Paṭhamasaṅgāmasutta๑๔ ปฐมสังคามสูตร
Sāvatthinidānaṁ.
sāvatthinidānaṁ → sāvatthiyaṁ (bj); sāvatthiyaṁ viharati (sya-all)เรื่องเกิดขึ้นที่กรุงสาวัตถี
Atha kho rājā māgadho ajātasattu vedehiputto caturaṅginiṁ senaṁ sannayhitvā rājānaṁ pasenadiṁ kosalaṁ abbhuyyāsi yena kāsi.
pasenadiṁ kosalaṁ → pasenadikosalaṁ (sya-all) | rājānaṁ pasenadiṁ kosalaṁ → rājānam pasenadikosalam (pts) | kāsi → kāsī (pts) | sannayhitvā → sannayahitvā sannayahitvā (sya-all: sī.) | Ajātasattu → B. Ajātasatthu, always. (pts note) | sannayhitvā → S1 sannayahitvā; S2 sanyahitvā. (pts note) | rājānaṁ pasenadiṁ kosalaṁ → rājānam pasenadi-kosalam (pts)ครั้งนั้น พระเจ้าอชาตศัตรู เวเทหิบุตร ผู้ครองแคว้นมคธ ทรงจัดจตุรงคินีเสนา ยกไปรุกรานพระเจ้าปเสนทิโกศลทางแคว้นกาสี
Assosi kho rājā pasenadi kosalo:
pasenadi kosalo → pasenadikosalo (th) | pasenadi kosalo → pasenadi-kosalo (pts)พระเจ้าปเสนทิโกศลทรง สดับข่าวว่า
“rājā kira māgadho ajātasattu vedehiputto caturaṅginiṁ senaṁ sannayhitvā mamaṁ abbhuyyāto yena kāsī”ti.
sannayhitvā → S1-2 sannayahitvā. (pts note) | vedehiputto → vedehi-putto (pts) | senaṁ → senam (pts)“พระเจ้าอชาตศัตรู เวเทหิบุตร ผู้ครองแคว้นมคธ ทรงจัดจตุรงคินีเสนายกมารุกรานเราทางแคว้นกาสี”
Atha kho rājā pasenadi kosalo caturaṅginiṁ senaṁ sannayhitvā rājānaṁ māgadhaṁ ajātasattuṁ vedehiputtaṁ paccuyyāsi yena kāsi.
kāsi → kāsī (pts) | pasenadi kosalo → pasenadikosalo (th) | pasenadi kosalo → pasenadi-kosalo (pts) | rājānaṁ māgadhaṁ → rājānam māgadham (pts) | vedehiputtaṁ → vedehi-puttam (pts)จึงทรงจัดจตุรงคินีเสนา ยกออกไปต่อสู้กับ พระเจ้าอชาตศัตรู เวเทหิบุตร ผู้ครองแคว้นมคธ ป้องกันแคว้นกาสี
Atha kho rājā ca māgadho ajātasattu vedehiputto rājā ca pasenadi kosalo saṅgāmesuṁ.
pasenadi kosalo → pasenadikosalo (th) | vedehiputto → vedehi-putto (pts) | pasenadi kosalo → pasenadi-kosalo (pts)ครั้งนั้น พระเจ้าอชาตศัตรู เวเทหิบุตร ผู้ครองแคว้นมคธ กับพระเจ้าปเสนทิโกศล ทรงทำ สงครามต่อกัน
Tasmiṁ kho pana saṅgāme rājā māgadho ajātasattu vedehiputto rājānaṁ pasenadiṁ kosalaṁ parājesi.
pasenadiṁ kosalaṁ → pasenadikosalaṁ (sya-all) | tasmiṁ → tena (pts) | rājānaṁ pasenadiṁ kosalaṁ → rājānam passenadikosalam (pts) | vedehiputto rājānaṁ pasenadiṁ kosalaṁ → vedehi-putto rājānam passenadikosalam (pts)สงครามครั้งนั้น พระเจ้าอชาตศัตรู เวเทหิบุตร ผู้ครองแคว้นมคธ ทรงชนะ พระเจ้าปเสนทิโกศล
Parājito ca rājā pasenadi kosalo sakameva rājadhāniṁ sāvatthiṁ paccuyyāsi.
