Cakkhusutta
Cakkhusutta → cakkhuādisuttaṁ (bj)๑ จักขุสูตร
Evaṁ me sutaṁ—
evaṁ me → evamme (th) | evaṁ → evam (pts)ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้
ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme.
samayaṁ → samayam (pts)สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิก- เศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี
Atha kho āyasmā rāhulo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho āyasmā rāhulo bhagavantaṁ etadavoca:
bhagavantaṁ → bhagavantam (pts) | ekamantaṁ → ekam antaṁ (pts) | ekamantaṁ → ekaṁ antaṁ (pts) | bhagavantaṁ etadavoca → bhagavantam etad avoca (pts)ครั้งนั้น ท่านพระราหุลเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า
“sādhu me, bhante, bhagavā saṅkhittena dhammaṁ desetu, yamahaṁ bhagavato dhammaṁ sutvā eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto vihareyyan”ti.
saṅkhittena → (pts) | yamahaṁ bhagavato dhammaṁ → yam ahaṁ (pts) | saṅkhittena → saṁkhittena (my, ms2005) | saṅkhittena → saṁkkhittena (bjt)“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอประทานพระวโรกาส ขอพระผู้มีพระภาคโปรดแสดง ธรรมแก่ข้าพระองค์โดยย่อ ซึ่งข้าพระองค์ได้ฟังแล้ว จะพึงหลีกออกไปอยู่คนเดียว ไม่ประมาท มีความเพียร อุทิศกายและใจอยู่เถิด”
“Taṁ kiṁ maññasi, rāhula,
kiṁ maññasi → kimmaññasi (bjt) | kiṁ → kim (pts)“ราหุล เธอจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร
cakkhuṁ niccaṁ vā aniccaṁ vā”ti?
aniccaṁ → aniccam (pts)จักขุ(ตา) เที่ยงหรือไม่เที่ยง”
“Aniccaṁ, bhante”.
aniccaṁ → aniccam (pts)“ไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าข้า”
“Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vā taṁ sukhaṁ vā”ti?
yaṁ panāniccaṁ → yampanāniccaṁ (bjt) | yaṁ → yam (pts)“สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์หรือเป็นสุข”
“Dukkhaṁ, bhante”.
dukkhaṁ → dukkham (pts)“เป็นทุกข์ พระพุทธเจ้าข้า”
“Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ, kallaṁ nu taṁ samanupassituṁ:
yaṁ panāniccaṁ → yampanāniccaṁ (bjt) | kallaṁ nu → kallannu (bjt) | samanupassituṁ → samanu passituṁ (th) | yaṁ → yam (pts)“สิ่งใดไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรผันเป็นธรรมดา ควรหรือที่จะพิจารณา เห็นสิ่งนั้นว่า
‘etaṁ mama, esohamasmi, eso me attā’”ti?
esohamasmi → (pts) | eso → eso ham asmi eto (pts) | etaṁ → etam (pts) | attāti → attā ti (pts)‘นั่นของเรา เราเป็นนั่น นั่นเป็นอัตตาของเรา”
“No hetaṁ, bhante”.
hetaṁ → hetam (pts)“ข้อนั้นไม่ควรเลย พระพุทธเจ้าข้า”
“Sotaṁ niccaṁ vā aniccaṁ vā”ti?
+ → evaṁ peyyālo (th) | + → evam peyyālo (pts) | vāti → vā ti (pts)“โสตะ(หู)เที่ยงหรือไม่เที่ยง”
“Aniccaṁ, bhante” …pe….
aniccaṁ → aniccam (pts)“ไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าข้า” ...
“Ghānaṁ niccaṁ vā aniccaṁ vā”ti?
vāti → vā ti (pts)“ฆานะ(จมูก)เที่ยงหรือไม่เที่ยง”
“Aniccaṁ, bhante” …
aniccaṁ → aniccam (pts)“ไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าข้า” ...
