Find the Truth

In the Pāli Suttas and Vinaya

settings

{{table.suttaCol}} {{table.readCol}} {{table.titleCol}} {{table.wordsCol}} {{table.countCol}} {{table.mrCol}} {{table.linksCol}} {{table.typeCol}} {{table.quoteCol}}
{{table.wordCol}} {{table.textsCol}} {{table.matchesCol}} {{table.linksCol}}

{{results.variantsForLabel}}

Variants 1/2 columns Dictionary Multi-select Compass Help

Note:Translations, dictionaries and commentaries were not made by the Blessed One.Cross-check with Pali in 4 main nikayas.

  • Saṁyutta Nikāya 44.1สังยุตตนิกาย
  • 1. Abyākatavagga

Khemāsutta
Khemāsutta → khemātherī (pts1ed)
๑ เขมาสูตร

Ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme.
samayaṁ → samayam (pts)
สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของ อนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี

Tena kho pana samayena khemā bhikkhunī kosalesu cārikaṁ caramānā antarā ca sāvatthiṁ antarā ca sāketaṁ toraṇavatthusmiṁ vāsaṁ upagatā hoti.
vāsaṁ → vāsām (pts) | sāvatthiṁ → sāvatthiyaṁ (bj: sī.pævi, sī.pavi) | Sāvatthiṁ → S1-3 Sāvatthiyaṁ (pts note) | Toraṇavatthusmiṁ → B2 inserts ekaratti (pts note) | cārikaṁ → cārikam (pts)
สมัยนั้น เขมาภิกษุณีเที่ยวจาริกไปในแคว้น โกศล เข้าไปพักอยู่ที่โตรณวัตถุ (ค่ายเสาระเนียด) ระหว่างกรุงสาวัตถีกับเมืองสาเกต
Atha kho rājā pasenadi kosalo sāketā sāvatthiṁ gacchanto, antarā ca sāketaṁ antarā ca sāvatthiṁ toraṇavatthusmiṁ ekarattivāsaṁ upagacchi.
upagacchi → upagañchi (bj); upagacchati (sya-all) | ca → cā (pts) | Pasenadi → B1-2 Passenadī always (pts note) | pasenadi kosalo → pasenadikosalo (bjt, th) | sāketaṁ → sāvatthiṁ (th) | sāvatthiṁ → sāketaṁ (th) | sāketaṁ → sāketam (pts) | toraṇavatthusmiṁ ekarattivāsaṁ → toraṇavatthusmim ekarattivāsam (pts)
ครั้งนั้น พระเจ้าปเสนทิโกศลเสด็จจากเมืองสาเกตไปยังกรุงสาวัตถี ได้เข้าประทับ แรมราตรีหนึ่งที่โตรณวัตถุระหว่างกรุงสาวัตถีกับเมืองสาเกต

Atha kho rājā pasenadi kosalo aññataraṁ purisaṁ āmantesi:
pasenadi kosalo → pasenadikosalo (bjt, th) | aññataraṁ purisaṁ → aññataram purisam (pts)
รับสั่งเรียกราชบุรุษ คนหนึ่งมาตรัสถามดังนี้ว่า
“ehi tvaṁ, ambho purisa, toraṇavatthusmiṁ tathārūpaṁ samaṇaṁ vā brāhmaṇaṁ vā jāna yamahaṁ ajja payirupāseyyan”ti.
payirupāseyyanti → payirūpāseyyanti (pts) | aham → S3 jānamahaṁ; B2 jānāmatamahaṁ (pts note) | payirūpāseyyanti → S1-3 payu-, B1 pari-, B2 patirūpaseyyanti; further on all the MSS payirūpāse- (pts note) | yamahaṁ → yam aham (pts)
“บุรุษผู้เจริญ ท่านจงไปดูให้รู้ว่าที่โตรณวัตถุมีสมณะหรือ พราหมณ์ผู้ที่เราควรเข้าไปหาในวันนี้หรือไม่”

“Evaṁ, devā”ti kho so puriso rañño pasenadissa kosalassa paṭissutvā kevalakappaṁ toraṇavatthuṁ āhiṇḍanto nāddasa tathārūpaṁ samaṇaṁ vā brāhmaṇaṁ vā yaṁ rājā pasenadi kosalo payirupāseyya.
āhiṇḍanto → anvāhiṇḍanto (bj) | pasenadissa kosalassa → pasenadikosalassa (sya-all) | toraṇavatthuṁ → toraṇavatthusmim (pts) | payirupāseyya addasā → payirūpāseyya addasa (pts) | toraṇavatthuṁ → vatthusmiṁ (bj: sī.pævi, sī.pavi) | anvāhiṇḍanto → āhiṇḍanto (bj: machasaṁ, syā) | āhiṇḍanto → anvāhiṇḍanto (cck: sī.) | Pasenadissa → B1-2 passenadī (pts note) | Toraṇavatthusmim → S1-3 toraṇavatthum (pts note) | āhiṇḍanto → S1-3 anvāhiṇḍanto (pts note) | nāddasa → S3 B2 na addasa; S1 addasa omitting na (pts note) | yaṁ → Missing in S1-3 (pts note) | pasenadi kosalo → pasenadikosalo (th)
ราชบุรุษนั้นทูลรับสนองพระดำรัสของพระเจ้าปเสนทิโกศลแล้วตรวจดูโตรณวัตถุ จนทั่วก็ไม่เห็นสมณะหรือพราหมณ์ผู้ที่พระเจ้าปเสนทิโกศลควรเสด็จเข้าไปหา

Addasā kho so puriso khemaṁ bhikkhuniṁ toraṇavatthusmiṁ vāsaṁ upagataṁ.
Addasa → S1-3 addasā (pts note) | khemaṁ → khemam (pts) | vāsaṁ → vāsam (pts)
ราชบุรุษนั้นได้พบเขมาภิกษุณีซึ่งเข้าไปพักอยู่ที่โตรณวัตถุ
Disvāna yena rājā pasenadi kosalo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā rājānaṁ pasenadiṁ kosalaṁ etadavoca:
rājā pasenadi kosalo → pasenadikosalo (bj) | pasenadiṁ kosalaṁ → pasenadikosalaṁ (sya-all) | pasenadiṁ kosalaṁ etadavoca → pasenadikosalam etad avoca (pts) | pasenadi kosalo → pasenadi-kosalo (pts) | pasenadiṁ kosalaṁ etadavoca → pasenadi-kosalam etad avoca (pts)
จึงเข้าไปเฝ้าพระเจ้า ปเสนทิโกศลถึงที่ประทับ ได้กราบทูลดังนี้ว่า
“Natthi kho, deva, toraṇavatthusmiṁ tathārūpo samaṇo vā brāhmaṇo vā yaṁ devo payirupāseyya.
deva toraṇavatthusmiṁ → devā toraṇavatthusmim (pts) | yaṁ → yam (pts)
“ขอเดชะ ใต้ฝ่าละอองธุลีพระบาท ที่โตรณวัตถุไม่มีสมณะหรือพราหมณ์ผู้ที่พระองค์ควรเสด็จเข้าไปหาเลย
Atthi ca kho, deva, khemā nāma bhikkhunī, tassa bhagavato sāvikā arahato sammāsambuddhassa.มีแต่ภิกษุณี ชื่อว่าเขมา ผู้เป็นสาวิกาของพระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น Tassā kho pana ayyāya evaṁ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato:
pana ayyāya → panayyāya (bj) | ayyāya → S1-3 pane (S3 ṇe) yyāya (pts note) | evaṁ kalyāṇo → evaṁkalyāṇo (th)
และพระแม่เจ้ารูปนั้นมีกิตติศัพท์อันงามฟุ้งขจรไปอย่างนี้ว่า
‘paṇḍitā, viyattā medhāvinī bahussutā cittakathā kalyāṇapaṭibhānā’ti.
viyattā → byattā (sya-all) | cittakathī → S1-3 -kathā (pts note) | cittakathā kalyāṇapaṭibhānāti → cittakathī kalyāṇapaṭibhāṇāti (th) | cittakathā kalyāṇapaṭibhānāti → cittakathī kalyāṇapaṭibhānā ti (pts)
‘พระแม่เจ้าเขมา ภิกษุณีเป็นบัณฑิต เฉียบแหลม มีปัญญา เป็นพหูสูต พูดเพราะ มีปฏิภาณดี’
Taṁ devo payirupāsatū”ti.
payirupāsatūti → payirūpāsatūti (pts)
ขอกราบทูลเชิญพระองค์เสด็จเข้าไปหาพระแม่เจ้ารูปนั้นเถิด”

