Yamakasutta๘๕ ยมกสูตร
Ekaṁ samayaṁ āyasmā sāriputto sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme.
sāriputto → sārīputto (sya-all) | anāthapiṇḍikassa ārāme → anāthapiṇḍikassārāme (sya-all) | + → evaṁ me sutaṁ (bjt)สมัยหนึ่ง ท่านพระสารีบุตรอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี
Tena kho pana samayena yamakassa nāma bhikkhuno evarūpaṁ pāpakaṁ diṭṭhigataṁ uppannaṁ hoti:
evarūpaṁ → evarūpam (pts)สมัยนั้น ภิกษุยมกะเกิดทิฏฐิชั่วเช่นนี้ว่า
“tathāhaṁ bhagavatā dhammaṁ desitaṁ ājānāmi, yathā khīṇāsavo bhikkhu kāyassa bhedā ucchijjati vinassati, na hoti paraṁ maraṇā”ti.
paraṁ maraṇāti → parammaraṇāti (bjt, th) | tathāhaṁ → tathāham (pts) | paraṁ maraṇāti → param maraṇā ti (pts)“เรารู้ทั่วถึงธรรมที่พระผู้มีพระภาคทรงแสดงไว้ว่า ‘ภิกษุขีณาสพหลังจากตายแล้วย่อมขาดสูญ พินาศ ไม่เกิดอีก”
Assosuṁ kho sambahulā bhikkhū yamakassa kira nāma bhikkhuno evarūpaṁ pāpakaṁ diṭṭhigataṁ uppannaṁ hoti:
evarūpaṁ → evarūpam (pts)ภิกษุจำนวนมากได้ยินว่า “ภิกษุยมกะเกิดทิฏฐิชั่วเช่นนี้ว่า
“tathāhaṁ bhagavatā dhammaṁ desitaṁ ājānāmi, yathā khīṇāsavo bhikkhu kāyassa bhedā ucchijjati vinassati, na hoti paraṁ maraṇā”ti.
ti → This number is missing in B (pts note) | paraṁ maraṇāti → parammaraṇāti (bjt, th)‘เรารู้ทั่วถึงธรรมที่พระผู้มีพระภาคทรงแสดงไว้ว่า ‘ภิกษุขีณาสพหลังจากตายแล้วย่อมขาดสูญ พินาศไม่เกิดอีก”
Atha kho te bhikkhū yenāyasmā yamako tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā āyasmatā yamakena saddhiṁ sammodiṁsu.ต่อมา ภิกษุเหล่านั้นเข้าไปหาท่านพระยมกะถึงที่อยู่ ได้สนทนาปราศรัยพอเป็นที่บันเทิงใจ
Sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Ekamantaṁ nisinnā kho te bhikkhū āyasmantaṁ yamakaṁ etadavocuṁ:
sāraṇīyaṁ → sārāṇīyaṁ (bj, sya-all, pts) | ekamantaṁ → ekam antaṁ (pts) | yamakaṁ etadavocuṁ → yamakam etad avocuṁ (pts)พอเป็นที่ระลึกถึงกันแล้ว นั่ง ณ ที่สมควร ได้ถามท่านพระยมกะว่า
“Saccaṁ kira te, āvuso yamaka, evarūpaṁ pāpakaṁ diṭṭhigataṁ uppannaṁ:
te → votipi pāṭho (sya-all note) | diṭṭhigataṁ uppannaṁ → diṭṭhigatam upannaṁ (pts)“ท่านยมกะ ทราบว่า ท่านเกิดทิฏฐิชั่วเช่นนี้ว่า
‘tathāhaṁ bhagavatā dhammaṁ desitaṁ ājānāmi, yathā khīṇāsavo bhikkhu kāyassa bhedā ucchijjati vinassati, na hoti paraṁ maraṇā’”ti?
paraṁ maraṇāti → parammaraṇāti (bjt, th) | tathāhaṁ → tathāham (pts) | desitaṁ → desitam (pts) | paraṁ maraṇāti → param maraṇā ti (pts)‘เรารู้ทั่วถึงธรรมที่พระผู้มีพระภาคทรงแสดงไว้ว่า ‘ภิกษุขีณาสพหลังจากตายแล้วย่อมขาดสูญ พินาศ ไม่เกิดอีก’จริงหรือ”
“Evaṁ khvāhaṁ, āvuso, bhagavatā dhammaṁ desitaṁ ājānāmi:
khvāhaṁ → khohaṁ (bj) | ājānāmi → ājānāmi yathā (bj, sya-all) | kho’haṁ → evaṁ khavāhaṁ (bj: syā, machasaṁ) | haṁ → B Evaṁ byā kho ahaṁ- (pts note) | khvāhaṁ → kho haṁ (pts) | desitaṁ → desitam (pts)ท่านพระยมกะตอบว่า
‘khīṇāsavo bhikkhu kāyassa bhedā ucchijjati vinassati, na hoti paraṁ maraṇā’”ti.
paraṁ maraṇāti → parammaraṇāti (bjt, th) | paraṁ maraṇāti → param maraṇā ti (pts)“จริง ขอรับ”
“Mā, āvuso yamaka, evaṁ avaca, mā bhagavantaṁ abbhācikkhi. Na hi sādhu bhagavato abbhācikkhanaṁ. Na hi bhagavā evaṁ vadeyya:
abbhācikkhanaṁ → abbhakkhānaṁ (bj, sya-all) | abbhakkhānaṁ → abbhāvikkhanaṁ (bj: machasaṁ) | abbhakkhānaṁ → B abbhācikkhanahi- -abbhācikkhanaṁ (pts note) | evaṁ → evam (pts) | bhagavantaṁ → bhagavantam (pts)“ท่านยมกะ ท่านอย่าได้กล่าวอย่างนั้น อย่ากล่าวตู่พระผู้มีพระภาค เพราะการกล่าวตู่พระผู้มีพระภาคไม่ดีเลย เพราะพระผู้มีพระภาคไม่พึงตรัสอย่างนี้ว่า
‘khīṇāsavo bhikkhu kāyassa bhedā ucchijjati vinassati, na hoti paraṁ maraṇā’”ti.
paraṁ maraṇāti → parammaraṇāti (bjt, th) | paraṁ maraṇāti → param maraṇā ti (pts)‘ภิกษุขีณาสพหลังจากตายแล้วย่อมขาดสูญ พินาศ ไม่เกิดอีก”
Evampi kho āyasmā yamako tehi bhikkhūhi vuccamāno tatheva taṁ pāpakaṁ diṭṭhigataṁ thāmasā parāmāsā abhinivissa voharati:
parāmāsā → parāmassa (bj) | abhinivissa → abhinivissaṁ (sya-all) | parāmassa → parāmāsā (bj: machasaṁ) | abhinivissaṁ → ba. evaṁ. sī. parāmassa abhinivissa (sya-all note) | parāmāsā → S1-3 parāmassa (S.p.46 n.1) (pts note) | evampi → evaṁpi (th) | evampi → evam pi (pts)ท่านพระยมกะถูกภิกษุเหล่านั้นว่ากล่าวแม้อย่างนี้ ก็ยังยึดทิฏฐิชั่วนั้นอย่างมั่นคงกล่าวว่า
“tathāhaṁ bhagavatā dhammaṁ desitaṁ ājānāmi, yathā khīṇāsavo bhikkhu kāyassa bhedā ucchijjati vinassati, na hoti paraṁ maraṇā”ti.
