Samanupassanāsutta๔๗ สมนุปัสสนาสูตร
Sāvatthinidānaṁ.
sāvatthinidānaṁ → sāvatthiyaṁ (bj); sāvatthiyaṁ tatra kho (sya-all)เรื่องเกิดขึ้นที่กรุงสาวัตถี
“Ye hi keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā anekavihitaṁ attānaṁ samanupassamānā samanupassanti, sabbete pañcupādānakkhandhe samanupassanti, etesaṁ vā aññataraṁ.
sabbete → sabbe te (bjt, th, pts) | anekavihitaṁ attānaṁ → anekavihitam attānam (pts)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่งเมื่อพิจารณา ก็พิจารณาเห็นตนเป็นไปต่าง ๆ สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นทั้งหมดพิจารณาเห็นอุปาทานขันธ์ (กองอันเป็นที่ตั้งแห่งความยึดมั่น) ทั้ง ๕ ประการหรืออุปาทานขันธ์ประการใดประการหนึ่ง
Katame pañca?อุปาทานขันธ์ ๕ ประการ เป็นอย่างไร
Idha, bhikkhave, assutavā puthujjano ariyānaṁ adassāvī ariyadhammassa akovido ariyadhamme avinīto, sappurisānaṁ adassāvī sappurisadhammassa akovido sappurisadhamme avinīto
ariyānaṁ → ariyānam (pts)คือ ปุถุชนในโลกนี้ผู้ไม่ได้สดับ ไม่ได้เห็นพระอริยะ ไม่ฉลาดในธรรมของพระอริยะ ไม่ได้รับการแนะนำในธรรมของพระอริยะ ไม่ได้เห็นสัตบุรุษ ไม่ฉลาดในธรรมของสัตบุรุษ ไม่ได้รับการแนะนำในธรรมของสัตบุรุษ
rūpaṁ attato samanupassati, rūpavantaṁ vā attānaṁ; attani vā rūpaṁ, rūpasmiṁ vā attānaṁ.
rūpaṁ → rūpam (pts) | rūpavantaṁ → rūpavantam (pts) | attānaṁ → attānam (pts)๑. พิจารณาเห็นรูปโดยความเป็นอัตตา พิจารณาเห็นอัตตาว่ามีรูปพิจารณาเห็นรูปในอัตตา หรือพิจารณาเห็นอัตตาในรูป
Vedanaṁ …๒. พิจารณาเห็นเวทนา ฯลฯ
saññaṁ …
saññaṁ → saññam (pts)๓. พิจารณาเห็นสัญญา ฯลฯ
saṅkhāre …๔. พิจารณาเห็นสังขาร ฯลฯ
viññāṇaṁ attato samanupassati, viññāṇavantaṁ vā attānaṁ; attani vā viññāṇaṁ, viññāṇasmiṁ vā attānaṁ.
viññāṇaṁ → viññāṇam (pts) | attānaṁ → attānam (pts)๕. พิจารณาเห็นวิญญาณโดยความเป็นอัตตา พิจารณาเห็นอัตตาว่ามีวิญญาณ พิจารณาเห็นวิญญาณในอัตตา หรือพิจารณาเห็นอัตตาในวิญญาณ
Iti ayañceva samanupassanā ‘asmī’ti cassa avigataṁ hoti.
avigataṁ → adhigataṁ (bahūsu) | avigataṁ → adhigataṁ (sya-all, pts) | avigataṁ → adhigataṁ (cck: bahūsu) | adhigataṁ → B avigataṁ (pts note) | ayañceva → ayaṁ ceva (pts)การพิจารณาเห็นอย่างนี้ จัดว่าผู้นั้นยึดมั่นถือมั่นว่า ‘เราเป็น’
‘Asmī’ti kho pana, bhikkhave, avigate pañcannaṁ indriyānaṁ avakkanti hoti—
avigate → adhigate atha (sya-all) | avigate pañcannaṁ indriyānaṁ → adhigate atha pañcannam indriyānam (pts) | adhigate → S1-3 attato; B avigate (pts note)เมื่อผู้นั้นยึดมั่นถือมั่นว่า ‘เราเป็น’ ย่อมเกิดอินทรีย์ ๕ ประการ คือ
cakkhundriyassa sotindriyassa ghānindriyassa jivhindriyassa kāyindriyassa.๑. จักขุนทรีย์ (อินทรีย์คือจักขุปสาท) ๒. โสตินทรีย์ (อินทรีย์คือโสตปสาท) ๓. ฆานินทรีย์ (อินทรีย์คือฆานปสาท) ๔. ชิวหินทรีย์ (อินทรีย์คือชิวหาปสาท) ๕. กายินทรีย์ (อินทรีย์คือกายปสาท)
Atthi, bhikkhave, mano, atthi dhammā, atthi avijjādhātu.
