Dukkhasutta๔๓ ทุกขสูตร
Sāvatthiyaṁ viharati.
viharati → (bj)พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ... เขตกรุงสาวัตถี
“Dukkhassa, bhikkhave, samudayañca atthaṅgamañca desessāmi.
desessāmi → desissāmi (bj, pts) | atthaṅgamañca → atthagamaṁ (bj: sī.pævi, sī.pavi)“ภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงความเกิดแห่งทุกข์ และความดับแห่งทุกข์
Taṁ suṇātha, sādhukaṁ manasi karotha, bhāsissāmī”ti.
manasi karotha → manasikarotha (th)เธอทั้งหลายจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว”
“Evaṁ, bhante”ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.ภิกษุเหล่านั้นทูลรับสนองพระ- ดำรัสแล้ว Bhagavā etadavoca:พระผู้มีพระภาคจึงได้ตรัสเรื่องนี้ว่า
“Katamo ca, bhikkhave, dukkhassa samudayo?“ภิกษุทั้งหลาย ความเกิดแห่งทุกข์ เป็นอย่างไร
Cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇaṁ. Tiṇṇaṁ saṅgati phasso.
cakkhuñca paṭicca → cakkhuṁ ca paticca (pts) | saṅgati phasso → saṅgatiphasso (pts)คือ เพราะอาศัยจักขุ(ตา)และรูป จักขุวิญญาณจึงเกิด ความประจวบแห่งธรรม ๓ ประการเป็นผัสสะ
Phassapaccayā vedanā;เพราะผัสสะเป็นปัจจัย เวทนาจึงเกิด
vedanāpaccayā taṇhā.เพราะเวทนาเป็นปัจจัย ตัณหาจึงเกิด
Ayaṁ kho, bhikkhave, dukkhassa samudayo.ความเกิดแห่งทุกข์ เป็นอย่างนี้แล
Sotañca paṭicca sadde ca uppajjati sotaviññāṇaṁ …pe…
uppajjati sotaviññāṇaṁ → (bj) | sotañca → sotaṁ ca (pts) | uppajjati sotaviññāṇaṁ → ghānaṁ ca (pts)เพราะอาศัยโสตะ(หู)และเสียง โสตวิญญาณจึงเกิด ฯลฯ
ghānañca paṭicca gandhe ca …pe…
+ → jivhaṁ (pts)เพราะอาศัยฆานะ(จมูก) และกลิ่น ...
jivhañca paṭicca rase ca …pe…
jivhañca → ca (pts)เพราะอาศัยชิวหา(ลิ้น)และรส ...
kāyañca paṭicca phoṭṭhabbe ca …pe…เพราะอาศัยกายและโผฏฐัพพะ...
manañca paṭicca dhamme ca uppajjati manoviññāṇaṁ. Tiṇṇaṁ saṅgati phasso.
saṅgati phasso → saṅgatiphasso (pts)เพราะอาศัยมโน(ใจ)และธรรมารมณ์ มโนวิญญาณจึงเกิด ความประจวบแห่งธรรม ๓ ประการ เป็นผัสสะ
Phassapaccayā vedanā;เพราะผัสสะเป็นปัจจัย เวทนาจึงเกิด
vedanāpaccayā taṇhā.เพราะเวทนาเป็นปัจจัย ตัณหาจึงเกิด
Ayaṁ kho, bhikkhave, dukkhassa samudayo.ความเกิดแห่งทุกข์ เป็นอย่างนี้แล
Katamo ca, bhikkhave, dukkhassa atthaṅgamo?ความดับแห่งทุกข์ เป็นอย่างไร
Cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇaṁ. Tiṇṇaṁ saṅgati phasso.
cakkhuñca → cakkhuṁ ca (pts) | cakkhuviññāṇaṁ → cakkhuviññāṇam (pts) | saṅgati phasso → saṅgatiphasso (pts)คือ เพราะอาศัยจักขุและรูป จักขุวิญญาณจึงเกิด ความประจวบแห่งธรรม ๓ ประการเป็นผัสสะ
Phassapaccayā vedanā;เพราะผัสสะเป็นปัจจัย เวทนาจึงเกิด
vedanāpaccayā taṇhā.เพราะเวทนาเป็นปัจจัย ตัณหาจึงเกิด
Tassāyeva taṇhāya asesavirāganirodhā upādānanirodho;เพราะตัณหานั้นดับไปไม่เหลือด้วยวิราคะ อุปาทานจึงดับ
upādānanirodhā bhavanirodho;เพราะ อุปาทานดับ ภพจึงดับ
bhavanirodhā jātinirodho;เพราะภพดับ ชาติจึงดับ
jātinirodhā jarāmaraṇaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā nirujjhanti.
sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā → soka parideva dukkhadomanassu pāyāsā (th) | jarāmaraṇaṁ → jatāmaraṇam (pts)เพราะชาติดับ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส และอุปายาสจึงดับ
Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hoti.
evametassa → evam etassa (pts)ความดับแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ มีได้ ด้วยประการฉะนี้
Ayaṁ kho, bhikkhave, dukkhassa atthaṅgamo.ความดับแห่งทุกข์ เป็นอย่างนี้แล
Sotañca paṭicca sadde ca uppajjati sotaviññāṇaṁ …pe…เพราะอาศัยโสตะและเสียง โสตวิญญาณจึงเกิด ฯลฯ
ghānañca paṭicca gandhe ca …pe…
ca → ca uppajjati ghānaviññāṇaṁ (bj) | ghānañca → ghānañ ca (pts)เพราะอาศัยฆานะ และกลิ่น ...
jivhañca paṭicca rase ca …pe…เพราะอาศัยชิวหาและรส ...
kāyañca paṭicca phoṭṭhabbe ca …pe…เพราะอาศัยกายและโผฏฐัพพะ ...
manañca paṭicca dhamme ca uppajjati manoviññāṇaṁ. Tiṇṇaṁ saṅgati phasso.
manoviññāṇaṁ → mano viññāṇaṁ (bjt) | manañca → kāyaṁ ca paṭicca manaṁ ca (pts) | tiṇṇaṁ saṅgati phasso → tiṇṇam saṅgatiphasso (pts)เพราะ อาศัยมโนและธรรมารมณ์ มโนวิญญาณจึงเกิด ความประจวบแห่งธรรม ๓ ประการ เป็นผัสสะ
Phassapaccayā vedanā;เพราะผัสสะเป็นปัจจัย เวทนาจึงเกิด
vedanāpaccayā taṇhā.เพราะเวทนาเป็นปัจจัย ตัณหา จึงเกิด
Tassāyeva taṇhāya asesavirāganirodhā upādānanirodho;เพราะตัณหานั้นดับไปไม่เหลือด้วยวิราคะ อุปาทานจึงดับ
upādānanirodhā bhavanirodho;เพราะอุปาทานดับ ภพจึงดับ
bhavanirodhā jātinirodho;เพราะภพดับ ชาติจึงดับ
jātinirodhā jarāmaraṇaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā nirujjhanti.
sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā → soka parideva dukkha domanassu pāyāsā (th)เพราะชาติดับ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส และอุปายาสจึงดับ
Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hoti.
evametassa → evam etassa (pts) | dukkhakkhandhassa → dukkhakhandhassa (pts)ความดับแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ มีได้ด้วยประการ ฉะนี้
Ayaṁ kho, bhikkhave, dukkhassa atthaṅgamo”ti.
atthaṅgamoti → atthaṅgamo ti (pts)ภิกษุทั้งหลาย ความดับแห่งทุกข์ เป็นอย่างนี้แล