Kiṁsukopamasutta
Kiṁsukopamasutta → kiṁsukā (pts1ed)๒๔๕ กิงสุโกปมสูตร
Atha kho aññataro bhikkhu yenaññataro bhikkhu tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā taṁ bhikkhuṁ etadavoca:
yenaññataro → yena aññataro (sya-all) | tenupasaṅkami → tenupasaṅki (sya-all) | atha → yato (bj: sī.pavi) | Atha → S1-3 yato (pts note) | taṁ bhikkhuṁ etadavoca → tam bhikkhum etad avoca (pts)ครั้งนั้น ภิกษุรูปหนึ่งเข้าไปหาภิกษุอีกรูปหนึ่งถึงที่อยู่ แล้วได้ถาม ภิกษุรูปนั้นดังนี้ว่า
“kittāvatā nu kho, āvuso, bhikkhuno dassanaṁ suvisuddhaṁ hotī”ti?“ผู้มีอายุ ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอ ภิกษุจึงมีทัศนะ หมดจดดี”
“Yato kho, āvuso, bhikkhu channaṁ phassāyatanānaṁ samudayañca atthaṅgamañca yathābhūtaṁ pajānāti, ettāvatā kho, āvuso, bhikkhuno dassanaṁ suvisuddhaṁ hotī”ti.
atthaṅgamañca → atthagamañca (bj) | atthaṅgamañca yathābhūtaṁ → atthagamañca yathābhūtam (pts) | channaṁ → channam (pts)ภิกษุรูปนั้นตอบว่า “ผู้มีอายุ เพราะภิกษุรู้ชัดถึงความเกิดและความดับแห่ง ผัสสายตนะ ๖ ประการตามความเป็นจริง ด้วยเหตุเพียงเท่านี้แล ภิกษุจึงมีทัศนะ หมดจดดี”
Atha kho so bhikkhu asantuṭṭho tassa bhikkhussa pañhaveyyākaraṇena, yenaññataro bhikkhu tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā taṁ bhikkhuṁ etadavoca:
pañhaveyyākaraṇena → pañhavyākaraṇena (bj, pts1ed); pañhāveyyākaraṇena (sya-all, km, mr) | pañhaveyyākaraṇena yenaññataro → pañhāveyyākaraṇena yena aññataro (sya-all) | pañhaveyyākaraṇena → pañhavyākaraṇena (pts) | pañhavyākaraṇena → pañha veyyākaraṇena (bj: machasaṁ) | pañhaveyyākaraṇena → pañhāveyyākaraṇena (cck: syā. kaṁ. ka.) | bhikkhussa → Missing in S1-3 (pts note) | pañhavyākaraṇena → B1-2 pañhāveyyākaraṇena always (pts note) | taṁ bhikkhuṁ etadavoca → tam bhikkhum etad avoca (pts)ขณะนั้น ท่านไม่พอใจการตอบปัญหาของภิกษุรูปนั้น จึงเข้าไปหาภิกษุอีกรูป หนึ่งถึงที่อยู่ แล้วได้ถามภิกษุรูปนั้นดังนี้ว่า
“kittāvatā nu kho, āvuso, bhikkhuno dassanaṁ suvisuddhaṁ hotī”ti?“ผู้มีอายุ ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอ ภิกษุจึงมีทัศนะหมดจดดี”
“Yato kho, āvuso, bhikkhu pañcannaṁ upādānakkhandhānaṁ samudayañca atthaṅgamañca yathābhūtaṁ pajānāti, ettāvatā kho, āvuso, bhikkhuno dassanaṁ suvisuddhaṁ hotī”ti.
