yaṁ puriso mamidanti maññatīti.
mamidanti → mamayidanti (sya-all) Yanti rūpagataṁ vedanāgataṁ saññāgataṁ saṅkhāragataṁ viññāṇagataṁ. Purisoti saṅkhā samaññā paññatti vohāro nāmaṁ nāmakammaṁ nāmadheyyaṁ nirutti byañjanaṁ abhilāpo.
vohāro → lokavohāro (sya-all, pts-vp-pli1) | vohāro → lokavohāro (cck: syā.) | lokavohāro → Bp S om. (pts note) Mamidanti maññatīti taṇhāmaññanāya maññati, diṭṭhimaññanāya maññati, mānamaññanāya maññati, kilesamaññanāya maññati, duccaritamaññanāya maññati, payogamaññanāya maññati, vipākamaññanāya maññatīti—
mamidanti → mamayidanti (sya-all) | mamidanti maññatīti → mamayidan ti maññatī ti (pts) | Mama-y-idan → S mamā idaṁ. (pts note) yaṁ puriso mamidanti maññati.
mamidanti → mamayidanti (sya-all, pts)

Etampi viditvāna paṇḍitoti.
etampi viditvāna → etaṁ disvāna (bj) | disvāna → etampi viditvā (bj: syā, manupa) Etaṁ ādīnavaṁ ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā mamattesūti, etampi viditvā paṇḍito dhīro paṇḍito paññavā buddhimā ñāṇī vibhāvī medhāvīti—
etampi viditvā paṇḍito → etaṁ disvāna paṇḍitoti (bj) | paṇḍito → (bj) | tīrayitvā → tirayitvā (sya-all) | paṇḍito dhīro paṇḍito paññavā → paṇḍitoti (sya-all) | dhīro paṇḍito paññavā → ti (pts) | etaṁ → etampi (bj: sīmu11) | Paṇḍito → Bp S ad. dhīro paṇḍito paññāvā. (pts note) | ti → Bp S om. (pts note) etampi viditvāna paṇḍito.
etampi viditvāna → etaṁ disvāna (bj)

Na mamattāya nametha māmakoti. Mamattāti dve mamattā— taṇhāmamattañca diṭṭhimamattañca …pe… idaṁ taṇhāmamattaṁ …pe… idaṁ diṭṭhimamattaṁ. Māmakoti buddhamāmako dhammamāmako saṅghamāmako.
māmakoti → māmakoti māmako (bj) So bhagavantaṁ mamāyati, bhagavā taṁ puggalaṁ pariggaṇhāti. Vuttañhetaṁ bhagavatā— “ye te, bhikkhave, bhikkhū kuhā thaddhā lapā siṅgī unnaḷā asamāhitā, na me te, bhikkhave, bhikkhū māmakā;
thaddhā → baddhā (mr) | bhikkhū → bhikkhu (bj) | siṅgī → saṅgī (sya-all, pts) | thaddhā → baddhā (ka.) itivu. 108 (cck note) apagatā ca te, bhikkhave, bhikkhū imasmā dhammavinayā.
bhikkhave → (sya-all, pts) Na ca te imasmiṁ dhammavinaye vuddhiṁ virūḷhiṁ vepullaṁ āpajjanti.
ca → ca pana (bj) | vuddhiṁ → vuḍḍhiṁ (sya-all) Ye ca kho te, bhikkhave, bhikkhū nikkuhā nillapā dhīrā atthaddhā susamāhitā, te kho me, bhikkhave, bhikkhū māmakā;
bhikkhū → bhikkhu (bj) | athaddhā → Bp abaddhā; S ātabaddhā. (pts note) anapagatā ca te, bhikkhave, bhikkhū imasmā dhammavinayā.
bhikkhave → (sya-all, pts) | bhikkhū → Bp S ad. bhikkhave. (pts note) Te ca imasmiṁ dhammavinaye vuddhiṁ virūḷhiṁ vepullaṁ āpajjanti.
vuddhiṁ → vuḍḍhiṁ (sya-all) | āpajjanti → āpajjantīti (sya-all) | āpajjanti → catukkaṅguttara > uruvelavagga (bj note)

Kuhā thaddhā lapā siṅgī, unnaḷā asamāhitā;
siṅgī → saṅgī (sya-all, pts) | thaddhā → Bp baddhā; S taddhā. (pts note) | saṅgī → Aṅg. has siṅgi. (pts note) Na te dhamme virūhanti, sammāsambuddhadesite.

Nikkuhā nillapā dhīrā, atthaddhā susamāhitā;
Nikkuhā → Bp dukkuhā. (pts note) athaddhā → Bp abaddhā; S ābaddhā. 8 Si ad. ti. (pts note) Te ve dhamme virūhanti, sammāsambuddhadesite”.

Na mamattāya nametha māmakoti. Māmako taṇhāmamattaṁ pahāya diṭṭhimamattaṁ paṭinissajjitvā mamattāya na nameyya na onameyya, na tanninno assa na tappoṇo na tappabbhāro na tadadhimutto na tadadhipateyyoti—
tadadhipateyyoti → tadādhipateyyoti (sya-all, pts) | paṭinissajjitvā → paṭinissajjitva (pts) | māmako → S anupagatā. (pts note) na mamattāya nametha māmako.

Tenāha bhagavā—

“Maraṇenapi taṁ pahīyati, yaṁ puriso mamidanti maññati;
mamidanti → mamayidanti (sya-all, pts) Etampi viditvāna paṇḍito, na mamattāya nametha māmako”ti.
etampi viditvāna → etaṁ disvāna (bj); etam pi viditvā (pts) | etam → Bp etaṁ disvā viditvāna. (pts note)

Supinena yathāpi saṅgataṁ, Paṭibuddho puriso na passati;
supinena → supinepi (bj: manupa) | saṅgataṁ → saṁkhataṁ (bj: a.nid) Evampi piyāyitaṁ janaṁ, Petaṁ kālaṅkataṁ na passati.
evampi → evaṁ (bj) | evaṁ → evampi (bj: manupa) | pi → Bp om. pi, here and below. (pts note) kālaṅkataṁ → kālakataṁ (bj, sya-all, pts-vp-pli1) | kālaṅkataṁ → kālakataṁ (cck: sī. syā.)

Supinena yathāpi saṅgatanti.
yathāpi saṅgatanti → yathā saṅgatan ti (pts) Saṅgataṁ samāgataṁ samāhitaṁ sannipatitanti— supinena yathāpi saṅgataṁ. Paṭibuddho puriso na passatīti yathā puriso supinagato candaṁ passati, sūriyaṁ passati, mahāsamuddaṁ passati, sineruṁ pabbatarājānaṁ passati, hatthiṁ passati, assaṁ passati, rathaṁ passati, pattiṁ passati, senābyūhaṁ passati, ārāmarāmaṇeyyakaṁ passati, vanarāmaṇeyyakaṁ … bhūmirāmaṇeyyakaṁ … pokkharaṇīrāmaṇeyyakaṁ passati;
sūriyaṁ → suriyaṁ (bj, sya-all, pts) | vanarāmaṇeyyakaṁ → vanarāmaṇeyyakaṁ passati (bj, sya-all, pts) | bhūmirāmaṇeyyakaṁ → bhūmirāmaṇeyyakaṁ passati (bj) | sineruṁ pabbatarājānaṁ → sinerupabbatarājaṁ (sya-all, pts) | pokkharaṇīrāmaṇeyyakaṁ → passati pokkharaṇirāmaṇeyyakaṁ (sya-all, pts) | mahāsamuddaṁ → mahāsamuddhaṁ (pts) | sinerupabbatarājaṁ → Bp sineruṁ pabbatarājānaṁ; S sinerupabbatarājānaṁ. (pts note) | pattiṁ → Si patiṁ. (pts note) paṭibuddho na kiñci passatīti— paṭibuddho puriso na passati.

