Paṭhamakāmabhūsutta๕ ปฐมกามภูสูตร
Ekaṁ samayaṁ āyasmā kāmabhū macchikāsaṇḍe viharati ambāṭakavane.
macchikāsaṇḍe → macchikasaṇḍe (sya-all) | Macchikāsaṇḍe → As before (pts note)สมัยหนึ่ง ท่านพระกามภูอยู่ที่อัมพาฏกวัน เขตเมืองมัจฉิกาสัณฑ์
Atha kho citto gahapati yenāyasmā kāmabhū tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ kāmabhuṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinnaṁ kho cittaṁ gahapatiṁ āyasmā kāmabhū etadavoca:
kho → Missing in B1-2 (pts note) | āyasmantaṁ kāmabhuṁ → āyasmantam kāmabhum (pts) | ekamantaṁ → ekam antaṁ (pts) | ekamantaṁ → ekam antam (pts) | gahapatiṁ → gahapatim (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)ครั้งนั้น จิตตคหบดีเข้าไปหาท่านพระกามภูถึงที่อยู่ ไหว้แล้ว นั่ง ณ ที่สมควร ท่านพระกามภูได้กล่าวว่า
“Vuttamidaṁ, gahapati:
vuttamidaṁ → vuttam idaṁ (pts)“จิตตคหบดี พระผู้มีพระภาคได้ตรัสไว้ดังนี้ว่า
‘Nelaṅgo setapacchādo, ekāro vattatī ratho;
vattatī → vattati (sya-all) | ekāro → S1 ekāte 5 B1 anighaṁ-nigham 6 S1 rūpassa 7 B1-2 appattam always (pts note)‘เธอจงดูรถซึ่งมีส่วนประกอบอันไม่มีโทษ มีหลังคาขาว มีเพลาเดียว ไม่มีทุกข์ Anīghaṁ passa āyantaṁ, chinnasotaṁ abandhanan’ti.
āyantaṁ → appattaṁ (cck, sya1ed, km, mr) | āyantaṁ → appattaṁ (bj: syā) | āyantaṁ → appattaṁ (cck: syā. kaṁ. ka.) | āyantaṁ → āyantam (pts) chinnasotaṁ → chinnasotam (pts)แล่นไปถึงที่หมาย ตัดกระแส ไม่มีเครื่องผูก’
Imassa nu kho, gahapati, saṅkhittena bhāsitassa kathaṁ vitthārena attho daṭṭhabbo”ti?
nu → Missing in S1-3 (pts note) | saṅkhittena → saṁkhittena (my, bjt, ms2005) | daṭṭhabboti → daṭṭhabbo ti (pts)ท่านจะพึงเห็นเนื้อความแห่งธรรมที่พระผู้มีพระภาคทรงแสดงอย่างย่อนี้โดย พิสดารได้อย่างไร”
“Kiṁ nu kho etaṁ, bhante, bhagavatā bhāsitan”ti?
kiṁ nu → kinnu (bjt) | etaṁ → etam (pts) | bhāsitanti → bhāsitan ti (pts)“ท่านผู้เจริญ ธรรมนี้พระผู้มีพระภาคทรงแสดงไว้หรือ”
“Evaṁ, gahapatī”ti.
evaṁ gahapatīti → evam gahapatī ti (pts)“เจริญพร คหบดี”
“Tena hi, bhante, muhuttaṁ āgamehi yāvassa atthaṁ pekkhāmī”ti.
tena hi → tenahi (th) | atthaṁ pekkhāmīti → attham pekkhāmī ti (pts)“ท่านผู้เจริญ ถ้าเช่นนั้น ขอท่านโปรดรอสักครู่ จนกว่ากระผมจักพิจารณา เนื้อความแห่งธรรมนั้นได้”
Atha kho citto gahapati muhuttaṁ tuṇhī hutvā āyasmantaṁ kāmabhuṁ etadavoca:
tuṇhī → tuṇhi (pts) | āyasmantaṁ kāmabhuṁ etadavoca → āyasmantam kāmabhum etad avoca (pts)ลำดับนั้น จิตตคหบดีนิ่งอยู่ครู่หนึ่ง แล้วได้ตอบท่านพระกามภูดังนี้ว่า
“‘Nelaṅgan’ti kho, bhante, sīlānametaṁ adhivacanaṁ.