atthaṅgamañca → atthagamañca (bj) | atthaṅgamañca yathābhūtaṁ → atthagamañca yathābhūtam (pts) | Yato → S1-3 insert ca (pts note) | pañcannam → S1-3 pañcannetaṁ (pts note)ภิกษุรูปนั้นตอบว่า “ผู้มีอายุ เพราะภิกษุรู้ชัดถึงความเกิดและความดับแห่ง อุปาทานขันธ์ ๕ ตามความเป็นจริง ด้วยเหตุเพียงเท่านี้แล ภิกษุจึงมีทัศนะ หมดจดดี”
Atha kho so bhikkhu asantuṭṭho tassa bhikkhussa pañhaveyyākaraṇena, yenaññataro bhikkhu tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā taṁ bhikkhuṁ etadavoca:
pañhaveyyākaraṇena → pañhavyākaraṇena (bj, pts) | pañhaveyyākaraṇena yenaññataro → pañhāveyyākaraṇena yena aññataro (sya-all) | taṁ bhikkhuṁ etadavoca → tam bhikkhum etad avoca (pts)ต่อมา ท่านไม่พอใจการตอบปัญหาของภิกษุรูปนั้น จึงเข้าไปหาภิกษุอีกรูป หนึ่งถึงที่อยู่ แล้วได้ถามภิกษุรูปนั้นว่า
“kittāvatā nu kho, āvuso, bhikkhuno dassanaṁ suvisuddhaṁ hotī”ti?“ผู้มีอายุ ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอ ภิกษุ จึงมีทัศนะหมดจดดี”
“Yato kho, āvuso, bhikkhu catunnaṁ mahābhūtānaṁ samudayañca atthaṅgamañca yathābhūtaṁ pajānāti, ettāvatā kho, āvuso, bhikkhuno dassanaṁ suvisuddhaṁ hotī”ti.
atthaṅgamañca → atthagamañca (bj) | kho → S1-3 vā (pts note) | la → So in B1 only; complete in B2 S1-3 (pts note)ภิกษุนั้นตอบว่า “ผู้มีอายุ เพราะภิกษุรู้ชัดถึงความเกิดและความดับแห่ง มหาภูตรูป ๔ ตามความเป็นจริง ด้วยเหตุเพียงเท่านี้แล ภิกษุจึงมีทัศนะหมดจดดี”
Atha kho so bhikkhu asantuṭṭho tassa bhikkhussa pañhaveyyākaraṇena, yenaññataro bhikkhu tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā taṁ bhikkhuṁ etadavoca:
pañhaveyyākaraṇena → pañhavyākaraṇena (bj) | pañhaveyyākaraṇena yenaññataro → pañhāveyyākaraṇena yena aññataro (sya-all)ต่อมา ท่านไม่พอใจการตอบปัญหาของภิกษุรูปนั้น จึงเข้าไปหาภิกษุอีกรูป หนึ่งถึงที่อยู่ แล้วได้ถามภิกษุรูปนั้นว่า
“kittāvatā nu kho, āvuso, bhikkhuno dassanaṁ suvisuddhaṁ hotī”ti?“ผู้มีอายุ ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอ ภิกษุ จึงมีทัศนะหมดจดดี”
“Yato kho, āvuso, bhikkhu yaṁ kiñci samudayadhammaṁ, sabbaṁ taṁ nirodhadhammanti yathābhūtaṁ pajānāti, ettāvatā kho, āvuso, bhikkhuno dassanaṁ suvisuddhaṁ hotī”ti.
sabbaṁ taṁ → sabbantaṁ (bjt, th) | yaṁ kiñci → yaṅkiñci (th) | sabbaṁ → sabban (pts) | nirodhadhammanti yathābhūtaṁ → nirodhadhamman ti yathābhūtam (pts)ภิกษุรูปนั้นตอบว่า “ผู้มีอายุ เพราะภิกษุรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘สิ่งใด สิ่งหนึ่งมีความเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งนั้นทั้งปวงมีความดับไปเป็นธรรมดา’ ด้วย เหตุเพียงเท่านี้แล ภิกษุจึงมีทัศนะหมดจดดี”
Atha kho so bhikkhu asantuṭṭho tassa bhikkhussa pañhaveyyākaraṇena, yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ etadavoca: “idhāhaṁ, bhante, yenaññataro bhikkhu tenupasaṅkamiṁ; upasaṅkamitvā taṁ bhikkhuṁ etadavocaṁ:
bhikkhussa pañhaveyyākaraṇena → bhikkhuno pañhavyākaraṇena (bj) | pañhaveyyākaraṇena → pañhāveyyākaraṇena (sya-all) | + → abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi ekamantaṁ nisinno kho so bhikkhu bhagavantaṁ (bjt, th) | tenupasaṅkamiṁ → tenupasaṅkami (bjt, pts) | etadavocaṁ → etadavoca (bjt) | bhagavantaṁ etadavoca idhāhaṁ → bhagavantam abhivādetvā ekam antaṁ nisīdi ekam antaṁ nisinno kho so bhikkhu bhagavantam etad avoca idhāham (pts) | taṁ bhikkhuṁ etadavocaṁ → tam bhikkhum etad avocaṁ (pts)ต่อมา ท่านไม่พอใจการตอบปัญหาของภิกษุรูปนั้น จึงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระ ภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้ว นั่ง ณ ที่สมควร ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาค ดังนี้ว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอประทานวโรกาส ข้าพระองค์เข้าไปหาภิกษุรูปหนึ่ง ถึงที่อยู่ แล้วได้ถามภิกษุรูปนั้นว่า
‘kittāvatā nu kho, āvuso, bhikkhuno dassanaṁ suvisuddhaṁ hotī’ti?‘ผู้มีอายุ ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอ ภิกษุจึงมี ทัศนะหมดจดดี’
Evaṁ vutte, bhante, so bhikkhu maṁ etadavoca:
maṁ etadavoca → mam etad avoca (pts)เมื่อข้าพระองค์ถามอย่างนี้แล้ว ภิกษุรูปนั้นได้ตอบข้าพระองค์ดังนี้ว่า
‘yato kho, āvuso, bhikkhu channaṁ phassāyatanānaṁ samudayañca atthaṅgamañca yathābhūtaṁ pajānāti, ettāvatā kho, āvuso, bhikkhuno dassanaṁ suvisuddhaṁ hotī’ti.
