Moggallānasutta
Moggallānasutta → moggalāno (pts1ed)๑๔ โมคคัลลานสูตร
Evaṁ me sutaṁ—
sutaṁ → this phrase in B1-2 only. (pts note) | evaṁ me → evamme (th) | evaṁ → evam (pts)ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้
ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati pubbārāme migāramātupāsāde.สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ปราสาทของนางวิสาขามิคารมาตา ในบุพพาราม เขตกรุงสาวัตถี
Tena kho pana samayena sambahulā bhikkhū heṭṭhāmigāramātupāsāde viharanti uddhatā unnaḷā capalā mukharā vikiṇṇavācā muṭṭhassatino asampajānā asamāhitā bhantacittā pākatindriyā.
bhantacittā → vibbhantacittā (bj, sya-all, km, pts1ed) | bhantacittā → vibbhantacittā (pts) | bhantacittā → vibbhantacittā (cck: sī. syā. kaṁ.) | vibbhantacittā → B1 bhanta- (pts note) | heṭṭhāmigāramātupāsāde → heṭṭhā migāramātupāsāde (th, pts)สมัยนั้น ภิกษุจำนวนมากอยู่ภายใต้ปราสาทของ นางวิสาขามิคารมาตา เป็นผู้ฟุ้งซ่าน ถือตัว โลเล ปากกล้า พูดพร่ำเพรื่อ หลงลืมสติ ไม่มีสัมปชัญญะ มีจิตไม่ตั้งมั่น มีจิตกวัดแกว่ง ไม่สำรวมอินทรีย์
Atha kho bhagavā āyasmantaṁ mahāmoggallānaṁ āmantesi:
mahāmoggallānaṁ → mahāmoggalānaṁ (pts1ed) | āyasmantaṁ mahāmoggallānaṁ → āyasmantam mahā-moggalānam (pts)ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาครับสั่งเรียกท่านพระมหาโมคคัลลานะมาตรัสว่า
“ete kho, moggallāna, sabrahmacārino heṭṭhāmigāramātupāsāde viharanti uddhatā unnaḷā capalā mukharā vikiṇṇavācā muṭṭhassatino asampajānā asamāhitā bhantacittā pākatindriyā.
kho → te (bj) | sabrahmacārino → sabrahmacārayo (bj) | bhantacittā → vibbhantacittā (sya-all, pts) | moggallāna sabrahmacārino heṭṭhāmigāramātupāsāde → moggalāna sabrahmacāriyā heṭṭhā migāramātupāsāde (pts) | te → ete kho (bj: machasaṁ, syā) | sabrahmacārayo → sabrahmacārino (bj: machasaṁ, syā) | kho → S1-3 te. (pts note) | sabrahmacāriyā → B1 -cāriyo S1-3 -cārayo. (pts note) | vikiṇṇavācā → B1 tikiṇṇa- (pts note) | vibbhantacittā → B1 bhanta- (pts note)“โมคคัลลานะ เพื่อนพรหมจารีเหล่านี้อยู่ภายใต้ปราสาทของนางวิสาขามิคารมาตา เป็นผู้ฟุ้งซ่าน ถือตัว โลเล ปากกล้า พูดพร่ำเพรื่อ หลงลืมสติ ไม่มีสัมปชัญญะ มีจิตไม่ตั้งมั่น มีจิตกวัดแกว่ง ไม่สำรวมอินทรีย์
Gaccha, moggallāna, te bhikkhū saṁvejehī”ti.
saṁvejehīti → saṁvadehīti (bj: sī.pævi, sī.pavi) | saṁvejehīti → B1-2 saṁvejehi S1 saṁvedehī. (pts note) | moggallāna → moggalāna (pts)ไปเถิดโมคคัลลานะ เธอจงทำ ภิกษุเหล่านั้นให้สังเวช”
“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā mahāmoggallāno bhagavato paṭissutvā tathārūpaṁ iddhābhisaṅkhāraṁ abhisaṅkhāresi yathā pādaṅguṭṭhakena migāramātupāsādaṁ saṅkampesi sampakampesi sampacālesi.