Tathāham → S1-3 tathāhantaṁ (pts note) | paraṁ maraṇāti → parammaraṇāti (bjt, th) | paraṁ maraṇāti → param maraṇā ti (pts)“เรารู้ทั่วถึงธรรมที่พระผู้มีพระภาคทรงแสดงไว้ว่า ‘ภิกษุขีณาสพหลังจากตายแล้วย่อมขาดสูญ พินาศ ไม่เกิดอีก”
Yato kho te bhikkhū nāsakkhiṁsu āyasmantaṁ yamakaṁ etasmā pāpakā diṭṭhigatā vivecetuṁ, atha kho te bhikkhū uṭṭhāyāsanā yenāyasmā sāriputto tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ sāriputtaṁ etadavocuṁ:
sāriputto → sārīputto (sya-all) | sāriputtaṁ → sārīputtaṁ (sya-all) | Yato → S1-3 yatho (pts note) | kho → Missing in S1-3 (pts note) | atha kho → athakho (bjt) | yamakaṁ → yamakam (pts) | sāriputtaṁ etadavocuṁ → sāriputtam etad avocuṁ (pts)ภิกษุเหล่านั้นไม่สามารถจะให้ท่านพระยมกะคลายทิฏฐิชั่วนั้นได้จึงพากันลุกจากอาสนะเข้าไปหาท่านพระสารีบุตรถึงที่อยู่แล้วกล่าวว่า
“yamakassa nāma, āvuso sāriputta, bhikkhuno evarūpaṁ pāpakaṁ diṭṭhigataṁ uppannaṁ:
sāriputta → sārīputta (sya-all) | evarūpaṁ → evarūpam (pts) | diṭṭhigataṁ → diṭṭhigatam (pts)“ข้าแต่ท่านสารีบุตรพระยมกะเกิดทิฏฐิชั่วเช่นนี้ว่า
‘tathāhaṁ bhagavatā dhammaṁ desitaṁ ājānāmi yathā khīṇāsavo bhikkhu kāyassa bhedā ucchijjati vinassati, na hoti paraṁ maraṇā’ti.
paraṁ maraṇāti → param maranāti (pts) | paraṁ maraṇāti → parammaraṇāti (bjt, th) | desitaṁ → desitam (pts)‘เรารู้ทั่วถึงธรรมที่พระผู้มีพระภาคทรงแสดงไว้ว่า‘ภิกษุขีณาสพหลังจากตายแล้วย่อมขาดสูญ พินาศ ไม่เกิดอีก’
Sādhāyasmā sāriputto yena yamako bhikkhu tenupasaṅkamatu anukampaṁ upādāyā”ti.
sāriputto → sārīputto (sya-all) | anukampaṁ → anukampam (pts)ขอโอกาสขอท่านพระสารีบุตรโปรดอาศัยความอนุเคราะห์เข้าไปหาภิกษุยมกะถึงที่อยู่เถิด”
Adhivāsesi kho āyasmā sāriputto tuṇhībhāvena.
sāriputto → sārīputto (sya-all)ท่านพระสารีบุตรรับนิมนต์โดยดุษณีภาพ
Atha kho āyasmā sāriputto sāyanhasamayaṁ paṭisallānā vuṭṭhito yenāyasmā yamako tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmatā yamakena saddhiṁ sammodi …pe… ekamantaṁ nisinno kho āyasmā sāriputto āyasmantaṁ yamakaṁ etadavoca:
sāriputto sāyanhasamayaṁ paṭisallānā → sārīputto sāyaṇhasamayaṁ paṭisallāṇā (sya-all) | sāriputto → sārīputto (sya-all) | sāyanhasamayaṁ paṭisallānā → sāyaṇhasamayaṁ paṭisallāṇā (pts) | + → sammodanīyaṁ kathaṁ sārāṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi (bjt) | ekamantaṁ → ekam antaṁ (pts) | yamakaṁ etadavoca → yamakam etad avoca (pts)ครั้นในเวลาเย็น ท่านพระสารีบุตรออกจากที่หลีกเร้นแล้วเข้าไปหาท่านพระยมกะถึงที่อยู่ ได้สนทนาปราศรัยพอเป็นที่บันเทิงใจ พอเป็นที่ระลึกถึงกันแล้ว นั่ง ณที่สมควร ได้ถามท่านพระยมกะดังนี้ว่า
“Saccaṁ kira te, āvuso yamaka, evarūpaṁ pāpakaṁ diṭṭhigataṁ uppannaṁ:
yamaka → yamakaṁ (sya-all) | evarūpaṁ → evarūpam (pts)“ท่านยมกะ ทราบว่า ท่านเกิดทิฏฐิชั่วเช่นนี้ว่า
‘tathāhaṁ bhagavatā dhammaṁ desitaṁ ājānāmi, yathā khīṇāsavo bhikkhu kāyassa bhedā ucchijjati vinassati, na hoti paraṁ maraṇā’”ti?
paraṁ maraṇāti evaṁ khvāhaṁ → parammaraṇāti evañca khohaṁ (bj) | paraṁ maraṇāti → param maranā ti (pts) | tathāhaṁ → tathāham (pts) | desitaṁ → desitam (pts)‘เรารู้ทั่วถึงธรรมที่พระผู้มีพระภาคทรงแสดงไว้ว่า ‘ภิกษุขีณาสพหลังจากตายแล้วย่อมขาดสูญ พินาศ ไม่เกิดอีก’ จริงหรือ”
“Evaṁ khvāhaṁ, āvuso, bhagavatā dhammaṁ desitaṁ ājānāmi, yathā khīṇāsavo bhikkhu kāyassa bhedā ucchijjati vinassati, na hoti paraṁ maraṇā”ti.
khvāham → S1-3 evañcakhoham (pts note) | evaṁ khvāhaṁ → evañca khohaṁ (bjt) | paraṁ maraṇāti → parammaraṇāti (bjt, th) | paraṁ maraṇāti → param maraṇā ti (pts)ท่านพระยมกะตอบว่า “จริง ขอรับ ผมรู้ทั่วถึงธรรมที่พระผู้มีพระภาคทรงแสดงไว้ว่า ‘ภิกษุขีณาสพหลังจากตายแล้วย่อมขาดสูญ พินาศ ไม่เกิดอีก”
“Taṁ kiṁ maññasi, āvuso yamaka,
Yamaka → S1 inserts eva; S3 evaṁ (pts note) | taṁ kiṁ → tam kim (pts)“ท่านยมกะ ท่านจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร
rūpaṁ niccaṁ vā aniccaṁ vā”ti?
rūpaṁ niccaṁ → rupaṁ niccam (pts)รูปเที่ยงหรือไม่เที่ยง”
“Aniccaṁ, āvuso”.
aniccaṁ → aniccam (pts)“ไม่เที่ยง ขอรับ” ฯลฯ
“Vedanā niccā …
niccā → (sya-all) | pe → spelled out in full (bjt)“เวทนา ...
saññā …สัญญา ...
saṅkhārā …สังขาร ...
viññāṇaṁ niccaṁ vā aniccaṁ vā”ti?
vāti → vā ti (pts)วิญญาณเที่ยงหรือไม่เที่ยง”
“Aniccaṁ, āvuso”.