atthaṅgamañca → atthagamañca (bj) | hotīti → hoti (sya-all) | bhikkhu channaṁ → channam (pts) | atthaṅgamañca yathābhūtaṁ → atthagamañca yathābhūtam (pts) | + → nu (pts)‘ผู้มีอายุ เพราะภิกษุรู้ชัดถึงความเกิดและความดับแห่งผัสสายตนะ ๖ ประการตามความ เป็นจริง ด้วยเหตุเพียงเท่านี้แล ภิกษุจึงมีทัศนะหมดจดดี’
Atha khvāhaṁ, bhante, asantuṭṭho tassa bhikkhussa pañhaveyyākaraṇena, yenaññataro bhikkhu tenupasaṅkamiṁ; upasaṅkamitvā taṁ bhikkhuṁ etadavocaṁ:
pañhaveyyākaraṇena → pañhavyākaraṇena (bj, pts) | khvāhaṁ → khohaṁ (sya-all) | pañhaveyyākaraṇena yenaññataro → pañhāveyyākaraṇena yena aññataro (sya-all) | khvāham → B1 kho; B2 khoham always (pts note) | tenupasaṅkamiṁ → tenupasaṅkami (bjt, pts) | etadavocaṁ → etadavoca (bjt) | taṁ bhikkhuṁ etadavocaṁ → tam bhikkhum etad avocaṁ (pts)ขณะนั้น ข้าพระองค์ไม่พอใจการตอบปัญหาของภิกษุนั้น จึงเข้าไปหาภิกษุ อีกรูปหนึ่งถึงที่อยู่ แล้วได้ถามภิกษุรูปนั้นว่า
‘kittāvatā nu kho, āvuso, bhikkhuno dassanaṁ suvisuddhaṁ hotī’ti?‘ผู้มีอายุ ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอ ภิกษุจึงมีทัศนะหมดจดดี’
Evaṁ vutte, bhante, so bhikkhu maṁ etadavoca:
maṁ etadavoca → mam etad avoca (pts)เมื่อข้าพระองค์ถามอย่างนี้แล้ว ภิกษุรูปนั้นได้ตอบข้าพระองค์ว่า
‘yato kho, āvuso, bhikkhu pañcannaṁ upādānakkhandhānaṁ …pe…
yato → yato ca (bj) | upādānakkhandhānaṁ → upādānakkhandhānaṁ samudayañca atthagamañca yathābhūtaṁ pajānāti (bj) | pañcannaṁ → pañcannam (pts)‘ผู้มีอายุ เพราะภิกษุรู้ชัดถึงความเกิดและความดับแห่งอุปาทานขันธ์ ๕ ฯลฯ
catunnaṁ mahābhūtānaṁ samudayañca atthaṅgamañca yathābhūtaṁ pajānāti …pe…
atthaṅgamañca → atthagamañca (bj) | atthaṅgamañca yathābhūtaṁ → atthagamañca yathābhūtam (pts) | catunnaṁ → catunnam (pts)แห่งมหาภูต รูป ๔ ตามความเป็นจริง ฯลฯ
yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhammanti yathābhūtaṁ pajānāti, ettāvatā kho, āvuso, bhikkhuno dassanaṁ suvisuddhaṁ hotī’ti.
sabbaṁ taṁ → sabbantaṁ (bjt, th) | yaṁ kiñci → yaṅkiñci (th) | sabbaṁ → sabban (pts) | nirodhadhammanti yathābhūtaṁ → nirodhadhamman ti yathābhūtam (pts)รู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีความ เกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งนั้นทั้งปวงมีความดับไปเป็นธรรมดา’ ด้วยเหตุเพียงเท่านี้แล ภิกษุจึงมีทัศนะหมดจดดี’
Atha khvāhaṁ, bhante, asantuṭṭho tassa bhikkhussa pañhaveyyākaraṇena yena bhagavā tenupasaṅkamiṁ (…).
