Maṇicūḷakasutta๑๐ มณิจูฬกสูตร
Ekaṁ samayaṁ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe.
samayaṁ → samayam (pts)สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเวฬุวัน สถานที่ให้เหยื่อ กระแต เขตกรุงราชคฤห์
Tena kho pana samayena rājantepure rājaparisāya sannisinnānaṁ sannipatitānaṁ ayamantarākathā udapādi:
rājaparisāya → rājaparisāyaṁ (pts) | rājaparisāyaṁ → B1-2 -parisāya (pts note) | ayamantarākathā → ayam antarākathā (pts)สมัยนั้น พวกข้าราชบริพารนั่งประชุมกันในราชบริษัท ภายในพระราชวัง ได้สนทนากันขึ้นว่า
“kappati samaṇānaṁ sakyaputtiyānaṁ jātarūparajataṁ, sādiyanti samaṇā sakyaputtiyā jātarūparajataṁ, paṭiggaṇhanti samaṇā sakyaputtiyā jātarūparajatan”ti.
paṭiggaṇhanti → patigaṇhanti (bj) | jātarūparajataṁ → jātarūpajātaṁ (pts) | paṭiggaṇhanti → paṭigaṇhanti (pts)“ทองและเงินสมควรแก่สมณศากยบุตรหรือ สมณศากยบุตรยินดีทองและเงินได้หรือ รับทองและเงินได้หรือ”
Tena kho pana samayena maṇicūḷako gāmaṇi tassaṁ parisāyaṁ nisinno hoti.
maṇicūḷako → maṇicūlako (bj) | gāmaṇi → gāmaṇī (sya-all) | Maṇicūḷako → S3 -cūlako always (pts note) | tassaṁ parisāyaṁ → tassam parisāyam (pts)สมัยนั้น ผู้ใหญ่บ้านชื่อมณิจูฬกะนั่งอยู่ในบริษัทนั้น
Atha kho maṇicūḷako gāmaṇi taṁ parisaṁ etadavoca:
gāmaṇi → gāmaṇī (sya-all) | taṁ parisaṁ etadavoca → tam parisam etad avoca (pts)ขณะนั้นได้กล่าวกับบริษัท นั้นดังนี้ว่า
“mā ayyo evaṁ avacuttha.
ayyo → ayyā (bj, sya2ed, pts1ed) | ayyo evaṁ → ayyā evam (pts) | ayyo → ayyā (cck: sī. pī.)“นายอย่าได้กล่าวอย่างนี้
Na kappati samaṇānaṁ sakyaputtiyānaṁ jātarūparajataṁ, na sādiyanti samaṇā sakyaputtiyā jātarūparajataṁ, nappaṭiggaṇhanti samaṇā sakyaputtiyā jātarūparajataṁ, nikkhittamaṇisuvaṇṇā samaṇā sakyaputtiyā apetajātarūparajatā”ti.
nappaṭiggaṇhanti → na patigaṇhanti (bj) | nappaṭiggaṇhanti samaṇā → na paṭigaṇhanti samanā (pts) | nappaṭiggaṇhanti → na paṭiggaṇhanti (th) | samaṇānaṁ → samaṇānam (pts) | apetajātarūparajatāti → apetajātarūparajatā ti (pts)ทองและเงินไม่สมควรแก่สมณศากยบุตร สมณศากยบุตรไม่ยินดีทองและเงิน ไม่รับทองและเงิน สมณศากยบุตรห้ามแก้ว มณีและทอง ปราศจากทองและเงิน”
Asakkhi kho maṇicūḷako gāmaṇi taṁ parisaṁ saññāpetuṁ.
gāmaṇi → gāmaṇī (sya-all) | maṇicūḷako → maṇicūlako (pts) | saññāpetuṁ → S1-3 saññapetuṁ always (pts note) | taṁ → tam (pts)ผู้ใหญ่บ้านชื่อมณิจูฬกะสามารถให้บริษัทนั้นยินยอมได้
Atha kho maṇicūḷako gāmaṇi yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho maṇicūḷako gāmaṇi bhagavantaṁ etadavoca:
gāmaṇi → gāmaṇī (sya-all) | bhagavantaṁ → bhagavantam (pts) | ekamantaṁ → ekam antaṁ (pts) | bhagavantaṁ etadavoca → bhagavantam etad avoca (pts)ต่อมา ผู้ใหญ่บ้านชื่อมณิจูฬกะเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวาย อภิวาทแล้ว นั่ง ณ ที่สมควร ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า
“idha, bhante, rājantepure rājaparisāya sannisinnānaṁ sannipatitānaṁ ayamantarākathā udapādi:
rājaparisāya → rājaparisāyaṁ (pts) | rājaparisāyaṁ → B1-2 -parisāya (pts note) | ayamantarākathā → ayamantarā kathā (bjt) | sannipatitānaṁ ayamantarākathā → sannipatitānam ayam antarākathā (pts)“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พวกข้าราชบริพารนั่งประชุมกันในราชบริษัทภายใน พระราชวังนี้ได้สนทนากันขึ้นว่า
‘kappati samaṇānaṁ sakyaputtiyānaṁ jātarūparajataṁ, sādiyanti samaṇā sakyaputtiyā jātarūparajataṁ, paṭiggaṇhanti samaṇā sakyaputtiyā jātarūparajatan’ti.
