Godhikasutta
Evaṁ me sutaṁ—
evaṁ me → evamme (th) | sutaṁ → sutam (pts)ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้
ekaṁ samayaṁ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe.สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเวฬุวัน สถานที่ให้เหยื่อกระแต เขตกรุงราชคฤห์
Tena kho pana samayena āyasmā godhiko isigilipasse viharati kāḷasilāyaṁ.
isigilipasse → isigili-passe (pts)สมัยนั้น ท่านพระโคธิกะอยู่ที่วิหารกาฬศิลาข้างภูเขาอิสิคิลิ
Atha kho āyasmā godhiko appamatto ātāpī pahitatto viharanto sāmayikaṁ cetovimuttiṁ phusi.
sāmayikaṁ → sāmāyikaṁ (sya-all); sāmādhikam (pts) | sāmayikaṁ → sāmādhikaṁ (bj: PTS); sāmāyikaṁ (bj: syā) | sāmāyikaṁ → sāmādhikaṁ (sya-all: yu.) | viharanto → S2-3 omit viharanto. (pts note) | ceto-vimuttiṁ → S2 cetasovi- here and further on. (pts note) | sāmayikaṁ cetovimuttiṁ → sāmādhikam ceto-vimuttiṁ (pts)ครั้งนั้น ท่านพระโคธิกะเป็นผู้ไม่ประมาท มีความเพียร อุทิศกายและใจอยู่ ได้บรรลุเจโตวิมุตติชั่วคราว
Atha kho āyasmā godhiko tamhā sāmayikāya cetovimuttiyā parihāyi.
tamhā → tāya (bj) | sāmayikāya → sāmāyikāya (sya-all); sāmādhikāya (pts) | tāya → tamhā (bj note) | sāmayikāya cetovimuttiyā → sāmādhikāya ceto-vimuttiyā (pts)ภายหลังท่านพระโคธิกะเสื่อมจากเจโตวิมุตติชั่วคราวนั้น
Dutiyampi kho āyasmā godhiko appamatto ātāpī pahitatto viharanto sāmayikaṁ cetovimuttiṁ phusi.
sāmayikaṁ → sāmāyikaṁ (sya-all) | sāmayikaṁ cetovimuttiṁ → sāmādhikam ceto vimuttiṁ (pts) | sāmayikaṁ → sāmādhikaṁ (bj: PTS); sāmāyikaṁ (bj: syā) | dutiyampi → dutiyaṁ pi (pts)แม้ครั้งที่ ๒ ท่านพระโคธิกะเป็นผู้ไม่ประมาท มีความเพียร อุทิศกายและใจอยู่ ได้บรรลุเจโตวิมุตติชั่วคราว
Dutiyampi kho āyasmā godhiko tamhā sāmayikāya cetovimuttiyā parihāyi.
tamhā → tāya (bj) | sāmayikāya → sāmāyikāya (sya-all) | tāya → tamhā (bj note)แม้ครั้งที่ ๒ ท่านก็เสื่อมจากเจโตวิมุตติชั่วคราวนั้น
Tatiyampi kho āyasmā godhiko appamatto ātāpī pahitatto viharanto sāmayikaṁ cetovimuttiṁ phusi.
sāmayikaṁ → sāmāyikaṁ (sya-all); sāmādhikaṁ (pts)แม้ครั้งที่ ๓ ท่านพระโคธิกะเป็นผู้ไม่ประมาท มีความเพียร อุทิศกายและใจอยู่ ได้บรรลุเจโตวิมุตติชั่วคราว
Tatiyampi kho āyasmā godhiko tamhā …pe… parihāyi.
tatiyampi → chaṭṭhaṁ pi (pts)แม้ในครั้งที่ ๓ ท่านก็เสื่อมจากเจโตวิมุตติชั่วคราวนั้น
Catutthampi kho āyasmā godhiko appamatto …pe… vimuttiṁ phusi.
vimuttiṁ → (sya-all)แม้ครั้งที่ ๔ ท่านพระโคธิกะเป็นผู้ไม่ประมาท ฯลฯ ได้บรรลุเจโตวิมุตติชั่วคราว
Catutthampi kho āyasmā godhiko tamhā …pe… parihāyi.
pe → spelled out in full (pts) | tamhā → appamatto (pts)แม้ในครั้งที่ ๔ ท่านก็เสื่อมจากเจโตวิมุตติชั่วคราวนั้น
Pañcamampi kho āyasmā godhiko …pe… cetovimuttiṁ phusi.
cetovimuttiṁ → (sya-all)แม้ครั้งที่ ๕ ท่านพระโคธิกะเป็นผู้ไม่ประมาท ฯลฯ ได้บรรลุเจโตวิมุตติชั่วคราว
Pañcamampi kho āyasmā …pe… vimuttiyā parihāyi.