sakameva → saṅgāmā (mr) | paccuyyāsi → pāyāsi (bj, pts1ed); paccāyāsi (pts2ed) | pāyāsi → paccuyyāsi (bj: machasaṁ, syā, sīmu3) | sakameva → saṅgāmā (cck: ka.) | paccuyyāsi → pāyāsi (cck: sī. pī.) | sakameva → evaṁ. ba. saṅgāmā (sya-all: sī. yu.) | rājadhānim → B. saṅgāmā rājaṭhāniṁ. (pts note) | Sāvatthim → S1 adds yaṁ. (pts note) | pāyāsi → B. paccuyyāsi. (pts note) | pasenadi kosalo → pasenadikosalo (th) | sakameva rājadhāniṁ sāvatthiṁ paccuyyāsi → sakam eva rājadhānim sāvatthim pāyāsi (pts)ฝ่ายพระเจ้าปเสนทิโกศลผู้พ่ายแพ้ ก็เสด็จล่าทัพกลับกรุง สาวัตถี ราชธานีของพระองค์
Atha kho sambahulā bhikkhū pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya sāvatthiṁ piṇḍāya pavisiṁsu.
pavisiṁsu sāvatthiyaṁ → pāvisiṁsu sāvatthiyam (pts) | pāvisiṁsu → S2-3 pavisiṁsu; B. cariṁsu. (pts note) | pubbaṇhasamayaṁ → pubbaṇha-samayaṁ (pts) | pattacīvaramādāya sāvatthiṁ → patta-cīvaram ādāya sāvatthim (pts)ครั้นเวลาเช้า ภิกษุจำนวนมากครองอันตรวาสก ถือบาตรและจีวร เข้าไป บิณฑบาตยังกรุงสาวัตถี
Sāvatthiyaṁ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkantā yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Ekamantaṁ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṁ etadavocuṁ:
caritvā → SS. pavisitvā. (pts note) | sāvatthiyaṁ → sāvatthiyam (pts) | pacchābhattaṁ → pacchābhattam (pts) | tenupasaṅkamiṁsu → ten-upasaṅkamiṁsu (pts) | bhagavantaṁ → bhagavantam (pts) | ekamantaṁ → ekam antam (pts) | ekamantaṁ → ekam antaṁ (pts) | bhagavantaṁ etadavocuṁ → bhagavantam etad avocuṁ (pts)กลับจากบิณฑบาต ภายหลังจากฉันภัตตาหารเสร็จแล้ว เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ได้กราบทูล พระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า
“Idha, bhante, rājā māgadho ajātasattu vedehiputto caturaṅginiṁ senaṁ sannayhitvā rājānaṁ pasenadiṁ kosalaṁ abbhuyyāsi yena kāsi.
pasenadiṁ kosalaṁ → pasenadikosalaṁ (sya-all, pts) | vedehiputto caturaṅginiṁ → vedehīputto caturāṅginiṁ (pts) | kāsi → kāsī (pts) | sannayhitvā → S2 sannayahitvā. (pts note) | vedehiputto caturaṅginiṁ → vedehī-putto caturāṅginiṁ (pts) | pasenadiṁ kosalaṁ → passenadi-kosalam (pts)“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระเจ้าอชาตศัตรู เวเทหิบุตร ผู้ครองแคว้นมคธ ทรงจัดจตุรงคินีเสนา ยกมารุกรานพระเจ้าปเสนทิโกศลทางแคว้นกาสี
Assosi kho, bhante, rājā pasenadi kosalo:
pasenadi kosalo → pasenadikosalo (th) | pasenadi kosalo → passenadikosalo (pts)พระเจ้า ปเสนทิโกศลทรงสดับข่าวว่า
‘rājā kira māgadho ajātasattu vedehiputto caturaṅginiṁ senaṁ sannayhitvā mamaṁ abbhuyyāto yena kāsī’ti.
vedehiputto → vedehi-putto (pts)‘พระเจ้าอชาตศัตรู เวเทหิบุตร ผู้ครองแคว้นมคธ ทรงจัดจตุรงคินีเสนา ยกมารุกรานเราทางแคว้นกาสี
Atha kho, bhante, rājā pasenadi kosalo caturaṅginiṁ senaṁ sannayhitvā rājānaṁ māgadhaṁ ajātasattuṁ vedehiputtaṁ paccuyyāsi yena kāsi.
māgadhaṁ ajātasattuṁ vedehiputtaṁ paccuyyāsi → māgadham ajātasattum vedehiputtam paccuyyāsī (pts) | kāsi → kāsī (pts) | pasenadi kosalo → pasenadikosalo (th) | pasenadi kosalo → pasenadi-kosalo (pts) | māgadhaṁ ajātasattuṁ vedehiputtaṁ paccuyyāsi → māgadham ajātasattum vedehi-puttam paccuyyāsī (pts)จึงทรงจัดจตุรงคินีเสนา ยกออกไปต่อสู้กับพระเจ้าอชาตศัตรู เวเทหิบุตร ผู้ครองแคว้นมคธ ป้องกันแคว้น กาสี
Atha kho, bhante, rājā ca māgadho ajātasattu vedehiputto rājā ca pasenadi kosalo saṅgāmesuṁ.