avijjādhātu → vijjādhātu (pts) | vijjādhātu → B avijjādhātu, omitting atthi (pts note)ภิกษุทั้งหลาย มโนมีอยู่ ธรรม ทั้งหลายมีอยู่ อวิชชาธาตุ มีอยู่
Avijjāsamphassajena, bhikkhave, vedayitena phuṭṭhassa assutavato puthujjanassa ‘asmī’tipissa hoti;
phuṭṭhassa → puṭṭhassa (pts) | vedayitena → B cetasikena (pts note) | asmītipissa → asmīti pissa (pts)เมื่อปุถุชนผู้ไม่ได้สดับถูกความเสวยอารมณ์ซึ่งเกิดจากอวิชชาสัมผัสถูกต้องแล้ว เขาก็มีความยึดมั่นถือมั่นว่า ‘เราเป็น’
‘ayamahamasmī’tipissa hoti;
ayamahamasmītipissa → ayam aham asmīti pissa (pts)บ้าง ‘เราเป็นนี้’
‘bhavissan’tipissa hoti;
bhavissantipissa → bhavissanti pissa (pts)บ้าง ‘เราจักเป็น’
‘na bhavissan’tipissa hoti;
bhavissantipissa → bhavissanti pissa (pts)บ้าง ‘เราจักไม่เป็น’
‘rūpī bhavissan’tipissa hoti;
bhavissantipissa → bhavissanti pissa (pts)บ้าง ‘เราจักมีรูป’
‘arūpī bhavissan’tipissa hoti;
bhavissantipissa → bhavissanti pissa (pts)บ้าง ‘เราจักไม่มีรูป’
‘saññī bhavissan’tipissa hoti;
bhavissantipissa → bhavissanti pissa (pts)บ้าง ‘เราจักมีสัญญา’
‘asaññī bhavissan’tipissa hoti;
bhavissantipissa → bhavissanti pissa (pts)บ้าง ‘เราจักไม่มีสัญญา’
‘nevasaññīnāsaññī bhavissan’tipissa hoti.
nevasaññīnāsaññī → nevasaññināsaññī (sya-all) | bhavissantipissa → bhavissanti pissa (pts)บ้าง ‘เราจักมีสัญญาก็มิใช่ ไม่มีสัญญาก็มิใช่’ บ้าง
Tiṭṭhanteva kho, bhikkhave, tattheva pañcindriyāni.
Tiṭṭhanteva kho → tiṭṭhanti kho pana (bj, sya-all, km, pts1ed) | tattheva → tatheva (katthaci) | tiṭṭhanteva → tiṭṭhanti (bj, sya-all, pts) | kho → kho pana (pts) | kho → tiṭṭhanti kho pana (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | tattheva → tatheva (cck: katthaci) | pana → B Tiṭṭhanteva kho (pts note) | pañcindriyāni → S1-3 omit ni (pts note)ภิกษุทั้งหลาย ก็อินทรีย์ ๕ ประการ ตั้งอยู่ได้เพราะการพิจารณาเห็นนั้นแล
Athettha sutavato ariyasāvakassa avijjā pahīyati, vijjā uppajjati.เมื่อเป็นเช่นนี้ อริยสาวกผู้ได้สดับ ก็ละอวิชชาในอินทรีย์เหล่านั้น วิชชา จึงเกิดขึ้นเพราะอวิชชาคลายไป
Tassa avijjāvirāgā vijjuppādā ‘asmī’tipissa na hoti;
asmītipissa → asmīti pissa (pts)เพราะวิชชาเกิดขึ้น อริยสาวกนั้นจึงไม่มีความยึดมั่นถือมั่นว่า‘เราเป็น’
‘ayamahamasmī’tipissa na hoti;
ayamahamasmītipissa → ayam aham asmīti pissa (pts)บ้าง ‘เราเป็นนี้’
‘bhavissan’ti …
bhavissanti → bhavissantipissa (bj, sya-all)บ้าง ‘เราจักเป็น’
‘na bhavissan’ti …
bhavissanti → hoti na bhavissantipissa na hoti (bjt)บ้าง ‘เราจักไม่เป็น’
rūpī …
rūpī → rūpī bhavissantipissa na hoti (bj, sya-all)บ้าง ‘เราจักมีรูป’
arūpī …
arūpī → arūpī bhavissantipissa na hoti (bj, sya-all); ārūpī (pts)บ้าง ‘เราจักไม่มีรูป’
saññī …
saññī → saññī bhavissantipissa na hoti (bj, sya-all)บ้าง ‘เราจักมีสัญญา’
asaññī …
asaññī → asaññī bhavissantipissa na hoti (bj)บ้าง ‘เราจักไม่มีสัญญา’
‘nevasaññīnāsaññī bhavissan’tipissa na hotī”ti.
nevasaññīnāsaññī → bhavissantipissa na hoti nevasaññināsaññī (sya-all) | bhavissantipissa → bhavissanti pissa (pts)บ้าง‘เราจักมีสัญญาก็มิใช่ ไม่มีสัญญาก็มิใช่’ บ้าง”
Pañcamaṁ.
pañcamaṁ → sāvatthi tatra voca (pts)สมนุปัสสนาสูตรที่ ๕ จบ