sīlānametaṁ → sīlānam etam (pts)“ท่านผู้เจริญ คำว่า ส่วนประกอบอันไม่มีโทษ เป็นชื่อของศีล
‘Setapacchādo’ti kho, bhante, vimuttiyā etaṁ adhivacanaṁ.
setapacchādoti → setapacchādo ti (pts) | etaṁ → etam (pts)คำว่า หลังคาขาว เป็นชื่อของวิมุตติ
‘Ekāro’ti kho, bhante, satiyā etaṁ adhivacanaṁ.
ekāroti → ekāro ti (pts) | etaṁ → etam (pts)คำว่า เพลาเดียว เป็นชื่อของสติ
‘Vattatī’ti kho, bhante, abhikkamapaṭikkamassetaṁ adhivacanaṁ.
vattatīti → vattatī ti (pts) | abhikkamapaṭikkamassetaṁ → abhikkamapaṭikkamassetam (pts)คำว่า แล่นไป เป็นชื่อของการก้าวไปและการถอยกลับ
‘Ratho’ti kho, bhante, imassetaṁ cātumahābhūtikassa kāyassa adhivacanaṁ mātāpettikasambhavassa odanakummāsūpacayassa aniccucchādanaparimaddanabhedanaviddhaṁsanadhammassa.
odanakummāsūpacayassa → odanakummāsupacayassa (sya-all, pts) | mātāpettikasambhavassa → B1-2 -pittika- (pts note) | aniccucchādanaparimaddanabhedanaviddhaṁsanadhammassa → aniccucchādana parimaddana bhedana viddhaṁsana dhammassa (bjt) | cātumahābhūtikassa → cātummahābhūtikassa (th) | imassetaṁ → imassetam (pts) | odanakummāsūpacayassa aniccucchādanaparimaddanabhedanaviddhaṁsanadhammassa → odanakummāsupacayassa aniccucchādana-parimaddana-bhedanaviddhaṁsanadhammassa (pts)คำว่า รถ เป็นชื่อของกายนี้ซึ่งประกอบขึ้นจากมหาภูตรูป ๔ เกิดจากมารดาบิดา เจริญวัยเพราะข้าวสุกและขนมกุมมาส ไม่เที่ยงแท้ ต้องอบต้องนวดเฟ้น มีอันแตก กระจัดกระจายไปเป็นธรรมดา
Rāgo kho, bhante, nīgho, doso nīgho, moho nīgho.ท่านผู้เจริญ ราคะเป็นทุกข์ โทสะเป็นทุกข์ โมหะ เป็นทุกข์
Te khīṇāsavassa bhikkhuno pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā.
anabhāvaṅkatā → anabhāvakatā (bj); anabhāvaṅgatā (sya-all) | tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ → tālavātthukatā anabhāvakatā āyatim (pts) | anabhāvaṅkatā → anabhāvaṁkatā (ms2005)ทุกข์เหล่านั้นภิกษุขีณาสพละได้แล้ว ตัดรากถอนโคนเหมือนต้นตาลที่ถูก ตัดรากถอนโคนไปแล้ว เหลือแต่พื้นที่ ทำให้ไม่มี เกิดขึ้นต่อไปไม่ได้
Tasmā khīṇāsavo bhikkhu ‘anīgho’ti vuccati.
anīghoti → anīgho ti (pts)เพราะฉะนั้น ภิกษุขีณาสพพระผู้มีพระภาคจึงตรัสเรียกว่า ผู้ไม่มีทุกข์
‘Āyantan’ti kho, bhante, arahato etaṁ adhivacanaṁ.
āyantanti → appattanti (sya-all); āyantante (pts) | āyantanti → appattaṁ (bj: syā) | Āyantante → B1-2 appattanti (pts note) | etaṁ adhivacanaṁ → etam adhivacanam (pts)คำว่า แล่นไปถึงที่หมาย นั้นเป็นชื่อของพระอรหันต์
‘Soto’ti kho, bhante, taṇhāyetaṁ adhivacanaṁ.
taṇhāyetaṁ → taṇhāya etaṁ (bj) | ti → S3 sotanti; S1 sotato ti (pts note) | sototi → soto ti (pts) | taṇhāyetaṁ → taṇhāyetam (pts)คำว่า กระแส เป็นชื่อของตัณหา
Sā khīṇāsavassa bhikkhuno pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā.
