Gāravasutta
Evaṁ me sutaṁ—
evaṁ me → evamme (th) | sutaṁ → sutam (pts)ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้
ekaṁ samayaṁ bhagavā uruvelāyaṁ viharati najjā nerañjarāya tīre ajapālanigrodhamūle paṭhamābhisambuddho.
ajapālanigrodhamūle → ajapālanigrodhe (sya-all) | ajapālanigrodhamūle paṭhamābhisambuddho → ajapālanigrodhe pathamābhisambuddho (pts) | ajapālanigrodhamūle → nigrodhe (bj: sīmu3, syā, PTS, sī.pævi, sī.pavi) | ajapālanigrodhamūle paṭhamābhisambuddho → ajapāla-nigrodhe pathamābhisambuddho (pts)สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคแรกตรัสรู้ประทับอยู่ที่ใต้ต้นอชปาลนิโครธ ใกล้ฝั่ง แม่น้ำเนรัญชรา ตำบลอุรุเวลา
Atha kho bhagavato rahogatassa paṭisallīnassa evaṁ cetaso parivitakko udapādi:
paṭisallīnassa → patisallīnassa (bj)ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเสด็จหลีกเร้นอยู่ในที่สงัด เกิดความรำพึงอย่างนี้ว่า
“dukkhaṁ kho agāravo viharati appatisso, kaṁ nu khvāhaṁ samaṇaṁ vā brāhmaṇaṁ vā sakkatvā garuṁ katvā upanissāya vihareyyan”ti?
garuṁ katvā → garukatvā (bj, sya-all, km, pts1ed, pts2ed) | garuṁ katvā → garukatvā (pts) | katvā → guruṁ katvā (bj: machasaṁ) | katvā → garukatvā (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | kannu → B. kathaṁ nu. (pts note) | garukatvā → B. garuṁ- always. (pts note) | garuṁ → garu (bjt) | kaṁ nu khvāhaṁ → kannu khvāham (pts) | vihareyyanti → vihareyyan ti (pts)“บุคคลผู้ไม่เคารพ ไม่ยำเกรง ย่อมอยู่เป็นทุกข์ เราพึง สักการะ เคารพ อาศัยสมณะหรือพราหมณ์คนไหนหนอแลอยู่”
Atha kho bhagavato etadahosi:
etadahosi → etad ahosi (pts)ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคได้มีพระดำริดังนี้ว่า
“aparipuṇṇassa kho sīlakkhandhassa pāripūriyā aññaṁ samaṇaṁ vā brāhmaṇaṁ vā sakkatvā garuṁ katvā upanissāya vihareyyaṁ.
garuṁ katvā → garukatvā (sya-all, pts) | garuṁ → garu (bjt) | pāripūriyā → paripūriyā (pts)“เราพึงสักการะ เคารพ อาศัยสมณะหรือพราหมณ์อื่นอยู่ เพื่อความบริบูรณ์แห่งสีลขันธ์ที่ยังไม่บริบูรณ์
Na kho panāhaṁ passāmi sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya attanā sīlasampannataraṁ aññaṁ samaṇaṁ vā brāhmaṇaṁ vā, yamahaṁ sakkatvā garuṁ katvā upanissāya vihareyyaṁ.
vihareyyaṁ → vihareyyanti (bj) | garuṁ katvā → garukatvā (sya-all, pts) | sassamaṇabrāhmaṇiyā → sassamanabrāhmaṇiyā (pts) | sīlasampannataraṁ → vimuttiññāṇadassanasampannataram (pts) | katvā → guruṁ katvā (bj: machasaṁ) | garuṁ → garu (bjt) | panāhaṁ passāmi → panāham passami (pts) | sassamaṇabrāhmaṇiyā → sassamaṇa-brāhmaṇiyā (pts) | sīlasampannataraṁ → sīlasampannataram (pts) | yamahaṁ → yam ahaṁ (pts) | vihareyyaṁ → vihāreyyaṁ (pts)แต่เราไม่เห็นสมณะหรือพราหมณ์อื่นในโลก พร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก และหมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์ที่มีศีลสมบูรณ์กว่าเรา ที่เรา จะพึงสักการะ เคารพ อาศัยอยู่
Aparipuṇṇassa kho samādhikkhandhassa pāripūriyā aññaṁ samaṇaṁ vā brāhmaṇaṁ vā sakkatvā garuṁ katvā upanissāya vihareyyaṁ.