paṭiggaṇhanti → patigaṇhanti (bj) | jātarūparajataṁ → jatarūparajataṁ (pts) | paṭiggaṇhanti samaṇā → paṭigaṇhantisamaṇā (pts)‘ทองและเงินควรแก่สมณศากยบุตรหรือ สมณศากยบุตรยินดีทองและเงินได้หรือ รับทองและเงินได้หรือ’
Evaṁ vutte, ahaṁ, bhante, taṁ parisaṁ etadavocaṁ:
vutte ahaṁ → vuttāhaṁ (bj) | taṁ parisaṁ etadavocaṁ → tam parisam etad avoca (pts) | aham → S1-3 vuttāham (pts note) | etadavocaṁ → etadavoca (bjt) | evaṁ vutte ahaṁ → evaṁvutte aham (pts)เมื่อบริษัทนั้นกล่าว อย่างนี้แล้ว ข้าพระองค์ได้กล่าวกับบริษัทนั้นดังนี้ว่า
‘mā ayyo evaṁ avacuttha.
ayyo → ayyā (bj) | ayyo evaṁ → ayyā evam (pts) | ayyā → B1 ayyo; B2 ayye (pts note)‘นายอย่าได้กล่าวอย่างนี้
Na kappati samaṇānaṁ sakyaputtiyānaṁ jātarūparajataṁ, na sādiyanti samaṇā sakyaputtiyā jātarūparajataṁ, nappaṭiggaṇhanti samaṇā sakyaputtiyā jātarūparajataṁ, nikkhittamaṇisuvaṇṇā samaṇā sakyaputtiyā apetajātarūparajatā’ti.
nappaṭiggaṇhanti → napatigaṇhanti (bj, pts) | nappaṭiggaṇhanti → na paṭiggaṇhanti (th) | samaṇānaṁ sakyaputtiyānaṁ → samaṇānam sakyaputtiyānam (pts) | nappaṭiggaṇhanti → na patigaṇhanti (pts) | apetajātarūparajatāti → apetajātarūparajatā ti (pts)ทองและเงินไม่สมควรแก่สมณศากยบุตร สมณศากยบุตรไม่ยินดีทองและเงิน ไม่ รับทองและเงิน สมณศากยบุตรห้ามแก้วมณีและทอง ปราศจากทองและเงิน’
Asakkhiṁ khvāhaṁ, bhante, taṁ parisaṁ saññāpetuṁ.
khvāhaṁ → khohaṁ taṁ (bj); khohaṁ (sya-all) | taṁ → (bj) | khvāham → S1-3 khohaṁ (pts note) | asakkhiṁ khvāhaṁ → asakkhim khvāham (pts) | taṁ → tam (pts)ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์สามารถให้บริษัทนั้นยินยอมได้
Kaccāhaṁ, bhante, evaṁ byākaramāno vuttavādī ceva bhagavato homi, na ca bhagavantaṁ abhūtena abbhācikkhāmi, dhammassa cānudhammaṁ byākaromi, na ca koci sahadhammiko vādānuvādo gārayhaṁ ṭhānaṁ āgacchatī”ti?
vādānuvādo → vādānupāto (bj, sya-all) | byākaromi → vyakāromi (pts) | ca → S1 inserts maṁ (pts note) | vādānuvādo → S1-3 vādānupāto (pts note) | byākaramāno → vyākaramāno (bjt) | byākaromi → vyākaromi (bjt) | kaccāhaṁ → kaccāham (pts) | evaṁ byākaramāno → evam vyākaramāno (pts) | bhagavantaṁ → bhagavantam (pts) | ṭhānaṁ āgacchatīti → ṭhānam āgacchatī ti (pts)ข้าพระ องค์เมื่อตอบอย่างนี้ ชื่อว่าพูดตรงตามที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ ไม่ชื่อว่ากล่าวตู่ พระผู้มีพระภาคด้วยคำเท็จหรือ ชื่อว่ากล่าวแก้อย่างสมเหตุสมผลหรือ ไม่มีบ้าง หรือที่คำกล่าวเช่นนั้นและคำที่กล่าวต่อ ๆ กันมาจะเป็นเหตุให้ถูกตำหนิได้”
“Taggha tvaṁ, gāmaṇi, evaṁ byākaramāno vuttavādī ceva me hosi, na ca maṁ abhūtena abbhācikkhasi, dhammassa cānudhammaṁ byākarosi, na ca koci sahadhammiko vādānuvādo gārayhaṁ ṭhānaṁ āgacchati.