āyasmā → āyasmā godhiko (sya-all) | vimuttiyā → (sya-all) | pañcamampi → chaṭṭhaṁ pi (pts) | vimuttiyā → godhiko tamhā samādhikāya ceto vimuttiya (pts)แม้ในครั้งที่ ๕ ท่านก็เสื่อมจากเจโตวิมุตติชั่วคราวนั้น
Chaṭṭhampi kho āyasmā godhiko appamatto ātāpī pahitatto viharanto sāmayikaṁ cetovimuttiṁ phusi.
sāmayikaṁ → sāmāyikaṁ (sya-all) | chaṭṭhampi → sattamaṁ pi (pts)แม้ครั้งที่ ๖ ท่านพระโคธิกะเป็นผู้ไม่ประมาท มีความเพียร อุทิศกายและใจอยู่ ได้บรรลุเจโตวิมุตติชั่วคราว
Chaṭṭhampi kho āyasmā godhiko tamhā sāmayikāya cetovimuttiyā parihāyi.
sāmayikāya → sāmāyikāya (sya-all)แม้ในครั้งที่ ๖ ท่านก็เสื่อมจากเจโตวิมุตติชั่วคราวนั้น
Sattamampi kho āyasmā godhiko appamatto ātāpī pahitatto viharanto sāmayikaṁ cetovimuttiṁ phusi.
sāmayikaṁ → sāmāyikaṁ (sya-all) | phusi → All the text from Chaṭṭhaṁ pi kho- to -phusi is in B. only. (pts note)แม้ครั้งที่ ๗ ท่านพระโคธิกะเป็นผู้ไม่ประมาท มีความเพียร อุทิศกายและใจอยู่ ก็ได้บรรลุเจโตวิมุตติชั่วคราวนั้นอีก
Atha kho āyasmato godhikassa etadahosi:
etadahosi → etad ahosi (pts)ครั้งนั้น ท่านพระโคธิกะได้มีความคิดดังนี้ว่า
“yāva chaṭṭhaṁ khvāhaṁ sāmayikāya cetovimuttiyā parihīno.
sāmayikāya → sāmāyikāya (sya-all) | khvāhaṁ sāmayikāya → khvāham sāmādhikāya (pts) | khvāhaṁ sāmayikāya cetovimuttiyā → khvāham sāmādhikāya ceto-vimuttiyā (pts)“เราได้เสื่อมจากเจโตวิมุตติชั่วคราว ๖ ครั้งแล้ว
Yannūnāhaṁ satthaṁ āhareyyan”ti.
yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my) | yannūnāhaṁ satthaṁ āhareyyanti → yaṁ nūnāhaṁ sattham āhareyyan ti (pts)ทางที่ดีเราพึงนำศัสตรามา ”
Atha kho māro pāpimā āyasmato godhikassa cetasā cetoparivitakkamaññāya yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ gāthāhi ajjhabhāsi:
gāthāhi → gāthāya (pts) | cetoparivitakkamaññāya → cetoparivitakkam aññāya (pts) | tenupasaṅkami → ten-upasaṅkami (pts)ลำดับนั้น มารผู้มีบาปทราบความคิดคำนึงของท่านพระโคธิกะด้วยใจแล้ว เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคด้วยคาถาว่า
“Mahāvīra mahāpañña, iddhiyā yasasā jala;
jala → jalaṁ (bj) | jala sabbaverabhayātīta → jalaṁ sabbe verabhayātīta (pts) | jalaṁ → jala (bj: machasaṁ, syā)ข้าแต่พระมหาวีระผู้มีปัญญามาก ผู้รุ่งเรืองด้วยฤทธิ์และยศ Sabbaverabhayātīta, pāde vandāmi cakkhuma.
sabbaverabhayātīta → verabhayātīta (pts)ผู้ก้าวล่วงเวรและภัยทั้งปวง ผู้มีพระจักษุ ข้าพระองค์ขอถวายอภิวาทพระยุคลบาทSāvako te mahāvīra, maraṇaṁ maraṇābhibhū;ข้าแต่พระมหาวีระผู้ทรงไว้ซึ่งความรุ่งเรือง สาวกของพระองค์ถูกมรณะครอบงำแล้ว Ākaṅkhati cetayati, taṁ nisedha jutindhara.
