Aḍḍakaraṇasutta
Aḍḍakaraṇasutta → atthakaraṇasuttaṁ (bj, sya-all); atthakaraṇa (pts1ed); aṭṭhakaraṇasuttaṁ (pts2ed)๗ อัตถกรณสูตร
Sāvatthinidānaṁ.
sāvatthinidānaṁ → sāvatthiyaṁ (bj) | sāvatthinidānaṁ ekamantaṁ → (pts)เรื่องเกิดขึ้นที่กรุงสาวัตถี
Ekamantaṁ nisinno kho rājā pasenadi kosalo bhagavantaṁ etadavoca:
pasenadi kosalo → pasenadikosalo (th) | pasenadi kosalo bhagavantaṁ etadavoca → pasenadi-kosalo bhagavantam etad avoca (pts)พระเจ้าปเสนทิโกศลประทับนั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาค ดังนี้ว่า
“idhāhaṁ, bhante, aḍḍakaraṇe nisinno passāmi khattiyamahāsālepi brāhmaṇamahāsālepi gahapatimahāsālepi aḍḍhe mahaddhane mahābhoge pahūtajātarūparajate pahūtavittūpakaraṇe pahūtadhanadhaññe kāmahetu kāmanidānaṁ kāmādhikaraṇaṁ sampajānamusā bhāsante.
aḍḍakaraṇe → atthakaraṇe (bj, sya-all, km, pts1ed); aṭṭakaraṇe (pts2ed) | aḍḍakaraṇe → atthakaraṇe (pts) | kāmanidānaṁ kāmādhikaraṇaṁ → kāmanidānam kāmādhikakaraṇaṁ (pts) | aḍḍakaraṇe → atthakaraṇe (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | atthakaraṇe → a. evaṁ. ba. aṭṭakaraṇe (sya-all: sī. yu.) | atthakaraṇe → So SS. and C.; B. aṭṭakaraṇe. (pts note) | + → kho (th) | khattiyamahāsālepi brāhmaṇamahāsālepi gahapatimahāsālepi → khattiyamahāsāle pi brāhmaṇamahāsāle pi gahapatimahāsāle pi (pts) | pahūtajātarūparajate pahūtavittūpakaraṇe pahūtadhanadhaññe → pahūta-jātarūparajate pahūta-vittūpakaraṇe pahūta-dhanadhaññe (pts) | kāmanidānaṁ kāmādhikaraṇaṁ sampajānamusā → kāmanidānam kāmādhikakaraṇaṁ sampajāna-musā (pts)“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้นั่งพิจารณาคดี เห็นขัตติยมหาศาลบ้าง พราหมณมหาศาลบ้าง คหบดีมหาศาลบ้าง ซึ่งเป็นผู้มั่งคั่ง มีทรัพย์มาก มีโภคะมาก มีทองและเงินมากมาย มีทรัพย์เครื่องปลื้มใจมากมาย มีทรัพย์และธัญชาติมากมาย กล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ เพราะกามเป็นเหตุ เพราะกามเป็นเค้ามูล เพราะกามเป็นตัวการณ์
Tassa mayhaṁ, bhante, etadahosi:
etadahosi → etad ahosi (pts)หม่อมฉันได้มีความคิดดังนี้ว่า
‘alaṁ dāni me aḍḍakaraṇena, bhadramukho dāni aḍḍakaraṇena paññāyissatī’”ti.
aḍḍakaraṇena bhadramukho dāni aḍḍakaraṇena → atthakaraṇena bhadramukhodāni atthakaraṇe na (bj, sya-all) | aḍḍakaraṇena → atthakaraṇena (pts) | bhadramukho → So B.and C.; S1 bhadrathamukho; S1 bhadātha-. (pts note) | alaṁ dāni → alandāni (bjt) | alaṁ dāni → alaṁdāni (th) | aḍḍakaraṇena bhadramukho dāni aḍḍakaraṇena → atthakaraṇena bhadramukhodāni atthakaraṇena (th)‘บัดนี้ ไม่สมควรที่เราจะพิจารณาคดี (เพราะ)บัดนี้ ราชโอรสนามว่าวิฑูฑภะผู้มีหน้าชื่นบาน จักมาพิจารณาคดี”
“Evametaṁ, mahārāja, evametaṁ, mahārāja.