Atha kho rājā pasenadi kosalo yena khemā bhikkhunī tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā khemaṁ bhikkhuniṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho rājā pasenadi kosalo khemaṁ bhikkhuniṁ etadavoca:
pasenadi kosalo → pasenadikosalo (bjt, th) | pasenadi kosalo → pasenadi-kosalo (pts) | khemaṁ bhikkhuniṁ → khemam bhikkhunim (pts) | ekamantaṁ → ekam antaṁ (pts) | pasenadi kosalo khemaṁ bhikkhuniṁ etadavoca → pasenadi-kosalo khemam bhikkhunim etad avoca (pts)
ต่อมา พระเจ้าปเสนทิโกศล เสด็จเข้าไปหาเขมาภิกษุณีถึงที่อยู่ ทรงไหว้แล้ว ประทับนั่ง ณ ที่สมควร ได้ตรัสถามดังนี้ว่า

“kiṁ nu kho, ayye, hoti tathāgato paraṁ maraṇā”ti?
paraṁ maraṇāti abyākataṁ kho → parammaraṇāti avyākataṁ (bj) | kiṁ nu → kinnu (bjt) | paraṁ maraṇāti → param maraṇā ti (pts)
“พระแม่เจ้า หลังจากตายแล้ว ตถาคตเกิดอีกหรือ”

“Abyākataṁ kho etaṁ, mahārāja, bhagavatā:
abyākataṁ kho → avyākataṁ (bjt) | abyākataṁ → avyākataṁ (pts) | etaṁ → etam (pts)
เขมาภิกษุณีถวายพระพรว่า “ขอถวายพระพร มหาบพิตร ปัญหาว่า
‘hoti tathāgato paraṁ maraṇā’”ti.
paraṁ maraṇāti → parammaraṇāti (bjt) | paraṁ → param (pts)
‘หลัง จากตายแล้ว ตถาคตเกิดอีก’ นี้พระผู้มีพระภาคไม่ทรงพยากรณ์”

“Kiṁ panayye, na hoti tathāgato paraṁ maraṇā”ti?
kiṁ panayye → kim pana ayye (pts) | ayye → B1 panayye; B2 panāyye (pts note) | kiṁ panayye → kimpanayye (bjt) | paraṁ maraṇāti → parammaraṇāti (bjt) | paraṁ → param (pts)
“ก็หลังจากตายแล้ว ตถาคตไม่เกิดอีกหรือ”

“Etampi kho, mahārāja, abyākataṁ bhagavatā:
etampi → tam pi (pts) | Tam → B1-2 etaṁ (pts note) | abyākataṁ → avyākataṁ (bjt) | abyākataṁ → avyākatam (pts)
“แม้ปัญหาว่า
‘na hoti tathāgato paraṁ maraṇā’”ti.
paraṁ maraṇāti → parammaraṇāti (bjt) | paraṁ maraṇāti → param maraṇā ti (pts)
‘หลังจากตายแล้ว ตถาคตไม่เกิดอีก’ นี้พระผู้มีพระภาคก็ไม่ ทรงพยากรณ์”

“Kiṁ nu kho, ayye, hoti ca na ca hoti tathāgato paraṁ maraṇā”ti?
kiṁ nu → kinnu (bjt) | paraṁ maraṇāti → parammaraṇāti (bjt) | paraṁ maraṇāti → parammaraṇā ti (pts)
“หลังจากตายแล้ว ตถาคตเกิดอีกและไม่เกิดอีกหรือ”

“Abyākataṁ kho etaṁ, mahārāja, bhagavatā:
abyākataṁ → avyākataṁ (bjt, pts) | etaṁ → etam (pts)
“ปัญหาว่า
‘hoti ca na ca hoti tathāgato paraṁ maraṇā’”ti.
paraṁ maraṇāti → parammaraṇāti (bjt) | paraṁ → param (pts)
‘หลังจากตายแล้ว ตถาคตเกิดอีกและไม่เกิดอีก’ นี้พระผู้มีพระภาค ไม่ทรงพยากรณ์”

“Kiṁ panayye, neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā”ti.
Kimpanayye → B2 panāyye; S1-3 pane (S3 ṇe)yye (pts note) | paraṁ maraṇāti → parammaraṇāti (bjt, pts) | na hoti → nahoti (pts)
“หลังจากตายแล้ว ตถาคตจะว่าเกิดอีกก็มิใช่ จะว่าไม่เกิดอีกก็มิใช่หรือ”

“Etampi kho, mahārāja, abyākataṁ bhagavatā:
abyākataṁ → avyākataṁ (bjt) | etampi kho → etam pikho (pts) | abyākataṁ → avyākatam (pts)
“แม้ปัญหาว่า
‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā’”ti.
paraṁ maraṇāti → parammaraṇāti (bjt) | paraṁ maraṇāti → param maraṇā ti (pts)
‘หลังจากตายแล้ว ตถาคตจะว่าเกิดอีกก็มิใช่ จะว่าไม่เกิดอีก ก็มิใช่’ นี้พระผู้มีพระภาคก็ไม่ทรงพยากรณ์”