(…) → …pe… (sya-all); (upasaṅkamitvā bhagavantaṁ etadavocaṁ) (mr) | bhikkhussa pañhaveyyākaraṇena → bhikkhuno pañhavyākaraṇena (bj) | khvāhaṁ → khohaṁ (sya-all) | pañhaveyyākaraṇena → pañhāveyyākaraṇena (sya-all); pañhavyākaraṇena (pts) | → (upasaṅkamitvā bhagavantaṁ etadavocaṁ) (ka.) (cck note) | tenupasaṅkamiṁ → B1-2 insert upasaṅkamitvā; B1 adds Bhagavantam etad avocaṁ (pts note) | tenupasaṅkamiṁ → tenupasaṅkami (bjt) | khvāhaṁ → khvāham (pts)ต่อมา ข้าพระองค์ไม่พอใจการตอบปัญหาของภิกษุรูปนั้น จึงเข้ามาเฝ้า พระองค์ถึงที่ประทับ ฯลฯ
Kittāvatā nu kho, bhante, bhikkhuno dassanaṁ suvisuddhaṁ hotī”ti?
dassanaṁ → (pts) | nu → Missing in S1-3 (pts note)ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอ ภิกษุ จึงมีทัศนะหมดจดดี”
“Seyyathāpi, bhikkhu, purisassa kiṁsuko adiṭṭhapubbo assa.พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ภิกษุ เปรียบเหมือนบุรุษไม่เคยเห็นต้นทองกวาว เลย
So yenaññataro puriso kiṁsukassa dassāvī tenupasaṅkameyya. Upasaṅkamitvā taṁ purisaṁ evaṁ vadeyya:
taṁ purisaṁ → tam purisam (pts)เขาเข้าไปหาบุรุษคนหนึ่งผู้เคยเห็นต้นทองกวาวถึงที่อยู่ แล้วถามบุรุษนั้น อย่างนี้ว่า
‘kīdiso, bho purisa, kiṁsuko’ti?
kiṁsukoti → kiṁsuko ti (pts)‘ท่านผู้เจริญ ต้นทองกวาวเป็นเช่นไร’
So evaṁ vadeyya:บุรุษนั้นพึงตอบอย่างนี้ว่า
‘kāḷako kho, ambho purisa, kiṁsuko—seyyathāpi jhāmakhāṇū’ti.
kāḷako → kālako (pts)‘ท่านผู้เจริญ ต้นทองกวาวดำเหมือนตอที่ถูกไฟไหม้’
Tena kho pana, bhikkhu, samayena tādisovassa kiṁsuko yathāpi tassa purisassa dassanaṁ.
yathāpi → yathā (bj, sya-all, km) | yathāpi → yathā (sī. syā. kaṁ.) dutiyavārādīsu pana ‘‘yathāpi’’tveva dissati (cck note) | vassa → B2 cassa always (pts note) | yathāpi → S1-3 omit pi always (pts note) | tādisovassa → tādiso vassa (bjt, pts)เวลานั้นต้นทองกวาวเป็นดังที่เขาเห็น
Atha kho so, bhikkhu, puriso asantuṭṭho tassa purisassa pañhaveyyākaraṇena, yenaññataro puriso kiṁsukassa dassāvī tenupasaṅkameyya; upasaṅkamitvā taṁ purisaṁ evaṁ vadeyya:
pañhaveyyākaraṇena → pañhavyākaraṇena (bj, pts); pañhāveyyākaraṇena (sya-all) | taṁ purisaṁ → tam purisam (pts)ขณะนั้นเขาไม่พอใจการตอบปัญหา ของบุรุษนั้น จึงเข้าไปหาบุรุษอีกคนหนึ่งผู้เคยเห็นต้นทองกวาวถึงที่อยู่ แล้วถาม บุรุษนั้นอย่างนี้ว่า
‘kīdiso, bho purisa, kiṁsuko’ti?
bho → ambho (sya-all) | kiṁsukoti → kiṁsuko ti (pts)‘ท่านผู้เจริญ ต้นทองกวาวเป็นเช่นไร’
So evaṁ vadeyya:บุรุษนั้นพึงตอบอย่างนี้ว่า
‘lohitako kho, ambho purisa, kiṁsuko—seyyathāpi maṁsapesī’ti.
