Sahampatibrahmasutta
Sahampatibrahmasutta → brahmasuttaṁ (bj); brahmā (pts1ed)๕๗ สหัมปติพรหมสูตร
Ekaṁ samayaṁ bhagavā uruvelāyaṁ viharati najjā nerañjarāya tīre ajapālanigrodhe paṭhamābhisambuddho.
paṭhamābhisambuddho → pathamābhisambuddho (pts) | + → evaṁ me sutaṁ (bjt) | + → evamme sutaṁ (th) | samayaṁ → samayam (pts)ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคแรกตรัสรู้ ประทับอยู่ใต้ต้นอชปาลนิโครธ ริมฝั่ง แม่น้ำเนรัญชรา ตำบลอุรุเวลา
Atha kho bhagavato rahogatassa paṭisallīnassa evaṁ cetaso parivitakko udapādi:
paṭisallīnassa evaṁ → patisallīnassa evam (pts) | rahogatassa → S1 rahogato. (pts note) | cetaso parivitakko → cetasoparivitakko (bjt)ทรงหลีกเร้นอยู่ในที่สงัด ได้เกิดความรำพึงขึ้นว่า
“pañcindriyāni bhāvitāni bahulīkatāni amatogadhāni honti amataparāyaṇāni amatapariyosānāni.
amataparāyaṇāni → amataparāyanāni (bj, sya-all, pts)“อินทรีย์ ๕ ประการที่บุคคลเจริญ ทำให้มากแล้ว ย่อมหยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะ เป็นเบื้องหน้า มีอมตะเป็นที่สุด
Katamāni pañca?อินทรีย์ ๕ ประการ อะไรบ้าง คือ
Saddhindriyaṁ bhāvitaṁ bahulīkataṁ amatogadhaṁ hoti amataparāyaṇaṁ amatapariyosānaṁ.
amataparāyaṇaṁ → amataparāyanaṁ (bj, sya-all, pts) | saddhindriyaṁ bhāvitaṁ bahulīkataṁ → saddhindriyam bhāvitam bahulīkatam (pts) | amataparāyaṇaṁ → amataparāyanam (pts)๑. สัทธินทรีย์ที่บุคคลเจริญ ทำให้มากแล้ว ย่อมหยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นเบื้องหน้า มีอมตะเป็นที่สุด
Vīriyindriyaṁ …pe…
vīriyindriyaṁ → viriyindriyaṁ (bjt, th, pts)๒. วิริยินทรีย์ ฯลฯ
satindriyaṁ …pe…๓. สตินทรีย์ ฯลฯ
samādhindriyaṁ …pe…
samādhindriyaṁ → samādhindriyam (pts)๔. สมาธินทรีย์ ฯลฯ
paññindriyaṁ bhāvitaṁ bahulīkataṁ amatogadhaṁ hoti amataparāyaṇaṁ amatapariyosānaṁ.
amataparāyaṇaṁ → amataparāyanaṁ (bj, sya-all) | paññindriyaṁ bhāvitaṁ bahulīkataṁ → paññindriyam bhāvitam bahulīkatam (pts) | amataparāyaṇaṁ amatapariyosānaṁ → amataparāyanam amatapariyosānam (pts)๕. ปัญญินทรีย์ที่บุคคลเจริญ ทำให้มากแล้ว ย่อมหยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นเบื้องหน้า มีอมตะเป็นที่สุด
Imāni pañcindriyāni bhāvitāni bahulīkatāni amatogadhāni honti amataparāyaṇāni amatapariyosānānī”ti.
amataparāyaṇāni → amataparāyanāni (bj, sya-all) | imāni → imani (pts) | amataparāyaṇāni amatapariyosānānīti → amataparāyanāni amatapariyosānānī ti (pts)อินทรีย์ ๕ ประการนี้ที่บุคคลเจริญ ทำให้มากแล้ว ย่อมหยั่งลงสู่อมตะ มี อมตะเป็นเบื้องหน้า มีอมตะเป็นที่สุด
Atha kho brahmā sahampati bhagavato cetasā cetoparivitakkamaññāya—seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṁ vā bāhaṁ pasāreyya, pasāritaṁ vā bāhaṁ samiñjeyya; evameva brahmaloke antarahito bhagavato purato pāturahosi.