abhisaṅkhāresi → abhisaṅkhāsi (bj, csp1ed) | abhisaṅkhāsi → abhisaṅkhāresi (bj: syā) | abhisaṅkhāresi → abhisaṅkharesi (cck: syā. pī. ka.) | abhisaṅkhāresi → S1-3 -saṅkhāsi-B2 -saṅkharoti. (pts note) | saṅkampesi → S3 kampesi B1 inserts sampasi (or -siṁ). (pts note) | evaṁ bhanteti → evam bhante ti (pts) | mahāmoggallāno → mahā-moggalāno (pts) | tathārūpaṁ iddhābhisaṅkhāraṁ → tathārūpam iddhābhisaṅkhāram (pts) | migāramātupāsādaṁ → migāramātupāsādam (pts)ท่านพระมหาโมคคัลลานะทูลรับสนองพระดำรัสแล้ว แสดงอิทธาภิสังขารให้ ปราสาทของนางวิสาขามิคารมาตาสะเทือนสะท้านหวั่นไหวด้วยนิ้วหัวแม่เท้า
Atha kho te bhikkhū saṁviggā lomahaṭṭhajātā ekamantaṁ aṭṭhaṁsu:
ekamantaṁ → ekam antam (pts)ทีนั้น ภิกษุเหล่านั้นตกใจ ขนพองสยองเกล้า ได้ไปยืนอยู่ ณ ที่สมควร พูดกันว่า
“acchariyaṁ vata bho, abbhutaṁ vata bho.“ท่านผู้เจริญ น่าอัศจรรย์จริง ไม่เคยปรากฏ
Nivātañca vata ayañca migāramātupāsādo gambhīranemo sunikhāto acalo asampakampī, atha ca pana saṅkampito sampakampito sampacālito”ti.
asampakampī → asampakampi (sya-all, pts) | ayañca migāramātupāsādo gambhīranemo → ayaṁ ca migaramatupāsādo gambhiranamo (pts) | gambhiranamo → S3 has -namo corrected from nevo. (pts note)ลมก็ไม่พัด ทั้งปราสาทของนาง วิสาขามิคารมาตานี้ มีฐานลึก ฝังไว้แน่น ไม่หวั่นไหว ไม่โยกคลอน ก็เมื่อเป็นเช่นนี้ คงมีอะไรสักอย่างหนึ่งที่ทำให้ปราสาทนี้สะเทือนสะท้านหวั่นไหว”
Atha kho bhagavā yena te bhikkhū tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā te bhikkhū bhagavā etadavoca:
bhagavā → (bj, sya-all) | etadavoca → etad avoca (pts)ต่อมา พระผู้มีพระภาคเสด็จเข้าไปหาภิกษุเหล่านั้นแล้วตรัสว่า
“kiṁ nu tumhe, bhikkhave, saṁviggā lomahaṭṭhajātā ekamantaṁ ṭhitā”ti?
kiṁ nu → kinnu (bjt, th) | ekamantaṁ ṭhitāti → ekam antaṁ ṭhitā ti (pts)“ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายเกิดความสลดใจ ขนพองสยองเกล้า ได้ไปยืนอยู่ ณ ที่สมควร เพราะ เหตุไร”
“Acchariyaṁ, bhante, abbhutaṁ bhante.
acchariyaṁ → acchariyam (pts) | abbhutaṁ → abbhutam (pts)ภิกษุเหล่านั้นกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ
Nivātañca vata ayañca migāramātupāsādo gambhīranemo sunikhāto acalo asampakampī, atha ca pana saṅkampito sampakampito sampacālito”ti.
asampakampī → asampakampi (sya-all, pts) | gambhīranemo → S3 -neco. (pts note) | asampakampi → S1-3 -kampī. (pts note) | ayañca → ayaṁ ca (pts) | sampacālitoti → sampacālito ti (pts)น่าอัศจรรย์จริง ไม่เคย ปรากฏ ลมก็ไม่พัด ทั้งปราสาทของนางวิสาขามิคารมาตานี้ มีฐานลึก ฝังไว้แน่น ไม่หวั่นไหว ไม่โยกคลอน ก็เมื่อเป็นเช่นนี้ คงมีอะไรสักอย่างหนึ่งที่ทำให้ปราสาท นี้สะเทือนสะท้านหวั่นไหวเป็นแน่”
“Tumheva kho, bhikkhave, saṁvejetukāmena moggallānena bhikkhunā pādaṅguṭṭhakena migāramātupāsādo, saṅkampito sampakampito sampacālito.
pādaṅguṭṭhakena → pādaṅguṭṭhena (bj) | tumheva → tumhe ca (sya-all) | moggallānena → mahāmoggallānena (bj: sī.pævi, sī.pavi) | pādaṅguṭṭhena → pādaṅguṭṭhakena (bj: machasaṁ, syā) | saṁvejetukāmena → S1-3 insert mahā. (pts note) | pādaṅguṭṭhakena → S1-3 -guṭṭhena. (pts note) | moggallānena → moggalānena (pts)“ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุโมคคัลลานะ ประสงค์จะให้เธอทั้งหลายสังเวช จึงทำ ปราสาทของนางวิสาขามิคารมาตาให้สะเทือนสะท้านหวั่นไหวด้วยนิ้วหัวแม่เท้า
Taṁ kiṁ maññatha, bhikkhave,
kim → S1-3 haṁ instead of taṁ kiṁ. (pts note)ภิกษุทั้งหลาย
katamesaṁ dhammānaṁ bhāvitattā bahulīkatattā moggallāno bhikkhu evaṁmahiddhiko evaṁmahānubhāvo”ti?