anabhāvaṅkatā → anabhāvakatā (bj); anabhāvaṅgatā (sya-all) | tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā → tālavatthukatā anabhāvakatā āyatimanuppādadhammā (pts) | anabhāvakatā → B2 anabhāvaṁgatā here and further on (pts note) | anabhāvaṅkatā → anabhāvaṁkatā (ms2005)ตัณหานั้นภิกษุขีณาสพละได้แล้ว ตัดราก ถอนโคนเหมือนต้นตาลที่ถูกตัดรากถอนโคนไปแล้ว เหลือแต่พื้นที่ ทำให้ไม่มี เกิดขึ้นต่อไปไม่ได้
Tasmā khīṇāsavo bhikkhu ‘chinnasoto’ti vuccati.
chinnasototi → chinnasoto ti (pts)เพราะฉะนั้น ภิกษุขีณาสพพระผู้มีพระภาคจึงตรัสเรียกว่า ผู้ตัด กระแส
Rāgo kho, bhante, bandhanaṁ, doso bandhanaṁ, moho bandhanaṁ.
kho → (pts)ราคะเป็นเครื่องผูก โทสะเป็นเครื่องผูก โมหะเป็นเครื่องผูก
Te khīṇāsavassa bhikkhuno pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā.
anabhāvaṅkatā → anabhāvakatā (bj); anabhāvaṅgatā (sya-all) | khīṇāsavassa → khīnāsavassa (pts) | tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ → tālavatthukatā anabhāvakatā āyatim (pts) | anabhāvaṅkatā → anabhāvaṁkatā (ms2005)เครื่องผูก เหล่านั้นภิกษุขีณาสพละได้แล้ว ตัดรากถอนโคนเหมือนต้นตาลที่ถูกตัดรากถอนโคน ไปแล้ว เหลือแต่พื้นที่ ทำให้ไม่มี เกิดขึ้นต่อไปไม่ได้
Tasmā khīṇāsavo bhikkhu ‘abandhano’ti vuccati.
abandhanoti → abandhano ti (pts)เพราะฉะนั้น ภิกษุขีณาสพ พระผู้มีพระภาคจึงตรัสเรียกว่า ผู้ไม่มีเครื่องผูก
Iti kho, bhante, yaṁ taṁ bhagavatā vuttaṁ:
yaṁ taṁ → yantaṁ vuttaṁ (bj) | vuttaṁ → (bj) | vuttaṁ → S1-3 vuttam Bhagavatā (pts note) | yaṁ taṁ → yan tam (pts)ท่านผู้เจริญ เพราะเหตุนี้พระผู้มีพระภาคจึงได้ตรัสไว้ดังนี้ว่า
‘Nelaṅgo setapacchādo, ekāro vattatī ratho;
ekāro → S1 ekate (pts note)‘เธอจงดูรถซึ่งมีส่วนประกอบอันไม่มีโทษ มีหลังคาขาว มีเพลาเดียว ไม่มีทุกข์ Anīghaṁ passa āyantaṁ, chinnasotaṁ abandhanan’ti.
āyantaṁ → appattaṁ (sya-all) | āyantaṁ → appattaṁ (bj: syā) | āyantaṁ → āyantam (pts) chinnasotaṁ → chinnasotam (pts)แล่นไปถึงที่หมาย ตัดกระแส ไม่มีเครื่องผูก’
Imassa kho, bhante, bhagavatā saṅkhittena bhāsitassa evaṁ vitthārena atthaṁ ājānāmī”ti.
kho → khvāhaṁ (bj); khohaṁ (sya-all) | atthaṁ ājānāmīti → attham ājānātūti (pts) | bhante → imassa kho bhante (bj: machasaṁ); imassa khohaṁ (bj: syā) | saṅkhittena → saṁkhittena (my, bjt, ms2005)กระผมรู้ทั่วถึงเนื้อความแห่งธรรมที่พระผู้มีพระภาคทรงแสดงอย่างย่อนี้โดย พิสดารอย่างนี้แล”
“Lābhā te, gahapati, suladdhaṁ te, gahapati.
suladdhaṁ te → suladdhante (bjt)“คหบดี เป็นลาภของท่าน ท่านได้ดีแล้ว
Yassa te gambhīre buddhavacane paññācakkhu kamatī”ti.
paññācakkhu kamatīti pañcamaṁ → paññācakkhuṁ kamatī ti (pts) | yassa → S1-3 yasmā (pts note)ที่ปัญญาจักษุของท่านหยั่งลงใน พระพุทธพจน์ที่ลึกซึ้งนี้”