Evampi piyāyitaṁ jananti.
evampi → evaṁ (bj) | pi → Bp om. (pts note) Evanti opammasampaṭipādanaṁ.
opammasampaṭipādanaṁ → opammasampaṭipādanā (sya-all) | ti → -5 Si om.; S evaṁ pi. (pts note) | opammapaṭisampādanā → Bp -sampādanaṁ; S -sampādānaṁ. (pts note) Piyāyitaṁ jananti mamāyitaṁ janaṁ mātaraṁ vā pitaraṁ vā bhātaraṁ vā bhaginiṁ vā puttaṁ vā dhītaraṁ vā mittaṁ vā amaccaṁ vā ñātiṁ vā sālohitaṁ vāti—
jananti → jananti piyāyitaṁ (bj, sya-all, pts) | ñātiṁ vā sālohitaṁ → ñātisālohitaṁ (bj, sya-all) | ñātiṁ → ñātisālohitaṁ (pts) | sālohitaṁ vāti evampi → ti evam pi (pts) | vāti → vā (bj: sīmu11) | ti → -7 Si om. (pts note) | piyāyitaṁ → Bp Si om. (pts note) | amaccaṁ → -9 Bp S vāmaccaṁ. (pts note) | ñātisālohitaṁ → Bp S ñātiṁ vā sā-. (pts note) evampi piyāyitaṁ janaṁ.
evampi → evaṁ (bj) | janaṁ → jananti (bj: sīmu11, manupa)

Petaṁ kālaṅkataṁ na passatīti.
kālaṅkataṁ → kālakataṁ (bj, sya-all, pts) Peto vuccati mato.
peto vuccati mato kālaṅkataṁ → petā vuccanti matā kālakatā (sya-all) Kālaṅkataṁ na passati na dakkhati nādhigacchati na vindati na paṭilabhatīti—
kālaṅkataṁ → kālakato taṁ petaṁ (bj) petaṁ kālaṅkataṁ na passati.
kālaṅkataṁ → kālakataṁ (bj, sya-all, pts)

Tenāha bhagavā—

“Supinena yathāpi saṅgataṁ, paṭibuddho puriso na passati;
supinena → supinepi (bj: manupa) Evampi piyāyitaṁ janaṁ, petaṁ kālaṅkataṁ na passatī”ti.
evampi → evaṁ (bj) | evaṁ → evampi (bj: manupa) kālaṅkataṁ → kālakataṁ (bj, sya-all, pts)

Diṭṭhāpi sutāpi te janā, Yesaṁ nāmamidaṁ pavuccati; Nāmaṁyevāvasissati, Akkheyyaṁ petassa jantuno.
Nāmaṁyevāvasissati → nāmamevā'vasissati (bj, sya-all, pts-vp-pli1) | nāmaṁyevāvasissati → nāmamevāvasissati (bj, sya-all, pts) | Nāmaṁyevāvasissati → nāmamevā’vasissati (cck: sī. syā.)

Diṭṭhāpi sutāpi te janāti. Diṭṭhāti ye cakkhuviññāṇābhisambhūtā.
cakkhuviññāṇābhisambhūtā → cakkhuviññāṇāhi sambhūtā (bj) Sutāti ye sotaviññāṇābhisambhūtā. Te janāti khattiyā ca brāhmaṇā ca vessā ca suddā ca gahaṭṭhā ca pabbajitā ca devā ca manussā cāti—
suddā → Bp suddhā, often. (pts note) | pabbajitā → Bp pabbajjitā. (pts note) diṭṭhāpi sutāpi te janā.

Yesaṁ nāmamidaṁ pavuccatīti. Yesanti yesaṁ khattiyānaṁ brāhmaṇānaṁ vessānaṁ suddānaṁ gahaṭṭhānaṁ pabbajitānaṁ devānaṁ manussānaṁ.
yesaṁ → (bj) | ti → Si om. (pts note) Nāmanti saṅkhā samaññā paññatti vohāro nāmaṁ nāmakammaṁ nāmadheyyaṁ nirutti byañjanaṁ abhilāpo.
vohāro → lokavohāro (sya-all, pts) | lokavohāro → Bp S vohāro. (pts note) Pavuccatīti vuccati pavuccati kathīyati bhaṇīyati dīpīyati voharīyatīti—
ti → Bp ad. vuccati pavuccati; S ad. vuccati. (pts note) | kathiyati → Bp kathiyyati and so on. (pts note) | dīpayati → Bp dīpiyyati. (pts note) yesaṁ nāmamidaṁ pavuccati.

Nāmaṁyevāvasissati akkheyyanti.
nāmaṁyevāvasissati → nāmamevāvasissati (bj, sya-all) Rūpagataṁ vedanāgataṁ saññāgataṁ saṅkhāragataṁ viññāṇagataṁ pahīyati jahīyati vijahīyati antaradhāyati vippalujjati, nāmaṁyevāvasissati.
vijahīyati → (bj) | vippalujjati nāmaṁyevāvasissati → vippalujjatīti nāmamevāvasissati (bj) | nāmaṁyevāvasissati → nāmamevāvasissati (sya-all) | antaradhāyati → antarādhayati (pts) | nāmaṁyevāvasissati akkheyyanti → nāmam evāvasissati akkheyyan ti (pts) | pahīyati → Bp pahīyyati. (pts note) | jahīyati → Bp jahīyyati. (pts note) | vijahīyati → Bp S om. (pts note) Akkheyyanti. Akkhātuṁ kathetuṁ bhaṇituṁ dīpayituṁ voharitunti— nāmaṁ evāvasissati akkheyyaṁ. Petassa jantunoti. Petassāti matassa kālaṅkatassa.
matassa kālaṅkatassa → petassa kālakatassa (bj) | kālaṅkatassa → kālakatassa (sya-all) | kālakatassa → Bp kālaṅkatassa often. (pts note) Jantunoti sattassa narassa mānavassa posassa puggalassa jīvassa jāgussa jantussa indagussa manujassāti—
mānavassa → māṇavassa (bj) | indagussa → indagussa hindagussa (bj) | manujassāti → manujassāti akkheyyaṁ (bj, sya-all) | jāgussa → jātussa (sya-all) | jāgussa → jatussa (bj: sīmu11, machasaṁ, syā) | jagussa → Si jātussa as usual; S jarassa. (pts note) | indagussa → Bp hindagussa; S hinārassa. (pts note) | manujassā → S manussā. (pts note) petassa jantuno.