kho → (bj)‘ท่านผู้เจริญ ต้นทองกวาวแดงเหมือนชิ้นเนื้อ’
Tena kho pana, bhikkhu, samayena tādisovassa kiṁsuko yathāpi tassa purisassa dassanaṁ.
bhikkhu → Omitted by S1-3 (pts note) | tādisovassa → tādiso vassa (bjt, pts) | yathāpi → yathā (bjt)เวลานั้นต้นทองกวาวเป็นดังที่เขาเห็น
Atha kho so bhikkhu puriso asantuṭṭho tassa purisassa pañhaveyyākaraṇena, yenaññataro puriso kiṁsukassa dassāvī tenupasaṅkameyya; upasaṅkamitvā taṁ purisaṁ evaṁ vadeyya:
pañhaveyyākaraṇena → pañhavyākaraṇena (bj, pts); paṇhāveyyākaraṇena (sya-all) | taṁ purisaṁ → tam purisam (pts)ต่อมาเขาไม่พอใจการตอบปัญหาของ บุรุษนั้น จึงเข้าไปหาบุรุษอีกคนหนึ่งผู้เคยเห็นต้นทองกวาวถึงที่อยู่ แล้วถามบุรุษ นั้นอย่างนี้ว่า
‘kīdiso, bho purisa, kiṁsuko’ti?
kiṁsukoti → kiṁsuko ti (pts)‘ท่านผู้เจริญ ต้นทองกวาวเป็นเช่นไร’
So evaṁ vadeyya:บุรุษนั้นพึงตอบอย่างนี้ว่า
‘ocīrakajāto kho, ambho purisa, kiṁsuko ādinnasipāṭiko—seyyathāpi sirīso’ti.
ocīrakajāto → ojīrakajāto (bj); odīrakajāto (pts1ed) | ādinnasipāṭiko → ādiṇṇasipāṭiko (sya-all); ādiṇṇasipātiko (pts) | ocīrakajāto → odīrakajāto (pts) | ocīrakajāto → ojīrakajāto (bj: sī.pavi, PTS) | ocīrakajāto → ojīrakajāto (cck: sī.); odīrakajāto (cck: pī.) | Odīrakajāto → B1-2 -cīraka- (pts note) | sirīsoti → sirīso ti (pts)‘ท่านผู้เจริญ ต้นทองกวาวที่เกิดนานมีฝักเหมือน ต้นซึก’
Tena kho pana, bhikkhu, samayena tādisovassa kiṁsuko, yathāpi tassa purisassa dassanaṁ.
yathāpi → yathā (bjt) | tādisovassa → tādiso vassa (pts)เวลานั้นต้นทองกวาวเป็นดังที่เขาเห็น
Atha kho so bhikkhu puriso asantuṭṭho tassa purisassa pañhaveyyākaraṇena, yenaññataro puriso kiṁsukassa dassāvī tenupasaṅkameyya; upasaṅkamitvā taṁ purisaṁ evaṁ vadeyya:
pañhaveyyākaraṇena → pañhavyākaraṇena (bj, pts); pañhāveyyākaraṇena (sya-all) | asantuṭṭho → asantuṭaṭho (sya-all) | taṁ purisaṁ → tam purisam (pts)ต่อมา เขาไม่พอใจการตอบปัญหาของ บุรุษนั้น จึงเข้าไปหาบุรุษอีกคนหนึ่งผู้เคยเห็นต้นทองกวาวถึงที่อยู่ แล้วถามบุรุษ นั้นอย่างนี้ว่า
‘kīdiso, bho purisa, kiṁsuko’ti?
kiṁsukoti → kiṁsuko ti (pts)‘ท่านผู้เจริญ ต้นทองกวาวเป็นเช่นไร’
So evaṁ vadeyya:บุรุษนั้นพึงตอบอย่างนี้ว่า
‘bahalapattapalāso sandacchāyo kho, ambho purisa, kiṁsuko—seyyathāpi nigrodho’ti.
sandacchāyo → saṇḍacchāyo (sya-all, km) | sandacchāyo → saṇḍacchāyo (cck: syā. kaṁ.) | nigrodhoti → nigrodho ti (pts)‘ท่านผู้เจริญ ต้นทองกวาวมีใบแก่และใบอ่อนหนา แน่น มีร่มทึบเหมือนต้นไทร’
Tena kho pana, bhikkhu, samayena tādisovassa kiṁsuko, yathāpi tassa purisassa dassanaṁ.
