Upaḍḍhasutta๒ อุปัฑฒสูตร
Evaṁ me sutaṁ—
evaṁ me → evamme (th) | evaṁ → evam (pts)ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้
ekaṁ samayaṁ bhagavā sakyesu viharati nagarakaṁ nāma sakyānaṁ nigamo.
sakyesu → sakkesu (bj) | nagarakaṁ nāma → nāgarakaṁ nāma (bj); sakkaraṁ nāma (sya-all, pts1ed, mr) | nagarakaṁ → nāgarakaṁ (bj); sakkaraṁ (sya-all, pts) | sakkesu → sakyesu (bj: machasaṁ, syā) | nāgarakaṁ → naṅgarakaṁ (bj: sī.pævi, sī.pavi); sakkaraṁ (bj: machasaṁ, syā) | nāma → nāgarakaṁ nāma (cck: sī.); sakkaraṁ nāma (cck: syā. ka.) | Sakyesu → S1-3 Sakkesu. (pts note) | Sakkaraṁ → S1 nagarakaṁ S3 nagaraṁ. (pts note) | samayaṁ → samayam (pts)สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ นิคมของเจ้าศากยะ ชื่อว่าสักกระ แคว้นสักกะ
Atha kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca:
bhagavantaṁ → bhagavantam (pts) | ekamantaṁ → ekam antaṁ (pts) | bhagavantaṁ etadavoca → bhagavantam etad avoca (pts)ครั้งนั้นแล ท่านพระอานนท์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้ว นั่ง ณ ที่สมควร ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า
“upaḍḍhamidaṁ, bhante, brahmacariyaṁ, yadidaṁ—kalyāṇamittatā kalyāṇasahāyatā kalyāṇasampavaṅkatā”ti.
brahmacariyaṁ → brahmacariyassa (bj, sya-all) | brahmacariyaṁ yadidaṁ → brahmacariyassa yad idaṁ (pts) | kalyāṇasahāyatā kalyāṇasampavaṅkatāti → kalyānasahāyatā kalyāṇasampavaṅkatā ti (pts)“ข้าแต่ พระองค์ผู้เจริญ ความเป็นผู้มีมิตรดี มีสหายดี มีเพื่อนดี เป็นพรหมจรรย์ กึ่งหนึ่ง”
“Mā hevaṁ, ānanda, mā hevaṁ, ānanda.
ānanda → ānanda avaca (sya-all) | hevaṁ → hevam (pts) | ānanda → ānanda avaca (bj: syā)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “อย่ากล่าวอย่างนั้น อานนท์
Sakalamevidaṁ, ānanda, brahmacariyaṁ, yadidaṁ—kalyāṇamittatā kalyāṇasahāyatā kalyāṇasampavaṅkatā.
sakalamevidaṁ → sakalameva hidaṁ (bj, pts); avaca sakalameva hidaṁ (sya-all) | sakalamevidaṁ → sakalam eva hidam (pts) | yadidaṁ → yad idaṁ (pts)อย่ากล่าวอย่างนั้น อานนท์ ที่จริง ความเป็นผู้มีมิตรดี มีสหายดี มีเพื่อนดี
Kalyāṇamittassetaṁ, ānanda, bhikkhuno pāṭikaṅkhaṁ kalyāṇasahāyassa kalyāṇasampavaṅkassa—ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ bhāvessati, ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ bahulīkarissati.
kalyāṇasahāyassa → kalyāṇasahāyakassa (sya-all) | bahulīkarissati → bahulīkarissatīti (sya-all) | pāṭikaṅkham → S1-3 pāṭikaṁkhā always. (pts note) | bahulīkarissati → B1-2 -karissatī ti. (pts note) | kalyāṇamittassetaṁ → kalyāṇamittassetam (pts) | ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ → ariyam aṭṭhaṅgikam maggam (pts)เป็นพรหมจรรย์ทั้งหมด ทีเดียว อานนท์ ภิกษุผู้มีมิตรดี มีสหายดี มีเพื่อนดีพึงหวังข้อนี้ได้ว่า จักเจริญ อริยมรรคมีองค์ ๘ ทำอริยมรรคมีองค์ ๘ ให้มาก
Kathañcānanda, bhikkhu kalyāṇamitto kalyāṇasahāyo kalyāṇasampavaṅko ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ bhāveti, ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ bahulīkaroti?