Tenāha bhagavā—

“Diṭṭhāpi sutāpi te janā, yesaṁ nāmamidaṁ pavuccati; Nāmaṁyevāvasissati, akkheyyaṁ petassa jantuno”ti.
nāmaṁyevāvasissati → nāmamevāvasissati (bj, sya-all)

Sokapparidevamaccharaṁ, Na pajahanti giddhā mamāyite;
sokaparidevamaccharaṁ → maccheraṁ (bj: manupa) pajahanti → jahanti (bj, sya-all snp4.6:1132 [Jarāsutta]) | pajahanti → jahanti (pts) Tasmā munayo pariggahaṁ, Hitvā acariṁsu khemadassino.
acariṁsu → Bp ācarisu; Si ācariṁsu, but below a-; S acariṁsu. (pts note)

Sokapparidevamaccharaṁ na pajahanti giddhā mamāyiteti.
pajahanti → jahanti (bj, sya-all, pts) | sokaparidevamaccharaṁ → maccheraṁ (bj: manupa) | jahanti → Bp pajahanti. (pts note) Sokoti ñātibyasanena vā phuṭṭhassa bhogabyasanena vā phuṭṭhassa rogabyasanena vā phuṭṭhassa sīlabyasanena vā phuṭṭhassa diṭṭhibyasanena vā phuṭṭhassa aññataraññatarena byasanena samannāgatassa aññataraññatarena dukkhadhammena phuṭṭhassa soko socanā socitattaṁ antosoko antoparisoko antodāho antoparidāho cetaso parijjhāyanā domanassaṁ sokasallaṁ.
antodāho antoparidāho → antoḍāho antopariḍāho (sya-all, pts-vp-pli1) | byasanena → vā vyasanena (bj) | aññataraññatarena → aññataraññatarena vā (bj, sya-all, pts) | antodāho → ḍāho (bj: a.nid) | sokasallaṁ → paṭiccasamuppādavibhaṅga (bj note) | antoparidāho → antoḍāho antopariḍāho (cck: syā.) | vā → Bp S om. (pts note) | phuṭṭhassa → S ad. ti. (pts note) | antoḍāho → Bp -daho. (pts note) | antopariḍāho → Bp -ḷaho. (pts note) Paridevoti ñātibyasanena vā phuṭṭhassa …pe… diṭṭhibyasanena vā phuṭṭhassa aññataraññatarena byasanena samannāgatassa aññataraññatarena dukkhadhammena phuṭṭhassa ādevo paridevo ādevanā paridevanā ādevitattaṁ paridevitattaṁ vācā palāpo vippalāpo lālappo lālappāyanā lālappāyitattaṁ.
byasanena → vā vyasanena (bj) | aññataraññatarena → aññataraññatarena vā (bj, sya-all, pts) | lālappāyanā lālappāyitattaṁ → lālappanā lālappitattaṁ (bj) | lālappanā → lālappāyanā (bj: sīmu11, manupa) | lālappitattaṁ → lālappāyitattaṁ (bj: sīmu11, manupa) | lālappitattaṁ → paṭiccasamuppādavibhaṅga (bj note) Macchariyanti pañca macchariyāni— āvāsamacchariyaṁ, kulamacchariyaṁ, lābhamacchariyaṁ, vaṇṇamacchariyaṁ, dhammamacchariyaṁ. Yaṁ evarūpaṁ macchariyaṁ maccharāyanā maccharāyitattaṁ vevicchaṁ kadariyaṁ kaṭukañcukatā aggahitattaṁ cittassa—
kaṭukañcukatā → kaṭukañcakatā (sya-all, pts) | kaṭukañcakatā → Bp kaṭukañjukatā; S ketukamyatā [kaṭukañcukatā?]. See below, p. 134, n. 7. (pts note) idaṁ vuccati macchariyaṁ.
macchariyaṁ → khuddakavatthuvibhaṅga (bj note) Api ca khandhamacchariyampi macchariyaṁ, dhātumacchariyampi macchariyaṁ, āyatanamacchariyampi macchariyaṁ gāho— idaṁ vuccati macchariyaṁ.
idaṁ → (pts) | vuccati → gāho vuccati (bj: sīmu11, manupa) Gedho vuccati taṇhā. Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ. Mamattāti dve mamattā— taṇhāmamattañca diṭṭhimamattañca …pe… idaṁ taṇhāmamattaṁ …pe… idaṁ diṭṭhimamattaṁ. Mamāyitaṁ vatthuṁ acchedasaṅkinopi socanti, acchijjantepi socanti, acchinnepi socanti, mamāyitaṁ vatthuṁ vipariṇāmasaṅkinopi socanti, vipariṇāmantepi socanti, vipariṇatepi socanti, mamāyitaṁ vatthuṁ acchedasaṅkinopi paridevanti, acchijjantepi paridevanti, acchinnepi paridevanti.
vipariṇāmantepi socanti vipariṇatepi → vipariṇamantepi (bj) | mamāyitaṁ vatthuṁ acchedasaṅkinopi → mamāyitavatthuacchedasaṅkinopi (sya-all, pts) | acchijjantepi → icchijjantepi (sya-all) | mamāyitaṁ vatthuṁ vipariṇāmasaṅkinopi → mamāyitavatthuvipariṇāmasaṅkinopi (sya-all, pts) | vipariṇamante’pi → vipariṇāmantepi (bj: machasaṁ, syā) | Mamāyitavatthu-acchedasaṁkino → See above, p. 122, n. 1. (pts note) | mamāyitavatthuvipariṇāmasaṁkino → See above, p. 122, n. 2. (pts note) Mamāyitaṁ vatthuṁ vipariṇāmasaṅkinopi paridevanti, vipariṇāmantepi paridevanti, vipariṇatepi paridevanti.
vipariṇāmantepi → vipariṇamantepi (bj) | mamāyitaṁ vatthuṁ vipariṇāmasaṅkinopi → mamāyitavatthuvipariṇāmasaṅkinopi (sya-all, pts) Mamāyitaṁ vatthuṁ rakkhanti gopenti pariggaṇhanti mamāyanti maccharāyanti;
mamāyitaṁ vatthuṁ → mamāyitavatthuṁ (sya-all) | mamāyanti → mamāyitanti (sya-all, pts) | maccharāyanti → mamāyitanti maccharāyitanti (bj: syā) mamāyitasmiṁ vatthusmiṁ sokaṁ na jahanti, paridevaṁ na jahanti, macchariyaṁ na jahanti, gedhaṁ na jahanti na pajahanti na vinodenti na byantiṁ karonti na anabhāvaṁ gamentīti—
vatthusmiṁ → vatthusmiṁ socanti (sya-all, pts) | byantiṁ karonti → byantīkaronti (sya-all, pts) | socanti → Bp S om. (pts note) sokapparidevamaccharaṁ na pajahanti giddhā mamāyite.
pajahanti → jahanti (bj, sya-all, pts) | jahanti → Bp pajahanti. (pts note)

Tasmā munayo pariggahaṁ, hitvā acariṁsu khemadassinoti.
acariṁsu → Bp acarisu. (pts note) Tasmāti tasmā taṅkāraṇā taṁhetu tappaccayā taṁnidānā etaṁ ādīnavaṁ sampassamānā mamattesūti—
sampassamānā → sambassamāno (sya-all) | sampassamānā mamattesūti → sampassamāno mamattesū ti (pts) | sampassamānā → sampassamāno (bj: sīmu10) | taṁkāraṇā → Bp taṁkāraṇaṁ. (pts note) | taṁnidānā → Bp taṁnidānaṁ; S taṁnidhānaṁ. (pts note) tasmā. Munayoti monaṁ vuccati ñāṇaṁ. Yā paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi. Tena ñāṇena samannāgatā munayo monappattā.
monapattā → Bp -ppattā. (pts note) Tīṇi moneyyāni— kāyamoneyyaṁ, vacīmoneyyaṁ, manomoneyyaṁ …pe… saṅgajālamaticca so muni. Pariggahoti dve pariggahā—
pariggahoti → pariggahā ti (pts) taṇhāpariggaho ca diṭṭhipariggaho ca …pe… ayaṁ taṇhāpariggaho …pe… ayaṁ diṭṭhipariggaho. Munayo taṇhāpariggahaṁ pariccajitvā diṭṭhipariggahaṁ paṭinissajjitvā cajitvā pajahitvā vinodetvā byantiṁ karitvā anabhāvaṁ gametvā acariṁsu vihariṁsu iriyiṁsu vattiṁsu pāliṁsu yapiṁsu yāpiṁsu.
cajitvā → cajitvā pariccajitvā (bj) | pariccajitvā → pahāya (sya-all, pts) | vihariṁsu → vicariṁsu (sya-all, pts) | vicariṁsu → vihariṁsu (bj: machasaṁ) | Munayo → Bp ad. pe (pts note) | pahāya → Bp S pariccajitvā. (pts note) | acariṁsu → S ad. cajitvā paricajitvā pajahitvā vinodetvā byantikaritvā anabhāvaṁ gametvā; Bp the same, omitting paricajitvā and reading byantiṁ k- and gamentvā. (pts note) Khemadassinoti khemaṁ vuccati amataṁ nibbānaṁ. Yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṁ.
sabbūpadhipaṭinissaggo → sabbupadhipaṭinissaggo (sya-all) Khemadassinoti khemadassino tāṇadassino leṇadassino saraṇadassino abhayadassino accutadassino amatadassino nibbānadassinoti—
leṇadassino → lenadassino (bj) tasmā munayo pariggahaṁ hitvā acariṁsu khemadassino.