yathāpi → yathā (bjt) | tādisovassa → tādiso vassa (pts)เวลานั้นต้นทองกวาวเป็นดังที่เขาเห็น
Evameva kho, bhikkhu, yathā yathā adhimuttānaṁ tesaṁ sappurisānaṁ dassanaṁ suvisuddhaṁ hoti tathā tathā kho tehi sappurisehi byākataṁ.
hoti → (bj, pts) | kho → tehi (bj) | tehi → chekehi (sya-all) | suvisuddhaṁ → suvisuddhaṁ hoti (bj: machasaṁ, syā) | sappurisehi → tathā tathā khotehi sappurisehi (bj: machasaṁ); chekehi sappurisehi (bj: syā) | chekehi → ba. heti (sya-all: sī.) | kho → Missing in S1-3 (pts note) | evameva → evam eva (pts) | byākataṁ → vyākataṁ (pts)แม้ฉันใด ข้อนี้ก็ฉันนั้นเหมือนกัน การ เห็นของสัตบุรุษเหล่านั้นผู้เชื่อแล้วเป็นอันถูกต้องโดยประการใด ๆ สัตบุรุษเหล่านั้น ก็ได้ตอบโดยประการนั้น ๆ
Seyyathāpi, bhikkhu, rañño paccantimaṁ nagaraṁ daḷhuddhāpaṁ daḷhapākāratoraṇaṁ chadvāraṁ.
daḷhuddhāpaṁ → daḷhuddāpaṁ (bj, pts1ed) | daḷhapākāratoraṇaṁ → daḷhaṁ pākāratoraṇaṁ (sya-all) | daḷhuddhāpaṁ daḷhapākāratoraṇaṁ → daḷhuddāpaṁ daḷha pākāratoraṇaṁ (bj); daḷhaṁ pākāratoraṇaṁ (sya-all) | nagaraṁ daḷhuddhāpaṁ daḷhapākāratoraṇaṁ → nagaram daḷhuddāpaṁ daḷhapākāratoraṇam (pts) | daḷhuddāpaṁ → daḷhuddhāpaṁ (bj: machasaṁ) | daḷhuddhāpaṁ → daḷhuddāpaṁ (cck: sī. pī.)ภิกษุ เมืองชายแดนของพระราชา มีกำแพงและเชิงเทิน มั่นคง มี ๖ ประตู
Tatrassa dovāriko paṇḍito byatto medhāvī, aññātānaṁ nivāretā, ñātānaṁ pavesetā.
nivāretā ñātānaṁ → nivaretā ñātānam (pts) | byatto → vyatto (bjt, pts)นายประตูของเมืองนั้นเป็นบัณฑิต เฉียบแหลม มีปัญญา คอยห้ามคนที่ตนไม่รู้จัก อนุญาตเฉพาะคนที่ตนรู้จักให้เข้าไปในเมืองนั้น
Puratthimāya disāya āgantvā sīghaṁ dūtayugaṁ taṁ dovārikaṁ evaṁ vadeyya:
sīgham → B1 siṅghaṁ-; B2 siṅgha both always (pts note) | dovārikaṁ → dovārikam (pts)ราชทูต ๒ นายมีราชการด่วนมา จากทิศตะวันออก ถามนายประตูนั้นอย่างนี้ว่า
‘kahaṁ, bho purisa, imassa nagarassa nagarassāmī’ti?
kahaṁ bho → kahatthambho (bj); katthambho (sya-all) | nagarassāmīti → sāmīti (sya-all) | nagarasāmī”ti → nagarassāmī (bj: sīmu, syā); imasya nagarassāmī (bj: machasaṁ) | bho → S1-3 katthambho here and further on (pts note) | kahaṁ → kaham (pts)‘ผู้เจริญ เจ้าเมือง ๆ นี้อยู่ที่ไหน’
So evaṁ vadeyya:นายประตูนั้นตอบอย่างนี้ว่า
‘eso, bhante, majjhe siṅghāṭake nisinno’ti.
siṅghāṭake → siṁghāṭake (bjt) | nisinnoti → nisinno ti (pts)‘ท่านผู้เจริญ นั่นเจ้าเมืองนั่งอยู่ที่ทางสี่แยก กลางเมือง’
Atha kho taṁ sīghaṁ dūtayugaṁ nagarassāmikassa yathābhūtaṁ vacanaṁ niyyātetvā yathāgatamaggaṁ paṭipajjeyya.