āvuso → Complete in S1-3 (pts note) | aniccaṁ → aniccam (pts)“ไม่เที่ยง ขอรับ”
“Tasmātiha …pe…
pe → spelled out in full (bjt) | tasmātiha → tasmā tiha (th)“เพราะเหตุนั้นแล ฯลฯ
evaṁ passaṁ …pe…
+ → āvuso yamaka sutavā ariyasāvako rūpasmimpi nibbindati (bjt) | evaṁ → evam (pts)พระอริยสาวกผู้ได้สดับเห็นอยู่อย่างนี้ ฯลฯ
nāparaṁ itthattāyāti pajānāti.
pajānāti → pajānātīti (bj, cck) | nāparaṁ itthattāyāti → nāparam itthattāyā ti (pts)รู้ชัดว่า ...ไม่มีกิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้อีกต่อไป’
Taṁ kiṁ maññasi, āvuso yamaka,ท่านยมกะ ท่านจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร
rūpaṁ tathāgatoti samanupassasī”ti?
tathāgatoti → tathāgato ti (pts)ท่านพิจารณาเห็นรูปว่า‘เป็นตถาคต ’ หรือ”
“No hetaṁ, āvuso” …
hetaṁ āvuso → hetam avuso (pts)“ไม่ใช่ ขอรับ”
“vedanaṁ tathāgatoti samanupassasī”ti?“ท่านพิจารณาเห็นเวทนาว่า ‘เป็นตถาคต’ หรือ”
“No hetaṁ, āvuso” …“ไม่ใช่ ขอรับ”
“saññaṁ …“ท่านพิจารณาเห็นสัญญา ...
saṅkhāre …สังขาร ...
viññāṇaṁ tathāgatoti samanupassasī”ti?
tathāgatoti → tathāgato ti (pts)วิญญาณว่า ‘เป็นตถาคต’ หรือ”
“No hetaṁ, āvuso”.
hetaṁ āvuso → hetam avuso (pts)“ไม่ใช่ ขอรับ”
“Taṁ kiṁ maññasi, āvuso yamaka,“ท่านยมกะ ท่านจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร
rūpasmiṁ tathāgatoti samanupassasī”ti?
tathāgatoti → tathāgato ti (pts)ท่านพิจารณาเห็นว่า‘ตถาคตมีในรูป’ หรือ”
“No hetaṁ, āvuso”.
hetaṁ → hetam (pts)“ไม่ใช่ ขอรับ”
“Aññatra rūpā tathāgatoti samanupassasī”ti?
tathāgatoti → tathāgato ti (pts)“ท่านพิจารณาเห็นว่า ‘ตถาคตมีนอกจากรูป’ หรือ”
“No hetaṁ, āvuso”.
hetaṁ → hetam (pts)“ไม่ใช่ ขอรับ”
“Vedanāya …“ท่านพิจารณาเห็นว่า ‘ตถาคตมีในเวทนา’ หรือ” “ไม่ใช่ ขอรับ” “... ในเวทนา ฯลฯ
aññatra vedanāya …pe…นอกจากเวทนา ฯลฯ
saññāya …ในสัญญา ...
aññatra saññāya …นอกจากสัญญา...
saṅkhāresu …
Saṅkhāresu → S1-3 saṅkhāre (pts note)ในสังขารทั้งหลาย ...
aññatra saṅkhārehi …นอกจากสังขารทั้งหลาย ...
viññāṇasmiṁ tathāgatoti samanupassasī”ti?
viññāṇasmiṁ → viññāṇasmim (pts)“ท่านพิจารณาเห็นว่า ‘ตถาคตมีในวิญญาณ’ หรือ”
“No hetaṁ, āvuso”.“ไม่ใช่ ขอรับ”
“Aññatra viññāṇā tathāgatoti samanupassasī”ti?
tathāgatoti → tathāgato ti (pts)“ท่านพิจารณาเห็นว่า ‘ตถาคตมีนอกจากวิญญาณ’ หรือ”
“No hetaṁ, āvuso”.“ไม่ใช่ ขอรับ”
“Taṁ kiṁ maññasi, āvuso yamaka,
kiṁ → kim (pts)“ท่านยมกะ ท่านจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร
rūpaṁ … vedanaṁ … saññaṁ … saṅkhāre … viññāṇaṁ tathāgatoti samanupassasī”ti?
vedanaṁ saññaṁ saṅkhāre → vedanā saññā saṅkhārā (sya-all) | rūpaṁ vedanaṁ saññaṁ saṅkhāre → rupā vedanā saññā saṅkhārā (pts) | saṅkhārā → B rupaṁ vedanaṁ sāññaṁ saṅkhāre (pts note)ท่านพิจารณาเห็นรูป ...เวทนา ... สัญญา ... สังขาร ... วิญญาณว่า ‘เป็นตถาคต’ หรือ”
“No hetaṁ, āvuso”.“ไม่ใช่ ขอรับ”
“Taṁ kiṁ maññasi, āvuso yamaka,“ท่านยมกะ ท่านจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร
ayaṁ so arūpī … avedano … asaññī … asaṅkhāro … aviññāṇo tathāgatoti samanupassasī”ti?
samanupassasīti → S1-3 omit samanupassasī ti (pts note) | tathāgatoti → tathāgato ti (pts)ท่านพิจารณาเห็นว่า‘ตถาคตนี้ไม่มีรูป’ ... ไม่มีเวทนา ... ไม่มีสัญญา ... ไม่มีสังขาร ... ไม่มีวิญญาณหรือ”
“No hetaṁ, āvuso”.“ไม่ใช่ ขอรับ”
“Ettha ca te, āvuso yamaka, diṭṭheva dhamme saccato thetato tathāgate anupalabbhiyamāne, kallaṁ nu te taṁ veyyākaraṇaṁ:
thetato → tathato (sya-all, km) | tathāgate anupalabbhiyamāne → tathāgato anupalabbhiyamāno (sya-all, pts1ed); tathāgate anupalabbhamāne (?) | thetato tathāgate anupalabbhiyamāne → tathato tathāgato anupalabbhiyamāno (sya-all) | tathāgate anupalabbhiyamāne → tathāgato anupalabbhiyamāno (pts) | saṅkhāre → vedanā -pe- saññā -pe- saṅkhārā -pe- (bj: syā) | thetato → tathato (bj: syā) | anupalabbhiyamāne → tathāgato anupalabbhiyamāno (bj: machasaṁ, syā) | thetato → tathato (cck: syā. kaṁ.) | anupalabbhiyamāne → tathāgate anupalabbhamāne (cck: ?) | tathato → sī.evaṁ. ba. thetato (sya-all note) | te → S3 etthavato (pts note) | thetato → S1 tathato; S3 tatthato (pts note) | + → taṁ kiṁ maññasi āvuso yamaka rūpaṁ vedanaṁ saññaṁ saṅkhāre viññāṇaṁ tathāgatoti samanupassasīti no hetaṁ āvuso (bjt) | veyyākaraṇaṁ → veyyākaraṇam (pts)“ท่านยมกะ แท้จริง ท่านจะค้นหาตถาคตในขันธ์ ๕ ประการนี้ในปัจจุบันไม่ได้เลย ควรหรือที่ท่านจะกล่าวว่า
‘tathāhaṁ bhagavatā dhammaṁ desitaṁ ājānāmi, yathā khīṇāsavo bhikkhu kāyassa bhedā ucchijjati vinassati, na hoti paraṁ maraṇā’”ti?
