Sattavassānubandhasutta
Sattavassānubandhasutta → sattavassasuttaṁ (bj, sya-all); sattavassāni (pts1ed)
Evaṁ me sutaṁ—
evaṁ me → evamme (th) | evaṁ → evam (pts) | sutaṁ → sutam (pts)ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้
ekaṁ samayaṁ bhagavā uruvelāyaṁ viharati najjā nerañjarāya tīre ajapālanigrodhe.
samayaṁ → samayam (pts) | ajapālanigrodhe → ajapāla-nigrodhe (pts)สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ที่ต้นอชปาลนิโครธ ใกล้ฝั่งแม่น้ำเนรัญชรา ตำบลอุรุเวลา
Tena kho pana samayena māro pāpimā sattavassāni bhagavantaṁ anubandho hoti otārāpekkho otāraṁ alabhamāno.
bhagavantaṁ anubandho → bhagavantam anubaddho (pts) | anubandho → anubaddho (bj: machasaṁ, syā, sīmu) | anubaddho → B. anubandho. (pts note) | otārāpekkho → B. -pekho. (pts note) | sattavassāni → satta vassāni (th) | otāraṁ → otāram (pts)สมัยนั้น มารผู้มีบาปติดตามพระผู้มีพระภาค คอยหาโอกาสตลอด ๗ ปี ก็ยังไม่ได้โอกาส
Atha kho māro pāpimā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ gāthāya ajjhabhāsi:
ajjhabhāsi → ajjhabāsi (pts) | tenupasaṅkami → ten-upasaṅkami (pts)ภายหลังมารผู้มีบาปเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึง ที่ประทับแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคด้วยคาถาว่า
“Sokāvatiṇṇo nu vanamhi jhāyasi, vittaṁ nu jīno uda patthayāno;
vanamhi → vanasmiṁ (sya-all, pts) | vanamhi → vanasmiṁ (bj: syā, PTS) | Sokāvatiṇṇo → S2-3 sokānutiṇṇo; S1 sokāvanutiṇṇo. (pts note) | nu → S1-3 va. (pts note) jīno → jito (bj); jinno (sya-all); jiṇṇo (pts) | jiṇṇo → C. vittam jino; SS. cittānujīno. (pts note) | patthayāno → SS. appatthayāno, omitting uda. (pts note)ท่านถูกความเศร้าโศกทับถมหรือ จึงมาซบเซาอยู่ในป่าอย่างนี้ ท่านเสื่อมจากทรัพย์สมบัติหรือ หรือว่ากำลังปรารถนาอะไรอยู่ Āguṁ nu gāmasmimakāsi kiñci, kasmā janena na karosi sakkhiṁ;
āguṁ nu → āgunnu (th) | gāmasmimakāsi → gāmasmiṁ akāsi (pts) janena na karosi → janenakarosi (sya-all)ท่านได้ทำความเสียหายร้ายแรงอะไรไว้ในหมู่บ้านหรือ เพราะเหตุไรท่านจึงไม่เป็นมิตรกับชนทั้งปวงเล่า Sakkhī na sampajjati kenaci te”ti.
sakkhī → sakkhi (bj) | teti → teti bhagavā (bj) | ti → SS. kenacitte (S1 tena-). This gātha will be found again in the next sutta. (pts note) | kenaci → kena ci (bjt) | teti → te ti (pts)หรือว่าท่านเป็นมิตรกับใคร ๆ ไม่ได้“Sokassa mūlaṁ palikhāya sabbaṁ, anāgu jhāyāmi asocamāno;
+ → bhagavā (bjt) anāgu jhāyāmi → anāgujhāyāmi (pts)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ท่านผู้เป็นเผ่าพันธุ์ของบุคคลผู้ประมาท เราขุดรากของความเศร้าโศกได้หมดแล้ว ไม่มีความเสียหาย ไม่เศร้าโศก เพ่งพินิจอยู่ Chetvāna sabbaṁ bhavalobhajappaṁ, anāsavo jhāyāmi pamattabandhū”ti.