vādānuvādo → vādānupāto (bj, sya-all) | hosi → ahosi (sya-all) | evaṁ byākaramāno vuttavādī → evam vyākaramāno vuttvavādī (pts) | gārayhaṁ ṭhānaṁ → garayham ṭhānam (pts) | hosi → B1 ahosi (pts note) | byākarosi → vyākarosi (bjt, pts) | tvaṁ → tvam (pts) | maṁ → mam (pts)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ดีละ ผู้ใหญ่บ้าน เมื่อท่านตอบอย่างนี้ ชื่อว่า พูดตรงตามคำที่เราพูดไว้ ไม่ชื่อว่ากล่าวตู่เราด้วยคำเท็จ ชื่อว่ากล่าวแก้อย่าง สมเหตุสมผล ไม่มีที่คำกล่าวเช่นนั้นและคำที่กล่าวต่อ ๆ กันมาจะเป็นเหตุให้ถูกตำหนิได้
Na hi, gāmaṇi, kappati samaṇānaṁ sakyaputtiyānaṁ jātarūparajataṁ, na sādiyanti samaṇā sakyaputtiyā jātarūparajataṁ, nappaṭiggaṇhanti samaṇā sakyaputtiyā jātarūparajataṁ, nikkhittamaṇisuvaṇṇā samaṇā sakyaputtiyā apetajātarūparajatā.
nappaṭiggaṇhanti → na patigaṇhanti (bj) | sakyaputtiyā → sākyaputtiyā (bj) | + → kappati (bjt) | nappaṭiggaṇhanti → na paṭiggaṇhanti (th) | nappaṭiggaṇhanti → na paṭigaṇhanti samaṇā sakyaputtiyā jatarūparajataṁ na paṭigaṇhanti (pts)เพราะว่าทองและเงินไม่สมควรแก่สมณศากยบุตร สมณศากยบุตรไม่ยินดีทองและเงิน ไม่รับทองและเงิน สมณศากยบุตรห้ามแก้วมณีและทอง ปราศจากทองและเงิน
Yassa kho, gāmaṇi, jātarūparajataṁ kappati, pañcapi tassa kāmaguṇā kappanti.
pañcapi → pañca pi (pts)ผู้ใหญ่บ้าน ทองและเงินควรแก่ผู้ใด กามคุณ ๕ ก็ควรแก่ผู้นั้น
Yassa pañca kāmaguṇā kappanti (…), ekaṁsenetaṁ, gāmaṇi, dhāreyyāsi assamaṇadhammo asakyaputtiyadhammoti.
(…) → (tassapi jātarūparajataṁ kappati) (sya-all, km) | asakyaputtiyadhammoti api cāhaṁ → asakkiyaputtiyadhammoti apicāhaṁ (bj) | kappanti → kappanti tassapi jātarūparajataṁ kappati (sya-all) | dhāreyyāsi → dhāreyyāmi (sya-all) | → (tassapi jātarūparajataṁ kappati,) (syā. kaṁ.) (cck note) | kappati → ba. idaṁ pāṭhattayaṁ na dissati (sya-all: sī.) | pañca kāmaguṇā → pañcakāmaguṇā (bjt) | assamaṇadhammo → asamaṇadhammo (pts)กามคุณ ๕ ควรแก่ผู้ใด (ทองและเงินก็ควรแก่ผู้นั้น) ผู้ใหญ่บ้าน เราให้เข้าใจเรื่องนี้โดยส่วน เดียวว่า ‘ไม่ใช่ธรรมของสมณะ ไม่ใช่ธรรมของศากยบุตร’
Api cāhaṁ, gāmaṇi, evaṁ vadāmi—
api cāhaṁ → apicāhaṁ (bjt, pts) | evaṁ → evam (pts)อนึ่ง เรากล่าวอย่างนี้ว่า
tiṇaṁ tiṇatthikena pariyesitabbaṁ, dāru dārutthikena pariyesitabbaṁ, sakaṭaṁ sakaṭatthikena pariyesitabbaṁ, puriso purisatthikena pariyesitabbo.
dāru → dāruṁ (bj, sya-all, pts) | pariyesitabbo → pariyesitabbo’’ti (cck: ?) | pariyesitabbaṁ → pariyesitabbam (pts)‘ผู้ต้องการหญ้าพึงแสวงหาหญ้า ผู้ต้องการไม้พึง แสวงหาไม้ ผู้ต้องการเกวียนพึงแสวงหาเกวียน ผู้ต้องการบุรุษพึงแสวงหาบุรุษ’
Na tvevāhaṁ, gāmaṇi, kenaci pariyāyena ‘jātarūparajataṁ sāditabbaṁ pariyesitabban’ti vadāmī”ti.
na tvevāhaṁ → natvevāhaṁ (my, bjt) | sāditabbaṁ pariyesitabbanti vadāmīti → sāditabbam pariyesitabban ti vadāmī (pts)แต่เราไม่กล่าวเลยว่า ‘พึงยินดี พึงแสวงหาทองและเงินโดยประการใด ๆ”