“‘Kiṁ nu kho, ayye, hoti tathāgato paraṁ maraṇā’ti, iti puṭṭhā samānā:
kiṁ nu → kinnu (bjt) | paraṁ maraṇāti → parammaraṇāti (bjt) | paraṁ → param (pts)
“ท่านถูกข้าพเจ้าถามว่า ‘หลังจากตายแล้ว ตถาคตเกิดอีกหรือ’
‘abyākataṁ kho etaṁ, mahārāja, bhagavatā—
abyākataṁ → avyākataṁ (bjt, pts) | etaṁ → etam (pts)
ก็ตอบว่า ‘ปัญหาว่า ‘หลังจากตายแล้ว
hoti tathāgato paraṁ maraṇā’ti vadesi.
paraṁ maraṇāti → parammaraṇāti (bjt) | paraṁ → param (pts)
ตถาคตเกิดอีก’ นี้พระผู้มีพระภาคไม่ทรงพยากรณ์’
‘Kiṁ panayye, na hoti tathāgato paraṁ maraṇā’ti iti puṭṭhā samānā:
tathāgato paraṁ → tathagato param (pts) | panayye → S3 panaṇeyyaṁ (pts note) | kiṁ panayye → kimpanayye (bjt) | paraṁ maraṇāti → parammaraṇāti (bjt) | kiṁ → kim (pts)
ท่านถูกข้าพเจ้าถามว่า ‘หลังจากตายแล้ว ตถาคตไม่เกิดอีกหรือ’
‘etampi kho, mahārāja, abyākataṁ bhagavatā—
abyākataṁ → avyākataṁ (bjt) | etampi → etam pi (pts) | abyākataṁ → avyākatam (pts)
ก็ตอบว่า ‘แม้ปัญหาว่า ‘หลังจากตายแล้ว
na hoti tathāgato paraṁ maraṇā’ti vadesi.
paraṁ maraṇāti → parammaraṇāti (bjt) | paraṁ → param (pts)
ตถาคตไม่เกิดอีก’ นี้พระผู้มีพระภาคก็ไม่ทรง พยากรณ์’
‘Kiṁ nu kho, ayye, hoti ca na ca hoti tathāgato paraṁ maraṇā’ti iti puṭṭhā samānā:
ca → Missing in S1 (pts note) | kiṁ nu → kinnu (bjt) | paraṁ maraṇāti → parammaraṇāti (bjt) | paraṁ → param (pts)
ท่านถูกข้าพเจ้าถามว่า ‘หลังจากตายแล้ว ตถาคตเกิดอีกและไม่เกิดอีกหรือ’
‘abyākataṁ kho etaṁ, mahārāja, bhagavatā—
abyākataṁ → avyākataṁ (bjt) | abyākataṁ → avyākatam (pts) | etaṁ → etam (pts)
ก็ตอบว่า ‘ปัญหาว่า ‘หลังจากตายแล้ว
hoti ca na ca hoti tathāgato paraṁ maraṇā’ti vadesi.
ca → S1-3 ayyo (pts note) | paraṁ maraṇāti → parammaraṇāti (bjt) | paraṁ maraṇāti → param maraṇā ti (pts)
ตถาคตเกิดอีกและไม่เกิดอีก’ นี้พระ ผู้มีพระภาคไม่ทรงพยากรณ์’
‘Kiṁ panayye, neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā’ti iti puṭṭhā samānā:
panayye → nu kho (pts) | paraṁ maraṇāti → param maraṇati (pts) | kiṁ panayye → kimpanayye (bjt) | paraṁ maraṇāti → parammaraṇāti (bjt)
ท่านถูกข้าพเจ้าถามว่า ‘หลังจากตายแล้ว ตถาคตจะว่าเกิดอีกก็มิใช่ จะว่า ไม่เกิดอีกก็มิใช่หรือ’
‘etampi kho, mahārāja, abyākataṁ bhagavatā—
abyākataṁ → avyākataṁ (bjt) | etampi → etam pi (pts) | abyākataṁ → avyākatam (pts)
ก็ตอบว่า ‘แม้ปัญหาว่า ‘หลังจากตายแล้ว
neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā’ti vadesi.
paraṁ maraṇāti → parammaraṇāti (bjt) | paraṁ maraṇāti → param maraṇā ti (pts)
ตถาคตจะว่า เกิดอีกก็มิใช่ จะว่าไม่เกิดอีกก็มิใช่’ นี้พระผู้มีพระภาคก็ไม่ทรงพยากรณ์’
Ko nu kho, ayye, hetu, ko paccayo yenetaṁ abyākataṁ bhagavatā”ti?
yenetaṁ abyākataṁ → yena taṁ avyākataṁ (bj) | taṁ → yenetaṁ (bj: syā, machasaṁ) | yena → S1-3 na (without ye) (pts note) | yenetaṁ abyākataṁ bhagavatāti → yena tam avyākatam bhagavatā ti (pts)
อะไรหนอเป็นเหตุเป็นปัจจัยให้พระผู้มีพระภาคไม่ทรงพยากรณ์ปัญหานั้น”

“Tena hi, mahārāja, taññevettha paṭipucchissāmi. Yathā te khameyya tathā naṁ byākareyyāsi.
paṭipucchissāmi → paripucchissāmi (bj: sīmu) | byākareyyāsi → vyākareyyāsi (bjt, pts) | tena hi → tenahi (th)
“ขอถวายพระพร มหาบพิตร ถ้าเช่นนั้น หม่อมฉันขอย้อนถามมหาบพิตรใน เรื่องนี้บ้าง ขอพระองค์พึงตอบตามที่ทรงพอพระทัยเถิด
Taṁ kiṁ maññasi, mahārāja,
kiṁ maññasi → kimmaññasi (bjt) | kiṁ → kim (pts)
พระองค์จะทรงเข้าพระทัย ความข้อนั้นว่าอย่างไร

atthi te koci gaṇako vā muddiko vā saṅkhāyako vā yo pahoti gaṅgāya vālukaṁ gaṇetuṁ—
vālukaṁ → vālikaṁ (bj, sya-all, km) | vā → va (pts) | vālikaṁ → vālukaṁ (bj: machasaṁ) | vālukaṁ → vālikaṁ (cck: sī. syā. kaṁ.) | vālukaṁ gaṇetuṁ → vālukam gaṇetum (pts)
นักคำนวณ นักประเมิน หรือนักประมวล บางคนของพระองค์ ผู้สามารถคำนวณทรายในแม่น้ำคงคาว่า
ettakā vālukā iti vā, ettakāni vālukasatāni iti vā, ettakāni vālukasahassāni iti vā, ettakāni vālukasatasahassāni iti vā”ti?
vālukā → vālikā (bj, sya-all) | vālukasatāni → vālikāsatāni (bj); vālikasatāni (sya-all) | vālukasahassāni → vālikāsahassāni (bj); vālikasahassāni (sya-all) | vālukasatasahassāni → vālikāsatasahassāni (bj); vālikasatasahassāni (sya-all) | vālukasatasahassāni iti vāti → vālukasatasahassānīti vā ti (pts) | ettakāni → ettikāni (bj: sī.pævi, sī.pavi) | ettakā → ettikā (cck: sī.) | vālukasatasahassānīti → S1-3 ettikā- vālikā- always (pts note) | ti → S1-3 omit ti (pts note)
‘ทรายเท่านี้เม็ด เท่านี้ ๑๐๐ เม็ด เท่านี้ ๑,๐๐๐ เม็ด หรือเท่านี้ ๑๐๐,๐๐๐ เม็ด’ มีอยู่หรือ”

“No hetaṁ, ayye”.
hetaṁ → hetam (pts)
“ไม่มี พระแม่เจ้า”