chetvāna → jetvāna (sya-all) | chetvāna → SS. hitvāna. (pts note) pamattabandhūti → pamattabandhu māro (bj); pamattabandhu (pts)เราตัดความติดแน่นคือความโลภในภพทั้งปวง ไม่มีอาสวะ เพ่งพินิจอยู่“Yaṁ vadanti mama yidanti, ye vadanti mamanti ca;
mama yidanti → mamedanti (bj) | mama yidanti → mamayidanti (th) | yidanti → yidan ti (pts) mamanti → maman ti (pts)มารกราบทูลว่า ชนเหล่าใดกล่าวถึงสิ่งใดว่า ‘นี้ของเรา’ ทั้งยังกล่าวว่า ‘ของเรา’ Ettha ce te mano atthi, na me samaṇa mokkhasī”ti.
te → SS. ceto. (pts note) | ce te → cete (th) mokkhasīti → mokkhasīti bhagavā (bj)ถ้าใจของท่านยังฝังอยู่ในสิ่งนั้น สมณะ ท่านก็จะไม่พ้นจากเราไปได้“Yaṁ vadanti na taṁ mayhaṁ, ye vadanti na te ahaṁ;
+ → bhagavā (bjt)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ชนเหล่าใดกล่าวถึงสิ่งใด สิ่งนั้นไม่ใช่ของเรา ชนเหล่าใดกล่าว ชนเหล่านั้นไม่ใช่เรา Evaṁ pāpima jānāhi, na me maggampi dakkhasī”ti.
dakkhasīti → dakkhasīti māro (bj) | dakkhasīti → B. dakkhasi. See above, II. 9. (pts note) | maggampi → maggaṁ pi (pts)มารผู้มีบาป ท่านจงรู้อย่างนี้ ท่านย่อมไม่เห็นแม้ทางของเรา“Sace maggaṁ anubuddhaṁ, khemaṁ amatagāminaṁ;
+ → māro (bjt) | sace maggaṁ → sa ce maggam (pts) amatagāminaṁ → amatagāminiṁ (sya-all) | amatagāminaṁ → SS. -gāminiṁ. (pts note) | khemaṁ → khemam (pts)มารกราบทูลว่า ถ้าท่านรู้จัก ทางอันปลอดภัย เป็นที่ให้ถึงอมตะ Apehi gaccha tvameveko, kimaññamanusāsasī”ti.
tvameveko → tvameko (sya-all) | apehi → pehi (pts) | pehi → C. apehi. (pts note) | tvam → S1-3 tam; S2 tim. (pts note) | tvameveko → tvam ev-eko (pts) kimaññamanusāsasīti → kimaññamanusāsasīti bhagavā (bj) | kimaññamanusāsasīti → kim aññam anusāsasīti (pts)ก็จงจากไปคนเดียวเถิด จะต้องพร่ำสอนคนอื่นทำไมเล่า“Amaccudheyyaṁ pucchanti, ye janā pāragāmino;
pucchanti → muñcanti (sya-all) | + → bhagavā (bjt) | amaccudheyyaṁ → amaccudheyyam (pts)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ชนเหล่าใดเป็นผู้มุ่งไปสู่ฝั่ง ชนเหล่านั้นย่อมถามถึงนิพพานอันมิใช่ที่อยู่ของมาร Tesāhaṁ puṭṭho akkhāmi, yaṁ saccaṁ taṁ nirūpadhin”ti.
saccaṁ taṁ nirūpadhinti → sabbantaṁ nirupadhinti (pts) | taṁ → sabbantaṁ (bj: sīmu3, PTS) | sabbantaṁ → S2 sabbanta; B. tacchaṁ taṁ. (pts note) | nirupadhinti → SS. nirupadhīti. (pts note)เราถูกชนเหล่านั้นถามก็จักบอกเขาว่า สิ่งใดเป็นความจริง สิ่งนั้นไม่มีอุปธิ
“Seyyathāpi, bhante, gāmassa vā nigamassa vā avidūre pokkharaṇī.มารกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ มีสระโบกขรณีในที่ไม่ไกลบ้านหรือ นิคม
Tatrassa kakkaṭako.
