Jāṇussoṇibrāhmaṇasutta
Jāṇussoṇibrāhmaṇasutta → brāhmaṇasuttaṁ (bj); brāhmaṇo (pts1ed)๔ ชาณุสโสณิพราหมณสูตร
Sāvatthinidānaṁ.
sāvatthinidānaṁ → sāvatthiyaṁ (bj); sāvatthīnidānaṁ (sya-all)เรื่องเกิดขึ้นที่กรุงสาวัตถี
Atha kho āyasmā ānando pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya sāvatthiṁ piṇḍāya pāvisi.
pubbaṇhasamayaṁ → pubbaṇhasmayam (pts) | pāvisi → S1 B1 pāvīsi S3 pāvisī. (pts note) | pubbaṇhasamayaṁ → pubbaṇha samayaṁ (th) | pattacīvaramādāya sāvatthiṁ → pattacīvaram ādāya sāvatthim (pts)ครั้นในเวลาเช้า ท่านพระอานนท์ครองอันตรวาสก ถือบาตรและจีวร เข้าไป บิณฑบาตยังกรุงสาวัตถี
Addasā kho āyasmā ānando jāṇussoṇiṁ brāhmaṇaṁ sabbasetena vaḷavābhirathena sāvatthiyā niyyāyantaṁ.
vaḷavābhirathena → vaḷabhīrathena (bj) | jāṇussoṇiṁ → jānusoṇiṁ (pts) | vaḷabhīrathena → vaḷavābhirathe (bj: machasaṁ, syā) | vaḷavābhirathena → vaḷabhīrathena (cck: sī.) | Jānusoṇiṁ → S3 -soṇi. (pts note) | vaḷavābhirathena → S1 vaḷabhi- S3 valabhi- B1-2 -ratena. (pts note) | vaḷavābhirathena sāvatthiyā → vaḷabhīrathena sāvatthiyaṁ (bjt)ได้เห็นพราหมณ์ชื่อชาณุสโสณิออกจากกรุงสาวัตถีด้วยรถ เทียมด้วยม้าขาวล้วน
Setā sudaṁ assā yuttā honti setālaṅkārā, seto ratho, setaparivāro, setā rasmiyo, setā patodalaṭṭhi, setaṁ chattaṁ, setaṁ uṇhīsaṁ, setāni vatthāni, setā upāhanā, setāya sudaṁ vālabījaniyā bījīyati.
vālabījaniyā bījīyati → vālavījaniyā vījiyyati (sya-all) | vālabījaniyā bījīyati tamenaṁ → vālavījaniyā vījīyati tam enaṁ (pts) | vijīyyati → vijīyati (bj: machasaṁ) | setā → S1-3 seta. (pts note) | patodalaṭṭhi → S1 omits laṭṭhi. (pts note) | setāya → S3 setā. (pts note) | vālavījaniyā → S1-3 ratavījaṇi (S1 -ī). (pts note) | vījīyati → S3 vījiyati B1-2 bījeyyāti. (pts note) | vālabījaniyā bījīyati → vālavijaniyā vijīyyati (bjt) | sudaṁ → sudam (pts)นัยว่า ม้าที่เทียมเป็นม้าขาว เครื่องประดับขาว ตัวรถขาว ประทุนขาว เชือกขาว ด้ามประตักขาว ร่มขาว ผ้าโพกขาว ผ้านุ่งขาว รองเท้าขาว และพัดวาลวีชนี (พัดหรือแส้ขนจามรี) ก็ขาว
Tamenaṁ jano disvā evamāha:
tamenaṁ → tam enaṁ (pts) | evamāha → evam āha (pts)ชนทั้งหลายเห็นท่านแล้วพากันพูด อย่างนี้ว่า
“brahmaṁ vata, bho, yānaṁ.
Brahmaṁ → S1-3 brahmā. (pts note) | yānam → S3 yāṇam always. (pts note)“ท่านผู้เจริญ ยานประเสริฐหนอ
Brahmayānarūpaṁ vata, bho”ti.
