Māradhītusutta
Atha kho māro pāpimā bhagavato santike imā nibbejanīyā gāthāyo abhāsitvā tamhā ṭhānā apakkamma bhagavato avidūre pathaviyaṁ pallaṅkena nisīdi tuṇhībhūto maṅkubhūto pattakkhandho adhomukho pajjhāyanto appaṭibhāno kaṭṭhena bhūmiṁ vilikhanto.
abhāsitvā → bhāsitvā (sya-all) | appaṭibhāno → appaṭibhāṇo (sya-all) | pathaviyaṁ → paṭhaviyaṁ (bj, sya-all) | abhāsitvā → SS. gāthā bhāsitvā; C. abhāsitvā; but notices the reading bhāsitvā, to which it says abhāsitvā is equivalent. (pts note) | pattakkhandho → S3 pakatta-. (pts note) | bhūmiṁ → S2-3 omit bhūmiṁ; S1 adds bhumiyam between the lines. (pts note) | vilikhanto → vilikhantoti māradhītusuttaṁ uruvelāyaṁ (bjt) | nibbejanīyā → nibbejaniyā (pts) | tuṇhībhūto maṅkubhūto → tuṇhī bhūto maṅku-bhūto (pts)
Atha kho taṇhā ca arati ca ragā ca māradhītaro yena māro pāpimā tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā māraṁ pāpimantaṁ gāthāya ajjhabhāsiṁsu:
arati → aratī (sya1ed, sya2ed) | ragā → rāgā (sya-all) | ca → (bj) | arati → aratī (sya-all) | arati → arati ca (bj: katthaci) | Arati → SS. aratī. (pts note) | ajjhabhāsiṁsu → S2-3 ajjhabhāsi. (pts note) | + → pañcamaṁ māradhītusuttaṁ (th) | māradhītaro → māra-dhītaro (pts) | tenupasaṅkamiṁsu → ten-upasaṅkamiṁsu (pts)ครั้งนั้น ธิดามาร คือ นางตัณหา นางอรดี และนางราคา เข้าไปหามาร ผู้มีบาปถึงที่อยู่แล้ว กล่าวกับมารผู้มีบาปด้วยคาถาว่า
“Kenāsi dummano tāta, purisaṁ kaṁ nu socasi;
kaṁ nu → kannu (bjt)ท่านพ่อ ท่านเสียใจด้วยเหตุไร หรือเศร้าโศกถึงบุรุษคนไหน Mayaṁ taṁ rāgapāsena, āraññamiva kuñjaraṁ;
āraññamiva → araññam iva (pts) | āraññamiva → araññaṁ (bj: sīmu3, syā, PTS) | āraññamiva → araññamiva (th)พวกดิฉันจักใช้บ่วงคือราคะนำมาถวาย เหมือนบุคคลคล้องช้างป่า Bandhitvā ānayissāma, vasago te bhavissatī”ti.
bhavissatīti → bhavissatīti māro (bj)นำมา ฉะนั้น บุรุษนั้นจักตกอยู่ในอำนาจของท่านพ่อ“Arahaṁ sugato loke, na rāgena suvānayo;
+ → māro (bjt) suvānayo → See J. 1. 80. (pts note)มารกล่าวว่า บุรุษนั้นเป็นพระอรหันต์ เป็นพระสุคตในโลก ก้าวล่วงบ่วงแห่งมารได้แล้ว Māradheyyaṁ atikkanto, tasmā socāmahaṁ bhusan”ti.
māradheyyaṁ atikkanto → māradheyyamatikkanto (bjt) | māradheyyaṁ → māradheyyam (pts) socāmahaṁ → socām-ahaṁ (pts)ใคร ๆ พึงนำมาด้วยราคะไม่ได้ง่าย ๆ เพราะฉะนั้น เราจึงเศร้าโศกมาก
Atha kho taṇhā ca arati ca ragā ca māradhītaro yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ etadavocuṁ:
arati ca ragā → aratiragā (bj) | arati → aratī (sya-all) | ragā → rāgā (sya-all) | aratiragā → arati ca ragā ca (bj: machasaṁ) | māradhītaro → māra-dhītaro (pts) | tenupasaṅkamiṁsu → ten-upasaṅkamiṁsu (pts) | bhagavantaṁ etadavocuṁ → bhagavantam etad avocuṁ (pts)ครั้งนั้น ธิดามาร คือ นางตัณหา นางอรดี และนางราคา เข้าไปเฝ้าพระผู้มี พระภาคถึงที่ประทับแล้วกราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า
“pāde te, samaṇa, paricāremā”ti.
