Pupphasutta
Pupphasutta → puppham (or vaddham) (pts1ed)๙๔ ปุปผสูตร
Sāvatthinidānaṁ.
sāvatthinidānaṁ → sāvatthiyaṁ (bj) | sāvatthinidānaṁ nāhaṁ → nāham (pts) | sāvatthinidānaṁ → sāvatthī tatra kho (th)เรื่องเกิดขึ้นที่กรุงสาวัตถี
“Nāhaṁ, bhikkhave, lokena vivadāmi, lokova mayā vivadati.
lokova → loko va kho bhikkhave (bj); loko ca kho bhikkhave (sya-all); loko ca (pts) | va → lokova (bj: machasaṁ) | ca → B va; S1-3 insert kho bhikkhave (pts note) | nāhaṁ → nāham (pts)ณ ที่นั้นแล ฯลฯ “ภิกษุทั้งหลาย เราไม่ขัดแย้งกับโลก แต่โลกขัดแย้งกับเรา
Na, bhikkhave, dhammavādī kenaci lokasmiṁ vivadati.ผู้กล่าวเป็นธรรมไม่ขัดแย้งกับใคร ๆ ในโลก
Yaṁ, bhikkhave, natthisammataṁ loke paṇḍitānaṁ, ahampi taṁ ‘natthī’ti vadāmi.
vadāmi → natthi vadāmi (bj: machasaṁ) | ahampi → ahaṁpi (th) | yaṁ → yam (pts) | natthisammataṁ → natthi sammataṁ (pts) | paṇḍitānaṁ ahampi taṁ natthīti → paṇḍitānam aham pi tam natthī ti (pts)สิ่งใดที่บัณฑิตในโลกสมมติว่าไม่มี แม้เราก็กล่าวสิ่งนั้นว่า ‘ไม่มี’
Yaṁ, bhikkhave, atthisammataṁ loke paṇḍitānaṁ, ahampi taṁ ‘atthī’ti vadāmi.
ahampi → ahaṁpi (th) | yaṁ → yam (pts) | atthisammataṁ → atthi sammataṁ (pts) | paṇḍitānaṁ ahampi taṁ → paṇḍitānam aham pi tam (pts)สิ่งใดที่บัณฑิตในโลกสมมติว่ามี แม้เราก็กล่าวสิ่งนั้นว่า ‘มี’
Kiñca, bhikkhave, natthisammataṁ loke paṇḍitānaṁ, yamahaṁ ‘natthī’ti vadāmi?
kiñca → kiñci (sya-all) | Kiñca → S1-3 Kiñci (pts note) | ahaṁ → S1 yaṁmyahaṁ; S3 yaṁmayhaṁ (pts note) | natthisammataṁ → natthi sammataṁ (pts) | yamahaṁ → yam ahaṁ (pts)ก็อะไรเล่าชื่อว่าสิ่งที่บัณฑิตในโลกสมมติว่าไม่มี เราก็กล่าวว่า ‘ไม่มี‘
Rūpaṁ, bhikkhave, niccaṁ dhuvaṁ sassataṁ avipariṇāmadhammaṁ natthisammataṁ loke paṇḍitānaṁ; ahampi taṁ ‘natthī’ti vadāmi.
natthisammataṁ → natthi sammataṁ (bjt, pts) | ahampi → ahaṁpi (th) | rūpaṁ → rūpam (pts) | ahampi → aham pi (pts)คือ รูปที่เที่ยงแท้ ยั่งยืน คงทน ไม่ผันแปร ที่บัณฑิตในโลกสมมติว่าไม่มีแม้เราก็กล่าวรูปนั้นว่า ‘ไม่มี’
Vedanā …
pe → spelled out in full (bjt)เวทนา ...
saṅkhārā …
Saṅkhārā → Complete in S1-3 (pts note) | pe → spelled out in full (bjt)สังขาร ...
viññāṇaṁ niccaṁ dhuvaṁ sassataṁ avipariṇāmadhammaṁ natthisammataṁ loke paṇḍitānaṁ; ahampi taṁ ‘natthī’ti vadāmi.
avipariṇāmadhammaṁ natthisammataṁ → avipariṇāmādhammaṁ natthi sammataṁ (pts) | paṇḍitānaṁ ahampi → paṇḍitānam aham pi (pts)วิญญาณที่เที่ยงแท้ ยั่งยืน คงทน ไม่ผันแปร ที่บัณฑิตในโลกสมมติว่าไม่มีแม้เราก็กล่าววิญญาณนั้นว่า ‘ไม่มี’
Idaṁ kho, bhikkhave, natthisammataṁ loke paṇḍitānaṁ; ahampi taṁ ‘natthī’ti vadāmi.
ahampi taṁ → yamahaṁ (bj, sya-all) | paṇḍitānaṁ ahampi taṁ → paṇḍitānam yam aham pi (pts) | vadāmi → natthi vadāmi (bj: machasaṁ) | natthisammataṁ → natthi sammataṁ (pts)นี้แลชื่อว่าสิ่งที่บัณฑิตในโลกสมมติว่าไม่มี แม้เราก็กล่าวว่า ‘ไม่มี’
Kiñca, bhikkhave, atthisammataṁ loke paṇḍitānaṁ, yamahaṁ ‘atthī’ti vadāmi?