yathā → yāthā (pts) | paraṁ maraṇāti → param maranā ti (pts) | paraṁ maraṇāti → parammaraṇāti (bjt, th) | desitaṁ → desitam (pts)‘เรารู้ทั่วถึงธรรมที่พระผู้มีพระภาคทรงแสดงไว้ว่า ‘ภิกษุขีณาสพหลังจากตายแล้วย่อมขาดสูญ พินาศ ไม่เกิดอีก”
“Ahu kho me taṁ, āvuso sāriputta, pubbe aviddasuno pāpakaṁ diṭṭhigataṁ;
sāriputta → sārīputta (sya-all) | kho → S1-3 omit param maraṇāti ahu kho (pts note) | me taṁ → metaṁ (bjt) | taṁ → tam (pts) | diṭṭhigataṁ → diṭṭhigatam (pts)“ท่านสารีบุตร เมื่อก่อนผมไม่รู้จึงได้เกิดทิฏฐิชั่วเช่นนั้น
idañca panāyasmato sāriputtassa dhammadesanaṁ sutvā tañceva pāpakaṁ diṭṭhigataṁ pahīnaṁ, dhammo ca me abhisamito”ti.
panāyasmato → pana me āyasmato (bj) | abhisamitoti → abhisametoti (bj, pts) | panāyasmato sāriputtassa → pana me āyasmato sārīputtassa (sya-all) | abhisametoti → abhisamito (bj: machasaṁ, syā) | panāyasmato → S1-3 paname āyas- (pts note) | ti → S1-3 omit me B abhisamito ti (pts note) | idañca → idaṁ ca (pts) | tañceva → taṁ ceva (pts) | diṭṭhigataṁ → diṭṭhigatam (pts) | abhisamitoti → abhisameto ti (pts)แต่บัดนี้ เพราะฟังธรรมเทศนานี้ของท่านสารีบุตร ผมจึงละทิฏฐิชั่วนั้นได้แล้ว และได้บรรลุธรรม”
“Sace taṁ, āvuso yamaka, evaṁ puccheyyuṁ:
taṁ → tam (pts) | evaṁ → evam (pts)“ท่านยมกะ ถ้าชนทั้งหลายพึงถามท่านอย่างนี้ว่า
‘yo so, āvuso yamaka, bhikkhu arahaṁ khīṇāsavo so kāyassa bhedā paraṁ maraṇā kiṁ hotī’ti?
paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt, th) | paraṁ → param (pts)‘ท่านยมกะ ภิกษุอรหันตขีณาสพ หลังจากตายแล้วเป็นอะไร
Evaṁ puṭṭho tvaṁ, āvuso yamaka, kinti byākareyyāsī”ti?
evaṁ → evam (pts) | tvaṁ → tvam (pts) | byākareyyāsīti → vyākareyyāsīti (pts)ท่านถูกถามอย่างนี้จะพึงตอบอย่างไร”
“Sace maṁ, āvuso, evaṁ puccheyyuṁ:
evaṁ → evam (pts)“ท่านผู้มีอายุ ถ้าพวกเขาถามอย่างนี้ว่า
‘yo so, āvuso yamaka, bhikkhu arahaṁ khīṇāsavo so kāyassa bhedā paraṁ maraṇā kiṁ hotī’ti?
hotīti → Complete in B; the whole from evam puṭṭho- is missing in S1-3 faulty, I think, not by abbreviation (pts note) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt, th)‘ภิกษุอรหันตขีณาสพหลังจากตายแล้วเป็นอะไร’
Evaṁ puṭṭhohaṁ, āvuso, evaṁ byākareyyaṁ:
puṭṭhohaṁ āvuso → puṭṭho ahamāvuso (sya-all) | ham → B aham always (pts note) | evaṁ puṭṭhohaṁ → evam puṭṭho ham (pts) | byākareyyaṁ → vyākareyyaṁ (pts)ผมถูกถามอย่างนี้จะพึงตอบอย่างนี้ว่า
‘rūpaṁ kho, āvuso, aniccaṁ.‘รูปไม่เที่ยง
Yadaniccaṁ taṁ dukkhaṁ;
yadaniccaṁ → yad aniccaṁ (pts) | dukkhaṁ → dukkham (pts)สิ่งใดไม่เที่ยงสิ่งนั้นเป็นทุกข์
yaṁ dukkhaṁ taṁ niruddhaṁ tadatthaṅgataṁ.
tadatthaṅgataṁ → tadatthagataṁ (bj) | tadatthaṅgataṁ → tadatthaṁ gataṁ (th) | tadatthaṅgataṁ → tam atthagataṁ (pts)สิ่งใดเป็นทุกข์ สิ่งนั้นดับไปแล้ว ตั้งอยู่ไม่ได้
Vedanā …เวทนา ...
saññā …สัญญา ...
saṅkhārā …สังขาร ...
viññāṇaṁ aniccaṁ.
viññāṇaṁ → viññāṇam (pts)วิญญาณไม่เที่ยง
Yadaniccaṁ taṁ dukkhaṁ;
yadaniccaṁ → yad aniccaṁ (pts)สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์
yaṁ dukkhaṁ taṁ niruddhaṁ tadatthaṅgatan’ti.
tadatthaṅgatanti → tadatthagatanti (bj) | tadatthaṅgatanti → tadatthaṁ gatanti (th) | tadatthaṅgatanti → tad atthagatan ti (pts)สิ่งใดเป็นทุกข์สิ่งนั้นดับไปแล้ว ตั้งอยู่ไม่ได้
Evaṁ puṭṭhohaṁ, āvuso, evaṁ byākareyyan”ti.
puṭṭhohaṁ → puṭṭho ahaṁ (sya-all)ท่านผู้มีอายุ ผมถูกถามอย่างนี้พึงตอบอย่างนี้”
“Sādhu sādhu, āvuso yamaka.“ดีละ ดีละ ท่านยมกะ
Tena hāvuso yamaka, upamaṁ te karissāmi etasseva atthassa bhiyyoso mattāya ñāṇāya.
ñāṇāya → B -mattaññāṇāya (pts note) | bhiyyoso mattāya → bhiyyosomattāya (my, bjt, th, pts) | tena hāvuso → tenahāvuso (bjt, th) | upamaṁ te → upamante (bjt, th) | upamaṁ → upaman (pts)ถ้าอย่างนั้น ผมจะยกอุปมาให้ท่านฟัง เพื่อเข้าใจเนื้อความนั้นชัดเจนขึ้น
Seyyathāpi, āvuso yamaka, gahapati vā gahapatiputto vā aḍḍho mahaddhano mahābhogo;
aḍḍho → B addho (pts note)เปรียบเหมือนคหบดีหรือบุตรคหบดีผู้มั่งคั่ง มีทรัพย์มากมีโภคะมาก
so ca ārakkhasampanno.และมีการอารักขาอย่างกวดขัน
Tassa kocideva puriso uppajjeyya anatthakāmo ahitakāmo ayogakkhemakāmo jīvitā voropetukāmo.