garuṁ katvā → garukatvā (sya-all) | kho → SS. omit kho. (pts note) | pāripūriyā → pāripuriyā (pts) | garuṁ katvā upanissāya vihareyyaṁ → gurukatvā upanissāva vihareyyamo aparipuṇṇassa (pts)เราพึงสักการะ เคารพ อาศัยสมณะหรือพราหมณ์อื่นอยู่ เพื่อความบริบูรณ์ แห่งสมาธิขันธ์ที่ยังไม่บริบูรณ์
Na kho panāhaṁ passāmi sadevake loke …pe… attanā samādhisampannataraṁ aññaṁ samaṇaṁ vā brāhmaṇaṁ vā, yamahaṁ sakkatvā garuṁ katvā upanissāya vihareyyaṁ.
vihareyyaṁ → vihareyyanti (bj) | garuṁ katvā → garukatvā (sya-all) | katvā → guruṁ katvā (bj: machasaṁ) | garuṁ → garu (bjt)แต่เราไม่เห็นสมณะหรือพราหมณ์อื่นในโลก พร้อมทั้ง เทวโลก มารโลก พรหมโลก และหมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์ ที่มีสมาธิสมบูรณ์กว่าเรา ที่เราพึงสักการะ เคารพ อาศัยอยู่
Aparipuṇṇassa paññākkhandhassa pāripūriyā aññaṁ samaṇaṁ vā brāhmaṇaṁ vā sakkatvā garuṁ katvā upanissāya vihareyyaṁ.
garuṁ katvā → garukatvā (sya-all) | + → kho (th)เราพึงสักการะ เคารพ อาศัยสมณะหรือพราหมณ์อื่นอยู่ เพื่อความบริบูรณ์ แห่งปัญญาขันธ์ที่ยังไม่บริบูรณ์
Na kho panāhaṁ passāmi sadevake …pe… attanā paññāsampannataraṁ aññaṁ samaṇaṁ vā brāhmaṇaṁ vā, yamahaṁ sakkatvā garuṁ katvā upanissāya vihareyyaṁ.
vihareyyaṁ → vihareyyanti (bj) | garuṁ katvā → garukatvā (sya-all) | garuṁ → garu (bjt) | + → loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya (th)แต่เราไม่เห็นสมณะหรือพราหมณ์อื่นในโลก พร้อมทั้ง เทวโลก มารโลก พรหมโลก และหมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์ ที่มีปัญญาสมบูรณ์กว่าเรา ที่เราพึงสักการะ เคารพ อาศัยอยู่
Aparipuṇṇassa kho vimuttikkhandhassa pāripūriyā aññaṁ samaṇaṁ vā brāhmaṇaṁ vā sakkatvā garuṁ katvā upanissāya vihareyyaṁ.
garuṁ katvā → garukatvā (sya-all)เราพึงสักการะ เคารพ อาศัยสมณะหรือพราหมณ์อื่นอยู่ เพื่อความบริบูรณ์ แห่งวิมุตติขันธ์ที่ยังไม่บริบูรณ์
Na kho panāhaṁ passāmi sadevake …pe… attanā vimuttisampannataraṁ aññaṁ samaṇaṁ vā brāhmaṇaṁ vā, yamahaṁ sakkatvā garuṁ katvā upanissāya vihareyyaṁ.
vihareyyaṁ → vihareyyanti (bj) | sadevake → sadevake loke (sya-all) | garuṁ katvā → garukatvā (sya-all) | garuṁ → garu (bjt)แต่เราไม่เห็นสมณะหรือพราหมณ์อื่นในโลก พร้อมทั้ง เทวโลก ฯลฯ ที่มีวิมุตติสมบูรณ์กว่าเรา ที่เราพึงสักการะ เคารพ อาศัยอยู่
Aparipuṇṇassa kho vimuttiñāṇadassanakkhandhassa pāripūriyā aññaṁ samaṇaṁ vā brāhmaṇaṁ vā sakkatvā garuṁ katvā upanissāya vihareyyaṁ.