nagarassāmikassa → nagarasāmissa (bj, sya-all, pts1ed) | niyyātetvā → nīyādetvā (sya-all) | nagarassāmikassa → nagarasāmissa (pts) | niyyātetvā yathāgatamaggaṁ → niyyādetvā yathāgatamaggam (pts) | nagarasāmissa → nagarassāmī (bj: sīmu, syā); imasya nagarassāmī (bj: machasaṁ) | nagarasāmissa → B1 -sāmikassa (pts note) | niyyādetvā → S1-3 ni (S3 nī)yyātetvā (pts note) | yathāgatamaggam → S1 yathāmaggaṁ (pts note)ลำดับนั้น ราชทูต ๒ นายผู้มีราชการด่วนได้มอบถวายพระราชสาส์นตามความ เป็นจริงแก่เจ้าเมืองแล้วกลับไปตามทางที่ตนมา
Pacchimāya disāya āgantvā sīghaṁ dūtayugaṁ …pe…
sīghaṁ → sīgham (pts)ราชทูตอีก ๒ นายผู้มีราชการด่วน มาจากทิศตะวันตก ฯลฯ
uttarāya disāya …
disāya dakkhiṇāya → (pts) | + → āgantvā sīghaṁ dūtayugaṁ (bjt)มาจากทิศเหนือ ...
dakkhiṇāya disāya āgantvā sīghaṁ dūtayugaṁ taṁ dovārikaṁ evaṁ vadeyya:
dovārikaṁ evaṁ → dovārikam evam (pts)มาจากทิศใต้ แล้วถาม นายประตูนั้นอย่างนี้ว่า
‘kahaṁ, bho purisa, imassa nagarassāmī’ti?
kahaṁ bho → kahatthambho (bj); katthambho (sya-all) | nagarassāmīti → nagarassa nagarasāmīti (bj, sya-all, pts) | kahaṁ → kaham (pts)‘ผู้เจริญ เจ้าเมือง ๆ นี้อยู่ที่ไหน’
So evaṁ vadeyya:นายประตูนั้นตอบอย่างนี้ว่า
‘eso, bhante, majjhe siṅghāṭake nisinno’ti.
siṅghāṭake nisinnoti → siṅghātake nisinno ti (pts) | siṅghāṭake → siṁghāṭake (bjt)‘ท่านผู้เจริญ นั่นเจ้าเมืองนั่งอยู่ที่ทางสี่แยก กลางเมือง’
Atha kho taṁ sīghaṁ dūtayugaṁ nagarassāmikassa yathābhūtaṁ vacanaṁ niyyātetvā yathāgatamaggaṁ paṭipajjeyya.
nagarassāmikassa → nagarasāmissa (bj, sya-all, pts) | niyyātetvā → nīyādetvā (sya-all) | sīghaṁ → siṅghaṁ (pts) | niyyātetvā yathāgatamaggaṁ → niyyādetvā yathāgatamaggam (pts) | nagarasāmissa → nagarassāmī (bj: sīmu, syā); imasya nagarassāmī (bj: machasaṁ) | niyyātetvā → nīyyātetvā (bjt)ลำดับนั้น ราชทูต ๒ นายผู้มีราชการด่วนนั้นได้มอบถวายพระราชสาส์นตาม ความเป็นจริงแก่เจ้าเมืองแล้ว ก็กลับไปตามทางที่ตนมา
Upamā kho myāyaṁ, bhikkhu, katā atthassa viññāpanāya.
myāyaṁ → myāyam (pts)แม้ฉันใด อุปไมยนี้ก็ฉันนั้น เรายกมาก็เพื่อให้เข้าใจเนื้อความชัดเจน
Ayañcettha attho:
ayañcettha → ayañcevettha (pts)ในอุปไมยนั้นมีอธิบายดังต่อไปนี้
‘nagaran’ti kho, bhikkhu, imassetaṁ cātumahābhūtikassa kāyassa adhivacanaṁ mātāpettikasambhavassa odanakummāsūpacayassa aniccucchādanaparimaddanabhedanaviddhaṁsanadhammassa.