kocideva → koci deva (th) | kocideva → kocid eva (pts)เกิดมีบุรุษคนหนึ่งมุ่งความพินาศความไม่เป็นประโยชน์ และความไม่ปลอดภัย อยากจะปลิดชีวิตเขาเสีย
Tassa evamassa:
evamassa → evam assa (pts)เขาจึงมีความคิดว่า
‘ayaṁ kho gahapati vā gahapatiputto vā aḍḍho mahaddhano mahābhogo;‘คหบดีหรือบุตรคหบดีผู้นี้เป็นคนมั่งคั่ง มีทรัพย์มาก มีโภคะมาก
so ca ārakkhasampanno;และเขามีการอารักขาอย่างกวดขัน
nāyaṁ sukaro pasayha jīvitā voropetuṁ.
nāyaṁ sukaro → na vyāsukaro (bj); na hāyaṁ sukaro (sya-all, km) | nāyaṁ → na vyā (bj); na hāyaṁ (sya-all) | sukaro → “nāyaṁ sukaro (bj: machasaṁ); nahāyaṁ sukaro (bj: syā) | nāyaṁ → na hāyaṁ (cck: syā. kaṁ.) | sukaro → S1-3 nabyāsukaro (pts note)การที่จะอุกอาจปลิดชีวิตเขามิใช่ทำได้ง่าย
Yannūnāhaṁ anupakhajja jīvitā voropeyyan’ti.
yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my) | yannūnāhaṁ → yaṁ nūnāhaṁ (pts) | voropeyyanti → voropeyyan ti (pts)ทางที่ดี เราควรใช้อุบายปลิดชีวิตเสีย’
So taṁ gahapatiṁ vā gahapatiputtaṁ vā upasaṅkamitvā evaṁ vadeyya:เขาพึงเข้าไปหาคหบดีหรือบุตรคหบดีนั้นกล่าวอย่างนี้ว่า
‘upaṭṭhaheyyaṁ taṁ, bhante’ti.
upaṭṭhaheyyaṁ taṁ → upaṭṭhaheyyantaṁ (th, pts)‘ผมจะขอรับใช้ท่าน’
Tamenaṁ so gahapati vā gahapatiputto vā upaṭṭhāpeyya.
so → S1-3 tameso (pts note) | tamenaṁ → tam enaṁ (pts) | gahapatiputto → gahapātiputto (pts)คหบดีหรือบุตรคหบดีพึงรับเขาไว้
So upaṭṭhaheyya pubbuṭṭhāyī pacchānipātī kiṅkārapaṭissāvī manāpacārī piyavādī.
kiṅkārapaṭissāvī → kiṁkārapatissāvī (pts) | piyavādī → pīyavādī (pts) | pubbuṭṭhayī → S1 pubbaṭṭhāyī here only (pts note) | kiṅkārapaṭissāvī → kiṁkārapaṭissāvī (my, ms2005) | kiṅkārapaṭissāvī → kiṁkārapaṭisāvī (th)เขารับใช้อย่างดี คือ มีปกติตื่นก่อน นอนทีหลังคอยฟังคำสั่ง ประพฤติตนให้เป็นที่พอใจ พูดแต่คำไพเราะ
Tassa so gahapati vā gahapatiputto vā mittatopi naṁ saddaheyya;
saddaheyya → daheyya (sya-all, km, pts1ed, mr) | saddaheyya suhajjatopi → daheyya suhajjato pi (pts) | saddaheyya → daheyya (cck: syā. kaṁ. pī. ka.) | mittato → S1-3 cittato (pts note) | mittatopi → mittato pi (pts)คหบดีหรือบุตรคหบดีนั้นเชื่อว่าเขาเป็นมิตรสหาย
suhajjatopi naṁ saddaheyya;
saddaheyya → daheyya (sya-all, pts) | suhajjatopi → suhajjato pi (bjt, pts)
tasmiñca vissāsaṁ āpajjeyya.
tasmiñca → tasmiṁ (bj)และไว้ใจเขา
Yadā kho, āvuso, tassa purisassa evamassa:
evamassa → evam assa (pts)เมื่อใด บุรุษนั้นคิดว่า
‘saṁvissattho kho myāyaṁ gahapati vā gahapatiputto vā’ti, atha naṁ rahogataṁ viditvā tiṇhena satthena jīvitā voropeyya.
saṁvissattho → saṁvissaṭṭho (bj, sya-all) | Saṁvissattho → B visāsaṁ- -vissaṭṭho (pts note) | vāti → vā ti (pts)‘คหบดีหรือบุตรคหบดีนี้ไว้ใจเราแล้ว’ เมื่อนั้น เขารู้ว่าคหบดีหรือบุตรคหบดีอยู่ในที่ลับ จึงใช้ศัสตราอันคมปลิดชีวิตเสีย
Taṁ kiṁ maññasi, āvuso yamaka,ท่านยมกะ ท่านจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร
yadā hi so puriso amuṁ gahapatiṁ vā gahapatiputtaṁ vā upasaṅkamitvā evaṁ āha:
yadā hi → yadāpi (bj, sya-all) | hi → pi (pts) | pi → B hi (pts note) | evaṁ āha → evamāha (bjt, th) | evaṁ → evam (pts)ในกาลใด บุรุษนั้นเข้าไปหาคหบดีหรือบุตรคหบดีโน้นแล้วกล่าวว่า
‘upaṭṭhaheyyaṁ taṁ, bhante’ti, tadāpi so vadhakova.
va → S3 ca here and further on (pts note) | taṁ bhanteti tadāpi → tam bhante ti tadā pi (pts) | vadhakova → vadhako va (pts)‘ผมจะขอรับใช้ท่าน’ แม้ในกาลนั้น เขาก็ชื่อว่าเป็นผู้ฆ่านั่นเอง
Vadhakañca pana santaṁ na aññāsi:
vadhakañca → vadhakañ ca (pts)แต่คหบดีหรือบุตรคหบดีนั้นก็ไม่รู้จักบุรุษผู้ฆ่าว่า
‘vadhako me’ti.
meti → me ti (pts)‘เป็นผู้ฆ่าตน’
Yadāpi so upaṭṭhahati pubbuṭṭhāyī pacchānipātī kiṅkārapaṭissāvī manāpacārī piyavādī, tadāpi so vadhakova.
upaṭṭhahati → upaṭṭhāti (bj, sya-all) | upaṭṭhahati pubbuṭṭhāyī pacchānipātī → upaṭṭhāti pubbuṭṭhāyi pacchānipāti (pts) | piyavādī tadāpi → pīyavādī tadā pi (pts) | pīyavādī → S1-3 add ti (pts note) | kiṅkārapaṭissāvī → kiṁkārapaṭissāvī (my, ms2005) | kiṅkārapaṭissāvī → kiṁkārapaṭisāvī (th)แม้ในกาลใด บุรุษนั้นรับใช้อย่างดี คือ มีปกติตื่นก่อน นอนทีหลัง คอยฟังคำสั่ง ประพฤติตนให้เป็นที่พอใจ พูดแต่คำไพเราะแม้ในกาลนั้น เขาก็ชื่อว่าเป็นผู้ฆ่านั่นเอง
Vadhakañca pana santaṁ na aññāsi:
santaṁ → santam (pts)แต่คหบดีหรือบุตรคหบดีนั้นก็ไม่รู้จักบุรุษผู้ฆ่าว่า
‘vadhako me’ti.
ti → This paragraph is repeated in B (pts note) | meti → me ti (pts)‘เป็นผู้ฆ่าตน’
Yadāpi naṁ rahogataṁ viditvā tiṇhena satthena jīvitā voropeti, tadāpi so vadhakova.