garuṁ katvā → garukatvā (sya-all) | pāripūriyā → paripūriyā (bj: aṭṭhakathā) | katvā → garuṁkatvā (bj: sī.pævi) | garuṁ → garu (bjt) | vimuttiñāṇadassanakkhandhassa → vimuttiñāṇa-dassanakkhandhassa (pts)เราพึงสักการะ เคารพ อาศัยสมณะหรือพราหมณ์อื่นอยู่ เพื่อความบริบูรณ์ แห่งวิมุตติญาณทัสสนขันธ์ที่ยังไม่บริบูรณ์
Na kho panāhaṁ passāmi sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya attanā vimuttiñāṇadassanasampannataraṁ aññaṁ samaṇaṁ vā brāhmaṇaṁ vā, yamahaṁ sakkatvā garuṁ katvā upanissāya vihareyyaṁ.
garuṁ katvā → garukatvā (sya-all) | katvā → garuṁkatvā (bj: sī.pævi) | garuṁ → garu (bjt) | sassamaṇabrāhmaṇiyā → sassamanabrāhmaṇiyā (pts) | vimuttiñāṇadassanasampannataraṁ → vimuttiññāṇa-dassanasampannataram (pts) | yamahaṁ → yam ahaṁ (pts)แต่เราไม่เห็นสมณะหรือพราหมณ์อื่น ในโลก พร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก และหมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์ที่มีวิมุตติญาณทัสสนะสมบูรณ์กว่าเรา ที่เราพึงสักการะ เคารพ อาศัยอยู่
Yannūnāhaṁ yvāyaṁ dhammo mayā abhisambuddho tameva dhammaṁ sakkatvā garuṁ katvā upanissāya vihareyyan”ti.
garuṁ katvā → garukatvā (sya-all, pts) | katvā → garuṁkatvā (bj: sī.pævi) | yvāyaṁ → SS. svāyaṁ. (pts note) | yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my) | garuṁ → garu (bjt) | yannūnāhaṁ → yaṁ nūnāhaṁ (pts) | tameva → tam eva (pts) | vihareyyanti → vihareyyan ti (pts)ทางที่ดีเราพึงสักการะ เคารพธรรมที่เราตรัสรู้แล้วนั่นแลอยู่
Atha kho brahmā sahampati bhagavato cetasā cetoparivitakkamaññāya—seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṁ vā bāhaṁ pasāreyya pasāritaṁ vā bāhaṁ samiñjeyya; evameva—brahmaloke antarahito bhagavato purato pāturahosi.
samiñjeyya evameva → sammiñjeyya evam evam (pts) | evameva → evamevaṁ (bjt) | samiñjitaṁ → sammiñjitaṁ (th, pts) | cetoparivitakkamaññāya → cetoparivitakkam aññāya (pts) | pāturahosi → pātur ahosi (pts)ครั้งนั้น ท้าวสหัมบดีพรหมทราบความรำพึงของพระผู้มีพระภาคด้วยใจแล้ว หายตัวจากพรหมโลกมาปรากฏ ณ เบื้องพระพักตร์พระผู้มีพระภาค เหมือนบุรุษ ผู้มีกำลังเหยียดแขนออกหรือคู้แขนเข้า ฉะนั้น
Atha kho brahmā sahampati ekaṁsaṁ uttarāsaṅgaṁ karitvā yena bhagavā tenañjaliṁ paṇāmetvā bhagavantaṁ etadavoca:
ekaṁsaṁ uttarāsaṅgaṁ → ekaṁsam uttarāsaṅgam (pts) | tenañjaliṁ → ten-añjaliṁ (pts) | bhagavantaṁ etadavoca → bhagavantam etad avoca (pts)ครั้งนั้นแล ท้าวสหัมบดีพรหมห่มผ้าเฉวียงบ่าข้างหนึ่ง ประนมมือไปทางที่ พระผู้มีพระภาคประทับอยู่แล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า
“evametaṁ, bhagavā, evametaṁ, sugata.
evametaṁ → evam etaṁ (pts)“ข้าแต่พระผู้มี พระภาค ข้อนี้เป็นอย่างนั้น ข้าแต่พระสุคต ข้อนี้เป็นอย่างนั้น
Yepi te, bhante, ahesuṁ atītamaddhānaṁ arahanto sammāsambuddhā, tepi bhagavanto dhammaññeva sakkatvā garuṁ katvā upanissāya vihariṁsu;
garuṁ katvā → garukatvā (sya-all, pts) | garuṁ → garu (bjt) | yepi → ye pi (pts) | atītamaddhānaṁ → atītam addhānaṁ (pts) | tepi → te pi (pts)ข้าแต่พระองค์ ผู้เจริญ พระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าในอดีต ทรงสักการะ เคารพ อาศัยธรรมอยู่
yepi te, bhante, bhavissanti anāgatamaddhānaṁ arahanto sammāsambuddhā tepi bhagavanto dhammaññeva sakkatvā garuṁ katvā upanissāya viharissanti.