aniccucchādanaparimaddanabhedanaviddhaṁsanadhammassa cha dvārāti → niccucchādanaparimaddanabhedanaviddhaṁsanadhammassa chadvārāti (sya-all) | cātumahābhūtikassa → catumahābhūtikassa (pts) | aniccucchādanaparimaddanabhedanaviddhaṁsanadhammassa → aniccucchādana parimaddana (bjt) | cātumahābhūtikassa → cātummahābhūtikassa (th) | nagaranti → nagaran ti (pts) | odanakummāsūpacayassa aniccucchādanaparimaddanabhedanaviddhaṁsanadhammassa → odanakummāsupacayassa aniccucchādana-parimaddana (pts)คำว่า เมือง นี้เป็นชื่อของกายนี้ซึ่งประกอบขึ้นจากมหาภูตรูป ๔ เกิดจาก มารดาบิดา เจริญวัยเพราะข้าวสุกและขนมกุมมาส ไม่เที่ยงแท้ ต้องอบ ต้องนวดเฟ้น มีอันแตกกระจัดกระจายไปเป็นธรรมดา
‘Cha dvārā’ti kho, bhikkhu, channetaṁ ajjhattikānaṁ āyatanānaṁ adhivacanaṁ.
cha dvārāti → bhedana viddhaṁsana dhammassa chadvāranti (bjt) | cha dvārāti → chadvārāti (th) | cha dvārāti → bhedana-viddhaṁsanadhammassa chadvārā ti (pts) | channetaṁ ajjhattikānaṁ → channetam ajjhattikānam (pts)คำว่า มี ๖ ประตู นี้เป็นชื่อของอายตนะภายใน ๖ ประการ
‘Dovāriko’ti kho, bhikkhu, satiyā etaṁ adhivacanaṁ.
dovārikoti → dovāriko ti (pts) | etaṁ → etam (pts)คำว่า นายประตู นี้เป็นชื่อของสติ
‘Sīghaṁ dūtayugan’ti kho, bhikkhu, samathavipassanānetaṁ adhivacanaṁ.
samathavipassanānetaṁ → samathavipassanānametaṁ (sya-all) | ti → S1-3 dūteyyayuganti (pts note) | dūtayuganti → dūtayugan ti (pts) | samathavipassanānetaṁ adhivacanaṁ → samathavipassanānetam adhivacanam (pts)คำว่า ราชทูต ๒ นายผู้มีราชการด่วน นี้เป็นชื่อของสมถะและวิปัสสนา
‘Nagarassāmī’ti kho, bhikkhu, viññāṇassetaṁ adhivacanaṁ.
nagarassāmīti → nagarasāmīti (bjt, th, pts) | viññāṇassetaṁ → viññāṇassetam (pts)คำว่า เจ้าเมือง นี้เป็นชื่อของวิญญาณ
‘Majjhe siṅghāṭako’ti kho, bhikkhu, catunnetaṁ mahābhūtānaṁ adhivacanaṁ—
siṅghāṭakoti → siṅghāṭakāti (sya-all); siṅghātako ti (pts) | catunnetaṁ mahābhūtānaṁ → catunnetam mahābhūtānam (pts)คำว่า ทางสี่แยกกลางเมือง นี้เป็นชื่อของมหาภูตรูปทั้ง ๔ คือ
pathavīdhātuyā, āpodhātuyā, tejodhātuyā, vāyodhātuyā.
pathavīdhātuyā → paṭhavīdhātuyā (bj, sya-all)๑. ปฐวีธาตุ (ธาตุดิน) ๒. อาโปธาตุ (ธาตุน้ำ) ๓. เตโชธาตุ (ธาตุไฟ) ๔. วาโยธาตุ (ธาตุลม)
‘Yathābhūtaṁ vacanan’ti kho, bhikkhu, nibbānassetaṁ adhivacanaṁ.
yathābhūtaṁ vacananti → yathābhūtavacananti (bj) | yathābhūtaṁ vacananti → yathābhūtam vacanan ti (pts) | nibbānassetaṁ → nibbānassetam (pts)คำว่า พระราชสาส์นตามความเป็นจริง นี้เป็นชื่อของนิพพาน
‘Yathāgatamaggo’ti kho, bhikkhu, ariyassetaṁ aṭṭhaṅgikassa maggassa adhivacanaṁ, seyyathidaṁ—
seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (th, pts) | yathāgatamaggoti → yathāgatamaggo ti (pts) | ariyassetaṁ → ariyassetam (pts)คำว่า ทางตามที่ตนมา นี้เป็นชื่อของอริยมรรคมีองค์ ๘ คือ
sammādiṭṭhiyā …pe… sammāsamādhissā”ti.
sammāsamādhissāti aṭṭhamaṁ → sammāsamādhissā ti (pts)๑. สัมมาทิฏฐิ (เห็นชอบ) ฯลฯ ๘. สัมมาสมาธิ (ตั้งจิตมั่นชอบ)”