jīvitā voropeti → jīvitāvoropeti (bjt) | yadāpi → yadā pi (pts) | tadāpi → tadā pi (pts) | vadhakova → vadhako va (pts)แม้ในกาลใด บุรุษนั้นรู้ว่าคหบดีหรือบุตรคหบดีอยู่ในที่ลับจึงใช้ศัสตราอันคมปลิดชีวิตเสีย แม้ในกาลนั้น เขาก็ชื่อว่าเป็นผู้ฆ่านั่นเอง
Vadhakañca pana santaṁ na aññāsi:แต่คหบดีหรือบุตรคหบดีนั้นก็ไม่รู้จักบุรุษผู้ฆ่าว่า
‘vadhako me’”ti.
meti → me ti (pts)‘เป็นผู้ฆ่าตน’ หรือ”
“Evamāvuso”ti.
evamāvusoti → evam āvuso ti (pts)“อย่างนั้น ขอรับ”
“Evameva kho, āvuso, assutavā puthujjano ariyānaṁ adassāvī ariyadhammassa akovido ariyadhamme avinīto, sappurisānaṁ adassāvī sappurisadhammassa akovido sappurisadhamme avinīto
evameva → evam eva (pts) | ariyānaṁ → ariyānam (pts) | sappurisānaṁ → sappurisānam (pts)“ท่านยมกะ อุปมานี้ฉันใด อุปไมยก็ฉันนั้นเหมือนกัน ปุถุชนผู้ไม่ได้สดับไม่ได้เห็นพระอริยะ ไม่ฉลาดในธรรมของพระอริยะ ไม่ได้รับการแนะนำในธรรมของพระอริยะ ไม่ได้เห็นสัตบุรุษ ไม่ฉลาดในธรรมของสัตบุรุษ ไม่ได้รับการแนะนำในธรรมของสัตบุรุษ
rūpaṁ attato samanupassati, rūpavantaṁ vā attānaṁ; attani vā rūpaṁ, rūpasmiṁ vā attānaṁ.
rūpaṁ → rūpam (pts)พิจารณาเห็นรูปโดยความเป็นอัตตา พิจารณาเห็นอัตตาว่ามีรูปพิจารณาเห็นรูปในอัตตา หรือพิจารณาเห็นอัตตาในรูป
Vedanaṁ …... เวทนา ...
saññaṁ …สัญญา ...
saṅkhāre …สังขาร ...
viññāṇaṁ attato samanupassati, viññāṇavantaṁ vā attānaṁ; attani vā viññāṇaṁ, viññāṇasmiṁ vā attānaṁ.
viññāṇaṁ → viññāṇam (pts) | viññāṇavantaṁ → viññāṇavantam (pts) | attānaṁ → attānam (pts)พิจารณาเห็นวิญญาณโดยความเป็นอัตตา ฯลฯ หรือพิจารณาเห็นอัตตาในวิญญาณ
So aniccaṁ rūpaṁ ‘aniccaṁ rūpan’ti yathābhūtaṁ nappajānāti.
rūpaṁ → rūpam (pts) | rūpanti yathābhūtaṁ nappajānāti → rūpan ti yathābhūtam na pajānāti (pts)เขาไม่รู้ชัดรูปที่ไม่เที่ยงตามความเป็นจริงว่า ‘รูปไม่เที่ยง’
Aniccaṁ vedanaṁ ‘aniccā vedanā’ti yathābhūtaṁ nappajānāti.
nappajānāti → na pajānāti (pts)ไม่รู้ชัดเวทนาที่ไม่เที่ยงตามความเป็นจริงว่า ‘เวทนาไม่เที่ยง’
Aniccaṁ saññaṁ ‘aniccā saññā’ti yathābhūtaṁ nappajānāti.
aniccā saññāti yathābhūtaṁ nappajānāti → (pts)ไม่รู้ชัดสัญญาที่ไม่เที่ยงตามความเป็นจริงว่า ‘สัญญาไม่เที่ยง’
Anicce saṅkhāre ‘aniccā saṅkhārā’ti yathābhūtaṁ nappajānāti.
yathābhūtaṁ nappajānāti → yathābhūtam na pajānāti (pts)ไม่รู้ชัดสังขารที่ไม่เที่ยงตามความเป็นจริงว่า ‘สังขารไม่เที่ยง’
Aniccaṁ viññāṇaṁ ‘aniccaṁ viññāṇan’ti yathābhūtaṁ nappajānāti.
viññāṇaṁ → viññānaṁ (pts) | nappajānāti → na pajānāti (pts)ไม่รู้ชัดวิญญาณที่ไม่เที่ยงตามความเป็นจริงว่า ‘วิญญาณไม่เที่ยง’
Dukkhaṁ rūpaṁ ‘dukkhaṁ rūpan’ti yathābhūtaṁ nappajānāti.
dukkhaṁ → dukkham (pts) | yathābhūtaṁ nappajānāti → yathābhūtam na pajānāti (pts)ไม่รู้ชัดรูปที่เป็นทุกข์ตามความเป็นจริงว่า ‘รูปเป็นทุกข์’
Dukkhaṁ vedanaṁ …... เวทนาที่เป็นทุกข์...
dukkhaṁ saññaṁ …สัญญาที่เป็นทุกข์ ...
dukkhe saṅkhāre …สังขารที่เป็นทุกข์ ...
dukkhaṁ viññāṇaṁ ‘dukkhaṁ viññāṇan’ti yathābhūtaṁ nappajānāti.
nappajānāti → na pajānāti (pts)ไม่รู้ชัดวิญญาณที่เป็นทุกข์ตามความเป็นจริงว่า ‘วิญญาณเป็นทุกข์’
Anattaṁ rūpaṁ ‘anattā rūpan’ti yathābhūtaṁ nappajānāti.
anattā → anattaṁ (sya-all) | anattā → anattaṁ (bj: sīmu8) | Anattaṁ → B anattā (pts note)ไม่รู้ชัดรูปที่เป็นอนัตตาตามความเป็นจริงว่า ‘รูปเป็นอนัตตา’
Anattaṁ vedanaṁ …
vedanaṁ → vedanaṁ anattā vedanāti yathābhūtaṁ nappajānāti (bj)... เวทนาที่เป็นอนัตตา ...
anattaṁ saññaṁ …สัญญาที่เป็นอนัตตา ...
anatte saṅkhāre …
saṅkhāre → saṅkhāre anattā saṅkhārāti yathābhūtaṁ nappajānāti (bj)สังขารที่เป็นอนัตตา ...
anattaṁ viññāṇaṁ ‘anattaṁ viññāṇan’ti yathābhūtaṁ nappajānāti.
nappajānāti → na pajānāti (pts)ไม่รู้ชัดวิญญาณที่เป็นอนัตตาตามความเป็นจริงว่า ‘วิญญาณเป็นอนัตตา’
Saṅkhataṁ rūpaṁ ‘saṅkhataṁ rūpan’ti yathābhūtaṁ nappajānāti.
rūpanti → rūpan ti (pts) | nappajānāti → na pajānāti (pts)ไม่รู้ชัดรูปที่ถูกปัจจัยปรุงแต่งตามความเป็นจริงว่า ‘รูปถูกปัจจัยปรุงแต่ง’
Saṅkhataṁ vedanaṁ …
vedanaṁ → vedanaṁ saṅkhatā vedanāti yathābhūtaṁ nappajānāti (bj)...เวทนาที่ถูกปัจจัยปรุงแต่ง ...