“Atthi pana te koci gaṇako vā muddiko vā saṅkhāyako vā yo pahoti mahāsamudde udakaṁ gaṇetuṁ—
gaṇetuṁ → miṇituṁ (bj); manituṁ (pts) | koci → Missing in S1-3 (pts note) | manituṁ → So S1; S3 miṇituṁ; B1-2 gaṇetuṁ (pts note)
“อนึ่ง นักคำนวณ นักประเมิน หรือนักประมวลบางคนของพระองค์ ผู้ สามารถคำนวณน้ำในมหาสมุทรว่า
ettakāni udakāḷhakāni iti vā, ettakāni udakāḷhakasatāni iti vā, ettakāni udakāḷhakasahassāni iti vā, ettakāni udakāḷhakasatasahassāni iti vā”ti?
udakāḷhakāni iti → udakāḷhakānīti (bj) | udakāḷhakasatāni iti → udakāḷhakasatānīti (bj) | udakāḷhakasahassāni iti → udakāḷhaka sahassānīti (bj) | udakāḷhakasatasahassāni iti → udakāḷhaka satasahassānīti (bj) | vā → va (pts) | udakāḷhakasatasahassāni iti vāti → udakāḷhakasatasahassānī ti vā ti (pts) | udakāḷhakānīti → udakāḷhāni vā (bj: sī.pævi, sī.pavi) | Ettakāni → S1 ettikāni always (pts note) | va → S1-3 udakāḷhānivā (pts note) | ti → S1-3 udakāḷhasa- ānīti alwqys (pts note) | ti → S1-3 omit ti (pts note)
‘น้ำเท่านี้อาฬหกะ เท่านี้ ๑๐๐ อาฬหกะ เท่านี้ ๑,๐๐๐ อาฬหกะ หรือเท่านี้ ๑๐๐,๐๐๐ อาฬหกะ’ มีอยู่หรือ”

“No hetaṁ, ayye”.
no hetaṁ → nohetaṁ (bjt) | hetaṁ → hetam (pts)
“ไม่มี พระแม่เจ้า”
“Taṁ kissa hetu”?
taṁ → tam (pts)
“ข้อนั้นเพราะเหตุไร”
“Mahāyye, samuddo gambhīro appameyyo duppariyogāho”ti.
duppariyogāhoti → appariyogāhoti (bj) | mahāyye → mahayye (sya-all) | mahāyye → maheyyā (bj: syā, sī.pavi) | samuddo → ba. mahāsamuddo (sya-all note) | duppariyogāhoti → duppariyogāḷhoti vā pāṭho (sya-all note) | Mahāyye → mahāyyo; B1 mahā (pts note) | duppariyogāhoti → S1-3 -gāḷhohoti (pts note)
“เพราะมหาสมุทรลึกล้ำ ประมาณไม่ได้ หยั่งถึงได้ยาก”

“Evameva kho, mahārāja, yena rūpena tathāgataṁ paññāpayamāno paññāpeyya taṁ rūpaṁ tathāgatassa pahīnaṁ ucchinnamūlaṁ tālāvatthukataṁ anabhāvaṅkataṁ āyatiṁ anuppādadhammaṁ.
anabhāvaṅkataṁ → anabhāvakataṁ (bj); anabhāvaṅgataṁ (sya-all) | paññāpeyya → paññapeyya (sya-all) | rūpena → rūpe (my) | anabhāvaṅkataṁ → anabhāvaṁkataṁ (ms2005) | evameva → evam eva (pts) | tathāgataṁ → tathāgatam (pts) | pahīnaṁ ucchinnamūlaṁ tālāvatthukataṁ anabhāvaṅkataṁ āyatiṁ anuppādadhammaṁ → pahīnam ucchinnamūlam tālāvatthukatam anabhāvakatam āyatim anuppādakataṁ (pts)
“เรื่องนี้ก็เหมือนกัน บุคคลเมื่อจะบัญญัติตถาคต พึงบัญญัติด้วยรูปใด รูปนั้น พระตถาคตละได้แล้ว ตัดรากถอนโคนเหมือนต้นตาลที่ถูกตัดรากถอนโคนไปแล้ว เหลือแต่พื้นที่ ทำให้ไม่มี เกิดขึ้นต่อไปไม่ได้
Rūpasaṅkhāyavimutto kho, mahārāja, tathāgato gambhīro appameyyo duppariyogāho—
rūpasaṅkhāyavimutto → rūpasaṅkhayavimutto (bj); rūpasaṅkhyā vimutto (sya-all) | duppariyogāho → appariyogāho (bj) | rūpasaṅkhayavimutto → saṅkhayā (bj: syā); saṅkhāya (bj: machasaṁ) | duppariyogāho → So all the MSS; S3 adds ti (pts note) | rūpasaṅkhāyavimutto → rūpasaṅkhāya vimutto (pts)
พระตถาคตพ้นแล้วจากการบัญญัติ ว่ารูป ลึกล้ำ ประมาณไม่ได้ หยั่งถึงได้ยาก
seyyathāpi mahāsamuddo.
seyyathāpi → seyyathāpi mahārāja (sya-all)
ดุจมหาสมุทรฉะนั้น
‘Hoti tathāgato paraṁ maraṇā’tipi na upeti, ‘na hoti tathāgato paraṁ maraṇā’tipi na upeti, ‘hoti ca na ca hoti tathāgato paraṁ maraṇā’tipi na upeti, ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā’tipi na upeti.
pi → S1 hi; S3 hī (pts note) | paraṁ maraṇātipi → parammaraṇātipi (bjt) | paraṁ maraṇātipi → parammaraṇāti pi (bjt) | paraṁ maraṇātipi → param maraṇāti pi (pts) | maraṇātipi → maraṇā ti pi (pts) | paraṁ maraṇātipi → param maraṇā ti pi (pts)
คำว่า ‘หลังจากตายแล้ว ตถาคตเกิดอีก’ ก็ดี ‘หลังจากตายแล้ว ตถาคต ไม่เกิดอีก’ ก็ดี ‘หลังจากตายแล้ว ตถาคตเกิดอีกและไม่เกิดอีก’ ก็ดี ‘หลังจาก ตายแล้ว ตถาคตจะว่าเกิดอีกก็มิใช่ จะว่าไม่เกิดอีกก็มิใช่’ ก็ดี นี้ย่อมไม่ถูก