“Jivhā niccā vā aniccā vā”ti?
vāti → vā ti (pts)“ชิวหา(ลิ้น)เที่ยงหรือไม่เที่ยง”
“Aniccā, bhante” …“ไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าข้า” ...
“Kāyo nicco vā anicco vā”ti?
vāti → vā ti (pts)“กายเที่ยงหรือไม่เที่ยง”
“Anicco, bhante” …“ไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าข้า” ...
“Mano nicco vā anicco vā”ti?
vāti → vā ti (pts)“มโน(ใจ)เที่ยงหรือไม่เที่ยง”
“Anicco, bhante”.“ไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าข้า”
“Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vā taṁ sukhaṁ vā”ti?
yaṁ panāniccaṁ → yampanāniccaṁ (bjt) | yaṁ → yam (pts) | vāti → vā ti (pts)“สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์หรือเป็นสุข”
“Dukkhaṁ, bhante”.
dukkhaṁ → dukkham (pts)“เป็นทุกข์ พระพุทธเจ้าข้า”
“Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ, kallaṁ nu taṁ samanupassituṁ:
yaṁ panāniccaṁ → yampanāniccaṁ (bjt) | kallaṁ nu → kallannu (bjt) | yaṁ → yam (pts) | taṁ → tam (pts)“สิ่งใดไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรผันเป็นธรรมดา ควรหรือที่จะพิจารณา เห็นสิ่งนั้นว่า
‘etaṁ mama, esohamasmi, eso me attā’”ti?
esohamasmi → eso hamasmi (th) | etaṁ → etam (pts) | esohamasmi → eso ham asmi (pts)‘นั่นของเรา เราเป็นนั่น นั่นเป็นอัตตาของเรา”
“No hetaṁ, bhante”.
hetaṁ → hetam (pts)“ข้อนั้นไม่ควรเลย พระพุทธเจ้าข้า”
“Evaṁ passaṁ, rāhula, sutavā ariyasāvako cakkhusmimpi nibbindati …pe… sotasmimpi nibbindati … ghānasmimpi nibbindati … jivhāyapi nibbindati … kāyasmimpi nibbindati … manasmimpi nibbindati;
ariyasāvako cakkhusmimpi → āriyasāvako cakkhusmim pi (pts) | evaṁ → evam (pts) | sotasmimpi → sotasmim pi (pts) | ghānasmimpi → ghānasmim pi (pts) | jivhāyapi → jivhāya pi (pts) | kāyasmimpi → kāyasmim pi (pts) | manasmimpi → manasmim pi (pts)“ราหุล อริยสาวกผู้ได้สดับเห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในจักขุ ฯลฯ ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในโสตะ ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในฆานะ ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในชิวหา ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในกาย ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในมโน
nibbindaṁ virajjati; virāgā vimuccati; vimuttasmiṁ vimuttamiti ñāṇaṁ hoti.
vimuttamiti → katthaci vimuttamhītītipi pāṭho dissati (sya-all note) | iti → B vimuttamhiti (pts note) | vimuttasmiṁ vimuttamiti → vimuttasmim vimuttam iti (pts)เมื่อเบื่อหน่ายย่อมคลายกำหนัด เพราะคลายกำหนัด จิตย่อมหลุดพ้น เมื่อจิตหลุดพ้นแล้วก็รู้ว่า ‘หลุดพ้นแล้ว’
‘Khīṇā jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyaṁ, nāparaṁ itthattāyā’ti pajānātī”ti.
+ → paṭhamaṁ (th) | nāparaṁ → nāparam (pts)รู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว อยู่จบพรหมจรรย์แล้ว ทำกิจที่ควรทำเสร็จแล้ว ไม่มีกิจอื่น เพื่อความ เป็นอย่างนี้อีกต่อไป”
(Etena peyyālena dasa suttantā kātabbā.)
dasa suttantā → dasasuttantā (pts)[พึงย่อพระสูตรทั้ง ๑๐ เช่นนี้]
Paṭhamaṁ.
paṭhamaṁ → pathamaṁ sāvatthi (pts)จักขุสูตรที่ ๑ จบ