saṅkhataṁ saññaṁ …สัญญาที่ถูกปัจจัยปรุงแต่ง ...
saṅkhate saṅkhāre …
saṅkhāre → saṅkhāre saṅkhatā saṅkhārāti yathābhūtaṁ nappajānāti (bj)สังขารที่ถูกปัจจัยปรุงแต่ง ...
saṅkhataṁ viññāṇaṁ ‘saṅkhataṁ viññāṇan’ti yathābhūtaṁ nappajānāti.
nappajānāti → na pajānāti (pts)ไม่รู้ชัดวิญญาณที่ถูกปัจจัยปรุงแต่งตามความเป็นจริงว่า ‘วิญญาณถูกปัจจัยปรุงแต่ง’
Vadhakaṁ rūpaṁ ‘vadhakaṁ rūpan’ti yathābhūtaṁ nappajānāti.
rūpaṁ → rupaṁ (pts)ไม่รู้ชัดรูปที่เป็นผู้ฆ่าตามความเป็นจริงว่า ‘รูปเป็นผู้ฆ่า’
Vadhakaṁ vedanaṁ ‘vadhakā vedanā’ti …
vadhakā vedanāti → (sya-all, pts)... เวทนาที่เป็นผู้ฆ่า ...
vadhakaṁ saññaṁ ‘vadhakā saññā’ti …
vadhakā saññāti → (sya-all, pts)สัญญาที่เป็นผู้ฆ่า ...
vadhake saṅkhāre ‘vadhakā saṅkhārā’ti yathābhūtaṁ nappajānāti.
vadhakā saṅkhārāti yathābhūtaṁ nappajānāti → (sya-all) | nappajānāti → na pajānāti (pts)สังขารที่เป็นผู้ฆ่า ...
Vadhakaṁ viññāṇaṁ ‘vadhakaṁ viññāṇan’ti yathābhūtaṁ nappajānāti.
vadhakaṁ → vādhakaṁ (pts) | nappajānāti → na pajānāti (pts)ไม่รู้ชัดวิญญาณที่เป็นผู้ฆ่าตามความเป็นจริงว่า ‘วิญญาณเป็นผู้ฆ่า’
So rūpaṁ upeti upādiyati adhiṭṭhāti ‘attā me’ti.
meti → me ti (pts)เขาเข้าไปยึดมั่นรูปว่า ‘เป็นอัตตาของเรา’
Vedanaṁ …... เวทนา ...
saññaṁ …สัญญา ...
saṅkhāre …
+ → upeti upādiyati adhiṭṭhāti attā meti (bjt)สังขาร...
viññāṇaṁ upeti upādiyati adhiṭṭhāti ‘attā me’ti.
meti → me ti (pts)เข้าไปยึดมั่นวิญญาณว่า ‘เป็นอัตตาของเรา’
Tassime pañcupādānakkhandhā upetā upādinnā dīgharattaṁ ahitāya dukkhāya saṁvattanti.
upādinnā → upādiṇṇā (pts) | upetā → uppannātipi upentātipi pāṭho (sya-all note) | upetā → B upentā further on anupentā (pts note)อุปาทานขันธ์ ๕ ประการนี้ที่ปุถุชนนั้นเข้าไปยึดมั่น ย่อมเป็นไปเพื่อไม่เป็นประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความทุกข์ตลอดกาลนาน
Sutavā ca kho, āvuso, ariyasāvako ariyānaṁ dassāvī …pe… sappurisadhamme suvinīto
dassāvī → dassāvī ariyadhammassa kovido ariyadhamme suvinīto (sya-all) | pe → spelled out in full (bjt)ท่านผู้มีอายุ ส่วนพระอริยสาวกผู้ได้สดับ ได้เห็นพระอริยะ ฉลาดในธรรมของพระอริยะ ได้รับการแนะนำในธรรมของพระอริยะ ฯลฯ ได้รับการแนะนำในธรรมของสัตบุรุษ
na rūpaṁ attato samanupassati, na rūpavantaṁ attānaṁ; na attani rūpaṁ, na rūpasmiṁ attānaṁ.
rūpavantaṁ → rūpavantaṁ vā (bj, sya-all) | attani → attani vā (bj, sya-all) | rūpasmiṁ → rūpasmiṁ vā (bj, sya-all) | rūpaṁ → rūpam (pts) | rūpavantaṁ attānaṁ → rūpavantam attānam (pts)ไม่พิจารณาเห็นรูปโดยความเป็นอัตตา ไม่พิจารณาเห็นอัตตาว่ามีรูป ไม่พิจารณาเห็นรูปในอัตตา หรือไม่พิจารณาเห็นอัตตาในรูป
Na vedanaṁ …ไม่พิจารณาเห็นเวทนา ...
na saññaṁ …ไม่พิจารณาเห็นสัญญา ...
na saṅkhāre …ไม่พิจารณาเห็นสังขาร ...
na viññāṇaṁ attato samanupassati, na viññāṇavantaṁ attānaṁ;
viññāṇavantaṁ → viññāṇavantaṁ vā (bj, sya-all)ไม่พิจารณาเห็นวิญญาณโดยความเป็นอัตตา ไม่พิจารณาเห็นอัตตาว่ามีวิญญาณ
na attani viññāṇaṁ, na viññāṇasmiṁ attānaṁ.
attani → attani vā (bj, sya-all, pts) | viññāṇasmiṁ → viññāṇasmiṁ vā (bj, sya-all)ไม่พิจารณาเห็นวิญญาณในอัตตา หรือไม่พิจารณาเห็นอัตตาในวิญญาณ
So aniccaṁ rūpaṁ ‘aniccaṁ rūpan’ti yathābhūtaṁ pajānāti.
rūpanti → rūpan ti (pts)เขารู้ชัดรูปที่ไม่เที่ยงตามความเป็นจริงว่า ‘รูปไม่เที่ยง’
Aniccaṁ vedanaṁ …รู้ชัดเวทนาที่ไม่เที่ยง ...
aniccaṁ saññaṁ …สัญญาที่ไม่เที่ยง ...
anicce saṅkhāre …สังขารที่ไม่เที่ยง ...
aniccaṁ viññāṇaṁ ‘aniccaṁ viññāṇan’ti yathābhūtaṁ pajānāti.