ākaṅkhati → SS. ākaṅkhayati. (pts note)มุ่งหวังความตายอยู่ ขอพระองค์จงทรงห้ามสาวกของพระองค์นั้นเถิดKathañhi bhagavā tuyhaṁ, sāvako sāsane rato;
kathañhi → kathaṁ hi (bjt, pts)ข้าแต่พระผู้มีพระภาคผู้ปรากฏในหมู่ชน สาวกของพระองค์ยินดีในพระศาสนา Appattamānaso sekkho, kālaṁ kayirā janesutā”ti.
appattamānaso → B. apattamanaso; S1 appamattamānaso; S2 appamattamanaso. (pts note) | sekkho → sekho (bjt, th, pts) ti → Fausboll l.c. janesabhā. (pts note) | janesutāti → jane sutā ti (pts)มีใจยังไม่ได้บรรลุ ยังเป็นพระเสขะอยู่ จะพึงมรณะได้อย่างไร
Tena kho pana samayena āyasmatā godhikena satthaṁ āharitaṁ hoti.
āyasmatā → āyasmato (bj, cck) | satthaṁ → sattham (pts)ขณะนั้น ท่านพระโคธิกะได้นำศัสตรามา
Atha kho bhagavā “māro ayaṁ pāpimā” iti viditvā māraṁ pāpimantaṁ gāthāya ajjhabhāsi:
ayaṁ → (pts) | māraṁ → māram (pts)ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงทราบว่า “นี้คือมารผู้มีบาป” จึงได้ตรัสกับมารผู้มีบาปด้วยพระคาถาว่า
“Evañhi dhīrā kubbanti, nāvakaṅkhanti jīvitaṁ;
evañhi → evaṁ hi (bjt, th, pts)นักปราชญ์ทั้งหลายทำอย่างนี้แล ย่อมไม่ห่วงใยชีวิต Samūlaṁ taṇhamabbuyha, godhiko parinibbuto”ti.
abbuyha → taṇhamabbuyha (bj: machasaṁ) | taṇhamabbuyha → taṇhaṁ abbuyha (bjt, th) | taṇhamabbuyha → taṇham abbuyha (pts) parinibbutoti → parinibbuto ti (pts)พระโคธิกะถอนตัณหาพร้อมทั้งราก ปรินิพพานแล้ว
Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi:ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาครับสั่งเรียกภิกษุทั้งหลายมาตรัสว่า
“āyāma, bhikkhave, yena isigilipassaṁ kāḷasilā tenupasaṅkamissāma yattha godhikena kulaputtena satthaṁ āharitan”ti.
isigilipassaṁ → isigili-passaṁ (pts) | tenupasaṅkamissāma → ten-upasaṅkamissāma (pts) | satthaṁ āharitanti → sattham āharitan ti (pts)“มาเถิด ภิกษุ ทั้งหลาย เราจักไปยังวิหารกาฬศิลา ข้างภูเขาอิสิคิลิ ซึ่งเป็นสถานที่ที่โคธิกกุลบุตร นำศัสตรามา”
“Evaṁ, bhante”ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.
bhanteti → bhante ti (pts)ภิกษุเหล่านั้นทูลรับสนองพระดำรัสแล้ว
Atha kho bhagavā sambahulehi bhikkhūhi saddhiṁ yena isigilipassaṁ kāḷasilā tenupasaṅkami.
isigilipassaṁ → isigili-passaṁ (pts) | tenupasaṅkami → ten-upasaṅkami (pts)ต่อมา พระผู้มีพระภาคเสด็จเข้าไปยังวิหารกาฬศิลา ข้างภูเขาอิสิคิลิ พร้อม ด้วยภิกษุจำนวนมาก
Addasā kho bhagavā āyasmantaṁ godhikaṁ dūratova mañcake vivattakkhandhaṁ semānaṁ.