bhāvitattā → B1 bhavittā. (pts note) | evaṁmahiddhiko evaṁmahānubhāvoti → evaṁ mahiddhiko evaṁ mahānubhāvoti (bjt) | dhammānaṁ → dhammānam (pts) | moggallāno → moggalāno (pts) | evaṁmahiddhiko evaṁmahānubhāvoti → evam mahiddhiko evam mahānubhāvo ti (pts)เธอทั้งหลายจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร ภิกษุโมคคัลลานะมีฤทธิ์มาก มีอานุภาพมากอย่างนี้ เพราะธรรมเหล่าไหนที่ภิกษุโมคคัลลานะเจริญ ทำให้มาก แล้ว”
“Bhagavaṁmūlakā no, bhante, dhammā, bhagavaṁnettikā bhagavaṁpaṭisaraṇā. Sādhu vata, bhante, bhagavantaṁyeva paṭibhātu etassa bhāsitassa attho. Bhagavato sutvā bhikkhū dhāressantī”ti.
bhagavantaṁyeva → bhagavantaṁ yeva (th)“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรมของข้าพระองค์ทั้งหลาย มีพระผู้มีพระภาคเป็น หลัก มีพระผู้มีพระภาคเป็นผู้นำ มีพระผู้มีพระภาคเป็นที่พึ่ง ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอประทานวโรกาส เฉพาะพระผู้มีพระภาคเท่านั้นที่จะทรงอธิบายเนื้อความแห่งพระ ภาษิตนั้นให้แจ่มแจ้งได้ ภิกษุทั้งหลายฟังต่อจากพระผู้มีพระภาคแล้วจักทรงจำไว้”
“Tena hi, bhikkhave, suṇātha.
hi → (pts) | suṇātha → This part from Bhagavaṁnettikā is missing in S1-3 without any sign of abridgment. (pts note) | tena hi → tenahi (th)“ภิกษุทั้งหลาย ถ้าอย่างนั้น
Catunnaṁ kho, bhikkhave, iddhipādānaṁ bhāvitattā bahulīkatattā moggallāno bhikkhu evaṁmahiddhiko evaṁmahānubhāvo.
evaṁmahiddhiko evaṁmahānubhāvo → evaṁ mahiddhiko evaṁ mahānubhāvo (bjt) | iddhipādānaṁ → iddhipādānam (pts) | moggallāno → moggalāno (pts) | evaṁmahiddhiko evaṁmahānubhāvo → evam mahiddhiko evam mahānubhāvo (pts)เธอทั้งหลายจงฟัง ภิกษุโมคคัลลานะมีฤทธิ์มาก มีอานุภาพมากอย่างนี้ เพราะอิทธิบาท ๔ ประการที่ภิกษุโมคคัลลานะเจริญ ทำ ให้มากแล้ว
Katamesaṁ catunnaṁ?อิทธิบาท ๔ ประการ อะไรบ้าง
Idha, bhikkhave, moggallāno bhikkhu chandasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṁ iddhipādaṁ bhāveti,
moggallāno → moggalano (pts) | bhāveti → somewhat developed in S1-3. (pts note) | chandasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṁ → chandasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṁ (th) | + → iti me chando na ca atilīno bhavissati (th) | chandasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṁ iddhipādaṁ → chandasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgatam iddhipādam (pts)คือ ภิกษุโมคคัลลานะ ๑. เจริญอิทธิบาทที่ประกอบด้วยฉันทสมาธิปธานสังขารดังนี้ว่า ฉันทะของเราจักไม่ย่อหย่อน ฯลฯ
vīriyasamādhi …pe…
vīriyasamādhi → viriyasamādhi (bjt, th, pts)๒. เจริญอิทธิบาทที่ประกอบด้วยวิริยสมาธิปธานสังขาร ฯลฯ
cittasamādhi …๓. เจริญอิทธิบาทที่ประกอบด้วยจิตตสมาธิปธานสังขาร ฯลฯ
vīmaṁsāsamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṁ iddhipādaṁ bhāveti—
vīmaṁsāsamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṁ → vīmaṁsāsamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṁ (bjt, th) | vīmaṁsāsamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṁ iddhipādaṁ → vīmaṁsāsamādhipadhānasaṅkhārasamannāgatam iddhipādam (pts)๔. เจริญอิทธิบาทที่ประกอบด้วยวิมังสาสมาธิปธานสังขารดังนี้ว่า
iti me vīmaṁsā na ca atilīnā bhavissati, na ca atippaggahitā bhavissati;
atippaggahitā → atipaggahītā (pts) | atippaggahitā → atipaggahitā (th)วิมังสาของเราจักไม่ย่อหย่อนนัก ไม่ต้องประคับประคองเกินไป
na ca ajjhattaṁ saṅkhittā bhavissati, na ca bahiddhā vikkhittā bhavissati.