pasenadi kosalo → pasenadikosalo (th) | vedehiputto → vedehi-putto (pts) | pasenadi kosalo → pasenadi-kosalo (pts)ครั้งนั้น พระเจ้าอชาตศัตรู เวเทหิบุตร ผู้ครองแคว้นมคธ กับพระเจ้าปเสนทิโกศลทรงทำสงครามต่อกัน
Tasmiṁ kho pana, bhante, saṅgāme rājā māgadho ajātasattu vedehiputto rājānaṁ pasenadiṁ kosalaṁ parājesi.
rājā māgadho → (sya-all) | pasenadiṁ kosalaṁ → pasenadikosalaṁ (sya-all) | bhante saṅgāme → sagāme (pts) | rājānaṁ pasenadiṁ kosalaṁ → rājānam pasenadikosalam (pts) | pana → B. adds bhante. (pts note) | vedehiputto rājānaṁ pasenadiṁ kosalaṁ → vedehi-putto rājānam pasenadikosalam (pts)สงครามครั้งนั้น พระเจ้าอชาตศัตรู เวเทหิบุตร ผู้ครองแคว้นมคธ ทรงชนะ พระเจ้าปเสนทิโกศล
Parājito ca, bhante, rājā pasenadi kosalo sakameva rājadhāniṁ sāvatthiṁ paccuyyāsī”ti.
paccuyyāsīti → pāyāsīti (bj) | rājadhānim → B. saṅgāma rājaṭhānim as above. (pts note) | pasenadi kosalo → pasenadikosalo (th) | pasenadi kosalo sakameva rājadhāniṁ sāvatthiṁ → pasenadi-kosalo sakam eva rājadhānim sāvatthim (pts)ฝ่ายพระเจ้าปเสนทิโกศลผู้พ่ายแพ้ ก็เสด็จล่าทัพกลับกรุง สาวัตถี ราชธานีของพระองค์”
“Rājā, bhikkhave, māgadho ajātasattu vedehiputto pāpamitto pāpasahāyo pāpasampavaṅko;
Rājā → S3 adds hi. (pts note) | vedehiputto pāpamitto → vedehi-putto pāpa-mitto (pts) | pāpasampavaṅko → pāpa-sampavaṅko (pts)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย พระเจ้าอชาตศัตรู เวเทหิบุตร ผู้ครองแคว้นมคธ มีมิตรเลว มีสหายเลว มีเพื่อนเลว
rājā ca kho, bhikkhave, pasenadi kosalo kalyāṇamitto kalyāṇasahāyo kalyāṇasampavaṅko.
kho → (pts) | kho → etthantare rājā māgadhoti (sya-all: ma. yu.) | ca → B. adds kho. (pts note) | pasenadi kosalo → pasenadikosalo (th)ฝ่ายพระเจ้าปเสนทิโกศล เป็นผู้มีมิตรดี มีสหายดี มีเพื่อนดี
Ajjeva, bhikkhave, rājā pasenadi kosalo imaṁ rattiṁ dukkhaṁ seti parājito”ti.
Ajjeva → ajjatañca (bj, pts1ed); ajjevaṁ (sya-all, km) | ajjeva → ajjatañca (bj) | seti → sessati (bj, sya-all) | ajjatañca → ajjeva (bj: machasaṁ, sī.pævi, syā) | sessati → seti (bj: machasaṁ, sī.pævi) | Ajjeva → ajjatañca (cck: sī. pī.); ajjevaṁ (cck: syā. kaṁ.) | ajjevaṁ → khokāro na dissati. mrammapotthake pana dissati (sya-all: sī. yu.) | ca → B. ajjeva. (pts note) | sessati → B. seti. (pts note) | pasenadi kosalo → pasenadikosalo (th) | pasenadi kosalo → pasenadi-kosalo (pts) | seti parājitoti → sessati parājito ti (pts)วันนี้ พระเจ้าปเสนทิโกศลทรงพ่ายแพ้มาแล้ว อย่างนี้ จักบรรทมเป็นทุกข์ตลอดราตรีนี้”
Idamavoca …pe…พระผู้มีพระภาคผู้สุคตศาสดา ฯลฯ จึงได้ตรัสคาถาประพันธ์ต่อไปอีกว่า
“Jayaṁ veraṁ pasavati, dukkhaṁ seti parājito;ผู้ชนะย่อมก่อเวร ผู้พ่ายแพ้ย่อมนอนเป็นทุกข์ Upasanto sukhaṁ seti, hitvā jayaparājayan”ti.
sukhaṁ → sukham (pts) jayaparājayanti → jayam parājayan ti (pts) | ti → See Dhammapadam, v. 201; and the commentary, p. 353. (pts note)ผู้ละทั้งความชนะและความพ่ายแพ้ได้แล้ว มีใจสงบ ย่อมนอนเป็นสุข ปฐมสังคามสูตรที่ ๔ จบ