Tenāha bhagavā—

“Sokapparidevamaccharaṁ, na jahanti giddhā mamāyite;
jahanti → Bp pajahanti. (pts note) Tasmā munayo pariggahaṁ, hitvā acariṁsu khemadassino”ti.
acariṁsu → S cariṁsu. (pts note)

Patilīnacarassa bhikkhuno, Bhajamānassa vivittamāsanaṁ;
patilīnacarassa → paṭilīnacarassa (sya-all) | Patilīnacarassa → Bp patilinna- throughout. (pts note) vivittamāsanaṁ → vivittamānasaṁ (bj: manupa) | vivittam → S vivittamānasaṁ (as P.T.S.). (pts note) Sāmaggiyamāhu tassa taṁ, Yo attānaṁ bhavane na dassaye.
tassa taṁ → tassetaṁ (bj) | tassetaṁ → tassa taṁ (bj: manupa, syā) attānaṁ → attaṁ (bj: manupa) | attānaṁ → Below, in the quotations of the pāda and stanza, Bp reads attam. (pts note)

Patilīnacarassa bhikkhunoti.
patilīnacarassa → paṭilīnacarassa (sya-all) Patilīnacarā vuccanti satta sekkhā.
sekkhā → sekhā (bj, sya-all, pts-vp-pli1, mr) | patilīnacarā → paṭilīnacarā (sya-all) | sekkhā → sekhā (cck: sī. syā.) Arahā patilīno.
patilīno → paṭilīno (sya-all) Kiṅkāraṇā patilīnacarā vuccanti satta sekkhā?
patilīnacarā → paṭilīnacarā (sya-all) Te tato tato cittaṁ patilīnentā patikuṭentā pativaṭṭentā sanniruddhantā sanniggaṇhantā sannivārentā rakkhantā gopentā caranti vicaranti viharanti iriyanti vattenti pālenti yapenti yāpenti, cakkhudvāre cittaṁ patilīnentā patikuṭentā pativaṭṭentā sanniruddhantā sanniggaṇhantā sannivārentā rakkhantā gopentā caranti vicaranti viharanti iriyanti vattenti pālenti yapenti yāpenti,
sanniruddhantā → sannirumbhentā (bj) | vicaranti → (bj, sya-all, pts) | iriyanti → irīyanti (bj) | patilīnentā patikuṭentā pativaṭṭentā → paṭilīnentā paṭikujjentā paṭivaṭṭentā (sya-all) | patikuṭentā pativaṭṭentā → paṭikujjentā paṭivaṭṭentā (pts) | patikuṭentā → patikujjantā (bj: syā) | sannirumbhentā → sanniruddhattā (bj: machasaṁ, syā) | sanniruddhantā → sannirumbhentā (cck: sī.) | patilīnentā → S patilīnanto. (pts note) | paṭikujjentā → Bp paṭikuṭṭentā; S paṭikoṭento. (pts note) | paṭivaṭṭentā → S -ento. (pts note) | caranti → Bp ad. vicaranti. (pts note) sotadvāre cittaṁ …pe… ghānadvāre cittaṁ … jivhādvāre cittaṁ … kāyadvāre cittaṁ …
kāyadvāre → S om. kāyadvāre cittaṁ and ad. pe. (pts note) manodvāre cittaṁ patilīnentā patikuṭentā pativaṭṭentā sanniruddhantā sanniggaṇhantā sannivārentā rakkhantā gopentā caranti vicaranti viharanti iriyanti vattenti pālenti yapenti yāpenti.
sanniruddhantā → sannirumbhentā (bj) | vicaranti → (bj, sya-all, pts) | iriyanti → irīyanti (bj) | patilīnentā patikuṭentā pativaṭṭentā → paṭilīnentā paṭikujjentā paṭivaṭṭentā (sya-all) | patikuṭentā → paṭikujjentā (pts) | sanniggaṇhantā → Si sannigaṇhantā. (pts note) | caranti → Bp ad. vicaranti. (pts note) Yathā kukkuṭapattaṁ vā nhārudaddulaṁ vā aggimhi pakkhittaṁ patilīyati patikuṭati pativaṭṭati na sampasāriyati;
nhārudaddulaṁ → nahārudaddulaṁ (bj); nahārudaddalaṁ (sya-all); nahārugaddulaṁ (pts) | sampasāriyati → sampasārīyati (bj) | patilīyati patikuṭati pativaṭṭati → hoti paṭilīyati paṭikujjati paṭivattati (sya-all) | pakkhittaṁ → pakkhittaṁ hoti (pts) | patikuṭati pativaṭṭati → paṭikujjati paṭivattati (pts) | nahārugaddulaṁ → Bp nhāru-; S naharu-; Bp -daddhulaṁ; Si S -daddalaṁ6 (gaddula, S. iii, 150). (pts note) | hoti → Bp om. (pts note) | paṭikujjati → Bp paṭikuṭṭati; S kuṭati. (pts note) evamevaṁ tato tato cittaṁ patilīnentā patikuṭentā pativaṭṭentā sanniruddhantā sanniggaṇhantā sannivārentā rakkhantā gopentā caranti vicaranti viharanti iriyanti vattenti pālenti yapenti yāpenti, cakkhudvāre cittaṁ …
evamevaṁ → evamevaṁ te (bj, sya-all, pts) | sanniruddhantā → sannirumbhentā (bj) | vicaranti → (bj, sya-all, pts) | iriyanti → irīyanti (bj) | patilīnentā patikuṭentā pativaṭṭentā → paṭilīnentā paṭikujjentā paṭivaṭṭentā (sya-all) | patikuṭentā pativaṭṭentā → paṭikujjentā paṭivaṭṭentā (pts) | tato → Bp S om. (pts note) sotadvāre cittaṁ … ghānadvāre cittaṁ … jivhādvāre cittaṁ … kāyadvāre cittaṁ … manodvāre cittaṁ patilīnentā patikuṭentā pativaṭṭentā sanniruddhantā sanniggaṇhantā sannivārentā rakkhantā gopentā caranti vicaranti viharanti iriyanti vattenti pālenti yapenti yāpenti.
sanniruddhantā → sannirumbhentā (bj) | vicaranti → (bj, sya-all, pts) | iriyanti → irīyanti (bj) | patilīnentā patikuṭentā pativaṭṭentā → paṭilīnentā paṭikujjentā paṭivaṭṭentā (sya-all) | patikuṭentā → paṭikujjentā (pts) | paṭikujjentā → Bp paṭikuṭṭentā; S paṭikoṭentā. (pts note) | sannivārentā → Si om. (pts note) Taṅkāraṇā patilīnacarā vuccanti satta sekkhā.
patilīnacarā → paṭilīnacarā (sya-all) | sekkhā bhikkhunoti puthujjanakalyāṇakassa → sekhā bhikkhuno ti kalyāṇaputhujjanassa (pts) Bhikkhunoti puthujjanakalyāṇakassa vā bhikkhuno sekkhassa vā bhikkhunoti—
puthujjanakalyāṇakassa → kalyāṇaputhujjanassa (sya-all) | puthujjanakalyāṇakassa → kalyāṇaputhujjanassa (bj: syā) | kalyāṇaputhujjanassa → Bp S puthujjanakalyāṇakassa (pts note) patilīnacarassa bhikkhuno.
patilīnacarassa → paṭilīnacarassa (sya-all)