bhoti → hoti (pts) | brahmayānarūpaṁ → brahmayānaṁ rūpaṁ (bj: sī.pævi, sī.pavi) | brahmayānarūpaṁ → S1-3 -yānaṁ rūpaṁ always. (pts note)รูปของยานก็ประเสริฐหนอ”
Atha kho āyasmā ānando sāvatthiyaṁ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkanto yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca:
āyasmā → missing in S1-3. (pts note) | caritvā → S1-3 pavisitvā. (pts note) | pacchābhattaṁ → pacchābhattam (pts) | bhagavantaṁ → bhagavantam (pts) | ekamantaṁ → ekam antaṁ (pts) | bhagavantaṁ etadavoca → bhagavantam etad avoca (pts)ต่อมา ท่านพระอานนท์เที่ยวบิณฑบาตในกรุงสาวัตถี กลับจากบิณฑบาต ภายหลังฉันภัตตาหารเสร็จแล้วจึงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวาย อภิวาทแล้ว นั่ง ณ ที่สมควร ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า
“Idhāhaṁ, bhante, pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya sāvatthiṁ piṇḍāya pāvisiṁ.
pāvisiṁ → B1 pāvīsi B2 pavisiṁ. (pts note) | pubbaṇhasamayaṁ → pubbanhasamayaṁ (bjt) | idhāhaṁ → idhāham (pts) | pattacīvaramādāya sāvatthiṁ → pattacīvaram ādāya sāvatthim (pts)“ข้าแต่พระองค์ ผู้เจริญ ขอประทานวโรกาส ในเวลาเช้า
Addasaṁ khvāhaṁ, bhante, jāṇussoṇiṁ brāhmaṇaṁ sabbasetena vaḷavābhirathena sāvatthiyā niyyāyantaṁ.
khvāhaṁ → khoham (pts) | jāṇussoṇiṁ → jānusoniṁ (pts) | khoham → S1-3 addasa khvāhaṁ. (pts note) | Jānusoniṁ → S1-3 Jānussoniṁ (S3 -ṇiṁ) always. (pts note) | vaḷavābhirathena → vaḷabhīrathena (bjt) | niyyāyantaṁ → niyyāyantam (pts)ข้าพระองค์ครองอันตรวาสก ถือบาตร และจีวรเข้าไปบิณฑบาตยังกรุงสาวัตถี ได้เห็นชาณุสโสณิพราหมณ์ออกจากกรุง สาวัตถีด้วยรถเทียมด้วยม้าขาวล้วน
Setā sudaṁ assā yuttā honti setālaṅkārā, seto ratho, setaparivāro, setā rasmiyo, setā patodalaṭṭhi, setaṁ chattaṁ, setaṁ uṇhīsaṁ, setāni vatthāni, setā upāhanā, setāya sudaṁ vālabījaniyā bījīyati.
honti → (sya-all) | vālabījaniyā bījīyati → vālavījaniyā vījiyyati (sya-all) | setālaṅkārā → setālaṅkarā (pts) | honti → missing in S1-3. (pts note) | sudam → missing in S1-3. (pts note) | vījiyyati → so S1-3; B1-2 bījeyyāti. (pts note) | vālabījaniyā bījīyati → vālavījaniyā vijiyyati (bjt) | setaṁ → setam (pts) | sudaṁ vālabījaniyā bījīyati → sudam vālavījaniyā vījiyyati (pts)นัยว่า ม้าที่เทียมเป็นม้าขาว เครื่องประดับขาว ตัวรถขาว ประทุนขาว เชือกขาว ด้ามประตักขาว ร่มขาว ผ้าโพกขาว ผ้านุ่งขาว รองเท้าขาว และพัดวาลวีชนีก็ขาว
Tamenaṁ jano disvā evamāha:
tamenaṁ → tam enaṁ (pts) | evamāha → evam āha (pts)ชนทั้งหลายเห็นท่านแล้วพากันพูดว่า
‘brahmaṁ vata, bho, yānaṁ.‘ท่าน ผู้เจริญ ยานประเสริฐหนอ
Brahmayānarūpaṁ vata, bho’ti.
bhoti → hoti (pts) | brahmayānarūpaṁ → brahmayānaṁ rūpaṁ (bj: sī.pævi, sī.pavi) | hoti → S1-3 -yānaṁvatarūpo instead of -rūpam vata; hoti being omitted. (pts note)รูปของยานก็ประเสริฐหนอ’
Sakkā nu kho, bhante, imasmiṁ dhammavinaye brahmayānaṁ paññāpetun”ti?
paññāpetunti → paññapetunti (sya-all) | imasmiṁ → imasmim (pts) | brahmayānaṁ paññāpetunti → brahmayānam paññāpetun ti (pts)ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระองค์อาจทรงบัญญัติยานอันประเสริฐในพระธรรมวินัยนี้ได้หรือหนอ”
“Sakkā, ānandā”ti bhagavā avoca:พระผู้มีพระภาคตรัสว่า
“imasseva kho etaṁ, ānanda, ariyassa aṭṭhaṅgikassa maggassa adhivacanaṁ:
etaṁ → etam (pts) | adhivacanaṁ → adhivacanam (pts)“อานนท์ อาจบัญญัติได้ คำว่า
‘brahmayānaṁ’ itipi, ‘dhammayānaṁ’ itipi, ‘anuttaro saṅgāmavijayo’ itipīti.
