Tāyanasutta๘ ตายนสูตร
Sāvatthinidānaṁ.
sāvatthinidānaṁ → sāvatthiyaṁ (bj)เรื่องเกิดขึ้นที่กรุงสาวัตถี
Atha kho tāyano devaputto purāṇatitthakaro abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇo kevalakappaṁ jetavanaṁ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhāsi.
Tāyano → S1-2 Atha kho yātāyano. (pts note) | jetavanaṁ → jetavanam (pts) | tenupasaṅkami → ten-upasaṅkami (pts) | bhagavantaṁ → bhagavantam (pts) | ekamantaṁ → ekam antam (pts)ครั้นเมื่อราตรีผ่านไป ตายนเทพบุตรผู้เคยเป็นเจ้าลัทธิมาก่อน มีวรรณะ งดงามยิ่งนัก เปล่งรัศมีให้สว่างทั่วพระเชตวัน เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วยืนอยู่ ณ ที่สมควร
Ekamantaṁ ṭhito kho tāyano devaputto bhagavato santike imā gāthāyo abhāsi:
ekamantaṁ → ekam antaṁ (pts)ได้กล่าวคาถานี้ในสำนักของพระผู้มี พระภาคว่า
“Chinda sotaṁ parakkamma, kāme panuda brāhmaṇa;
panuda → panūda (sya-all) | panuda → panūda (bj: syā)พราหมณ์ ท่านจงพยายามตัดกระแส จงบรรเทากามเสียเถิด Nappahāya munī kāme, nekattamupapajjati.
munī → muni (sya-all, pts) | muni → SS. munī. (pts note) n-ekattam → SS. ekattam (or ekantaṁ). (pts note)เพราะหากมุนีไม่ละกาม ย่อมเข้าถึงความมีจิตแน่วแน่ ไม่ได้Kayirā ce kayirāthenaṁ, daḷhamenaṁ parakkame;
kayirāthenaṁ daḷhamenaṁ → kayirath enaṁ daḷham enaṁ (pts) | -enaṁ → B. kayirāce kariyāthenaṁ here and further on. (pts note) | kayirā → upapajjatīti kayirañ (pts) daḷhamenaṁ → daḷham enaṁ (pts)ถ้าบุคคลจะทำความเพียร พึงทำความเพียรนั้นจริงๆ พึงบากบั่นทำความเพียรนั้นให้มั่นคง Sithilo hi paribbājo, bhiyyo ākirate rajaṁ.
sithilo → S1-2 saṭhilo; S3 saṭṭhilo. (pts note)เพราะว่าการบรรพชาที่ปฏิบัติย่อหย่อน ย่อมโปรยธุลีคือกิเลสให้แปดเปื้อนยิ่งขึ้นAkataṁ dukkaṭaṁ seyyo, pacchā tapati dukkaṭaṁ;
dukkaṭaṁ → dukkataṁ (bj, pts1ed, pts2ed) | akataṁ dukkaṭaṁ → akatam dukkataṁ (pts) | dukkataṁ → dukkaṭaṁ (bj: machasaṁ, syā) | dukkaṭaṁ → dukkataṁ (cck: sī. pī.) dukkaṭaṁ → dukkataṁ (bj) | dukkaṭaṁ katañca → dukkataṁ kataṁ ca (pts) | tapati → tappati (bj: syā)ความชั่วไม่ทำเสียเลยดีกว่า เพราะทำแล้วย่อมเดือดร้อนภายหลัง Katañca sukataṁ seyyo, yaṁ katvā nānutappati.
sukataṁ → B. dukkaṭam . . . tappati . . . sukaṭam. (pts note) | katañca → kataṁ ca (pts)ความดีใดทำแล้วไม่เดือดร้อนภายหลัง ทำความดีนั้นดีกว่าKuso yathā duggahito, hatthamevānukantati;
duggahito hatthamevānukantati → duggahīto hattham evānukantati (pts) hatthamevānukantati → hattham evānukantati (pts)หญ้าคาที่บุคคลจับไม่ดี ย่อมบาดมือแน่นอน ฉันใด Sāmaññaṁ dupparāmaṭṭhaṁ, nirayāyūpakaḍḍhati.