Bhajamānassa vivittamāsananti āsanaṁ vuccati yattha nisīdanti—
nisīdanti → nisīdati (sya-all) | vivittam → S vivittamānasam. (pts note) mañco pīṭhaṁ bhisi taṭṭikā cammakhaṇḍo tiṇasanthāro paṇṇasanthāro palālasanthāro.
paṇṇasanthāro → paṇṇasantharo (bj) | palālasanthāro → palāsasanthāro (sya-all) | bhisi → bhisī (pts) | cammakhaṇḍo → cammakhando (pts) Taṁ āsanaṁ asappāyarūpadassanena rittaṁ vivittaṁ pavivittaṁ, asappāyasaddassavanena rittaṁ vivittaṁ pavivittaṁ, asappāyagandhaghāyanena … asappāyarasasāyanena … asappāyaphoṭṭhabbaphusanena … asappāyehi pañcahi kāmaguṇehi rittaṁ vivittaṁ pavivittaṁ.
asappāyasaddassavanena rittaṁ vivittaṁ pavivittaṁ → asappāyasaddasavaṇena (bj) | rittaṁ → vittaṁ (sya-all, pts) | asappāyasaddassavanena rittaṁ → asappāyasaddasavanena vittaṁ (pts) | asappāyarasasāyanena → S -rasāyanena. (pts note) | vittaṁ → Bp S rittam. (pts note) Taṁ vivittaṁ āsanaṁ bhajato sambhajato sevato nisevato saṁsevato paṭisevatoti—
vivittaṁ → (sya-all, pts) bhajamānassa vivittamāsanaṁ.

Sāmaggiyamāhu tassa taṁ, yo attānaṁ bhavane na dassayeti.
tassa taṁ → tassetaṁ (bj) | dassayeti sāmaggiyoti → dassaye ti sāmaggiyā ti (pts) Sāmaggiyoti tisso sāmaggiyo—
sāmaggiyoti → sāmaggīti (bj); sāmaggiyāti (sya-all) | sāmaggī’ti → sāmaggiyoti (bj: sīmu11); sāmaggiyāti (bj: syā) gaṇasāmaggī, dhammasāmaggī, anabhinibbattisāmaggī.
gaṇasāmaggī dhammasāmaggī anabhinibbattisāmaggī → gaṇasāmaggi dhammasāmaggi anabhinibbattisāmaggi (bj) Katamā gaṇasāmaggī?
gaṇasāmaggī → gaṇasāmaggi (bj) Bahū cepi bhikkhū samaggā sammodamānā avivadamānā khīrodakībhūtā aññamaññaṁ piyacakkhūhi sampassantā viharanti—
bahū → bahu (cck) ayaṁ gaṇasāmaggī.
gaṇasāmaggī → gaṇasāmaggi (bj) Katamā dhammasāmaggī?
dhammasāmaggī → dhammasāmaggi (bj) Cattāro satipaṭṭhānā, cattāro sammappadhānā, cattāro iddhipādā, pañcindriyāni, pañca balāni, satta bojjhaṅgā, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo. Te ekato pakkhandanti pasīdanti sampatiṭṭhanti vimuccanti;
sampatiṭṭhanti → Bp sandiṭṭhanti; S santiṭṭhanti. (pts note) na tesaṁ dhammānaṁ vivādo pavivādo atthi—
pavivādo → vippavādo (sya-all, pts) ayaṁ dhammasāmaggī.
dhammasāmaggī → dhammasāmaggi (bj) Katamā anabhinibbattisāmaggī?
anabhinibbattisāmaggī → anabhinibbattisāmaggi (bj) Bahū cepi bhikkhū anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyanti;
bhikkhū → bhikkhu (bj) | bahū → bahu (cck) na tesaṁ nibbānadhātuyā ūnattaṁ vā puṇṇattaṁ vā paññāyati—
tesaṁ → tena (bj, pts) | ūnattaṁ → onattaṁ (sya-all) | tena → tesaṁ (bj: sīmu10) | nibbānadhātuyā → tena (cck: sī.) | tena → Bp tesaṁ. (pts note) ayaṁ anabhinibbattisāmaggī.
anabhinibbattisāmaggī → anabhinibbattisāmaggi (bj) Bhavaneti nerayikānaṁ nirayo bhavanaṁ, tiracchānayonikānaṁ tiracchānayoni bhavanaṁ, pettivisayikānaṁ pettivisayo bhavanaṁ, manussānaṁ manussaloko bhavanaṁ, devānaṁ devaloko bhavananti.
pettivisayikānaṁ pettivisayo → pittivisayikānaṁ pittivisayo (sya-all, pts) | bhavananti → bhavanaṁ (sya-all) | bhavananti sāmaggiyamāhu → bhavanaṁ sāmaggiyam āhu (pts) | Nerayikānaṁ → Bp nerayyikānaṁ. (pts note) | pittivisayikānaṁ → S petti-. (pts note) | bhavanaṁ → Bp bhavanan ti. (pts note) Sāmaggiyamāhu tassa taṁ, yo attānaṁ bhavane na dassayeti.
tassa taṁ → tassetaṁ (bj) Tassesā sāmaggī etaṁ channaṁ etaṁ patirūpaṁ etaṁ anucchavikaṁ etaṁ anulomaṁ, yo evaṁ paṭicchanne niraye attānaṁ na dasseyya, tiracchānayoniyaṁ attānaṁ na dasseyya, pettivisaye attānaṁ na dasseyya, manussaloke attānaṁ na dasseyya, devaloke attānaṁ na dasseyyāti evamāhaṁsu evaṁ kathenti evaṁ bhaṇanti evaṁ dīpayanti evaṁ voharantīti—
sāmaggī → sāmaggi (bj) | tiracchānayoniyaṁ → tiracchānayoniyā (bj, sya-all, pts) | dasseyyāti → dasseyyāti evamāhu (bj, sya-all) | patirūpaṁ → paṭirūpaṁ (sya-all, pts) | paṭicchanne → paṭipanno (sya-all, pts) | pettivisaye → pittivisaye (sya-all, pts) | esā → -6 S tass'; eva sā. (pts note) | channaṁ → S chandaṁ. (pts note) | paṭipanno → Bp paticchanne; S paticchanne ti. (pts note) | evam → Bp S om. (pts note) sāmaggiyamāhu tassa taṁ, yo attānaṁ bhavane na dassaye.
tassa taṁ → tassetaṁ (bj)

Tenāha bhagavā—

“Patilīnacarassa bhikkhuno, bhajamānassa vivittamāsanaṁ;
patilīnacarassa → paṭilīnacarassa (sya-all) Sāmaggiyamāhu tassa taṁ, yo attānaṁ bhavane na dassaye”ti.
tassa taṁ → tassetaṁ (bj)