Yāya vedanāya tathāgataṁ paññāpayamāno paññāpeyya, sā vedanā tathāgatassa pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā.
anabhāvaṅkatā → anabhāvakatā (bj) | paññāpeyya → paññapeyya (sya-all) | anabhāvaṅkatā āyatiṁ → anabhāvakatā āyatim (pts) | anabhāvaṅkatā → anabhāvaṁkatā (ms2005) | tathāgataṁ → tathāgatam (pts)
บุคคลเมื่อจะบัญญัติตถาคต พึงบัญญัติด้วยเวทนาใด เวทนานั้นพระตถาคต ละได้แล้ว ตัดรากถอนโคนเหมือนต้นตาลที่ถูกตัดรากถอนโคนไปแล้ว เหลือแต่พื้นที่ ทำให้ไม่มี เกิดขึ้นต่อไปไม่ได้
Vedanāsaṅkhāyavimutto, mahārāja, tathāgato gambhīro appameyyo duppariyogāho—
vedanāsaṅkhāyavimutto mahārāja → vedanāsaṅkhayavimutto kho mahārājā (bj) | vedanāsaṅkhāyavimutto → vedanāsaṅkhyā vimutto kho (sya-all) | Vedanāsaṅkhāya → S1-3 vedanāyasaṅkhāya (pts note) | vedanāsaṅkhāyavimutto → vedanāsaṅkhāya vimutto kho (pts)
พระตถาคตพ้นแล้วจากการบัญญัติว่าเวทนา ลึกล้ำ ประมาณไม่ได้ หยั่งถึงได้ยาก
seyyathāpi mahāsamuddo.
seyyathāpi → seyyathāpi mahārāja (sya-all)
ดุจมหาสมุทรฉะนั้น
‘Hoti tathāgato paraṁ maraṇā’tipi na upeti, ‘na hoti tathāgato paraṁ maraṇā’tipi na upeti, ‘hoti ca na ca hoti tathāgato paraṁ maraṇā’tipi na upeti, ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā’tipi na upeti.
paraṁ maraṇātipi → parammaraṇātipi (bjt) | paraṁ → para (th) | paraṁ maraṇātipi → param maraṇāti pi (pts) | paraṁ maraṇātipi → param maraṇā ti (pts)
คำว่า ‘หลังจากตายแล้ว ตถาคตเกิดอีก’ ก็ดี ‘หลังจากตายแล้ว ตถาคตไม่ เกิดอีก’ ก็ดี ‘หลังจากตายแล้ว ตถาคตเกิดอีกและไม่เกิดอีก’ ก็ดี ‘หลังจากตายแล้ว ตถาคตจะว่าเกิดอีกก็มิใช่ จะว่าไม่เกิดอีกก็มิใช่’ ก็ดี นี้ย่อมไม่ถูก
Yāya saññāya tathāgataṁ …pe…
saññāya → saññā (my) | tathāgataṁ → tatthāgataṁ (pts)
บุคคลเมื่อจะบัญญัติตถาคต พึงบัญญัติด้วยสัญญาใด ฯลฯ
yehi saṅkhārehi tathāgataṁ paññāpayamāno paññāpeyya, te saṅkhārā tathāgatassa pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā.
anabhāvaṅkatā → anabhāvakatā (bj) | paññāpeyya → paññapeyya (sya-all) | anabhāvaṅkatā → anabhāvaṁkatā (ms2005) | tathāgataṁ → tathāgatam (pts) | anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā → anabhāvakatā āyatim anuppādhammā (pts)
บุคคลเมื่อจะบัญญัติตถาคต พึงบัญญัติด้วยสังขารเหล่าใด สังขารเหล่านั้น พระตถาคตละได้แล้ว ตัดรากถอนโคนเหมือนต้นตาลที่ถูกตัดรากถอนโคนไปแล้ว เหลือแต่พื้นที่ ทำให้ไม่มี เกิดขึ้นต่อไปไม่ได้
Saṅkhārasaṅkhāyavimutto kho, mahārāja, tathāgato gambhīro appameyyo duppariyogāho—
saṅkhārasaṅkhāyavimutto → saṅkhārasaṅkhayavimutto (bj); saṅkhārasaṅkhyā vimutto (sya-all) | saṅkhārasaṅkhāyavimutto → saṅkhārasaṅkhāya vimutto (pts)
พระตถาคตพ้นแล้วจากการบัญญัติ ว่าสังขาร ลึกล้ำ ประมาณไม่ได้ หยั่งถึงได้ยาก
seyyathāpi mahāsamuddo.
seyyathāpi → seyyathāpi mahārāja (sya-all)
ดุจมหาสมุทรฉะนั้น
‘Hoti tathāgato paraṁ maraṇā’tipi na upeti, ‘na hoti tathāgato paraṁ maraṇā’tipi na upeti, ‘hoti ca na ca hoti tathāgato paraṁ maraṇā’tipi na upeti, ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā’tipi na upeti.
ca → (pts) | paraṁ maraṇātipi → param maraṇā ti (pts) | paraṁ maraṇātipi → parammaraṇātipi (bjt) | paraṁ maraṇātipi → param maraṇā ti pi (pts)
คำว่า ‘หลังจากตายแล้ว ตถาคตเกิดอีก’ ก็ดี ‘หลังจากตายแล้ว ตถาคต ไม่เกิดอีก’ ก็ดี ‘หลังจากตายแล้ว ตถาคตเกิดอีกและไม่เกิดอีก’ ก็ดี ‘หลังจาก ตายแล้ว ตถาคตจะว่าเกิดอีกก็มิใช่ จะว่าไม่เกิดอีกก็มิใช่’ ก็ดี นี้ย่อมไม่ถูก
Yena viññāṇena tathāgataṁ paññāpayamāno paññāpeyya taṁ viññāṇaṁ tathāgatassa pahīnaṁ ucchinnamūlaṁ tālāvatthukataṁ anabhāvaṅkataṁ āyatiṁ anuppādadhammaṁ.
anabhāvaṅkataṁ → anabhāvakataṁ (bj) | paññāpeyya → paññapeyya (sya-all) | taṁ viññāṇaṁ → te saṅkhārā (pts) | viññāṇena → viññāṇe (my) | anabhāvaṅkataṁ → anabhāvaṁkataṁ (ms2005) | tathāgataṁ → tathāgatam (pts) | taṁ viññāṇaṁ → tam viññāṇam (pts) | pahīnaṁ → pahīnam (pts) | tālāvatthukataṁ anabhāvaṅkataṁ āyatiṁ → talāvatthukatam anabhāvakatam āyatim (pts)
บุคคลเมื่อจะบัญญัติตถาคต พึงบัญญัติด้วยวิญญาณใด วิญญาณนั้นพระ ตถาคตละได้แล้ว ตัดรากถอนโคนเหมือนต้นตาลที่ถูกตัดรากถอนโคนไปแล้ว เหลือแต่พื้นที่ ทำให้ไม่มี เกิดขึ้นต่อไปไม่ได้
Viññāṇasaṅkhāyavimutto kho, mahārāja, tathāgato gambhīro appameyyo duppariyogāho—
viññāṇasaṅkhāyavimutto → viññāṇasaṅkhayavimutto (bj); viññāṇasaṅkhyā vimutto (sya-all) | duppariyogāho → appariyogāho (bj) | viññāṇasaṅkhāyavimutto → viññāṇasaṅkhāya vimutto (pts) | gambhīro → gambhiro (pts)
พระตถาคตพ้นแล้วจากการบัญญัติว่า วิญญาณ ลึกล้ำ ประมาณไม่ได้ หยั่งถึงได้ยาก
seyyathāpi mahāsamuddo.
seyyathāpi → seyyathāpi mahārāja (sya-all)
ดุจมหาสมุทรฉะนั้น
‘Hoti tathāgato paraṁ maraṇā’tipi na upeti, ‘na hoti tathāgato paraṁ maraṇā’tipi na upeti, ‘hoti ca na ca hoti tathāgato paraṁ maraṇā’tipi na upeti, ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā’tipi na upetī”ti.
upetīti → upeti (sya-all) | paraṁ maraṇātipi → param maraṇā ti (pts) | paraṁ maraṇātipi → parammaraṇātipi (bjt) | paraṁ maraṇātipi → param maraṇā ti pi (pts)
คำว่า ‘หลังจากตายแล้ว ตถาคตเกิดอีก’ ก็ดี ‘หลังจากตายแล้ว ตถาคต ไม่เกิดอีก’ ก็ดี ‘หลังจากตายแล้ว ตถาคตเกิดและไม่เกิดอีก’ ก็ดี ‘หลังจากตายแล้ว ตถาคตจะว่าเกิดอีกก็มิใช่ จะว่าไม่เกิดอีกก็มิใช่’ ก็ดี นี้ย่อมไม่ถูก”

Atha kho rājā pasenadi kosalo khemāya bhikkhuniyā bhāsitaṁ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā khemaṁ bhikkhuniṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā pakkāmi.
pasenadi kosalo → pasenadikosalo (bjt, th) | pasenadi kosalo → pasenadi-kosalo (pts) | bhāsitaṁ → bhāsitam (pts) | khemaṁ → khemam (pts)
ลำดับนั้น พระเจ้าปเสนทิโกศลทรงชื่นชมยินดีภาษิตของเขมาภิกษุณี เสด็จ ลุกขึ้นจากที่ประทับ ทรงไหว้เขมาภิกษุณี กระทำประทักษิณแล้วเสด็จจากไป