Kathañcānanda → S1-3 kathaṁ ānanda. (pts note)ภิกษุผู้มีมิตรดี มีสหายดี มีเพื่อนดี เจริญอริยมรรคมีองค์ ๘ ทำอริยมรรค มีองค์ ๘ ให้มาก อย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้
Idhānanda, bhikkhu sammādiṭṭhiṁ bhāveti vivekanissitaṁ virāganissitaṁ nirodhanissitaṁ vossaggapariṇāmiṁ;
sammādiṭṭhiṁ → sammādiṭṭhim (pts)๑. เจริญสัมมาทิฏฐิอันอาศัยวิเวก (ความสงัด) อาศัยวิราคะ (ความคลาย กำหนัด) อาศัยนิโรธ (ความดับ) น้อมไปในโวสสัคคะ (ความสละ)
sammāsaṅkappaṁ bhāveti vivekanissitaṁ …pe…
sammāsaṅkappaṁ → sammāsaṅkappam (pts) | vivekanissitaṁ → vivekanissitam (pts)๒. เจริญสัมมาสังกัปปะอันอาศัยวิเวก ...
sammāvācaṁ bhāveti …pe…
+ → vivekanissitaṁ virāganissitaṁ nirodhanissitaṁ vossaggapariṇāmiṁ (bjt) | sammāvācaṁ → sammāvācam (pts)๓. เจริญสัมมาวาจา ...
sammākammantaṁ bhāveti …pe…
+ → vivekanissitaṁ virāganissitaṁ nirodhanissitaṁ vossaggapariṇāmiṁ (bjt) | sammākammantaṁ → sammākammantam (pts)๔. เจริญสัมมากัมมันตะ ...
sammāājīvaṁ bhāveti …pe…
+ → vivekanissitaṁ virāganissitaṁ nirodhanissitaṁ vossaggapariṇāmiṁ (bjt) | sammāājīvaṁ → sammāājīvam (pts)๕. เจริญสัมมาอาชีวะ ...
sammāvāyāmaṁ bhāveti …pe…
+ → vivekanissitaṁ virāganissitaṁ nirodhanissitaṁ vossaggapariṇāmiṁ (bjt) | sammāvāyāmaṁ → sammāvāyāmam (pts)๖. เจริญสัมมาวายามะ ...
sammāsatiṁ bhāveti …pe…
+ → vivekanissitaṁ virāganissitaṁ nirodhanissitaṁ vossaggapariṇāmiṁ (bjt) | sammāsatiṁ → sammāsatim (pts)๗. เจริญสัมมาสติ ...
sammāsamādhiṁ bhāveti vivekanissitaṁ virāganissitaṁ nirodhanissitaṁ vossaggapariṇāmiṁ.
sammāsamādhiṁ → sammāsamādhim (pts) | vivekanissitaṁ virāganissitaṁ nirodhanissitaṁ → vivekanissitam virāganissitam nirodhanissitam (pts)๘. เจริญสัมมาสมาธิอันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อม ไปในโวสสัคคะ
Evaṁ kho, ānanda, bhikkhu kalyāṇamitto kalyāṇasahāyo kalyāṇasampavaṅko ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ bhāveti, ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ bahulīkaroti.