Sabbattha munī anissito, Na piyaṁ kubbati nopi appiyaṁ;
munī → muni (sya-all, pts) Tasmiṁ paridevamaccharaṁ, Paṇṇe vāri yathā na limpati.
na limpati → nalippati (bj)

Sabbattha munī anissitoti.
munī → muni (sya-all) | munī anissitoti → muni anissito ti (pts) Sabbaṁ vuccati dvādasāyatanāni— cakkhuñceva rūpā ca, sotañca saddā ca, ghānañca gandhā ca, jivhā ca rasā ca, kāyo ca phoṭṭhabbā ca, mano ca dhammā ca.
cakkhuñceva → cakkhuceva (sya-all) | cakkhu → Bp S cakkhuñ. (pts note) Munīti. Monaṁ vuccati ñāṇaṁ …pe… saṅgajālamaticca so muni.
ñāṇaṁ → ñāṇaṁ yā paññā pajānanā (sya-all, pts) | pajānanā → -2 Bp S om. (pts note) Anissitoti. Dve nissayā— taṇhānissayo ca diṭṭhinissayo ca …pe… ayaṁ taṇhānissayo …pe… ayaṁ diṭṭhinissayo. Muni taṇhānissayaṁ pahāya diṭṭhinissayaṁ paṭinissajjitvā cakkhuṁ anissito sotaṁ anissito ghānaṁ anissito jivhaṁ anissito kāyaṁ anissito manaṁ anissito
paṭinissajjitvā → Bp S paṭinisajjitvā; but below, p. 136, -ss-. (pts note) rūpe … sadde … gandhe … rase … phoṭṭhabbe … dhamme … kulaṁ … gaṇaṁ … āvāsaṁ … lābhaṁ … yasaṁ … pasaṁsaṁ … sukhaṁ … cīvaraṁ … piṇḍapātaṁ … senāsanaṁ … gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ …
cīvaraṁ piṇḍapātaṁ senāsanaṁ gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ → cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ (pts) kāmadhātuṁ … rūpadhātuṁ … arūpadhātuṁ … kāmabhavaṁ … rūpabhavaṁ … arūpabhavaṁ … saññābhavaṁ … asaññābhavaṁ … nevasaññānāsaññābhavaṁ … ekavokārabhavaṁ … catuvokārabhavaṁ … pañcavokārabhavaṁ … atītaṁ … anāgataṁ … paccuppannaṁ … diṭṭhaṁ … sutaṁ … mutaṁ … viññātaṁ … sabbe dhamme anissito anallīno anupagato anajjhosito anadhimutto nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti—
vimariyādikatena → vimariyādīkatena (bj) | anissito → anissito asannissito (sya-all, pts) | nissaṭo → nissaṭṭho (sya-all, pts) | anajjhosito → anajjhesito (bj: sīmu) | nissaṭo → nissato (bj: a.nid) | diṭṭhasutamutāviññātabbe → Bp S diṭṭhaṁ sutaṁ mutaṁ viññāṇaṁ (S viññātaṁ) sabbe. (pts note) | asannissito → Bp S om. (pts note) | anallīno → Bp anallinno. (pts note) | nissaṭṭho → Bp S nissaṭo. (pts note) sabbattha muni anissito.
muni → munī (bj)

Na piyaṁ kubbati nopi appiyanti. Piyāti dve piyā—
Piyā → Bp S piyo. (pts note) sattā vā saṅkhārā vā. Katame sattā piyā? Idha yassa te honti atthakāmā hitakāmā phāsukāmā yogakkhemakāmā mātā vā pitā vā bhātā vā bhaginī vā puttā vā dhītarā vā mittā vā amaccā vā ñātī vā sālohitā vā—
puttā → putto (bj, sya-all, pts) | dhītarā → dhītā (bj, sya-all, pts) | yassa → -9 S idh'; assa. (pts note) | putto → S puttā. (pts note) | dhītā → Bp S dhītarā. (pts note) | sālohitā → -3 S ñātisālohitā. (pts note) ime sattā piyā. Katame saṅkhārā piyā? Manāpikā rūpā manāpikā saddā manāpikā gandhā manāpikā rasā manāpikā phoṭṭhabbā— ime saṅkhārā piyā. Appiyāti dve appiyā— sattā vā saṅkhārā vā. Katame sattā appiyā? Idha yassa te honti anatthakāmā ahitakāmā aphāsukāmā ayogakkhemakāmā jīvitā voropetukāmā— ime sattā appiyā. Katame saṅkhārā appiyā? Amanāpikā rūpā amanāpikā saddā amanāpikā gandhā amanāpikā rasā amanāpikā phoṭṭhabbā— ime saṅkhārā appiyā. Na piyaṁ kubbati nopi appiyanti. “Ayaṁ me satto piyo, ime ca saṅkhārā manāpā”ti rāgavasena piyaṁ na karoti;
ca → ca me (bj, sya-all, pts) | manāpāti rāgavasena → manāpā ti bhaṅgavasena (pts) | bhaṅgavasena → Bp S rāga-. (pts note) “ayaṁ me satto appiyo, ime ca saṅkhārā amanāpā”ti paṭighavasena appiyaṁ na karoti na janeti na sañjaneti na nibbatteti nābhinibbattetīti—
ca → (bj); ca me (sya-all, pts) na piyaṁ kubbati nopi appiyaṁ.

Tasmiṁ paridevamaccharaṁ paṇṇe vāri yathā na limpatīti.
limpatīti → lippatīti (bj) Tasminti tasmiṁ puggale arahante khīṇāsave.
tasmiṁ → (sya-all) | tasmiṁ → Si om. (pts note) Paridevoti ñātibyasanena vā phuṭṭhassa bhogabyasanena vā phuṭṭhassa rogabyasanena vā phuṭṭhassa sīlabyasanena vā phuṭṭhassa diṭṭhibyasanena vā phuṭṭhassa aññataraññatarena byasanena samannāgatassa aññataraññatarena dukkhadhammena phuṭṭhassa ādevo paridevo ādevanā paridevanā ādevitattaṁ paridevitattaṁ vācā palāpo vippalāpo lālappo lālappāyanā lālappāyitattaṁ.
byasanena → vā vyasanena (bj) | lālappāyanā lālappāyitattaṁ → lālappanā lālappitattaṁ (bj) | aññataraññatarena → aññataraññatarena vā (sya-all, pts) | diṭṭhibyasanena → diṭṭhibyasanenā (pts) | lālappanā → lālappāyanā (bj: sīmu11) | lālappitattaṁ → vibhaṅgapāḷi > paṭiccasamuppādavibhaṅga (bj note) | lālappitattaṁ → lālappāyitattaṁ (bj: sīmu11, manupa) | Paridevo → See above, p. 134. (pts note) Macchariyanti pañca macchariyāni— āvāsamacchariyaṁ, kulamacchariyaṁ, lābhamacchariyaṁ, vaṇṇamacchariyaṁ, dhammamacchariyaṁ. Yaṁ evarūpaṁ macchariyaṁ maccharāyanā maccharāyitattaṁ vevicchaṁ kadariyaṁ kaṭukañcukatā aggahitattaṁ cittassa—
kaṭukañcukatā → kaṭukañcakatā (sya-all, pts) | kaṭukañcukatā → kaṭukañcatā (bj: manupa) | kaṭukañcakatā → Bp kuṭukañjukatā; S kaṭukañcutā, see above, p. 128, n. 7. (pts note) idaṁ vuccati macchariyaṁ.
macchariyaṁ → khuddakavatthuvibhaṅga (bj note) Api ca khandhamacchariyampi macchariyaṁ, dhātumacchariyampi macchariyaṁ, āyatanamacchariyampi macchariyaṁ gāho— idaṁ vuccati macchariyaṁ.
idaṁ → (bj, pts)