Atha kho rājā pasenadi kosalo aparena samayena yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho rājā pasenadi kosalo bhagavantaṁ etadavoca:
pasenadi kosalo → pasenadikosalo (bjt, th) | pasenadi kosalo → pasenadi-kosalo (pts) | bhagavantaṁ → bhagavantam (pts) | ekamantaṁ → ekam antaṁ (pts) | pasenadi kosalo bhagavantaṁ etadavoca → pasenadi-kosalo bhagavantam etad avoca (pts)
ต่อมาพระเจ้าปเสนทิโกศลเสด็จเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ทรง ถวายอภิวาทแล้ว ประทับนั่ง ณ ที่สมควร ได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า
“kiṁ nu kho, bhante, hoti tathāgato paraṁ maraṇā”ti?
kiṁ nu → kinnu (bjt) | paraṁ maraṇāti → parammaraṇāti (bjt) | paraṁ maraṇāti → param maraṇā ti (pts)
“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ หลังจากตายแล้ว ตถาคตเกิดอีกหรือ”
“Abyākataṁ kho etaṁ, mahārāja, mayā:
abyākataṁ → avyākataṁ (bjt, pts) | etaṁ → etam (pts)
พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า “ขอถวายพระพร มหาบพิตร ปัญหาว่า
‘hoti tathāgato paraṁ maraṇā’”ti.
paraṁ maraṇāti → parammaraṇāti (bjt) | paraṁ maraṇāti → param maraṇā ti (pts)
‘หลัง จากตายแล้ว ตถาคตเกิดอีก’ นี้อาตมภาพไม่พยากรณ์”
“Kiṁ pana, bhante, na hoti tathāgato paraṁ maraṇā”ti?
paraṁ maraṇāti etampi → parammaraṇāti tampi (bj) | kiṁ pana → kimpana (bjt) | kiṁ → kim (pts) | paraṁ maraṇāti → param maraṇā ti (pts)
“หลังจากตายแล้ว ตถาคตไม่เกิดอีกหรือ”
“Etampi kho, mahārāja, abyākataṁ mayā:
etampi → tampi (bjt) | abyākataṁ → avyākataṁ (bjt, pts) | etampi → etam pi (pts)
“แม้ปัญหาว่า
‘na hoti tathāgato paraṁ maraṇā’”ti.
paraṁ maraṇāti → param maraṇā tipe (pts)
‘หลังจากตายแล้ว ตถาคตไม่เกิดอีก’ นี้อาตมภาพก็ไม่พยากรณ์”
“Kiṁ nu kho, bhante, hoti ca na ca hoti tathāgato paraṁ maraṇā”ti?
ca na ca hoti → (bj, pts)
“หลังจากตายแล้ว ตถาคตเกิดอีกและไม่เกิดอีกหรือ”
“Abyākataṁ kho etaṁ, mahārāja, mayā:“ปัญหาว่า ‘hoti ca na ca hoti tathāgato paraṁ maraṇā’”ti.
ca na ca hoti → (bj, pts)
‘หลังจากตายแล้ว ตถาคตเกิดอีกและไม่เกิดอีก’ นี้อาตมภาพ ไม่พยากรณ์”
“Kiṁ pana, bhante, neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā”ti?“หลังจากตายแล้ว ตถาคตจะว่าเกิดอีกก็มิใช่ จะว่าไม่เกิดอีกก็มิใช่หรือ” “Etampi kho, mahārāja, abyākataṁ mayā:“แม้ปัญหาว่า ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā’”ti.‘หลังจากตายแล้ว ตถาคตจะว่าเกิดอีกก็มิใช่ จะว่าไม่เกิดอีก ก็มิใช่’ นี้อาตมภาพก็ไม่พยากรณ์ ๋ “‘Kiṁ nu kho, bhante, hoti tathāgato paraṁ maraṇā’ti iti puṭṭho samāno:
kiṁ nu → kinnu (bjt) | paraṁ maraṇāti → parammaraṇāti (bjt) | paraṁ maraṇāti → param maraṇā ti (pts)
“พระองค์ถูกข้าพระองค์ทูลถามว่า ‘หลังจากตายแล้ว ตถาคตเกิดอีกหรือ’
‘abyākataṁ kho etaṁ, mahārāja, mayā—hoti tathāgato paraṁ maraṇā’ti vadesi …pe….
abyākataṁ → avyākataṁ (bjt, pts) | paraṁ maraṇāti → parammaraṇāti (bjt) | etaṁ → etam (pts) | paraṁ maraṇāti → param maraṇā ti (pts)
ก็ตรัสตอบว่า ‘ปัญหาว่า ‘หลังจากตายแล้ว ตถาคตเกิดอีก’ นี้อาตมภาพไม่ พยากรณ์’ ฯลฯ
“‘Kiṁ pana, bhante, neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā’ti iti puṭṭho samāno:
kiṁ pana → kimpana (bjt) | paraṁ maraṇāti → parammaraṇāti (bjt) | kiṁ → kim (pts) | paraṁ maraṇāti → param maraṇā ti (pts)
พระองค์ถูกข้าพระองค์ทูลถามว่า ‘หลังจากตายแล้ว ตถาคตจะว่าเกิดอีกก็มิใช่ จะว่าไม่เกิดอีกก็มิใช่หรือ’
‘etampi kho, mahārāja, abyākataṁ mayā—
tam → B1-2 etam (pts note) | etampi → tampi (bjt) | abyākataṁ → avyākataṁ (bjt) | etampi → tam pi (pts) | abyākataṁ → avyākatam (pts)
ก็ตรัสตอบว่า ‘แม้ปัญหาว่า หลังจากตายแล้ว
neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā’ti vadesi.
paraṁ maraṇāti → parammaraṇāti (bjt) | paraṁ maraṇāti → param maraṇā ti (pts)
ตถาคต จะว่าเกิดอีกก็มิใช่ จะว่าไม่เกิดอีกก็มิใช่’ นี้อาตมภาพก็ไม่พยากรณ์’
Ko nu kho, bhante, hetu, ko paccayo, yenetaṁ abyākataṁ bhagavatā”ti?
yenetaṁ abyākataṁ → yena taṁ avyākataṁ (bj) | yenetaṁ abyākataṁ bhagavatāti → yena tam avyākatam bhagavatā ti (pts)
อะไรหนอ เป็นเหตุเป็นปัจจัยที่พระผู้มีพระภาคไม่ทรงพยากรณ์ปัญหานั้น”