atthisammataṁ → atthi sammataṁ (pts) | paṇḍitānaṁ yamahaṁ → paṇḍitānam yam aham (pts)อะไรเล่าชื่อว่าสิ่งที่บัณฑิตในโลกสมมติว่ามี เราก็กล่าวว่า ‘มี‘
Rūpaṁ, bhikkhave, aniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ atthisammataṁ loke paṇḍitānaṁ; ahampi taṁ ‘atthī’ti vadāmi.
vipariṇāmadhammaṁ atthisammataṁ → vipariṇamadhammam atthi sammataṁ (pts) | ahampi → ahaṁpi (th) | paṇḍitānaṁ ahampi → paṇḍitānam aham pi (pts)คือ รูปที่ไม่เที่ยง เป็นทุกข์ ผันแปร ที่บัณฑิตในโลกสมมติว่ามี แม้เราก็กล่าวรูปนั้นว่า ‘มี’
Vedanā aniccā …pe…
pe → spelled out in full (bjt) | aniccā → saññā saṅkhārā (th)เวทนา ... สัญญา ... สังขาร ...
viññāṇaṁ aniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ atthisammataṁ loke paṇḍitānaṁ; ahampi taṁ ‘atthī’ti vadāmi.
vipariṇāmadhammaṁ → viparināmadhammaṁ (bj) | ahampi → ahaṁpi (th) | viññāṇaṁ → viññāṇam (pts) | vipariṇāmadhammaṁ atthisammataṁ → vipariṇāmadhammam atthi sammataṁ (pts) | paṇḍitānaṁ ahampi taṁ → paṇḍitānam aham pi tam (pts)วิญญาณที่ไม่เที่ยง เป็นทุกข์ ผันแปร ที่บัณฑิตในโลกสมมติว่ามี แม้เราก็กล่าววิญญาณนั้นว่า ‘มี’
Idaṁ kho, bhikkhave, atthisammataṁ loke paṇḍitānaṁ; ahampi taṁ ‘atthī’ti vadāmi.
ahampi taṁ → yamahaṁ (bj, sya-all) | paṇḍitānaṁ ahampi taṁ → paṇḍitānam yam aham pi (pts) | Idaṁ → B inserts ca (pts note) | pi → B inserts taṁ here, omitting yaṁ (pts note) | atthisammataṁ → atthi sammataṁ (pts)นี้แลชื่อว่าสิ่งที่บัณฑิตในโลกสมมติว่ามี แม้เราก็กล่าวว่า ‘มี’
Atthi, bhikkhave, loke lokadhammo, taṁ tathāgato abhisambujjhati abhisameti;
taṁ → yaṁ (bj, pts) | yaṁ → taṁ (bj: machasaṁ, syā) | taṁ → sabbavāresu yanti vā pāṭho (sya-all note) | abhisambujjhati → S1-3 abhisambuddhoti (pts note)โลกธรรม มีอยู่ในโลก ตถาคตตรัสรู้ รู้แจ้งโลกธรรมนั้นแล้ว
abhisambujjhitvā abhisametvā taṁ ācikkhati deseti paññapeti paṭṭhapeti vivarati vibhajati uttānīkaroti.
taṁ → (bj, sya-all, pts) | abhisametvā → B inserts taṁ (pts note) | paññapeti → paññāpeti (pts) | vibhajati → vibhajeti (pts)จึงบอก แสดง บัญญัติ กำหนด เปิดเผย จำแนก ทำให้ง่าย
Kiñca, bhikkhave, loke lokadhammo, taṁ tathāgato abhisambujjhati abhisameti, abhisambujjhitvā abhisametvā ācikkhati deseti paññapeti paṭṭhapeti vivarati vibhajati uttānīkaroti?
taṁ → yaṁ (bj) | kiñca → rūpam (pts) | paññapeti → paññāpeti (pts) | Kiñca → B kiñci here only (pts note)ก็อะไรเล่าชื่อว่าโลกธรรมในโลก ที่ตถาคตตรัสรู้ รู้แจ้งแล้ว จึงบอก แสดงบัญญัติ กำหนด เปิดเผย จำแนก ทำให้ง่าย
Rūpaṁ, bhikkhave, loke lokadhammo taṁ tathāgato abhisambujjhati abhisameti.
rūpaṁ → rūpam (pts)คือ รูปจัดเป็นโลกธรรมในโลก ที่ตถาคตตรัสรู้
Abhisambujjhitvā abhisametvā ācikkhati deseti paññapeti paṭṭhapeti vivarati vibhajati uttānīkaroti.
paññapeti → paññāpeti (pts) | uttānīkaroti → uttānī karoti (pts)ฯลฯ ทำให้ง่าย
Yo, bhikkhave, tathāgatena evaṁ ācikkhiyamāne desiyamāne paññapiyamāne paṭṭhapiyamāne vivariyamāne vibhajiyamāne uttānīkariyamāne na jānāti na passati tamahaṁ, bhikkhave, bālaṁ puthujjanaṁ andhaṁ acakkhukaṁ ajānantaṁ apassantaṁ kinti karomi.