semānaṁ → soppamānaṁ (bj, mr); seyyamānaṁ (sya-all, km) | āyasmantaṁ godhikaṁ dūratova → āyasmantam godikaṁ dūrato va (pts) | semānaṁ → seyyamānaṁ (bj: syā); soppamānaṁ (bj: sīmu3) | semānaṁ → seyyamānaṁ (cck: syā. kaṁ.); soppamānaṁ (cck: ka.) | seyyamānaṁ → a. evaṁ. sī. yu. semānaṁ. ba. soppamānaṁ (sya-all note) | semānam → So SS.; C. seyyamānaṁ; B. soppamānaṁ. (pts note)ได้ทอดพระเนตรเห็นท่านพระโคธิกะนอนคอบิดอยู่บนเตียง แต่ไกลเทียว
Tena kho pana samayena dhūmāyitattaṁ timirāyitattaṁ gacchateva purimaṁ disaṁ, gacchati pacchimaṁ disaṁ, gacchati uttaraṁ disaṁ, gacchati dakkhiṇaṁ disaṁ, gacchati uddhaṁ, gacchati adho, gacchati anudisaṁ.
dhūmāyitattaṁ timirāyitattaṁ → dhumāyitattam timirayitattaṁ (pts) | timirayitattaṁ → S2-3 omit timirāyitattaṁ here and further on. (pts note) | dhūmāyitattaṁ timirāyitattaṁ gacchateva → dhumāyitattam timirayitattaṁ gacchat-eva (pts)ก็สมัยนั้น กลุ่มควันกลุ่มหมอกลอยไปทางทิศตะวันออก ทิศตะวันตก ทิศเหนือ ทิศใต้ ทิศเบื้องบน ทิศเบื้องล่าง และทิศเฉียง
Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi:ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาครับสั่งเรียกภิกษุทั้งหลายมาตรัสว่า
“passatha no tumhe, bhikkhave, etaṁ dhūmāyitattaṁ timirāyitattaṁ gacchateva purimaṁ disaṁ, gacchati pacchimaṁ disaṁ, gacchati uttaraṁ disaṁ, gacchati dakkhiṇaṁ disaṁ, gacchati uddhaṁ, gacchati adho, gacchati anudisan”ti?
dhūmāyitattaṁ → dhumāyitattam (pts) | disaṁ → dīsaṁ (pts) | disaṁ gacchati → (pts) | gacchati → (pts) | gacchateva → gacchat-eva (pts) | anudisanti → anudisan ti (pts)“ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายเห็นกลุ่มควันกลุ่มหมอกลอยไปทางทิศตะวันออก ทิศตะวันตก ทิศเหนือ ทิศใต้ ทิศเบื้องบน ทิศเบื้องล่าง และทิศเฉียงหรือไม่”
“Evaṁ, bhante”.
bhante → bhanteti (sya-all) | evaṁ → evam (pts)เมื่อภิกษุเหล่านั้นทูลรับสนอง พระดำรัสแล้ว
“Eso kho, bhikkhave, māro pāpimā godhikassa kulaputtassa viññāṇaṁ samanvesati:
samanvesati → samannesati (bj) | samannesati → samanvesati (bj: machasaṁ, PTS) | kho → S1-3 omit kho; S2 hi. (pts note) | samanvesati → So B.; C. samanessati; S3 sammannesati; S1-2 sammantesati. (pts note)จึงตรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย นั่นแลคือมารผู้มีบาป ค้นหาวิญญาณ ของโคธิกกุลบุตรด้วยคิดว่า
‘kattha godhikassa kulaputtassa viññāṇaṁ patiṭṭhitan’ti?
patiṭṭhitanti → patiṭṭhitan ti (pts)‘วิญญาณของโคธิกกุลบุตรสถิตอยู่ ณ ที่ไหน’
Appatiṭṭhitena ca, bhikkhave, viññāṇena godhiko kulaputto parinibbuto”ti.