“Tena hi, mahārāja, taññevettha paṭipucchissāmi. Yathā te khameyya tathā naṁ byākareyyāsi.
byākareyyāsi → vyākareyyāsi (bjt, pts) | tena hi → tenahi (th)
“ขอถวายพระพร มหาบพิตร ถ้าเช่นนั้น อาตมภาพจักย้อนถามมหาบพิตร ในเรื่องนี้บ้าง
Taṁ kiṁ maññasi, mahārāja, atthi te koci gaṇako vā muddiko vā saṅkhāyako vā yo pahoti gaṅgāya vālukaṁ gaṇetuṁ—
vālukaṁ → vālikaṁ (bj); bālikaṁ (sya-all) | vālukaṁ gaṇetuṁ → vālikaṁ gaṇetum (pts) | vālikaṁ → B1 vālu- here only (pts note) | kiṁ maññasi → kimmaññasi (bjt) | kiṁ → kim (pts)
ขอพระองค์พึงตรัสตอบตามที่ทรงพอพระทัยเถิด พระองค์ทรงเข้า พระทัยความข้อนั้นว่าอย่างไร นักคำนวณ นักประเมิน หรือนักประมวลบางคน ของพระองค์ผู้สามารถคำนวณเม็ดทรายในแม่น้ำคงคาว่า
ettakā vālukā iti vā …pe… ettakāni vālukasatasahassāni iti vā”ti?
vālukā iti → vālikāti (bj) | vālukasatasahassāni iti → vālikā satasahassānīti (bj) | vālukā → vālikā (sya-all, pts) | vālukasatasahassāni → vālikasatasahassāni (sya-all, pts) | iti → S1-3 B2 ettakānivālikānīti (B2 -kāni iti) (pts note) | iti → S1-3 -sahassānīti (pts note) | vāti → vā ti (pts)
‘ทรายเท่านี้เม็ด ฯลฯ หรือทรายเท่านี้ ๑๐๐,๐๐๐ เม็ด’ มีอยู่หรือ”
“No hetaṁ, bhante”.
hetaṁ → hetam (pts)
“ไม่มี พระพุทธเจ้าข้า”
“Atthi pana te koci gaṇako vā muddiko vā saṅkhāyako vā yo pahoti mahāsamudde udakaṁ gaṇetuṁ—
gaṇetuṁ → pametuṁ (bj) | udakaṁ gaṇetuṁ → udakam pametum (pts) | pametum → B1-2 gaṇetuṁ (pts note)
“อนึ่ง นักคำนวณ นักประเมิน หรือนักประมวลบางคนของพระองค์ผู้สามารถ คำนวณน้ำในมหาสมุทรว่า
ettakāni udakāḷhakāni iti vā …pe… ettakāni udakāḷhakasatasahassāni iti vā”ti?
udakāḷhakāni iti → udakāḷhakānīti (bj) | udakāḷhakasatasahassāni iti → udakāḷhakasatasahassānīti (bj) | udakāḷhakasatasahassāni → S1-3 udakaḷhāni . . . udakaḷhasatasahassānīti (pts note) | vāti → vā ti (pts)
‘น้ำเท่านี้อาฬหกะ ฯลฯ หรือน้ำเท่านี้ ๑๐๐,๐๐๐ อาฬหกะ’ มีอยู่หรือ”
“No hetaṁ, bhante”.
hetaṁ → hetam (pts)
“ไม่มี พระพุทธเจ้าข้า”
“Taṁ kissa hetu”?“ข้อนั้นเพราะเหตุไร” “Mahā, bhante, samuddo gambhīro appameyyo duppariyogāho.
duppariyogāho → appariyogāhoti (bj); duppariyogāhoti (sya-all) | mahā → mahā hi (sya-all) | Mahā → B1-2 insert hi (pts note)
“เพราะมหาสมุทรลึกล้ำ ประมาณไม่ได้ หยั่งถึงได้ยาก พระพุทธเจ้าข้า”

Evameva kho, mahārāja, yena rūpena tathāgataṁ paññāpayamāno paññāpeyya, taṁ rūpaṁ tathāgatassa pahīnaṁ ucchinnamūlaṁ tālāvatthukataṁ anabhāvaṅkataṁ āyatiṁ anuppādadhammaṁ.
anabhāvaṅkataṁ → anabhāvakataṁ (bj) | paññāpeyya → paññapeyya (sya-all) | evameva → ti evam eva (pts) | tālāvatthukataṁ anabhāvaṅkataṁ āyatiṁ → tālāvatthukatam anabhāvagatam āyatim (pts) | ti → B1-2 omit ti (pts note) | anabhāvaṅkataṁ → anabhāvaṁkataṁ (ms2005)
“เรื่องนี้ก็เหมือนกัน บุคคลเมื่อจะบัญญัติตถาคต พึงบัญญัติด้วยรูปใด รูป นั้นตถาคต(เรา)ละได้แล้ว ตัดรากถอนโคนเหมือนต้นตาลที่ถูกตัดรากถอนโคนไปแล้ว เหลือแต่พื้นที่ ทำให้ไม่มี เกิดขึ้นต่อไปไม่ได้
Rūpasaṅkhāyavimutto kho, mahārāja, tathāgato gambhīro appameyyo duppariyogāho—
rūpasaṅkhāyavimutto → rūpasaṅkhayavimutto (bj); rūpasaṅkhyā vimutto (sya-all) | rūpasaṅkhāyavimutto → rūpasaṅkhāya vimutto (pts)
ตถาคต (เรา) พ้นแล้วจากการ บัญญัติว่ารูป ลึกล้ำ ประมาณไม่ได้ หยั่งถึงได้ยาก
seyyathāpi mahāsamuddo.
mahāsamuddo → mahārāja samuddo (sya-all)
ดุจมหาสมุทรฉะนั้น
‘Hoti tathāgato paraṁ maraṇā’tipi na upeti …pe…
paraṁ maraṇātipi → parammaraṇātipi (bjt) | pe → spelled out in full (th) | paraṁ maraṇātipi → param maraṇā ti pi (pts)
คำว่า ‘หลังจากตายแล้ว ตถาคตเกิดอีก’ ก็ดี ‘หลังจากตายแล้ว ตถาคต ไม่เกิดอีก’ ก็ดี ‘หลังจากตายแล้ว ตถาคตเกิดอีกและไม่เกิดอีก’ ก็ดี
‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā’tipi na upeti.
paraṁ maraṇātipi → parammaraṇātipi (bjt) | paraṁ maraṇātipi → param maraṇā ti pi (pts)
‘หลังจาก ตายแล้ว ตถาคตจะว่าเกิดอีกก็มิใช่ จะว่าไม่เกิดอีกก็มิใช่’ ก็ดีย่อมไม่ถูก
Yāya vedanāya …pe…บุคคลเมื่อจะบัญญัติตถาคต พึงบัญญัติด้วยเวทนาใด ... yāya saññāya …pe… yehi saṅkhārehi …pe….ด้วยสัญญาใด ... ด้วยสังขารเหล่าใด ...