te → B. vo always. (pts note) | paricāremāti → paricāremā ti (pts)“ข้าแต่พระสมณะ พวก หม่อมฉันจะขอปรนนิบัติพระยุคลบาทของพระองค์”
Atha kho bhagavā na manasākāsi, yathā taṁ anuttare upadhisaṅkhaye vimutto.
yathā taṁ → yathātaṁ (th) | upadhisaṅkhaye → upadhi-saṅkhaye (pts)ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคไม่ทรงใส่พระทัยถึงคำของธิดามารนั้น เนื่องจาก พระองค์ทรงหลุดพ้น เพราะธรรมเป็นที่สิ้นอุปธิอันยอดเยี่ยมแล้ว
Atha kho taṇhā ca arati ca ragā ca māradhītaro ekamantaṁ apakkamma evaṁ samacintesuṁ:
arati ca ragā → aratiragā (bj) | arati → aratī (sya-all) | ragā → rāgā (sya-all) | samacintesuṁ → samañcintesaṁ (pts) | evaṁ → SS. omit evaṁ. (pts note) | māradhītaro ekamantaṁ → māra-dhītaro ekam antam (pts)ต่อมา ธิดามาร คือ นางตัณหา นางอรดี และนางราคา พากันจากไป ณ ที่สมควรแล้วปรึกษากันอย่างนี้ว่า
“uccāvacā kho purisānaṁ adhippāyā.
purisānaṁ → purisānam (pts)“พวกบุรุษมีความประสงค์ต่าง ๆ กัน
Yannūna mayaṁ ekasataṁ ekasataṁ kumārivaṇṇasataṁ abhinimmineyyāmā”ti.
ekasataṁ ekasataṁ kumārivaṇṇasataṁ → ekasataekasataṁ kumārīvaṇṇasataṁ (sya-all) | yannūna mayaṁ → yaṁ nūna mayam ekasatam (pts) | ekasataṁ kumārivaṇṇasataṁ abhinimmineyyāmāti → kumārivaṇṇasatam abbinimmineyyāmā ti (pts) | ekasataṁ → S2-3 do not repeat ekasataṁ. (pts note) | yannūna → yaṁnūna (my)ทางที่ดี พวกเราควรเนรมิตเพศเป็นสาววัยรุ่น คนละหนึ่งร้อย”
Atha kho taṇhā ca arati ca ragā ca māradhītaro ekasataṁ ekasataṁ kumārivaṇṇasataṁ abhinimminitvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ etadavocuṁ:
arati ca ragā → aratiragā (bj) | abhinimminitvā → anibhimminitvā (bj) | arati → aratī (sya-all) | ragā → rāgā (sya-all) | ekasataṁ ekasataṁ kumārivaṇṇasataṁ → ekasataekasataṁ kumārīvaṇṇasataṁ (sya-all) | māradhītaro → māradhītaro ekasatam (pts) | ekasataṁ kumārivaṇṇasataṁ → kumārivaṇṇasatam (pts) | māradhītaro → māra-dhītaro ekasatam (pts) | tenupasaṅkamiṁsu → ten-upasaṅkamiṁsu (pts) | bhagavantaṁ etadavocuṁ → bhagavantam etad avocuṁ (pts)ลำดับนั้น ธิดามาร คือ นางตัณหา นางอรดี และนางราคา จึงเนรมิตเพศเป็น สาววัยรุ่นคนละหนึ่งร้อย เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับแล้วกราบทูลดังนี้ว่า
“pāde te, samaṇa, paricāremā”ti.
samaṇa paricāremāti → samana paricāremā ti (pts)“ข้าแต่พระสมณะ พวกหม่อมฉันจะขอปรนนิบัติพระยุคลบาทของพระองค์”
Tampi bhagavā na manasākāsi, yathā taṁ anuttare upadhisaṅkhaye vimutto.
yathā taṁ → yathātaṁ (th) | tampi → taṁ pi (pts) | taṁ → tam (pts)พระผู้มีพระภาคไม่ทรงใส่พระทัยถึงคำของธิดามารนั้น เนื่องจากพระองค์ทรง หลุดพ้น เพราะธรรมเป็นที่สิ้นอุปธิอันยอดเยี่ยมแล้ว
Atha kho taṇhā ca arati ca ragā ca māradhītaro ekamantaṁ apakkamma evaṁ samacintesuṁ:
arati ca ragā → aratiragā (bj) | arati → aratī (sya-all) | ragā → rāgā (sya-all) | māradhītaro ekamantaṁ → māra-dhītaro ekam antam (pts)ต่อมา ธิดามาร คือ นางตัณหา นางอรดี และนางราคา พากันจากไป ณ ที่สมควรแล้วปรึกษากันอย่างนี้ว่า
“uccāvacā kho purisānaṁ adhippāyā.