garuṁ katvā → garukatvā (sya-all, pts) | garuṁ → garu (bjt) | yepi → ye pi (pts) | anāgatamaddhānaṁ → anāgatam addhānam (pts) | tepi → te pi (pts)ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าในอนาคตทรงสักการะ เคารพ อาศัยธรรมอยู่
Bhagavāpi, bhante, etarahi arahaṁ sammāsambuddho dhammaññeva sakkatvā garuṁ katvā upanissāya viharatū”ti.
garuṁ katvā → garukatvā (sya-all, pts) | etarahi → S2 etthaki. (pts note) | garuṁ → garu (bjt) | bhagavāpi → bhagavā pi (pts) | viharatūti → viharatū ti (pts)ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ แม้พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า ในปัจจุบัน ก็ขอจงสักการะ เคารพ อาศัยธรรมอยู่เถิด”
Idamavoca brahmā sahampati, idaṁ vatvā athāparaṁ etadavoca:
sahampati → sahampatī (bj)ท้าวสหัมบดีพรหมกราบทูลดังนี้แล้ว จึงได้กล่าวคาถาอื่นต่อไปอีกว่า
“Ye ca atītā sambuddhā, ye ca buddhā anāgatā;
ca atītā → cabbhatītā (bj) | cabbhatītā → ye ca atītā (bj: machasaṁ, syā, PTS) | atītā → S2-3 ye cabbhatītā; S1 ye cabahatītā. (pts note)พระสัมพุทธเจ้าในอดีต พระสัมพุทธเจ้าในอนาคต Yo cetarahi sambuddho, bahūnaṁ sokanāsano.
c-etarahi → S1-2 yo (S2 ye) carecarahi. (pts note) bahūnaṁ → bahunnaṁ (bj, sya-all, km, pts1ed, pts2ed) | bahūnaṁ → bahunnaṁ (pts) | bahunnaṁ → bahūnaṁ (bj: machasaṁ) | bahūnaṁ → bahunnaṁ (cck: sī. syā. kaṁ. pī.)และพระสัมพุทธเจ้าพระองค์ใดในปัจจุบัน ผู้ขจัดความเศร้าโศกของสัตว์เป็นจำนวนมากให้พินาศไปSabbe saddhammagaruno, vihaṁsu viharanti ca;
vihaṁsu → vihariṁsu (bj, sya-all, km, pts1ed) | vihaṁsu → vihariṁsu (pts) | vihaṁsu → vihariṁsu (bj: syā, PTS, sī.pævi, sī.pavi) | vihaṁsu → vihariṁsu (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | vihariṁsu → B. vihaṁsu. (pts note)ทุกพระองค์นั้น ล้วนเคารพพระสัทธรรมอยู่ Tathāpi viharissanti, esā buddhāna dhammatā.
tathāpi → athopi (bj, pts); athāpi (sya-all) | athopi → athāpi (bj: syā); tathāpi (bj: machasaṁ) | atho → B. athā. (pts note) | tathāpi → atho pi (pts) buddhāna → buddhānaṁ (pts) | buddhānaṁ → SS. buddhāna-. (pts note)นี้เป็นธรรมดาของพระพุทธเจ้าทั้งหลายTasmā hi attakāmena, mahattamabhikaṅkhatā;
attakāmena → atthakāmena (bj, pts1ed, mr) | attakāmena mahattamabhikaṅkhatā → atthakāmena mahattam abhikaṅkhatā (pts) | atthakāmena → attakāmena (bj: syā, machasaṁ) | attakāmena → atthakāmena (cck: sī. pī. ka.) mahattamabhikaṅkhatā → mahattam abhikaṅkhatā (pts)เพราะเหตุนั้นแล กุลบุตรผู้ใฝ่ประโยชน์ มุ่งหวังความเป็นใหญ่ Saddhammo garukātabbo, saraṁ buddhāna sāsanan”ti.
buddhāna sāsananti → buddhānasāsanaṁ (bj) | buddhāna sāsananti → buddhānasāsananti (pts)ระลึกถึงคำสอน ของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย พึงเคารพพระสัทธรรม