Paṇṇe vāri yathā na limpatīti.
limpatīti → lippatīti (bj) Paṇṇaṁ vuccati padumapattaṁ. Vāri vuccati udakaṁ. Yathā vāri padumapattaṁ na limpati na palimpati na upalimpati alittaṁ apalittaṁ anupalittaṁ, evamevaṁ tasmiṁ puggale arahante khīṇāsave paridevo macchariyañca na limpati na palimpati na upalimpati alittā apalittā anupalittā.
padumapattaṁ → padumapatte (bj, sya-all, pts) | limpati → lippati (bj) | palimpati → saṁlippati (bj) | upalimpati → upalippati (bj) | apalittaṁ → asaṁlittaṁ (bj, sya-all, pts) | paridevo → paridevo ca (bj, sya-all) | upalimpati alittā apalittā anupalittā → upalippati alitto asaṁlitto anupalitto (bj) | palimpati na upalimpati → saṁlimpati nupalimpati (sya-all) | apalittā → asaṁlittā (sya-all, pts) | ca → S om. (pts note) So ca puggalo arahanto tehi kilesehi na limpati na palimpati na upalimpati alitto apalitto anupalitto nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti—
arahanto → (bj, sya-all, pts) | limpati → lippati (bj) | palimpati → saṁlippati (bj) | upalimpati → upalippati (bj) | apalitto → asaṁlitto (bj, sya-all, pts) | vimariyādikatena → vimariyādīkatena (bj) | palimpati na upalimpati → saṁlimpati nupalimpati (sya-all) | nissaṭo → nissaṭṭho (sya-all, pts) | nissaṭo → nissato (bj: a.nid) | puggalo → Bp S ad. arahanto. (pts note) | saṁlimpati → -1 Bp na palimpati; S om. (pts note) | upalimpati → Bp S na upa-. (pts note) | asaṁlitto → Bp apal- here and below. (pts note) | nissaṭṭho → S nisaṭo always. (pts note) | vimariyādikatena → Bp S vipariyādi- as usual. (pts note) tasmiṁ paridevamaccharaṁ paṇṇe vāri yathā na limpati.
limpati → lippati (bj)

Tenāha bhagavā—

“Sabbattha munī anissito, na piyaṁ kubbati nopi appiyaṁ;
munī → muni (sya-all, pts) Tasmiṁ paridevamaccharaṁ, paṇṇe vāri yathā na limpatī”ti.
limpatīti → lippatīti (bj)

Udabindu yathāpi pokkhare, Padume vāri yathā na limpati;
udabindu → udavindu (sya-all) | Udabindu → Si udavindu always. (pts note) limpati → lippati (bj) | lippati → limpati (bj: sīmu11, syā) Evaṁ muni nopalimpati, Yadidaṁ diṭṭhasutaṁ mutesu vā.
nopalimpati → nopalippati (bj) | nopalimpati → S nopalippati. (pts note) diṭṭhasutaṁ mutesu → diṭṭhasute mutesu (si); diṭṭhasutamutesu (csp1ed) | diṭṭhasutaṁ → diṭṭhasute (bj: sīmu11) | diṭṭhasutamutesu → diṭṭhasute mutesu (cck: sī.); diṭṭhasutaṁ mutesu (cck: syā. ka.) | diṭṭhasutaṁmutesu → S diṭṭhasutamutesu. (pts note) | vā → Si ad. ti. (pts note)

Udabindu yathāpi pokkhareti.
udabindu → udavindu (sya-all) Udabindu vuccati udakathevo.
udabindu → udavindūti (sya-all) | udakathevo → udakatthavako (bj: a.pu) Pokkharaṁ vuccati padumapattaṁ. Yathā udabindu padumapatte na limpati na palimpati na upalimpati alittaṁ apalittaṁ anupalittanti—
limpati → lippati (bj) | palimpati → palippati (bj) | upalimpati → upalippati (bj) | udabindu → udakavindu (sya-all); udakabindu (pts) | palimpati na upalimpati → saṁlimpati nupalimpati (sya-all) | apalittaṁ → asaṁlittaṁ (sya-all) | apalittaṁ anupalittanti → asaṁlittaṁ anupalittan ti (pts) | apalittaṁ → asaṁlittaṁ (bj: sīmu11) udabindu yathāpi pokkhare.
udabindu → udavindu (sya-all) Padume vāri yathā na limpatīti.
limpatīti → lippatīti (bj) Padumaṁ vuccati padumapupphaṁ.
padumapupphaṁ → padumapattaṁ (bj: sīmu10) Vāri vuccati udakaṁ. Yathā vāri padumapupphaṁ na limpati na palimpati na upalimpati alittaṁ apalittaṁ anupalittanti—
padumapupphaṁ → padumapupphe (bj, sya-all, pts) | limpati → lippati (bj) | palimpati → palippati (bj) | upalimpati → upalippati (bj) | palimpati na upalimpati → saṁlimpati nupalimpati (sya-all) | apalittaṁ → asaṁlittaṁ (sya-all) | apalittaṁ anupalittanti → asaṁlittaṁ anupalittan ti (pts) padume vāri yathā na limpati.
limpati → lippati (bj)

Evaṁ muni nopalimpati, yadidaṁ diṭṭhasutaṁ mutesu vāti.
nopalimpati → nopalippati (bj) Evanti opammasampaṭipādanaṁ.
opammasampaṭipādanaṁ → opammasampaṭipādanā (sya-all) | opammasampaṭipādanā → Bp -pādanaṁ, see above. (pts note) Munīti. Monaṁ vuccati ñāṇaṁ …pe… saṅgajālamaticca so muni.
saṅgajālamaticca → saṅgamaticca (bj) | ñāṇaṁ → ñāṇaṁ yā paññā pajānanā (sya-all, pts) | pajānanā → -2 Bp S -m, see above. (pts note) Lepāti dve lepā— taṇhālepo ca diṭṭhilepo ca …pe… ayaṁ taṇhālepo …pe… ayaṁ diṭṭhilepo. Muni taṇhālepaṁ pahāya diṭṭhilepaṁ paṭinissajjitvā diṭṭhe na limpati, sute na limpati, mute na limpati, viññāte na limpati na palimpati na upalimpati alitto apalitto anupalitto nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti—
limpati → lippati (bj) | palimpati → palippati (bj) | upalimpati → upalippati (bj) | vimariyādikatena → vimariyādīkatena (bj) | palimpati na upalimpati → saṁlimpati nupalimpati (sya-all) | apalitto → asaṁlitto (sya-all, pts) | nissaṭo → nissaṭṭho (sya-all, pts) evaṁ muni nopalimpati, yadidaṁ diṭṭhasutaṁ mutesu vā.
nopalimpati → nopalippati (bj)

Tenāha bhagavā—

“Udabindu yathāpi pokkhare, padume vāri yathā na limpati;
udabindu → udavindu (sya-all) limpati → lippati (bj) Evaṁ muni nopalimpati, yadidaṁ diṭṭhasutaṁ mutesu vā”ti.
nopalimpati → nopalippati (bj) diṭṭhasutaṁ → diṭṭhasute (bj: sīmu11)

Dhono na hi tena maññati, Yadidaṁ diṭṭhasutaṁ mutesu vā;
diṭṭhasutaṁ → diṭṭhasute (bj: sīmu11) Nāññena visuddhimicchati, Na hi so rajjati no virajjati.