purisānaṁ → purisānam (pts)“พวกบุรุษมีความประสงค์ต่าง ๆ กัน
Yannūna mayaṁ ekasataṁ ekasataṁ avijātavaṇṇasataṁ abhinimmineyyāmā”ti.
ekasataṁ ekasataṁ → ekasataekasataṁ (sya-all) | yannūna → yaṁnūna (my)ทางที่ดี พวกเราควรเนรมิตเพศเป็นผู้หญิงที่ยังไม่เคยคลอดบุตรคนละหนึ่งร้อย”
Atha kho taṇhā ca arati ca ragā ca māradhītaro ekasataṁ ekasataṁ avijātavaṇṇasataṁ abhinimminitvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ etadavocuṁ:
arati ca ragā → aratiragā (bj) | arati → aratī (sya-all) | ragā → rāgā (sya-all) | ekasataṁ ekasataṁ → ekasataekasataṁ (sya-all) | māradhītaro ekasataṁ ekasataṁ avijātavaṇṇasataṁ → māra-dhītaro ekasatam ekasatam avijātavaṇṇasatam (pts) | tenupasaṅkamiṁsu → ten-upasaṅkamiṁsu (pts) | bhagavantaṁ etadavocuṁ → bhagavantam etad avocuṁ (pts)ลำดับนั้น ธิดามาร คือ นางตัณหา นางอรดี และนางราคา เนรมิตเพศ เป็นหญิงที่ยังไม่เคยคลอดบุตรคนละหนึ่งร้อย เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ แล้วกราบทูลอย่างนี้ว่า
“pāde te, samaṇa, paricāremā”ti.
paricāremāti tampi → paricaremā ti taṁ pi (pts)“ข้าแต่พระสมณะ พวกหม่อมฉันจะขอปรนนิบัติพระยุคลบาท ของพระองค์”
Tampi bhagavā na manasākāsi, yathā taṁ anuttare upadhisaṅkhaye vimutto.
yathā taṁ → yathātaṁ (th) | tampi → taṁ pi (pts) | taṁ → tam (pts)แม้ถึงอย่างนั้น พระผู้มีพระภาคก็มิได้ทรงใส่พระทัยถึงเลย เนื่องจากพระองค์ ทรงหลุดพ้น เพราะธรรมเป็นที่สิ้นอุปธิอันยอดเยี่ยมแล้ว
Atha kho taṇhā ca …pe…
+ → samacintesuṁ (bjt) | pe → spelled out in full (th)ฝ่ายนางตัณหา นางอรดี และนางราคา พากันจากไป ณ ที่สมควรแล้ว ปรึกษากันอย่างนี้ว่า
yannūna mayaṁ ekasataṁ ekasataṁ sakiṁ vijātavaṇṇasataṁ abhinimmineyyāmāti.
ekasataṁ ekasataṁ → ekasataekasataṁ (sya-all) | yannūna → yaṁnūna (my)“พวกบุรุษมีความประสงค์ต่าง ๆ กัน ทางที่ดีพวกเราควร เนรมิตเพศเป็นหญิงคลอดบุตรแล้วคราวเดียวคนละหนึ่งร้อย”
Atha kho taṇhā ca …pe…ลำดับนั้น นางตัณหา ฯลฯ
sakiṁ vijātavaṇṇasataṁ abhinimminitvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ etadavocuṁ:จึงเนรมิตเพศเป็นหญิงคลอดบุตรแล้วคราวเดียว คนละหนึ่งร้อย เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ
“pāde te, samaṇa, paricāremā”ti.ฯลฯ
Tampi bhagavā na manasākāsi, yathā taṁ anuttare upadhisaṅkhaye vimutto.
taṁ → tam (pts)เนื่องจากพระองค์ทรง หลุดพ้น เพราะธรรมเป็นที่สิ้นอุปธิอันยอดเยี่ยมแล้ว
Atha kho taṇhā ca …pe…
yannūna mayaṁ ekasataṁ ekasataṁ duvijātavaṇṇasataṁ abhinimmineyyāmāti.