ca → SS. omit ca. (pts note) | parinibbutoti → parinibbuto ti (pts)ภิกษุ ทั้งหลาย โคธิกกุลบุตรไม่มีวิญญาณสถิตอยู่ ปรินิพพานแล้ว”
Atha kho māro pāpimā beluvapaṇḍuvīṇaṁ ādāya yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ gāthāya ajjhabhāsi:
beluvapaṇḍuvīṇaṁ → veḷuvapaṇḍuvīṇaṁ (sya-all) | bhagavantaṁ → (pts) | beluvapaṇḍuvīṇaṁ ādāya → beluvapaṇḍuvīṇamādāya (bjt) | beluvapaṇḍuvīṇaṁ → beluva-paṇḍuvīṇam (pts) | tenupasaṅkami → ten-upasaṅkami (pts)ครั้งนั้น มารผู้มีบาปถือพิณสีเหลืองเหมือนผลมะตูมสุก เข้าไปเฝ้าพระผู้มี พระภาคถึงที่ประทับ ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคด้วยคาถาว่า
“Uddhaṁ adho ca tiriyaṁ, disā anudisā svahaṁ;
tiriyaṁ → tiriyañca (bj) | uddhaṁ → uddham (pts) disā-anudisāsvaham → SS. anudisāsu hi. (pts note) | anudisā svahaṁ → anudisāsvahaṁ (bjt) | disā anudisā svahaṁ → disāanudisāsvahaṁ (th)ข้าพระองค์ค้นหาทั้งทิศเบื้องบน ทิศเบื้องล่าง ทิศเบื้องขวาง คือทั้งทิศใหญ่และทิศเฉียง Anvesaṁ nādhigacchāmi, godhiko so kuhiṁ gato”ti.
gatoti yo → gato ti so (pts)ก็ไม่พบ ท่านพระโคธิกะนั้นไป ณ ที่ไหนเล่า“Yo dhīro dhitisampanno, jhāyī jhānarato sadā;
Yo → so (bj, pts1ed, pts2ed) | yo → bhagavā so (bj) | Yo → so (cck: sī. pī.) | So → B. yo. (pts note) | dhitisampanno → SS. nidhisampanno. (pts note)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า นักปราชญ์ผู้ใดสมบูรณ์ด้วยปัญญา มีปกติเพ่งพินิจ ยินดีในฌานทุกเมื่อ Ahorattaṁ anuyuñjaṁ, jīvitaṁ anikāmayaṁ.
ahorattaṁ anuyuñjaṁ → ahorattamanuyuñjaṁ (th) | ahorattaṁ → ahorattam (pts) jīvitaṁ → jīvitam (pts)พากเพียรอยู่ตลอดวันและคืน ไม่เสียดายชีวิตJetvāna maccuno senaṁ, anāgantvā punabbhavaṁ;
maccuno → bhetvā namucino (cck: sī.)ชนะกองทัพมัจจุแล้ว ไม่กลับมาสู่ภพใหม่ Samūlaṁ taṇhamabbuyha, godhiko parinibbuto”ti.
taṇham → S1-3 samūlataṇhaṁ; S2 samūlataṇhā. (pts note) | taṇhamabbuyha → taṇhaṁ abbuyha (th) | taṇhamabbuyha → taṇham abbuyha (pts) parinibbutoti → parinibbutoti therā (bj) | parinibbutoti → parinibbuto ti (pts)นักปราชญ์นั้น คือโคธิกกุลบุตร ได้ถอนตัณหาพร้อมทั้งราก ปรินิพพานแล้วTassa sokaparetassa, vīṇā kacchā abhassatha;
+ → therā (bjt) kacchā → kacchakā (sya-all) | abhassatha → Fausboll l. c. abhissatha. (pts note) | vīṇā kacchā → vīṇākacchā (pts)พิณได้พลัดตกจากรักแร้ ของมารผู้มีความเศร้าโศก Tato so dummano yakkho, tatthevantaradhāyathāti.
tatthevantaradhāyathāti → tatthevantaradhāyithāti (sya-all, km); tatthevantaradhayathāti (pts1ed); tattheva antaradhāyīti (mr) | tatthevantaradhāyathāti → tathevantaradhayathāti (pts) | tatthevantaradhāyathāti → tatthevantaradhāyithāti (bj: syā) | tatthevantaradhāyathā’’ti → tatthevantaradhāyithāti (cck: syā. kaṁ.); tattheva antaradhāyīti (cck: ka.) | tatthevantaradhāyathāti → tath-ev-antaradhayathāti (pts)ในลำดับนั้น มารผู้เป็นยักษ์นั้นเสียใจ จึงหายตัวไป ณ ที่นั้นเอง