dupparāmaṭṭham → S1-2 dupparāmaddhaṁ. (pts note) nirayāyūpakaḍḍhati → SS. nirayāya upa-. (pts note)ความเป็นสมณะที่บุคคลปฏิบัติไม่ดี ย่อมฉุดเข้าไปในนรก ฉันนั้นYaṁ kiñci sithilaṁ kammaṁ, saṅkiliṭṭhañca yaṁ vataṁ;
sithilaṁ → SS. saṭhilaṁ. (pts note) | yaṁ kiñci → yaṅkiñci (th) saṅkiliṭṭhañca → saṁkiliṭṭhañca (my, bjt, ms2005) | saṅkiliṭṭhañca → saṅkiliṭṭham ca (pts)กรรมที่ย่อหย่อนอย่างใดอย่างหนึ่ง วัตรที่เศร้าหมอง Saṅkassaraṁ brahmacariyaṁ, na taṁ hoti mahapphalan”ti.
saṅkassaraṁ → saṁkassaraṁ (bjt) ti → All these verses save the first are the same as 311-314 of the Dhammapada; but the order is not the same. (pts note) | mahapphalanti → mahapphalan ti (pts)และพรหมจรรย์ที่พึงระลึกถึงด้วยความระแวงสงสัย ทั้ง ๓ นั้นไม่มีผลมาก
Idamavoca tāyano devaputto;
idamavoca → idam avoca (pts)ตายนเทพบุตรครั้นกล่าวดังนี้แล้ว
idaṁ vatvā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā tatthevantaradhāyīti.
bhagavantaṁ → bhagavantam (pts) | tatthevantaradhāyīti → tatth-ev-antaradhāyīti (pts)ได้ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค กระทำ ประทักษิณแล้วหายตัวไป ณ ที่นั้นเอง
Atha kho bhagavā tassā rattiyā accayena bhikkhū āmantesi:ครั้นเมื่อราตรีนั้นล่วงไปแล้ว พระผู้มีพระภาครับสั่งเรียกภิกษุทั้งหลายมาตรัสว่า
“imaṁ, bhikkhave, rattiṁ tāyano nāma devaputto purāṇatitthakaro abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇo kevalakappaṁ jetavanaṁ obhāsetvā yenāhaṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā maṁ abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhāsi.
bhikkhave → bhikkhavo (pts) | abhikkantavaṇṇo → SS. -vaṇṇā. (pts note) | jetavanaṁ → jetavanam (pts) | tenupasaṅkami → ten-upasaṅkami (pts) | maṁ → mam (pts) | ekamantaṁ → ekam antam (pts)“ภิกษุทั้งหลาย เมื่อคืนนี้ ตายนเทพบุตรผู้เคยเป็นเจ้าลัทธิมาก่อน มีวรรณะงดงาม ยิ่งนัก เมื่อราตรีผ่านไป เปล่งรัศมีให้สว่างทั่วพระเชตวัน เข้ามาหาเราถึงที่อยู่ อภิวาท แล้วยืนอยู่ ณ ที่สมควร
Ekamantaṁ ṭhito kho, bhikkhave, tāyano devaputto mama santike imā gāthāyo abhāsi:
kho → (bj) | bhikkhave → (sya-all, pts) | tāyano → ṭhito kho tāyano (bj: sīmu, syā, PTS) | ekamantaṁ → ekam antaṁ (pts)ได้กล่าวคาถานี้ในสำนักของเราว่า
‘Chinda sotaṁ parakkamma, kāme panuda brāhmaṇa;
sotaṁ → sotam (pts) panuda → panūda (sya-all)พราหมณ์ ท่านจงพยายามตัดกระแส จงบรรเทากามเสียเถิด Nappahāya munī kāme, nekattamupapajjati.
munī → muni (sya-all, pts) nekattamupapajjati → nekatta mupapajjati (bjt) | nekattamupapajjati → n-ekattam upapajjati (pts)เพราะหากมุนีไม่ละกาม ย่อมเข้าถึงความมีจิตแน่วแน่ไม่ได้Kayirā ce kayirāthenaṁ, daḷhamenaṁ parakkame;
kayirā ce kayirāthenaṁ → kayirañce kayirath-enaṁ (pts) daḷhamenaṁ → daḷham enaṁ (pts)ถ้าบุคคลจะทำความเพียร พึงทำความเพียรนั้นจริงๆ พึงบากบั่นทำความเพียรนั้นให้มั่นคง Sithilo hi paribbājo, bhiyyo ākirate rajaṁ.