yannūna → yaṁnūna (my)
Atha kho taṇhā ca …pe…ต่อมา นางตัณหา ฯลฯ
duvijātavaṇṇasataṁ abhinimminitvā yena bhagavā …pe…
duvijātavaṇṇasataṁ → duvijātavaṇṇasatam (pts)จึงเนรมิตเพศเป็นหญิงที่คลอดบุตรแล้ว ๒ คราว คนละหนึ่งร้อย เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ฯลฯ
yathā taṁ anuttare upadhisaṅkhaye vimutto.
yathā taṁ → (bj) | yathā taṁ → yathātaṁ (th) | taṁ → tam (pts)เนื่องจากพระองค์ทรง หลุดพ้น เพราะธรรมเป็นที่สิ้นอุปธิอันยอดเยี่ยมแล้ว
Atha kho taṇhā ca …pe…
+ → yannūna mayaṁ (bjt)
majjhimitthivaṇṇasataṁ abhinimmineyyāmā”ti.
majjhimitthivaṇṇasataṁ → majjhimitthīvaṇṇasataṁ (sya-all) | majjhimitthivaṇṇasataṁ abhinimmineyyāmāti → majjhimitthivaṇṇasatam abhinimmineyyāmā ti (pts)
Atha kho taṇhā ca …pe…
taṇhā → tanhā (pts)ลำดับนั้น นางตัณหา ฯลฯ
majjhimitthivaṇṇasataṁ abhinimminitvā …pe…
abhinimminitvā → abhinimminitvā yena bhagavā (bj, sya-all) | majjhimitthivaṇṇasataṁ → majjhimitthīvaṇṇasataṁ (sya-all) | + → yathātaṁ (th) | majjhimitthivaṇṇasataṁ → majjhimitthivaṇṇasatam (pts)จึงเนรมิตเพศเป็นหญิงกลางคนคนละหนึ่งร้อย เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ฯลฯ
anuttare upadhisaṅkhaye vimutto.เนื่องจากพระองค์ทรงหลุดพ้น เพราะ ธรรมเป็นที่สิ้นอุปธิอันยอดเยี่ยมแล้ว
Atha kho taṇhā ca …pe…
+ → yannūna mayaṁ (bjt)
mahitthivaṇṇasataṁ abhinimmineyyāmāti.
mahitthivaṇṇasataṁ → mahitthīvaṇṇasataṁ (sya-all) | mahitthivaṇṇasataṁ abhinimmineyyāmāti → mahitthivaṇṇasatam abhinimmineyyāmā ti (pts)
Atha kho taṇhā ca …pe…ลำดับนั้น นางตัณหา ฯลฯ
mahitthivaṇṇasataṁ abhinimminitvā yena bhagavā …pe…
mahitthivaṇṇasataṁ → mahitthīvaṇṇasataṁ (sya-all) | + → yathātaṁ (th) | mahitthivaṇṇasataṁ → mahitthivaṇṇasatam (pts)จึงเนรมิตเพศเป็นหญิงแก่คนละหนึ่งร้อย เข้าไป เฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ฯลฯ
anuttare upadhisaṅkhaye vimutto.เนื่องจากพระองค์ทรงหลุดพ้น เพราะธรรม เป็นที่สิ้นอุปธิอันยอดเยี่ยมแล้ว
Atha kho taṇhā ca arati ca ragā ca māradhītaro ekamantaṁ apakkamma etadavocuṁ:
arati ca ragā → aratiragā (bj) | arati → aratī (sya-all) | ragā → rāgā (sya-all) | māradhītaro ekamantaṁ → māra-dhītaro ekam antam (pts) | etadavocuṁ → etad avocuṁ (pts)ลำดับนั้น ธิดามาร คือ นางตัณหา นางอรดี และนางราคา พากันจากไป ณ ที่สมควรแล้วพูดกันว่า
“saccaṁ kira no pitā avoca:“เรื่องนี้จริงดังบิดาของเราได้พูดไว้ว่า
‘Arahaṁ sugato loke, na rāgena suvānayo;บุรุษนั้นเป็นพระอรหันต์ เป็นพระสุคตในโลก ก้าวล่วงบ่วงแห่งมารได้แล้ว Māradheyyaṁ atikkanto, tasmā socāmahaṁ bhusan’ti.
māradheyyaṁ → māradheyyam (pts) socāmahaṁ bhusanti → socām-ahaṁ bhusan ti yaṁ (pts)ใคร ๆ พึงนำมาด้วยราคะไม่ได้ง่าย ๆ เพราะฉะนั้น เราจึงเศร้าโศกมาก
Yañhi mayaṁ samaṇaṁ vā brāhmaṇaṁ vā avītarāgaṁ iminā upakkamena upakkameyyāma hadayaṁ vāssa phaleyya, uṇhaṁ lohitaṁ vā mukhato uggaccheyya, ummādaṁ vā pāpuṇeyya cittakkhepaṁ vā.