tatrassa → tatr-assa (pts)ในสระนั้นมีปูอยู่
Atha kho, bhante, sambahulā kumārakā vā kumārikāyo vā tamhā gāmā vā nigamā vā nikkhamitvā yena sā pokkharaṇī tenupasaṅkameyyuṁ; upasaṅkamitvā taṁ kakkaṭakaṁ udakā uddharitvā thale patiṭṭhapeyyuṁ.
patiṭṭhapeyyuṁ → patiṭṭhāpeyyuṁ (bj, sya-all, pts) | vā → va (pts) | pokkharaṇī → pokkaraṇī (pts) | pokkharaṇī tenupasaṅkameyyuṁ → pokkaraṇī ten-upasaṅkameyyuṁ (pts) | taṁ → tam (pts)ครั้งนั้น เด็กชายหรือเด็กหญิงจำนวนมากออกจากบ้านหรือ นิคมนั้นแล้ว เข้าไปยังสระโบกขรณีนั้น จับปูนั้นขึ้นจากน้ำวางไว้บนบก
Yaṁ yadeva hi so, bhante, kakkaṭako aḷaṁ abhininnāmeyya taṁ tadeva te kumārakā vā kumārikāyo vā kaṭṭhena vā kathalāya vā sañchindeyyuṁ sambhañjeyyuṁ sampalibhañjeyyuṁ.
kathalāya → kaṭhalāya (bj, sya-all, pts) | sampalibhañjeyyuṁ evañhi → evaṁ hi (bj) | aḷam → B. āḷam, āḷehi. (pts note) | sampalibhañjeyyuṁ → S2 samphali- here and futher on. (pts note) | yadeva → yad eva (pts) | tadeva → tad eva (pts) | sañchindeyyuṁ → saṁchindeyyuṁ (pts)ปูนั้นก็ชูก้าม ทั้งสองออก เด็กชายหรือเด็กหญิงเหล่านั้นพึงริด พึงหัก พึงทำลายก้ามนั้นทุก ๆ ก้ามด้วยไม้หรือก้อนหิน
Evañhi so, bhante, kakkaṭako sabbehi aḷehi sañchinnehi sambhaggehi sampalibhaggehi abhabbo taṁ pokkharaṇiṁ otarituṁ.
sampalibhaggehi → sampaḷibhaggehi (bj) | pokkharaṇiṁ → pokkharaṇiṁ puna (bj, sya-all) | otarituṁ → otarituṁ seyyathāpi pubbe (bj, sya-all) | taṁ pokkharaṇiṁ → tam pokkharaṇim puna (pts) | puna → “puna” iti ca “seyyathāpi pubbe” iti ca nadissate (bj: machasaṁ) | pubbe → “puna” iti ca “seyyathāpi pubbe” iti ca nadissate (bj: machasaṁ) | sampalibhaggehi → S2 sampali abhabhaggehi. (pts note) | evañhi → hi (bjt) | evañhi → evaṁ hi (th, pts) | sañchinnehi → saṁchinnehi (pts)ก็เมื่อเป็นอย่างนั้น ปูนั้นถูกริดก้าม ถูกหักก้าม ถูกทำลาย ก้ามหมดแล้ว ย่อมไม่อาจไต่ลงไปสู่สระโบกขรณีนั้นเหมือนแต่ก่อน ฉันใด
Evameva kho, bhante, yāni kānici visūkāyikāni visevitāni vipphanditāni, sabbāni tāni bhagavatā sañchinnāni sambhaggāni sampalibhaggāni.