itipīti → itipi (bj, sya-all, pts) | pi → B1-2 add ti. (pts note) | itipi dhammayānaṁ itipi → iti pi dhammayānam iti pi (pts) | itipīti → iti pi (pts)‘ยานอันประเสริฐ’ นั้นเป็นชื่อของอริยมรรคมีองค์ ๘ นี้เอง เรียกว่า พรหมยานบ้าง ธรรมยานบ้าง รถพิชัยสงครามอันยอดเยี่ยมบ้าง
Sammādiṭṭhi, ānanda, bhāvitā bahulīkatā rāgavinayapariyosānā hoti, dosavinayapariyosānā hoti, mohavinayapariyosānā hoti.
mohavinayapariyosānā → S1-3 naṁ. (pts note)สัมมาทิฏฐิที่บุคคลเจริญ ทำให้มากแล้ว เป็นธรรมมีการกำจัดราคะ โทสะ และโมหะเป็นที่สุด
Sammāsaṅkappo, ānanda, bhāvito bahulīkato rāgavinayapariyosāno hoti, dosavinayapariyosāno hoti, mohavinayapariyosāno hoti.สัมมาสังกัปปะที่บุคคลเจริญ ทำให้มากแล้ว เป็นธรรมมีการกำจัดราคะ โทสะ และโมหะเป็นที่สุด
Sammāvācā, ānanda, bhāvitā bahulīkatā rāgavinayapariyosānā hoti, dosa …pe… mohavinayapariyosānā hoti.
rāgavinayapariyosānā → rāgavinayapāriyosānā (pts) | dosa → dosavinayapariyosānā hoti (bjt, th)สัมมาวาจาที่บุคคลเจริญ ทำให้มากแล้ว เป็นธรรมมีการกำจัดราคะ โทสะ และโมหะเป็นที่สุด
Sammākammanto, ānanda, bhāvito bahulīkato rāgavinayapariyosāno hoti, dosa …pe… mohavinayapariyosāno hoti.
dosa → dosavinayapariyosāno hoti (bjt, th)สัมมากัมมันตะที่บุคคลเจริญ ทำให้มากแล้ว เป็นธรรมมีการกำจัดราคะ โทสะ และโมหะเป็นที่สุด
Sammāājīvo, ānanda, bhāvito bahulīkato rāgavinayapariyosāno hoti, dosa …pe… mohavinayapariyosāno hoti.
dosa → dosavinayapariyosāno hoti (bjt, th)สัมมาอาชีวะที่บุคคลเจริญ ทำให้มากแล้ว เป็นธรรมมีการกำจัดราคะ โทสะ และโมหะเป็นที่สุด
Sammāvāyāmo, ānanda, bhāvito bahulīkato rāgavinayapariyosāno hoti, dosa …pe… mohavinayapariyosāno hoti.
dosa → dosavinayapariyosāno hoti (bjt, th)สัมมาวายามะที่บุคคลเจริญ ทำให้มากแล้ว เป็นธรรมมีการกำจัดราคะ โทสะ และโมหะเป็นที่สุด
Sammāsati, ānanda, bhāvitā bahulīkatā rāgavinayapariyosānā hoti, dosa …pe… mohavinayapariyosānā hoti.
bhāvitā → bhavitā (pts) | mohavinayapariyosānā → B1 S3 -sāno (S3 -ṇo). (pts note) | dosa → dosavinayapariyosānā hoti (bjt, th)สัมมาสติที่บุคคลเจริญ ทำให้มากแล้ว เป็นธรรมมีการกำจัดราคะ โทสะ และโมหะเป็นที่สุด
Sammāsamādhi, ānanda, bhāvito bahulīkato rāgavinayapariyosāno hoti, dosa …pe… mohavinayapariyosāno hoti.