paññapiyamāne → paññāpiyamāne (bj, pts) | uttānīkariyamāne → uttānīkayirayamāne (bj); uttānīkayiramāne (pts) | evaṁ → evam (pts) | paññapiyamāne paṭṭhapiyamāne → paññāpiyamāne paṭṭhiyamāne (pts) | tamahaṁ → tam aham (pts) | bālaṁ puthujjanaṁ andhaṁ acakkhukaṁ ajānantaṁ → bālam puthujjanam andham acakkhukam ajānantam (pts)บุคคลใด เมื่อตถาคตบอก แสดง บัญญัติ กำหนด เปิดเผย จำแนกทำ ให้ง่ายอยู่อย่างนี้ ยังไม่รู้ ไม่เห็น เราจะทำอะไรกับบุคคลผู้โง่เขลา เป็นปุถุชนคนบอด ไม่มีดวงตา ไม่รู้ ไม่เห็นนั้นได้
Vedanā, bhikkhave, loke lokadhammo …pe…เวทนา ...
saññā, bhikkhave …
+ → loke lokadhammo (bjt, pts)สัญญา ...
saṅkhārā, bhikkhave …
+ → loke lokadhammo (bjt, pts)สังขาร ...
viññāṇaṁ, bhikkhave, loke lokadhammo taṁ tathāgato abhisambujjhati abhisameti.
viññāṇaṁ → viññānam (pts)วิญญาณจัดเป็นโลกธรรมในโลกที่ตถาคตตรัสรู้
Abhisambujjhitvā abhisametvā ācikkhati deseti paññapeti paṭṭhapeti vivarati vibhajati uttānīkaroti.
paññapeti → paññāpeti (pts)รู้แจ้งแล้ว จึงบอก แสดงบัญญัติ กำหนด เปิดเผย จำแนก ทำให้ง่าย
Yo, bhikkhave, tathāgatena evaṁ ācikkhiyamāne desiyamāne paññapiyamāne paṭṭhapiyamāne vivariyamāne vibhajiyamāne uttānīkariyamāne na jānāti na passati tamahaṁ, bhikkhave, bālaṁ puthujjanaṁ andhaṁ acakkhukaṁ ajānantaṁ apassantaṁ kinti karomi.
paññapiyamāne → paññāpiyamāne (bj) | uttānīkariyamāne → uttānīkayiramāne (bj); utṁtānīkariyamāne (sya-all) | evaṁ → evam (pts) | tamahaṁ → tam aham (pts) | bālaṁ puthujjanaṁ andhaṁ acakkhukaṁ ajānantaṁ apassantaṁ → bālam puthujjanam andham acakkhukam ajānantam apassantam (pts)บุคคลใด เมื่อตถาคตบอก แสดง บัญญัติ กำหนด เปิดเผย จำแนกทำให้ง่ายอยู่อย่างนี้ ยังไม่รู้ ไม่เห็น เราจะทำอะไรกับบุคคลผู้โง่เขลา เป็นปุถุชนคนบอด ไม่มีดวงตา ไม่รู้ ไม่เห็นนั้นได้
Seyyathāpi, bhikkhave, uppalaṁ vā padumaṁ vā puṇḍarīkaṁ vā udake jātaṁ udake saṁvaḍḍhaṁ udakā accuggamma ṭhāti anupalittaṁ udakena;
ṭhāti → tiṭṭhantaṁ (mr) | saṁvaḍḍhaṁ → saṁvaddhaṁ (bj, pts) | saṁvaddhaṁ → saṁvaṭṭaṁ (bj: sī, syā) | ṭhāti → tiṭṭhantaṁ (cck: ka.) | saṁvaddhaṁ → B -vuddham (or buddham), further on -vaddho; S3 -vaṭṭaṁ (pts note) | ṭhāti → B ajjuggamma tiṭṭhantaṁ (pts note) | uppalaṁ → uppalam (pts) | jātaṁ → jātam (pts) | anupalittaṁ → anupalittam (pts)ภิกษุทั้งหลาย ดอกอุบลก็ดี ดอกปทุมก็ดี ดอกบุณฑริกก็ดี เกิดในน้ำเจริญในน้ำ โผล่พ้นน้ำแล้วตั้งอยู่ แต่ไม่ติดน้ำ แม้ฉันใด
evameva kho, bhikkhave, tathāgato loke jāto loke saṁvaḍḍho lokaṁ abhibhuyya viharati anupalitto lokenā”ti.
saṁvaḍḍho → saṁvaddho (bj) | jāto loke saṁvaḍḍho lokaṁ → saṁvaddho lokam (pts) | evameva → evam eva (pts)ตถาคตก็ฉันนั้นเหมือนกันเกิดในโลก เจริญในโลก ครอบงำโลกอยู่ แต่ไม่ติดโลก”