+ → aniccam viññāṇam (pts)รู้ชัดวิญญาณที่ไม่เที่ยงตามความเป็นจริงว่า‘วิญญาณไม่เที่ยง’
Dukkhaṁ rūpaṁ ‘dukkhaṁ rūpan’ti yathābhūtaṁ pajānāti.
rūpanti → rūpan ti (pts)รู้ชัดรูปที่เป็นทุกข์ตามความเป็นจริงว่า ‘รูปเป็นทุกข์’
Dukkhaṁ vedanaṁ …รู้ชัดเวทนาที่เป็นทุกข์...
dukkhaṁ saññaṁ …สัญญาที่เป็นทุกข์ ...
dukkhe saṅkhāre …สังขารที่เป็นทุกข์ ...
dukkhaṁ viññāṇaṁ ‘dukkhaṁ viññāṇan’ti yathābhūtaṁ pajānāti.
viññāṇaṁ → vaññāṇaṁ (sya-all) | dukkhaṁ → dukkham (pts) | yathābhūtaṁ → yathābhūtam (pts)รู้ชัดวิญญาณที่เป็นทุกข์ตามความเป็นจริงว่า ‘วิญญาณเป็นทุกข์’
Anattaṁ rūpaṁ ‘anattā rūpan’ti yathābhūtaṁ pajānāti.
anattā → anattaṁ (sya-all)รู้ชัดรูปที่เป็นอนัตตาตามความเป็นจริงว่า ‘รูปเป็นอนัตตา’
Anattaṁ vedanaṁ …
anattaṁ → anattam (pts)รู้ชัดเวทนาที่เป็นอนัตตา ...
anattaṁ saññaṁ …สัญญาที่เป็นอนัตตา ...
anatte saṅkhāre …สังขารที่เป็นอนัตตา ...
anattaṁ viññāṇaṁ ‘anattā viññāṇan’ti yathābhūtaṁ pajānāti.
anattā → anattaṁ (sya-all) | viññāṇaṁ → viññāṇam (pts)รู้ชัดวิญญาณที่เป็นอนัตตาตามความเป็นจริงว่า ‘วิญญาณเป็นอนัตตา’
Saṅkhataṁ rūpaṁ ‘saṅkhataṁ rūpan’ti yathābhūtaṁ pajānāti.
rūpanti → rūpan ti (pts)รู้ชัดรูปที่ถูกปัจจัยปรุงแต่งตามความเป็นจริงว่า ‘รูปถูกปัจจัยปรุงแต่ง’
Saṅkhataṁ vedanaṁ …รู้ชัดเวทนาที่ถูกปัจจัยปรุงแต่ง ...
saṅkhataṁ saññaṁ …สัญญาที่ถูกปัจจัยปรุงแต่ง ...
saṅkhate saṅkhāre …สังขารที่ถูกปัจจัยปรุงแต่ง ...
saṅkhataṁ viññāṇaṁ ‘saṅkhataṁ viññāṇan’ti yathābhūtaṁ pajānāti.
pajānāti → S1-3 omit 53,54 without any sign of abbreviation; but their corresponding 46,47 were in S1-3 as well as in B (pts note) | viññāṇaṁ → viññāṇam (pts) | yathābhūtaṁ → yathābhūtam (pts)รู้ชัดวิญญาณที่ถูกปัจจัยปรุงแต่งตามความเป็นจริงว่า ‘วิญญาณถูกปัจจัยปรุงแต่ง’
Vadhakaṁ rūpaṁ ‘vadhakaṁ rūpan’ti yathābhūtaṁ pajānāti.
rūpanti yathābhūtaṁ → rupan ti yathābhutaṁ (pts)รู้ชัดรูปที่เป็นผู้ฆ่าตามความเป็นจริงว่า ‘รูปเป็นผู้ฆ่า’
Vadhakaṁ vedanaṁ …รู้ชัดเวทนาที่เป็นผู้ฆ่า ...
vadhakaṁ saññaṁ …สัญญาที่เป็นผู้ฆ่า ...
vadhake saṅkhāre ‘vadhakā saṅkhārā’ti yathābhūtaṁ pajānāti.
vadhakā saṅkhārāti yathābhūtaṁ pajānāti → (pts)รู้ชัดสังขารที่เป็นผู้ฆ่าตามความเป็นจริงว่า ‘สังขารเป็นผู้ฆ่า’
Vadhakaṁ viññāṇaṁ ‘vadhakaṁ viññāṇan’ti yathābhūtaṁ pajānāti.รู้ชัดวิญญาณที่เป็นผู้ฆ่าตามความเป็นจริงว่า ‘วิญญาณเป็นผู้ฆ่า’
So rūpaṁ na upeti, na upādiyati, nādhiṭṭhāti: ‘attā me’ti.
nādhiṭṭhāti → na adhiṭṭhāti (bj, sya-all) | nādhiṭṭhāti → S1-3 na adhi- (pts note) | meti → me ti (pts)เขาไม่เข้าไปยึดมั่นรูปว่า ‘รูปเป็นอัตตาของเรา’
Vedanaṁ …
+ → na upeti (bjt)... เวทนา ...
saññaṁ …
+ → na upeti (bjt)สัญญา ...
saṅkhāre …
+ → na upeti (bjt)สังขาร...
viññāṇaṁ na upeti, na upādiyati, nādhiṭṭhāti: ‘attā me’ti.
nādhiṭṭhāti → na adhiṭṭhāti (bj, sya-all) | meti → me ti (pts)ไม่เข้าไปยึดมั่นวิญญาณว่า ‘วิญญาณเป็นอัตตาของเรา’
Tassime pañcupādānakkhandhā anupetā anupādinnā dīgharattaṁ hitāya sukhāya saṁvattantī”ti.
pañcupādānakkhandhā → upādānakkhandhā (pts) | anupādinnā → anupadiṇṇā (pts) | anupetā → anuppannāti vā anuppentāti vā pāṭho (sya-all note)อุปาทานขันธ์ ๕ประการนี้ที่พระอริยสาวกนั้นไม่เข้าไปยึดมั่น ย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุขตลอดกาลนาน”
“Evametaṁ, āvuso sāriputta, hoti yesaṁ āyasmantānaṁ tādisā sabrahmacārino anukampakā atthakāmā ovādakā anusāsakā.
āyasmantānaṁ tādisā → āyasmantādisā (bj) | evametaṁ → evañhetaṁ (sya-all); evaṁ hi te (pts) | sāriputta → sārīputta (sya-all) | hoti → honti (pts) | evametaṁ → evañehataṁ (bj: syā) | āyasmantādisā → āyasmantānaṁ tādisā (bj: machasaṁ, syā) | evañhetaṁ → evaṁ hi te. ba. evametaṁ (sya-all: sī.) | sabrahmacārino → S1-3 yesaṁāyasmantā (S1-taṁ) disāyabrahmacāriyo. (pts note) | āyasmantānaṁ → āyasmantānam (pts)“ข้าแต่ท่านสารีบุตร ข้อที่เพื่อนพรหมจารีทั้งหลายผู้เช่นกับท่านเป็นผู้อนุเคราะห์มุ่งประโยชน์ ว่ากล่าว พร่ำสอน ย่อมเป็นอย่างนั้น
Idañca pana me āyasmato sāriputtassa dhammadesanaṁ sutvā anupādāya āsavehi cittaṁ vimuttan”ti.
sāriputtassa → sārīputtassa (sya-all) | idañca → idañ ce (pts)และเพราะได้ฟังธรรมเทศนานี้ของท่านสารีบุตร จิตของผมจึงหลุดพ้นจากอาสวะทั้งหลาย เพราะไม่ถือมั่น”
Tatiyaṁ.
abhinandīti → ūnoyaṁ pāṭho (bj: machasaṁ, syā) | abhinandīti → This ending paragraph is not to be found in B (pts note) | tatiyaṁ → idamavoca āyasmā sāriputto attamano āyasmā yamako āyasmato sāriputtassa bhāsitaṁ abhinandīti (bjt) | tatiyaṁ → idam avoca āyasmā sāriputto attamano āyasmā yamako āyasmato sāriputtassa bhāsitam abhinandīti evaṁ me sutaṁ (pts)ยมกสูตรที่ ๓ จบ