“Evametaṁ, mahārāja, evametaṁ, mahārāja → etthantare pāṭho si, pts1ed-2 potthakesu | mahārāja → ( ) sī. pī. potthakesu natthi (cck note)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “มหาบพิตร ข้อนี้เป็นอย่างนั้น มหาบพิตร ข้อนี้ เป็นอย่างนั้น
Yepi te, mahārāja, khattiyamahāsālā brāhmaṇamahāsālā gahapatimahāsālā aḍḍhā mahaddhanā mahābhogā pahūtajātarūparajatā pahūtavittūpakaraṇā pahūtadhanadhaññā kāmahetu kāmanidānaṁ kāmādhikaraṇaṁ sampajānamusā bhāsanti;
ye → idha “evametaṁ mahārāja, evametaṁ mahārāja” itipāṭho marammasyāma potthakesu dissate (bj note) | mahārāja → B. Evam etaṁ mahārāja evam etaṁ mahārāja ye pi te mahārāja-. (pts note) | gahapatimahāsālā → gahapati mahāsālā (bjt) | khattiyamahāsālā → khattiya-mahāsālā (pts) | gahapatimahāsālā → gahapati-mahāsālā (pts) | pahūtajātarūparajatā pahūtavittūpakaraṇā pahūtadhanadhaññā → pahūta-jātarūpa-rajatā pahūta-vittūpakaraṇā pahūta-dhanadhaññā (pts) | sampajānamusā → sampajāna-musā (pts)ขัตติยมหาศาล พราหมณมหาศาล คหบดีมหาศาล แม้บางพวก เป็นผู้มั่งคั่ง มีทรัพย์มาก มีโภคะมาก มีทองและเงินมากมาย มีทรัพย์เครื่องปลื้มใจ มากมาย มีทรัพย์และธัญชาติมากมาย กล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ เพราะกามเป็นเหตุ เพราะกามเป็นเค้ามูล เพราะกามเป็นตัวการณ์
tesaṁ taṁ bhavissati dīgharattaṁ ahitāya dukkhāyā”ti.
dīgharattaṁ → dīgharattam (pts) | dukkhāyāti → dukkhāyā ti (pts)ข้อนั้นจักมีเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เกื้อกูล เพื่อความทุกข์แก่พวกเขาตลอดกาลนาน”
Idamavoca …pe…พระผู้มีพระภาค ฯลฯ จึงได้ตรัสคาถาประพันธ์ต่อไปอีกว่า
“Sārattā kāmabhogesu, giddhā kāmesu mucchitā;สัตว์ทั้งหลายเป็นผู้กำหนัดกล้าในโภคะที่น่าใคร่ มักมาก หมกมุ่นในกาม Atisāraṁ na bujjhanti, macchā khippaṁva oḍḍitaṁ;
khipaṁva → khippaṁ (bj: machasaṁ, syā, PTS, sī.pævi, sī.pavi) | khippaṁva → khippaṁ va (pts)ไม่รู้สึกตัวว่าละเมิด เหมือนฝูงปลาไม่รู้สึกตัวว่ามีเครื่องดักที่เขาดักไว้ ฉะนั้น Pacchāsaṁ kaṭukaṁ hoti, vipāko hissa pāpako”ti.
pacchāsaṁ → pacchāsam (pts) pāpakoti → pāpako ti sāvatthi (pts) | ti → Cf. the gāthā of the preceding Sutta. (pts note) | hissa pāpakoti → hi-ssa pāpako ti sāvatthi (pts)ผลเผ็ดร้อนย่อมมีแก่สัตว์พวกนั้นในภายหลัง เพราะกรรมนั้นมีวิบากเลวทราม อัตถกรณสูตรที่ ๗ จบ