Yena viññāṇena tathāgataṁ paññāpayamāno paññāpeyya, taṁ viññāṇaṁ tathāgatassa pahīnaṁ ucchinnamūlaṁ tālāvatthukataṁ anabhāvaṅkataṁ āyatiṁ anuppādadhammaṁ.
anabhāvaṅkataṁ → anabhāvakataṁ (bj) | paññāpeyya → paññapeyya (sya-all) | tālāvatthukataṁ anabhāvaṅkataṁ āyatiṁ → tālāvatthukatam anabhāvakatam āyatim (pts) | Yena → S1-3 te (pts note) | anabhāvaṅkataṁ → anabhāvaṁkataṁ (ms2005) | tathāgataṁ → tatthāgatam (pts) | viññāṇaṁ → viññāṇam (pts) | pahīnaṁ → pahīnam (pts)
บุคคลเมื่อจะบัญญัติตถาคต พึงบัญญัติด้วยวิญญาณใด วิญญาณนั้น ตถาคต(เรา)ละได้แล้ว ตัดรากถอนโคนเหมือนต้นตาลที่ถูกตัดรากถอนโคนไปแล้ว เหลือแต่พื้นที่ ทำให้ไม่มี เกิดขึ้นต่อไปไม่ได้
Viññāṇasaṅkhāyavimutto kho, mahārāja, tathāgato gambhīro appameyyo duppariyogāho—
viññāṇasaṅkhāyavimutto → viññāṇasaṅkhayavimutto (bj); viññāṇasaṅkhyā vimutto (sya-all) | viññāṇasaṅkhāyavimutto → viññāṇasaṅkhāya vimutto (pts)
ตถาคต(เรา)พ้นแล้วจากการบัญญัติ ว่าวิญญาณ ลึกล้ำ ประมาณไม่ได้ หยั่งถึงได้ยาก
seyyathāpi mahāsamuddo.
mahāsamuddo → samuddo (bj) | seyyathāpi → seyyathāpi mahārāja (sya-all)
ดุจมหาสมุทรฉะนั้น
‘Hoti tathāgato paraṁ maraṇā’tipi na upeti, ‘na hoti tathāgato paraṁ maraṇā’tipi na upeti, ‘hoti ca na ca hoti tathāgato paraṁ maraṇā’tipi na upeti, ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā’tipi na upetī”ti.
paraṁ maraṇātipi → parammaraṇāpi (bj) | pe → Complete in B1 (pts note)
คำว่า ‘หลังจากตายแล้ว ตถาคตเกิดอีก’ ก็ดี ‘หลังจากตายแล้ว ตถาคต ไม่เกิดอีก’ ก็ดี ‘หลังจากตายแล้ว ตถาคตเกิดอีกและไม่เกิดอีก’ ก็ดี ‘หลังจาก ตายแล้ว ตถาคตจะว่าเกิดอีกก็มิใช่ จะว่าไม่เกิดอีกก็มิใช่’ ก็ดีย่อมไม่ถูก”

“Acchariyaṁ, bhante, abbhutaṁ, bhante.
acchariyaṁ → acchariyam (pts) | abbhutaṁ → abbhutam (pts)
“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ น่าอัศจรรย์จริง ไม่เคยปรากฏ
Yatra hi nāma satthu ceva sāvikāya ca atthena attho byañjanena byañjanaṁ saṁsandissati, samessati, na virodhayissati yadidaṁ aggapadasmiṁ.
satthu ceva → satthuno ceva (bj); satthuno (pts1ed) | virodhayissati → vihāyissati (bj, sya-all, km); vigāyissati (mr) | ceva → (pts) | satthu → satthuno (bj: sī.pævi, sīmu) | vihāyissati → virodhayissati (bj: machasaṁ) | ceva → satthuno ceva (cck: sī.) | virodhayissati → vihāyissati (cck: sī. syā. kaṁ.); vigāyissati (cck: ka.) | vihāyissati → ba. vigāyissati (sya-all note) | satthuno → B1-2 satthu ceva (pts note) | virodhayissati → So B2; S1-3 vibhāyissati; S3 vihāyissati; missing in B1 (pts note) | byañjanena byañjanaṁ → vyañjanena vyañjanaṁ (bjt, pts) | yadidaṁ → yad idam (pts)
ที่อรรถกับอรรถ พยัญชนะกับพยัญชนะของพระศาสดากับของพระสาวิกาเทียบเคียงกันได้ เหมือนกัน ไม่ผิดเพี้ยนในบทที่สำคัญ
Ekamidāhaṁ, bhante, samayaṁ khemaṁ bhikkhuniṁ upasaṅkamitvā etamatthaṁ apucchiṁ.
apucchiṁ sāpi → āpucchiṁ sā pi (bj) | ekamidāhaṁ → ekam idāhaṁ (pts) | samayaṁ khemaṁ bhikkhuniṁ → samayam khemam bhikkhunim (pts) | etamatthaṁ → etam attham (pts)
ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ สมัยหนึ่ง ข้าพระองค์เข้าไปหา นางเขมาภิกษุณีได้ถามเรื่องนี้
Sāpi me ayyā etehi padehi etehi byañjanehi etamatthaṁ byākāsi, seyyathāpi bhagavā.
sāpi → sā pi (bjt, pts) | byañjanehi → vyañjanehi (bjt) | byākāsi → vyākāsi (bjt) | byañjanehi etamatthaṁ byākāsi → vyañjanehi etam attham vyākāsi (pts)
แม้พระแม่เจ้ารูปนั้นก็ได้ตอบเรื่องนี้ด้วยบทและ พยัญชนะเหล่านี้แก่ข้าพระองค์เหมือนพระผู้มีพระภาค
Acchariyaṁ, bhante, abbhutaṁ, bhante.
acchariyaṁ → acchariyam (pts) | abbhutaṁ → abbhutam (pts)
ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ น่าอัศจรรย์จริง ไม่เคยปรากฏ
Yatra hi nāma satthu ceva sāvikāya ca atthena attho byañjanena byañjanaṁ saṁsandissati, samessati, na virodhayissati yadidaṁ aggapadasmiṁ.
virodhayissati → vihāyissati (bj, sya-all) | yatra → yattha (sya-all) | satthu → B1-2 satthuceva (pts note) | attho → S1-3 attenattho (pts note) | samessati → B1 samissati (pts note) | virodhayissati → S3 vibhāyissati; S1 viṅgāyissati; B1 vigāyissati (pts note) | byañjanena byañjanaṁ → vyañjanena vyañjanaṁ (bjt, pts) | yadidaṁ → yad idam (pts)
ที่อรรถกับอรรถ พยัญชนะกับพยัญชนะของพระศาสดากับของพระสาวิกาเทียบเคียงกันได้ เหมือน กันไม่ผิดเพี้ยนในบทที่สำคัญ

Handa dāni mayaṁ, bhante, gacchāma.
handa → handa ca (bj) | handa dāni → handadāni (th) | mayaṁ → mayam (pts)
ถ้าเช่นนั้น บัดนี้หม่อมฉันขอทูลลากลับ
Bahukiccā mayaṁ bahukaraṇīyā”ti.
mayam → B2 has ni; B1 neither (pts note) | mayaṁ bahukaraṇīyāti → mayam bahukaraṇīyā ti (pts)
เพราะมีกิจ มีหน้าที่ที่จะต้องทำอีกมาก พระพุทธเจ้าข้า”

“Yassadāni tvaṁ, mahārāja, kālaṁ maññasī”ti.
yassadāni → yassa dāni (my) | yassadāni tvaṁ → yassa dāni tvam (pts) | maññasīti → maññasī ti (pts)
พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ขอพระองค์จงทรงกำหนดเวลาที่สมควร ณ บัดนี้ เถิด”

Atha kho rājā pasenadi kosalo bhagavato bhāsitaṁ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā pakkāmīti.
uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ → uṭṭhayāsanā bhagavantam (pts) | pasenadi kosalo → pasenadikosalo (th) | bhāsitaṁ → bhāsitam (pts)
ลำดับนั้น พระเจ้าปเสนทิโกศลทรงชื่นชมยินดีพระภาษิตของพระผู้มีพระภาค แล้วได้เสด็จลุกขึ้นจากที่ประทับ ทรงถวายอภิวาท กระทำประทักษิณแล้วเสด็จ จากไป

Paṭhamaṁ.เขมาสูตรที่ ๑ จบ

Principles · Rationale · Glossary · 6 Pali editions
MP3: Pali


Translations: English · Русский · Deutsch · ไทย