brahmaloke → brahmalokato (bj: sī.pævi, sī.pavi) | sammiñjitaṁ → B1-2 samañchitaṁ. (pts note) | sammiñjeyya → B1-2 samañcheyya. (pts note) | eva → S1-3 evaṁ. (pts note) | Brahmaloke → S1-3 -lakato. (pts note) | samiñjeyya evameva → sammiñjeyya evamevaṁ (bjt) | cetoparivitakkamaññāya → cetoparivitakkam aññāya (pts) | bāhaṁ → bāham (pts) | samiñjeyya evameva → sammiñjeyya evam eva (pts) | pāturahosi → pātur ahosi (pts)ครั้งนั้น ท้าวสหัมบดีพรหมทราบความรำพึงของพระผู้มีพระภาคแล้ว จึง หายตัวจากพรหมโลกมาปรากฏตรงพระพักตร์ของพระผู้มีพระภาค เปรียบเหมือน บุรุษผู้มีกำลังเหยียดแขนออกหรือคู้แขนเข้าฉะนั้น
Atha kho brahmā sahampati ekaṁsaṁ uttarāsaṅgaṁ karitvā yena bhagavā tenañjaliṁ paṇāmetvā bhagavantaṁ etadavoca:
tenañjaliṁ paṇāmetvā → tenañjalimpaṇāmetvā (th) | ekaṁsaṁ → ekaṁsam (pts) | tenañjaliṁ → tenāñjalim (pts) | bhagavantaṁ etadavoca → bhagavantam etad avoca (pts)ห่มผ้าเฉวียงบ่าข้างหนึ่ง ประนม อัญชลีไปทางพระผู้มีพระภาคแล้วกราบทูลว่า
“evametaṁ, bhagavā, evametaṁ sugata.
evametaṁ → evam etam (pts) | evametaṁ → evam etaṁ (pts)‘ข้าแต่พระผู้มีพระภาค เรื่องนี้เป็น อย่างนั้น ข้าแต่พระสุคต เรื่องนี้เป็นอย่างนั้น
Pañcindriyāni bhāvitāni bahulīkatāni amatogadhāni honti amataparāyaṇāni amatapariyosānāni.
amataparāyaṇāni → amataparāyanāni (bj, sya-all)อินทรีย์ ๕ ประการที่บุคคลเจริญ ทำให้มากแล้ว ย่อมหยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นเบื้องหน้า มีอมตะเป็นที่สุด
Katamāni pañca?อินทรีย์ ๕ ประการ อะไรบ้าง คือ
Saddhindriyaṁ bhāvitaṁ bahulīkataṁ amatogadhaṁ hoti amataparāyaṇaṁ amatapariyosānaṁ …pe… paññindriyaṁ bhāvitaṁ bahulīkataṁ amatogadhaṁ hoti amataparāyaṇaṁ amatapariyosānaṁ.
amataparāyaṇaṁ → amataparāyanaṁ (bj, sya-all) | saddhindriyaṁ bhāvitaṁ bahulīkataṁ → saddhindriyam bhāvitam bahulīkatam (pts) | amataparāyaṇaṁ → amataparāyanam (pts) | paññindriyaṁ bhāvitaṁ bahulīkataṁ amatogadhaṁ hoti amataparāyaṇaṁ → la-pe paññindriyam bhāvitamo (pts)๑. สัทธินทรีย์ที่บุคคลเจริญ ทำให้มากแล้ว ย่อมหยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นเบื้องหน้า มีอมตะเป็นที่สุด ฯลฯ ๕. ปัญญินทรีย์ที่บุคคลเจริญ ทำให้มากแล้ว ย่อมหยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นเบื้องหน้า มีอมตะเป็นที่สุด
Imāni pañcindriyāni bhāvitāni bahulīkatāni amatogadhāni honti amataparāyaṇāni amatapariyosānāni.