cittakkhepaṁ → cittavikkhepaṁ (bj, sya-all, pts) | ummādaṁ vā → ummādam va (pts) | yañhi → yaṁ hi (bjt) | yañhi → hi (pts) | avītarāgaṁ → avītarāgam (pts)อนึ่ง ถ้าพวกเราพึงเล้าโลมสมณะหรือพราหมณ์ใดที่ยังไม่หมดราคะ ด้วยความ พยายามอย่างนี้ หทัยของสมณะหรือพราหมณ์นั้นพึงแตก โลหิตอุ่น ๆ พึงพุ่งออก จากปาก หรือเขาพึงบ้า หรือว่ามีจิตฟุ้งซ่าน
Seyyathā vā pana naḷo harito luto ussussati visussati milāyati;
seyyathā vā → seyyathāpi (sya-all) | seyyathā → seyyathāpi (bj: sīmu3, syā)เหมือนอย่างต้นอ้อสดถูกลมพัดขาด เหี่ยวเฉาแห้งไป แม้ฉันใด
evameva ussusseyya visusseyya milāyeyyā”ti.
evameva → evam eva (pts) | milāyeyyāti → milāyeyyā ti (pts)สมณะหรือพราหมณ์นั้นพึงหงอยเหงา ซูบซีดเหี่ยวแห้งไป ฉันนั้นเหมือนกัน”
Atha kho taṇhā ca arati ca ragā ca māradhītaro yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā ekamantaṁ aṭṭhaṁsu.
arati ca ragā → aratiragā (bj) | arati → aratī (sya-all) | ragā → rāgā (sya-all) | tenupasaṅkamiṁsu → ten-upasaṅkamiṁsu (pts) | ekamantaṁ → ekam antam (pts)ครั้นแล้ว ธิดามาร คือ นางตัณหา นางอรดี และนางราคา พากันเข้าไปเฝ้า พระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับแล้วยืนอยู่ ณ ที่สมควร
Ekamantaṁ ṭhitā kho taṇhā māradhītā bhagavantaṁ gāthāya ajjhabhāsi:
ekamantaṁ → ekam antam (pts)นางตัณหาธิดามารยืนอยู่ ณ ที่สมควรแล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคด้วยคาถาว่า
“Sokāvatiṇṇo nu vanamhi jhāyasi, vittaṁ nu jīno uda patthayāno;
vanamhi → vanasmiṁ (sya-all, pts) jīno → jito (bj); jinno (sya-all); jiṇṇo (pts) | vittaṁ → cittaṁ (pts) | nu → So all the MSS. (see above, 4). (pts note) | jiṇṇo → SS. jīno. (pts note)ท่านถูกความเศร้าโศกทับถมหรือ จึงมาซบเซาอยู่ในป่าอย่างนี้ ท่านเสื่อมจากทรัพย์สมบัติหรือ หรือว่ากำลังปรารถนาอะไรอยู่ Āguṁ nu gāmasmimakāsi kiñci, kasmā janena na karosi sakkhiṁ;
āguṁ nu → āgunnu (th) | gāmasmimakāsi → gāmasmim akāsi (pts) na → (sya-all) | na → B. and S1-2 omit na here and further on. (pts note)ท่านได้ทำความเสียหายร้ายแรงอะไรไว้ในหมู่บ้านหรือ เพราะเหตุไรท่านจึงไม่เป็นมิตรกับชนทั้งปวงเล่า Sakkhī na sampajjati kenaci te”ti.
teti → teti bhagavā (bj) | ti → See the preceding number. (pts note) | teti → te ti (pts)หรือว่าท่านเป็นมิตรกับใคร ๆ ไม่ได้“Atthassa pattiṁ hadayassa santiṁ, jetvāna senaṁ piyasātarūpaṁ;
+ → bhagavā (bjt)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า เราชนะเสนามารคือรูปที่น่ารัก และรูปที่น่าพอใจแล้ว Ekohaṁ jhāyaṁ sukhamanubodhiṁ, tasmā janena na karomi sakkhiṁ;
Ekohaṁ → ekāhaṁ (bj, sya-all, km, pts1ed, mr) | ekohaṁ → ekāhaṁ (bj, sya-all, pts) | sukhamanubodhiṁ → sukhamanvabodhiṁ (bj); sukhamānubodhyaṁ (sya-all); sukham anubodhaṁ (pts) | Ekohaṁ → ekāhaṁ (cck: syā. kaṁ. pī. ka.) | ekāhaṁ → So SS.; B. C. ekohaṁ. (pts note) | anubodhaṁ → S2 sukhānubodhaṁ; C. -anubodhayaṁ. (pts note)เพ่งพินิจอยู่ผู้เดียว ได้รู้ความสุข เพราะเหตุนั้นเราจึงไม่เป็นมิตรกับชนทั้งปวง Sakkhī na sampajjati kenaci me”ti.