kalyāṇasahāyo → kalyaṇasahāyo (pts) | ariyaṁ → ariyam (pts) | maggaṁ → maggam (pts) | ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ → ariyam aṭṭhaṅgikam maggam (pts)ภิกษุผู้มีมิตรดี มีสหายดี มีเพื่อนดี เจริญอริยมรรคมีองค์ ๘ ทำอริยมรรค มีองค์ ๘ ให้มาก อย่างนี้แล
Tadamināpetaṁ, ānanda, pariyāyena veditabbaṁ yathā sakalamevidaṁ brahmacariyaṁ, yadidaṁ—kalyāṇamittatā kalyāṇasahāyatā kalyāṇasampavaṅkatā.
sakalamevidaṁ → sakalamevahidaṁ (bj) | kalyāṇasampavaṅkatā mamañhi → kalyāṇasampavaṅkatāti mamaṁ hi (bj); kalyānasampavaṅkatā mamaṁ hi (pts) | tadamināpetaṁ → tadimināpetaṁ (sya-all) | kalyāṇasampavaṅkatā → kalyāṇasampavaṅkatāti (sya-all) | kalyāṇasampavaṅkatāti → kalyāṇasampavaṅkatāti (bj: syā) | kalyānasampavaṅkatā → B1-2 add ti. (pts note) | tadamināpetaṁ → tad aminā petam (pts) | sakalamevidaṁ → sakalam evidam (pts) | yadidaṁ → yad idam (pts)อนึ่ง ข้อที่ว่าความเป็นผู้มีมิตรดี มีสหายดี มีเพื่อนดี เป็นพรหมจรรย์ทั้งหมด ทีเดียวนั้นพึงทราบโดยปริยายนี้
Mamañhi, ānanda, kalyāṇamittaṁ āgamma jātidhammā sattā jātiyā parimuccanti; jarādhammā sattā jarāya parimuccanti; maraṇadhammā sattā maraṇena parimuccanti; sokaparidevadukkhadomanassupāyāsadhammā sattā sokaparidevadukkhadomanassupāyāsehi parimuccanti.
parimuccanti → parivuccanti (bj) | Mamaṁ → S3 maṁmaṁ here only. (pts note) | sattā → missing in S1. (pts note) | sokaparidevadukkhadomanassupāyāsadhammā → S1 -dhamma. (pts note) | mamañhi → hi (bjt) | mamañhi → mamaṁ hi (pts) | kalyāṇamittaṁ → kalyāṇamittam (pts)ด้วยว่าเพราะอาศัยเราผู้เป็นมิตรดี เหล่าสัตว์ผู้มี ชาติ (ความเกิด) เป็นธรรมดาย่อมพ้นจากชาติ ผู้มีชรา (ความแก่) เป็นธรรมดาย่อม พ้นจากชรา ผู้มีมรณะ (ความตาย) เป็นธรรมดาย่อมพ้นจากมรณะ ผู้มีโสกะ (ความ เศร้าโศก) ปริเทวะ (ความคร่ำครวญ) ทุกข์ (ความทุกข์กาย) โทมนัส (ความทุกข์ใจ) และอุปายาส (ความคับแค้นใจ) เป็นธรรมดาย่อมพ้นจากโสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส และอุปายาส
Iminā kho etaṁ, ānanda, pariyāyena veditabbaṁ yathā sakalamevidaṁ brahmacariyaṁ, yadidaṁ—kalyāṇamittatā kalyāṇasahāyatā kalyāṇasampavaṅkatā”ti.
sakalamevidaṁ → sakalamevahidaṁ (bj) | kalyāṇasampavaṅkatāti dutiyaṁ → kalyāṇasampavaṅkatā ti (pts) | etam → missing in S1-3. (pts note) | sakalamevidaṁ → sakalam evidam (pts) | yadidaṁ → yad idaṁ (pts)อานนท์ ข้อที่ว่าความเป็นผู้มีมิตรดี มีสหายดี มีเพื่อนดี เป็นพรหมจรรย์ ทั้งหมดทีเดียวนั้นพึงทราบโดยปริยายนี้แล”