ānanda → ānando (pts) | dosa → dosavinayapariyosāno hoti (bjt, th)สัมมาสมาธิที่บุคคลเจริญ ทำให้มากแล้ว เป็นธรรมมีการกำจัดราคะ โทสะ และโมหะเป็นที่สุด
Iminā kho etaṁ, ānanda, pariyāyena veditabbaṁ yathā imassevetaṁ ariyassa aṭṭhaṅgikassa maggassa adhivacanaṁ:
imassevetaṁ → imassetaṁ (bj) | etaṁ → etam (pts) | imassevetaṁ → imassevetam (pts) | adhivacanaṁ → adhivacanam (pts)
‘brahmayānaṁ’ itipi, ‘dhammayānaṁ’ itipi, ‘anuttaro saṅgāmavijayo’ itipī”ti.
brahmayānaṁ itipi dhammayānaṁ itipi → brahmayānam iti pi dhammayānam iti pi (pts) | itipīti → iti pīti (pts)คำว่า ‘ยานอันประเสริฐ’ นั้นเป็นชื่อของอริยมรรคมีองค์ ๘ นี้เอง เรียกว่า พรหมยานบ้าง ธรรมยานบ้าง รถพิชัยสงครามอันยอดเยี่ยมบ้างนั้น พึงทราบโดย ปริยายนี้แล”
Idamavoca bhagavā.
idamavoca → idam avoca (pts)พระผู้มีพระภาคผู้สุคตศาสดาได้ตรัสเวยยากรณภาษิตนี้แล้ว
Idaṁ vatvāna sugato athāparaṁ etadavoca satthā:
vatvāna → vatvā (bjt, pts) | athāparaṁ etadavoca → athāparam etad avoca (pts)จึงได้ตรัสคาถาประพันธ์ต่อไปอีกว่า
“Yassa saddhā ca paññā ca, dhammā yuttā sadā dhuraṁ;
sadā dhuraṁ → saddhā dhuraṁ (sya-all) | yuttā sadā → yuggā saddhā (sya-all) | sadā → saddhādhuraṁ (bj: syā)“รถ ใดมีธรรมคือศรัทธาและปัญญาเป็นแอกทุกเมื่อ มีหิริเป็นงอน Hirī īsā mano yottaṁ, sati ārakkhasārathi.
hirī → hiri (bj, sya-all) | yottaṁ → S3 yottā S1 ghottā. (pts note) ārakkhasārathi → ārakkasārathi (pts)มีใจเป็นเชือก มีสติเป็นนายสารถีผู้คอยควบคุมRatho sīlaparikkhāro, jhānakkho cakkavīriyo;
cakkavīriyo → cakkaviriyo (pts)รถนี้มีศีล เป็นเครื่องประดับ มีฌานเป็นเพลา มีความเพียรเป็นล้อ Upekkhā dhurasamādhi, anicchā parivāraṇaṁ.
Upekkhā → upekhā (bj) | upekhā → upekkhā (bj: machasaṁ, syā)มีอุเบกขาเป็นทูบ มีความไม่อยากได้เป็นประทุนAbyāpādo avihiṁsā, viveko yassa āvudhaṁ;
Abyāpādo → avyāpādo (bj) | avyāpādo → abyāpādo (bj: machasaṁ, syā) | avihiṁsā → S1-3 vihiṁsā S3 adds ca. (pts note)กุลบุตรใดมีความไม่พยาบาท มีความไม่เบียดเบียนและมีวิเวก เป็นอาวุธ Titikkhā cammasannāho, yogakkhemāya vattati.
cammasannāho → vammasannāho (bj); dhammasannāho (sya-all, pts1ed) | titikkhā cammasannāho → tītikkhā dhammasannāho (sya-all) | cammasannāho → dhammasannāho (pts) | vammasannāho → cammasannābho (bj: machasaṁ); dhammasannābho (bj: syā) | cammasannāho → vammasannāho (cck: sī.) | dhammasannāho → S3 vamma- B2 camma- (pts note)มีความอดทนเป็นเกราะหนัง กุลบุตรนั้นย่อมประพฤติเพื่อความเกษมจากโยคะEtadattani sambhūtaṁ, brahmayānaṁ anuttaraṁ;
etadattani sambhūtaṁ → etad attaniyam bhūtaṁ (pts) | attaniyam → S3 attha- B2 attanisam. (pts note)พรหมยานอันยอดเยี่ยมนี้ เกิดแล้วในตนของบุคคลเหล่าใด Niyyanti dhīrā lokamhā, aññadatthu jayaṁ jayan”ti.
aññadatthu → S1-3 -atthuṁ. (pts note) | jayaṁ → S1 jaya S3 jayā. (pts note) | jayanti → B2 jahanti. (pts note)บุคคลเหล่านั้นเป็นนักปราชญ์ มีชัยชนะ ย่อมออกไปจากโลกโดยแท้”