meti → me ti (pts)เพราะความเป็นมิตรกับใคร ๆ ไม่สำเร็จประโยชน์แก่เรา
Atha kho arati māradhītā bhagavantaṁ gāthāya ajjhabhāsi:
arati → aratī (sya1ed, sya2ed); arati ca (mr) | arati → aratī (sya-all) | arati → arati ca (cck: ka.) | Arati → B. adds ca. (pts note) | māradhītā → māra-dhītā (pts)ลำดับนั้น นางอรดีธิดามาร ได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคด้วยคาถาว่า
“Kathaṁvihārībahulodha bhikkhu, pañcoghatiṇṇo atarīdha chaṭṭhaṁ;
dha → B. ca. (pts note) | kathaṁvihārībahulodha → kathaṁ vihārībahulodha (my, bjt) | kathaṁvihārībahulodha → kathaṁ vihārī-bahulo dha (pts) atarīdha → S3 atarīdha; S1-2 ataratīdha. (pts note) | atarīdha → atarī dha (bjt)ภิกษุในศาสนานี้มากไปด้วยวิหารธรรมอย่างไหน จึงข้ามโอฆะทั้ง ๕ ได้ บัดนี้ ท่านข้ามโอฆะที่ ๖ ได้แล้วหรือ Kathaṁ jhāyiṁ bahulaṁ kāmasaññā, paribāhirā honti aladdha yo tan”ti.
Kathaṁ jhāyiṁ → kathaṁ jhāyaṁ (sya-all, km, pts1ed, pts2ed); kathajjhāyaṁ (mr) | jhāyiṁ → jhāyaṁ (pts) | jhāyiṁ → kathaṁ jhāyaṁ (cck: syā. kaṁ. pī.); kathajjhāyaṁ (cck: ka.) | jhāyaṁ → S1 jhāyī; S2-3 jhāyiṁ. (pts note) | kāma-saññā → S1-2 -yaññā. (pts note) tanti → tanti bhagavā (bj) | aladdha yo tanti → aladdhāyo tan ti (pts) | aladdhāyo → S1-3 aladdhayo. (pts note)บุคคลเพ่งฌานอย่างไหนมาก กามสัญญาทั้งหลายจับยึดเขาไม่ได้ จึงห่างเหินไป“Passaddhakāyo suvimuttacitto, asaṅkharāno satimā anoko;
+ → bhagavā (bjt) asaṅkharāno → asaṅkhārāno (pts) | asaṅkhārāno → B. asaṅkharāno. (pts note)พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า บุคคลมีกายอันสงบ มีจิตหลุดพ้นดีแล้ว เป็นผู้ไม่มีอะไร ๆ เป็นเครื่องปรุงแต่ง มีสติ ไม่มีความอาลัย Aññāya dhammaṁ avitakkajhāyī, na kuppati na sarati na thino.
sarati → sarati ve (pts) | thino → na kuppatī nassaratī na thīno (cck: sī.) | ve → B. omits ve. (pts note)รู้ทั่วธรรม มีปกติเพ่งพินิจอยู่ด้วยฌานที่ ๔ อันหาวิตกมิได้ ย่อมไม่กำเริบ ไม่ซ่านไป ไม่เป็นผู้ย่อท้อEvaṁvihārībahulodha bhikkhu, pañcoghatiṇṇo atarīdha chaṭṭhaṁ;
dha → B. ca. (pts note) | evaṁvihārībahulodha → evaṁvihārī bahulodha (bjt) | evaṁvihārībahulodha → evaṁ vihārī-bahulo dha (pts) atarīdha → B. atariṁ ca; S2 atharatidha; S1 ataritīdha. (pts note)ภิกษุในศาสนานี้มากไปด้วยวิหารธรรมอย่างนี้ จึงข้ามโอฆะทั้ง ๕ ได้ บัดนี้ เธอข้ามโอฆะที่ ๖ ได้แล้ว Evaṁ jhāyiṁ bahulaṁ kāmasaññā, paribāhirā honti aladdha yo tan”ti.