saṅkhittā → saṁkhittā (my, bjt, ms2005) | ajjhattaṁ saṅkhittā → ajjhattaṁsaṅkhittā (pts)ไม่หดหู่ในภายใน ไม่ซ่านไปในภายนอก
Pacchāpuresaññī ca viharati—
pacchāpuresaññī → pacchā pure saññī (bjt) | pacchāpuresaññī → pacchāpure saññī (th)และมีความหมายรู้ว่า เบื้องหน้าและเบื้องหลังอยู่ คือ
yathā pure tathā pacchā, yathā pacchā tathā pure;
yathā pacchā → yathāpacchā (bjt)มีความหมายรู้ว่า เบื้องหลัง เหมือนเบื้องหน้า เบื้องหน้าเหมือนเบื้องหลัง
yathā adho tathā uddhaṁ, yathā uddhaṁ tathā adho;
yathā uddhaṁ → yathāuddhaṁ (bjt)เบื้องบนเหมือน เบื้องล่าง เบื้องล่างเหมือนเบื้องบน
yathā divā tathā rattiṁ, yathā rattiṁ tathā divā.กลางคืนเหมือนกลางวัน กลางวันเหมือนกลางคืน
Iti vivaṭena cetasā apariyonaddhena sappabhāsaṁ cittaṁ bhāveti.
apariyonaddhena → B1 -nandhena always. (pts note) | cittaṁ → cittam (pts)มีใจสงัด ไม่มีเครื่องร้อยรัด อบรม จิตให้สว่างอยู่
Imesaṁ kho, bhikkhave, catunnaṁ iddhipādānaṁ bhāvitattā bahulīkatattā moggallāno bhikkhu evaṁmahiddhiko evaṁmahānubhāvo.
evaṁmahiddhiko evaṁmahānubhāvo → evaṁ mahiddhiko evaṁ mahānubhāvo imesaṁ (bjt) | catunnaṁ iddhipādānaṁ → catunnam iddhipādānam (pts) | moggallāno → moggalāno (pts) | evaṁmahiddhiko evaṁmahānubhāvo → evam mahiddhiko evam mahānubhāvo imesaṁ (pts)ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุโมคคัลลานะมีฤทธิ์มาก มีอานุภาพมากอย่างนี้ เพราะ อิทธิบาท ๔ ประการนี้ที่ภิกษุโมคคัลลานะเจริญ ทำให้มากแล้ว
Imesañca pana, bhikkhave, catunnaṁ iddhipādānaṁ bhāvitattā bahulīkatattā moggallāno bhikkhu anekavihitaṁ iddhividhaṁ paccanubhoti …pe… yāva brahmalokāpi kāyena vasaṁ vatteti …pe…
yāva brahmalokāpi → (bj) | catunnaṁ iddhipādānaṁ bhāvitattā → catunnam iddhipādānam bhavitattā (pts) | catunnam → missing in S1-3. (pts note) | pi → yāva- is missing in S1-3. (pts note) | imesañca → ca (bjt, pts) | + → imesaṁ (bjt, th, pts) | imesañca → imesaṁ ca (th) | moggallāno → moggalāno (pts) | anekavihitaṁ iddhividhaṁ → anekavihitam iddhividham (pts) | + → la-pe (pts) | brahmalokāpi → brahmalokā pi (pts)อนึ่ง ภิกษุ โมคคัลลานะแสดงฤทธิ์ได้หลายอย่าง เพราะอิทธิบาท ๔ ประการนี้ที่ภิกษุ โมคคัลลานะเจริญ ทำให้มากแล้ว ฯลฯ ใช้อำนาจทางกายไปจนถึงพรหมโลก
imesañca pana, bhikkhave, catunnaṁ iddhipādānaṁ bhāvitattā bahulīkatattā moggallāno bhikkhu āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharatī”ti.
catunnaṁ iddhipādānaṁ → catunnam iddhipadānam (pts) | imesañca → ca (bjt, th)อนึ่ง ภิกษุโมคคัลลานะย่อมทำให้แจ้งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันไม่มีอาสวะเพราะอาสวะ สิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเองเข้าถึงอยู่ในปัจจุบัน”
Catutthaṁ.
catutthaṁ → evaṁ cāpi abhiññā vitthāretabbā (pts) | abhiññā → B1 inserts abhiññāyo. (pts note) | vitthāretabbā → this number is not to be found in S1-3. (pts note)โมคคัลลานสูตรที่ ๔ จบ (อนึ่ง อภิญญาทั้งหลายพึงให้พิสดารอย่างนี้)