bhante, yāni kānici visūkāyikāni → yāni visukāyikāni (bj, mr); yāni kānici visukāyikāni (cck); yānikānici visūkāyitāni (sya1ed, sya2ed); yāni sukāyikāni (pts1ed) | vipphanditāni, sabbāni → kānici kānici sabbāni (bj, pts1ed, pts2ed, mr) | kānici → (bj) | vipphanditāni → vipphanditāni kānici kānici (bj, pts) | sampalibhaggāni → sampaḷibhaggāni (bj) | yāni kānici visūkāyikāni → yānikānici visūkāyitāni (sya-all) | sañchinnāni → pacchinnāni (sya-all) | evameva → seyyathāpi pubbe evam eva (pts) | kānici visūkāyikāni → sukāyikāni (pts) | tāni → (pts) | yāni → yāni kānici (bj: machasaṁ) | visūkāyikāni → visūkāyitāni (bj: syā) | sabbāni → vipphanditāni sabbāni (bj: machasaṁ, syā) | visūkāyikāni → yāni visukāyikāni (cck: sī. pī. ka.) | tāni → kānici kānici sabbāni (cck: sī. pī. ka.) | sukāyikāni → B. and C. visu (C. sū) kāyitāni. (pts note) | vipphanditāni → S1-2 vippanditāni; C. nipphaṇḍitāni. (pts note) | sañchinnāni sambhaggāni → saṁchinnāni sambha ggāni (pts)อารมณ์ แม้ทุกชนิดอันเป็นวิสัยของมาร ที่ทำให้สัตว์เสพติด ทำให้สัตว์ดิ้นรน อารมณ์นั้น ทั้งหมดอันพระผู้มีพระภาคตัดรอน หักราน ย่ำยีหมดแล้ว
Abhabbo dānāhaṁ, bhante, puna bhagavantaṁ upasaṅkamituṁ yadidaṁ otārāpekkho”ti.
dānāhaṁ → cidānāham (pts) | dānāhaṁ → abhabbovadānāhaṁ (bj: PTS) | c-idānāham → S1 vadānāhaṁ; S2 vadānabhaṁ. (pts note) | otārāpekkhoti → S2-3 -pekhoti; S1 pokhoti. (pts note) | abhabbo dānāhaṁ → abhabbodānāhaṁ (th) | bhagavantaṁ → bhagavantam (pts) | yadidaṁ → yad idam (pts)บัดนี้ ข้าพระองค์ผู้ คอยหาโอกาส ย่อมไม่อาจเข้าไปใกล้พระผู้มีพระภาคได้อีก ฉันนั้น”
Atha kho māro pāpimā bhagavato santike imā nibbejanīyā gāthāyo abhāsi:
gāthāyo → SS. gāthā. (pts note) | nibbejanīyā → nibbejaniyā (pts)ครั้งนั้นแล มารผู้มีบาปได้ภาษิตคาถาอันเป็นที่ตั้งแห่งความเบื่อหน่ายเหล่านี้ ในสำนักของพระผู้มีพระภาคว่า
“Medavaṇṇañca pāsāṇaṁ, vāyaso anupariyagā;
pāsāṇaṁ → pāsānaṁ (pts) vāyaso → B. Medavaṇṇaṁ pāsānaṁ vā || yaso-. (pts note)กาเห็นก้อนหินมีสีเหมือนมันข้น จึงบินโฉบลงด้วยคิดว่า Apettha muduṁ vindema, api assādanā siyā.
apettha muduṁ → apetthamudu (pts) | mudu → muduṁ (bj: machasaṁ) | apetthamudu → S3 -anupariyogāpetthamudu; B. -muduṁ; C. assādo siyā. (pts note)‘เราพึงได้อาหารโอชะในที่นี้เป็นแน่’ ความยินดีพึงเกิดขึ้นโดยแท้Aladdhā tattha assādaṁ, vāyasetto apakkame;
vāyasetto → vāyamanto (sya-all) | vāyasetto → vāyamanto (bj: syā) | vāyasetto → vāyas-etto (pts)กาไม่ได้ความยินดีในที่นั้น จึงโผบินไปจากที่นั้น Kākova selamāsajja, nibbijjāpema gotamā”ti.
selamāsajja → selaṁ āsajja (th) | kākova selamāsajja → kāko va selam āsajja (pts) gotamāti → gotamā ti (pts)ข้าแต่พระโคดม ข้าพระองค์ ก็เหมือนกามาพบก้อนหิน ฉะนั้น ขอจากไปก่อน