jhāyiṁ → jhāyaṁ (sya-all, pts) aladdha yo tanti → aladdhāyo tan ti (pts) | aladdha yo → aladdhayo (th)ภิกษุผู้เพ่งฌานอย่างนี้มาก กามสัญญาทั้งหลายจับยึดเธอไม่ได้ จึงห่างเหินไป
Atha kho ragā māradhītā bhagavato santike gāthāya ajjhabhāsi:
ragā → rāgā (sya-all); ragā ca (pts1ed, pts2ed, mr) | gāthāya ajjhabhāsi acchejja → imaṁ gāthaṁ abhāsi accheci (bj) | bhagavato santike → bhagavantaṁ (sya-all) | ragā → ragā ca (pts) | gāthāya ajjhabhāsi → imaṁ santi gātham abhāsi (pts) | ragā → ragāca (cck: ka.) | māradhītā → ca māra-dhītā (pts)ลำดับนั้น นางราคาธิดามาร ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคด้วยคาถาว่า
“Acchejja taṇhaṁ gaṇasaṅghacārī, addhā carissanti bahū ca saddhā;
gaṇasaṅghacārī → taṇasaṅghavārī (sya-all) | acchejja → accheci (bjt) | gaṇasaṅghacārī → gaṇa-saṅgha-cārī (pts) saddhā → sattā (bj, pts) | carissanti → tarissanti (cck: sī.) | carissanti → ba. evanti dissati. yu. daddallamānāti dissati (sya-all note) | carissanti → SS. tarissanti. (pts note) | sattā → SS. saddhā. (pts note)พระศาสดาผู้นำหมู่สงฆ์ ได้ตัดตัณหาขาดแล้ว และชนผู้มีศรัทธาเป็นอันมาก จักประพฤติตามได้แน่ Bahuṁ vatāyaṁ janataṁ anoko, acchejja nessati maccurājassa pāran”ti.
anoko → B. aneko. (pts note) | vatāyaṁ janataṁ → vatāyam janatam (pts) pāranti → pāranti bhagavā (bj) | acchejja → acchijja (pts) | acchijja → C. accheja. (pts note) | pāranti → pāran ti (pts)พระศาสดาพระองค์นี้เป็นผู้ไม่มีความอาลัย ตัดขาดจากมือมัจจุราชได้แล้ว จักนำหมู่ชนเป็นอันมากไปสู่ฝั่งได้แน่“Nayanti ve mahāvīrā, saddhammena tathāgatā;
+ → bhagavā (bjt)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า พระตถาคตทั้งหลายผู้เป็นมหาวีระ ย่อมนำสัตว์ไปด้วยพระสัทธรรม Dhammena nayamānānaṁ, kā usūyā vijānatan”ti.
nayamānānaṁ → nīyamānānaṁ (pts) | nīyamānānaṁ → S1 niyya; S2 nīyya-; B. C. nayya-; S1 nīyyamānam. (pts note) usūyā → ussuyā (sya-all) | usūyā → B. ussuyā. (pts note) | vijānatanti → vijānatan ti (pts)เมื่อพระตถาคตนำไปอยู่โดยธรรม ความริษยาจะมีแก่ท่านผู้รู้ได้อย่างไร
Atha kho taṇhā ca arati ca ragā ca māradhītaro yena māro pāpimā tenupasaṅkamiṁsu.
arati ca ragā → aratiragā (bj) | arati → aratī (sya-all) | ragā → rāgā (sya-all) | māradhītaro → māra-dhītaro (pts) | tenupasaṅkamiṁsu → ten-upasaṅkamiṁsu (pts)ลำดับนั้น ธิดามาร คือ นางตัณหา นางอรดี และนางราคา พากันเข้าไปหา มารผู้มีบาปถึงที่อยู่
Addasā kho māro pāpimā taṇhañca aratiñca ragañca māradhītaro dūratova āgacchantiyo.
ragañca → rāgañca (sya-all) | taṇhañca aratiñca ragañca māradhītaro dūratova → taṇhaṁ ca aratiṁ ca ragañ ca māra-dhītaro dūrato va (pts)มารผู้มีบาปเห็นธิดามาร คือ นางตัณหา นางอรดี และนางราคา มาแต่ไกล
Disvāna gāthāhi ajjhabhāsi:จึงได้กล่าวคาถาทั้งหลายว่า
“Bālā kumudanāḷehi, pabbataṁ abhimatthatha;
abhimatthatha → abhimanthatha (bj, pts2ed) | abhimatthatha → abhimatthuṁ (sya-all) | abhimatthatha → abhimanthatha (cck: sī.) | pabbataṁ → pabbatam (pts)พวกเธอช่างโง่เขลา พากันทำลายภูเขาด้วยก้านบัว Giriṁ nakhena khanatha, ayo dantehi khādatha.