Dhono na hi tena maññati, yadidaṁ diṭṭhasutaṁ mutesu vāti.
diṭṭhasutaṁ → diṭṭhasute (bj: sīmu11) Dhonoti dhonā vuccati paññā.
ti → -3 Bp S om. See III, p. 77. (pts note) Yā paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi.
sammādiṭṭhi → dhamamasaṅgaṇi > cittupādakaṇḍa (bj note) Kiṅkāraṇā dhonā vuccati paññā?
dhonā → S dhono. (pts note) Tāya paññāya kāyaduccaritaṁ dhutañca dhotañca sandhotañca niddhotañca,
dhotañca → dhota ca (cck) vacīduccaritaṁ …
vacīduccaritaṁ → vacīduccaritaṁ dhutañca dhotañca sandhotañca niddhotañca (sya-all) | ca → -5 Bp S om. (pts note) manoduccaritaṁ dhutañca dhotañca sandhotañca niddhotañca, rāgo dhuto ca dhoto ca sandhoto ca niddhoto ca, doso … moho … kodho … upanāho … makkho … paḷāso … issā … macchariyaṁ … māyā … sāṭheyyaṁ … thambho … sārambho … māno … atimāno … mado … pamādo … sabbe kilesā … sabbe duccaritā … sabbe darathā … sabbe pariḷāhā … sabbe santāpā … sabbākusalābhisaṅkhārā dhutā ca dhotā ca sandhotā ca niddhotā ca. Taṅkāraṇā dhonā vuccati paññā.
dhonā → Bp S dhono. (pts note)

Atha vā sammādiṭṭhiyā micchādiṭṭhi dhutā ca dhotā ca sandhotā ca niddhotā ca, sammāsaṅkappena micchāsaṅkappo dhuto ca dhoto ca sandhoto ca niddhoto ca, sammāvācāya micchāvācā dhutā ca …
ca → ca dhotā ca (bj) sammākammantena micchākammanto dhuto ca …
dhuto → dhuto ca dhoto (bj) sammāājīvena micchāājīvo dhuto ca …
ca → ca dhoto ca (bj) sammāvāyāmena micchāvāyāmo dhuto ca …
dhuto → dhuto ca dhoto (bj) sammāsatiyā micchāsati dhutā ca …
ca → ca dhotā ca (bj) sammāsamādhinā micchāsamādhi dhuto ca …
ca → ca dhoto ca (bj) sammāñāṇena micchāñāṇaṁ dhutañca …
dhutañca → dhutañca dhotañca (bj) sammāvimuttiyā micchāvimutti dhutā ca dhotā ca sandhotā ca niddhotā ca.
niddhotā ca atha vā → athavā (bj)

Atha vā ariyena aṭṭhaṅgikena maggena sabbe kilesā … sabbe duccaritā … sabbe darathā … sabbe pariḷāhā … sabbe santāpā … sabbākusalābhisaṅkhārā dhutā ca dhotā ca sandhotā ca niddhotā ca. Arahā imehi dhonehi dhammehi upeto samupeto upagato samupagato upapanno samupapanno samannāgato.
upagato samupagato → upāgato samupāgato (bj) | dhonehi → dhoneyyehi (sya-all, pts) | dhoneyyehi → Bp dhonehi. (pts note) | samupapanno → Bp S sampanno. (pts note) Tasmā arahā dhono. So dhutarāgo dhutapāpo dhutakileso dhutapariḷāhoti— dhono.

Dhono na hi tena maññati, yadidaṁ diṭṭhasutaṁ mutesu vāti.
hi → hī (bj) | diṭṭhasutaṁ → diṭṭhasute (bj: sīmu11) Dhono diṭṭhaṁ na maññati, diṭṭhasmiṁ na maññati, diṭṭhato na maññati, diṭṭhā meti na maññati;
diṭṭhā → diṭṭhaṁ (bj, sya-all) | diṭṭhā meti → diṭṭhaṁ me ti (pts) sutaṁ na maññati, sutasmiṁ na maññati, sutato na maññati, sutaṁ meti na maññati; mutaṁ na maññati, mutasmiṁ na maññati, mutato na maññati, mutaṁ meti na maññati; viññātaṁ na maññati, viññātasmiṁ na maññati, viññātato na maññati, viññātaṁ meti na maññati. Vuttampi hetaṁ bhagavatā—
vuttampi → vuttaṁ (sya-all) “asmīti, bhikkhave, maññitametaṁ, ayamahamasmīti maññitametaṁ, bhavissanti maññitametaṁ, na bhavissanti maññitametaṁ, rūpī bhavissanti maññitametaṁ, arūpī bhavissanti maññitametaṁ, saññī bhavissanti maññitametaṁ, asaññī bhavissanti maññitametaṁ, nevasaññīnāsaññī bhavissanti maññitametaṁ.
ayamahamasmīti → anasmīti (sya-all) | asmīti → asminti (bj: sīmu11) | ayamahamasmīti → asminti (bj: sīmu11) | ayam → Si S om. (pts note) | aham → Si om. (pts note) | asmī → Si anasmī. (pts note) Maññitaṁ, bhikkhave, rogo, maññitaṁ gaṇḍo, maññitaṁ sallaṁ, maññitaṁ upaddavo.
Maññitaṁ → maññitaṁ hi (bj) | maññitaṁ → maññitaṁ hi (bj) | Maññitaṁ → maññitaṁ hi (cck: sī.) Tasmātiha, bhikkhave, amaññamānena cetasā viharissāmāti, evañhi vo, bhikkhave, sikkhitabban”ti—
sikkhitabba”nti → saḷāyatanasaṁyutta > āsīvisavagga (bj note) dhono na hi tena maññati yadidaṁ diṭṭhasutaṁ mutesu vā.

Nāññena visuddhimicchatīti. Dhono aññena asuddhimaggena micchāpaṭipadāya aniyyānikapathena aññatra satipaṭṭhānehi aññatra sammappadhānehi aññatra iddhipādehi aññatra indriyehi aññatra balehi aññatra bojjhaṅgehi aññatra ariyā aṭṭhaṅgikā maggā suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ na icchati na sādiyati na pattheti na piheti nābhijappatīti—
aniyyānikapathena → aniyyāṇikapathena (bj) | sādiyati → assādiyati (pts) | nābhijappatīti → na samijjhati nābhijappatī ti (pts) | assādiyati → Bp S sādiyati. (pts note) | samijjhati → -2 Bp S om. (pts note) nāññena visuddhimicchati.

Na hi so rajjati no virajjatīti. Sabbe bālaputhujjanā rajjanti, puthujjanakalyāṇakaṁ upādāya satta sekkhā virajjanti;
puthujjanakalyāṇakaṁ → kalyāṇaputhujjanaṁ (sya-all, pts) | kalyāṇaputhujjanam → Bp puthujjanā kalyāṇakaṁ; S puthunakalyanakaṁ, see above, p. 131. (pts note) arahā neva rajjati no virajjati. Viratto so khayā rāgassa vītarāgattā, khayā dosassa vītadosattā, khayā mohassa vītamohattā.
virato → Bp S viratto. (pts note) | so → Si om. (pts note) So vuṭṭhavāso ciṇṇacaraṇo …pe… jātijarāmaraṇasaṁsāro, natthi tassa punabbhavoti—
vuṭṭhavāso → vutthavāso (bj) | jātijarāmaraṇasaṁsāro → (sya-all) na hi so rajjati no virajjati.

Tenāha bhagavā—

“Dhono na hi tena maññati, yadidaṁ diṭṭhasutaṁ mutesu vā; Nāññena visuddhimicchati, na hi so rajjati no virajjatī”ti.
virajjatīti → virajjatī ti 7chaṭṭho (pts)

Jarāsuttaniddeso chaṭṭho.