rajaṁ → rajanti (bj)เพราะว่าการบรรพชาที่ปฏิบัติย่อหย่อน ย่อมโปรยธุลีคือกิเลสให้แปดเปื้อนยิ่งขึ้นAkataṁ dukkaṭaṁ seyyo, pacchā tapati dukkaṭaṁ;
dukkaṭaṁ → dukkataṁ (bj, pts) dukkaṭaṁ → dukkataṁ (bj) | dukkaṭaṁ katañca → dukkataṁ kataṁ ca (pts) | tapati → tappati (th)ความชั่วไม่ทำเสียเลยดีกว่า เพราะทำแล้วย่อมเดือดร้อนภายหลัง Katañca sukataṁ seyyo, yaṁ katvā nānutappati.
katañca → kataṁ ca (pts)ความดีใดทำแล้วไม่เดือดร้อนภายหลัง ทำความดีนั้นดีกว่าKuso yathā duggahito, hatthamevānukantati;
duggahito hatthamevānukantati → duggahīto hattham evānukantati (pts) hatthamevānukantati → hattham evānukantati (pts)หญ้าคาที่บุคคลจับไม่ดี ย่อมบาดมือแน่นอน ฉันใด Sāmaññaṁ dupparāmaṭṭhaṁ, nirayāyūpakaḍḍhati.
dupparāmaṭṭhaṁ → dupparāpaṭṭham (pts)ความเป็นสมณะที่บุคคลปฏิบัติไม่ดี ย่อมฉุดเข้าไปในนรก ฉันนั้นYaṁ kiñci sithilaṁ kammaṁ, saṅkiliṭṭhañca yaṁ vataṁ;
yaṁ kiñci → yaṅkiñci (th) saṅkiliṭṭhañca → saṁkiliṭṭhañca (my, bjt, ms2005) | saṅkiliṭṭhañca → saṅkiliṭṭhaṁ ca (pts)กรรมที่ย่อหย่อนอย่างใดอย่างหนึ่ง วัตรที่เศร้าหมอง Saṅkassaraṁ brahmacariyaṁ, na taṁ hoti mahapphalan’ti.
mahapphalanti idamavoca → magapphalan ti idam avoca (pts) | ti → Same remarks as above for the whole. (pts note)และพรหมจรรย์ที่พึงระลึกถึงด้วยความระแวงสงสัย ทั้ง ๓ นั้นไม่มีผลมาก
Idamavoca, bhikkhave, tāyano devaputto, idaṁ vatvā maṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā tatthevantaradhāyi.
bhikkhave → (bj) | abhivādetvā → abhivādetvātha (sya-all) | idamavoca → idam avoca (pts) | tatthevantaradhāyi → tatth-ev-antaradhāyi (pts)ตายนเทพบุตรครั้นกล่าวดังนี้แล้วได้อภิวาทเรา กระทำประทักษิณแล้วหาย ตัวไป ณ ที่นั้นเอง
Uggaṇhātha, bhikkhave, tāyanagāthā;เธอทั้งหลาย จงศึกษา
pariyāpuṇātha, bhikkhave, tāyanagāthā;เล่าเรียน
dhāretha, bhikkhave, tāyanagāthā.ทรงจำตายนคาถาไว้
Atthasaṁhitā, bhikkhave, tāyanagāthā ādibrahmacariyikā”ti.
ādibrahmacariyikāti → ādibrahmacariyakāti (sya-all); ādibrahmacariyikāti sāvatthiyaṁ viharati (pts) | ādibrahmacariyikāti → carīyakā (bj: syā) | atthasaṁhitā → atthasañhitā (th)ภิกษุ ทั้งหลาย ตายนคาถาประกอบด้วยประโยชน์ เป็นเบื้องต้นแห่งพรหมจรรย์ ” ตายนสูตรที่ ๘ จบ