khanatha → khaṇatha (bj, pts) ayo dantehi → ayodantebhi (sya-all)ขุดภูเขาด้วยเล็บ เคี้ยวเหล็กด้วยฟันSelaṁva sirasūhacca, pātāle gādhamesatha;
sirasūhacca → sirasi ūhacca (bj); sirasi ohacca (sya-all, km) | sirasūhacca → sirasi ūhacca (bj: sīmu) | sirasūhacca → sirasi ūhacca (cck: sī.); sirasi ohacca (cck: syā. kaṁ.) | selaṁva sirasūhacca → selaṁ va siras-ūhacca (pts) gādham → SS. gātham. (pts note) | gādhamesatha → gādham esatha (pts)พวกเธออาศัยพระโคดมหาที่พึ่ง จะเป็นดุจคนวางหินไว้บนศีรษะ แล้วเจาะหาที่พึ่งในบาดาล ฉะนั้น Khāṇuṁva urasāsajja, nibbijjāpetha gotamā”ti.
khāṇuṁva → khāṇaṇava (sya-all) | khāṇuṁ → S1 khāṇaṁ. (pts note) | khāṇuṁva → khāṇuṁ va (pts) gotamāti → gotamāti therā (bj) | gotamāti daddallamānā āgañchuṁ → gotamanti daddalhamānā āgañchacha (sya-all) | gotamāti → “idamavocāti” saṅgītikārā desataṁ niṭṭhapettīti (bj: aṭṭhakathā) | ti → SS. Gotamanti. (pts note) | gotamāti → gotamā ti (pts)พวกเธอเหมือนเอาหนามมายอกอก(พ่อ) จงหลีกไปเสียเถิด“Daddallamānā āgañchuṁ, taṇhā ca aratī ragā;
Daddallamānā → So SS.; B. daddaḷhamānā; C. daddalhamānā. (pts note) | + → therā (bjt) | daddallamānā āgañchuṁ → daddalhamānā āgañchacha (th) ragā → rāgā (sya-all) | taṇhā → taṇhā arati ragā (pts) | aratī ragā → (pts) | Taṇhā → SS. Taṇhā ca. (pts note) | ca → SS. omit ca. (pts note) | aratī ragā → aratīragā (bjt)(พระธรรมสังคาหกาจารย์กล่าวว่า) พระศาสดาได้ขับไล่ นางตัณหา นางอรดี และนางราคา ผู้มีรูปน่าทัศนายิ่ง Tā tattha panudī satthā, tūlaṁ bhaṭṭhaṁva māluto”ti.
tūlaṁ → tulaṁ (sya-all) | mālutoti → ba. evaṁ. sī. yu. māruto (sya-all note) | bhaṭṭhaṁ → S1 tūlabhaṭṭham; S2-3 tulahaṭṭham. (pts note) | + → māravaggo (bjt) | tūlaṁ bhaṭṭhaṁva mālutoti → tulam bhaṭṭhaṁ vā (pts)ซึ่งได้มาในที่นั้นให้หนีไป ดุจลมพัดปุยนุ่น ฉะนั้น
Tatiyo vaggo.
vaggo → tatruddānaṁ (bj) | Māruto → SS. mārūto; B. māluto. (pts note) | tatiyo vaggo → māruto ti (pts)วรรคที่ ๓ จบ
Tassuddānaṁรวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ
Sambahulā samiddhi ca, godhikaṁ sattavassāni;
samiddhi → samiddhī (bj) godhikaṁ sattavassāni → godhikasattavassāni (sya-all)๑. สัมพหุลสูตร ๒. สมิทธิสูตร ๓. โคธิกสูตร ๔. สัตตวัสสานุพันธสูตร Dhītaraṁ desitaṁ buddha, seṭṭhena imaṁ mārapañcakanti.
buddha → buddhaseṭṭhena (bjt) | desitaṁ → desitam (pts) seṭṭhena → saṭṭhena (pts) | mārapañcakanti → mārapañcakan-ti māra-samyuttaṁ samattaṁ (pts)๕. มารธีตุสูตร พระสูตรว่าด้วยมาร ๕ สูตรนี้ พระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐทรงแสดงไว้แล้ว