amataparāyaṇāni → amataparāyanāni (bj, sya-all) | amatapariyosānāni → pariyosānānīti (bj: sī.pævi, sī.pavi) | amatapariyosānāni → S1-3 -pariyosanānīti. (pts note)อินทรีย์ ๕ ประการนี้ที่บุคคลเจริญ ทำให้มากแล้ว ย่อมหยั่งลงสู่อมตะ มี อมตะเป็นเบื้องหน้า มีอมตะเป็นที่สุด
Bhūtapubbāhaṁ, bhante, kassape sammāsambuddhe brahmacariyaṁ acariṁ.
acariṁ → S1-3 insert -pe- (pts note) | bhūtapubbāhaṁ → bhūtapubbāham (pts) | brahmacariyaṁ → brahmacariyam (pts)ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เรื่องเคยมีมาแล้ว ข้าพระองค์ได้ประพฤติพรหมจรรย์ ในพระกัสสปสัมมาสัมพุทธเจ้า
Tatrapi maṁ evaṁ jānanti:
tatra’pi → acariṁ pe tatrapi (bj: sī.pævi, sī.pavi) | tatrapi maṁ → tatra pi mam (pts)แม้ในสมัยนั้น พวกเขารู้จักข้าพระองค์อย่างนี้ว่า
‘sahako bhikkhu, sahako bhikkhū’ti.‘สหกภิกษุ สหกภิกษุ’
So khvāhaṁ, bhante, imesaṁyeva pañcannaṁ indriyānaṁ bhāvitattā bahulīkatattā kāmesu kāmacchandaṁ virājetvā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ brahmalokaṁ upapanno.
khvāhaṁ → khohaṁ (bj) | khvāham → S1-3 khoham. (pts note) | imesaṁyeva → imesaṁ (bjt) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt) | imesaṁyeva → imesaṁ yeva (th) | imesaṁyeva pañcannaṁ indriyānaṁ bhāvitattā → imesaṁ yeva pañcannam indriyānam bhavitattā (pts) | kāmacchandaṁ → kāmacchandam (pts) | paraṁ → param (pts) | sugatiṁ brahmalokaṁ → sugatim brahmalokam (pts)ข้าพระองค์นั้นคลายกามฉันทะในกามทั้งหลาย หลังจาก ตายแล้วไปเกิดในสุคติพรหมโลก เพราะอินทรีย์ ๕ ประการที่ข้าพระองค์เจริญ ทำให้มากแล้ว
Tatrapi maṁ evaṁ jānanti:
jānanti → S1 pajānanti. (pts note) | tatrapi maṁ → tatra pi mam (pts)แม้ในพรหมโลกนั้น
‘brahmā sahampati, brahmā sahampatī’ti.
sahampati → B1 omits brahmā- (pts note) | brahmā sahampatīti → brahmāsahampatī ti (pts)พวกเขาก็รู้จักข้าพระองค์ว่า ‘ท้าวสหัมบดีพรหม
Evametaṁ, bhagavā, evametaṁ sugata.
Sugata → missing in S1-3. (pts note) | evametaṁ → evam etam (pts) | evametaṁ → evam etaṁ (pts)ข้าแต่พระผู้มีพระภาค เรื่องนี้เป็นอย่างนั้น ข้าแต่พระสุคต เรื่องนี้เป็นอย่างนั้น
Ahametaṁ jānāmi, ahametaṁ passāmi yathā imāni pañcindriyāni bhāvitāni bahulīkatāni amatogadhāni honti amataparāyaṇāni amatapariyosānānī”ti.
amataparāyaṇāni → amataparāyanāni (bj, sya-all) | passāmi → ettha sī.pævi, sī.pavi potthekasu unatā dissate (bj note) | passāmi → S1-3 omit aham etam passāmi. (pts note) | ahametaṁ → aham etaṁ (pts) | amataparāyaṇāni amatapariyosānānīti → amataparāyanāni amatapariyosanānī ti evam (pts)ข้าพระองค์รู้ ข้าพระองค์เห็นข้อที่อินทรีย์ที่บุคคลเจริญ ทำให้ มากแล้ว หยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นเบื้องหน้า มีอมตะเป็นที่สุด”
Sattamaṁ.
sutaṁ → this phrase in S1-3 only. (pts note) | sattamaṁ → me sutaṁ (pts)สหัมปติพรหมสูตรที่ ๗ จบ