Kaṭṭhahārasutta๑๘ กัฏฐหารสูตร
Ekaṁ samayaṁ bhagavā kosalesu viharati aññatarasmiṁ vanasaṇḍe.
ekaṁ → ekam (pts)สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ราวป่าแห่งหนึ่ง แคว้น โกศล
Tena kho pana samayena aññatarassa bhāradvājagottassa brāhmaṇassa sambahulā antevāsikā kaṭṭhahārakā māṇavakā yena vanasaṇḍo tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā addasaṁsu bhagavantaṁ tasmiṁ vanasaṇḍe nisinnaṁ pallaṅkaṁ ābhujitvā ujuṁ kāyaṁ paṇidhāya parimukhaṁ satiṁ upaṭṭhapetvā. Disvāna yena bhāradvājagotto brāhmaṇo tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā bhāradvājagottaṁ brāhmaṇaṁ etadavocuṁ:
yena → yena so (bj, sya-all) | aññatarassa → aññatarasmim (pts) | antevāsikā → antevasikā (pts) | vanasaṇḍo → vaṇasaṇḍo (pts) | kaṭṭhahārakā → kaṭṭhahārakā nāma (bj: sīmu3, sīmu7) | so → soti natthi (bj: machasaṁ) | vanasaṇḍo tenupasaṅkamiṁsu → vaṇasaṇḍo ten-upasaṅkamiṁsu (pts) | pallaṅkaṁ → pallaṅkam (pts) | satiṁ → satim (pts) | tenupasaṅkamiṁsu → ten-upasaṅkamiṁsu (pts) | bhāradvājagottaṁ brāhmaṇaṁ etadavocuṁ → bhāradvājagottam brāhmaṇam etad avocuṁ (pts)สมัยนั้น มาณพหลายคนซึ่งเป็นศิษย์ของพราหมณ์ภารทวาชโคตรคนหนึ่ง เป็นคนหาฟืน พากันเข้าไปยังราวป่านั้นแล้วได้เห็นพระผู้มีพระภาคประทับนั่งคู้บัลลังก์ ตั้งพระกายตรง ดำรงสติไว้เฉพาะหน้า อยู่ในราวป่านั้น จึงเข้าไปหาพราหมณ์ภารทวาชโคตรถึงที่อยู่ ได้กล่าวกับพราหมณ์ภารทวาชโคตรดังนี้ว่า
“yagghe bhavaṁ jāneyyāsi.
jāneyyāsi → jāneyya (bj, sya-all, pts) | jāneyya → jāneyyāsi (bj: machasaṁ)“ขอท่าน พึงทราบ
Asukasmiṁ vanasaṇḍe samaṇo nisinno pallaṅkaṁ ābhujitvā ujuṁ kāyaṁ paṇidhāya parimukhaṁ satiṁ upaṭṭhapetvā”.
upaṭṭhapetvā → upaṭṭhapetvāti (bj, sya-all) | samaṇo → samaṇo gotamo (sya-all) | samaṇo → samaṇo gotamo (bj: syā) | asukasmiṁ → S1-3 amuka-. (pts note) | pallaṅkaṁ → pallaṅkam (pts) | satiṁ → satim (pts)พระสมณโคดมประทับนั่งคู้บัลลังก์ ตั้งพระกายตรง ดำรงสติไว้เฉพาะหน้า อยู่ในราวป่า”
Atha kho bhāradvājagotto brāhmaṇo tehi māṇavakehi saddhiṁ yena so vanasaṇḍo tenupasaṅkami.
tenupasaṅkami → tenupasaṅkami upasaṅkamitvā (bj) | tenupasaṅkami → ten-upasaṅkami (pts)ลำดับนั้น พราหมณ์ภารทวาชโคตรพร้อมด้วยมาณพเหล่านั้นเข้าไปยังราวป่า นั้นแล้ว
Addasā kho bhagavantaṁ tasmiṁ vanasaṇḍe nisinnaṁ pallaṅkaṁ ābhujitvā ujuṁ kāyaṁ paṇidhāya parimukhaṁ satiṁ upaṭṭhapetvā.
addasā kho → upasaṅkamitvā addasa (sya-all) | addasā → S1-2 addasa. (pts note) | pallaṅkaṁ → pallaṅkam (pts) | satiṁ → satim (pts)ได้เห็นพระผู้มีพระภาคประทับนั่งคู้บัลลังก์ ตั้งพระกายตรง ดำรงสติไว้ เฉพาะหน้าเช่นนั้นจริง
Disvāna yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ gāthāya ajjhabhāsi:
gāthāya → gāthāhi (bj) | tenupasaṅkami → ten-upasaṅkami (pts)จึงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับแล้วได้กราบทูลด้วย คาถาว่า
“Gambhīrarūpe bahubherave vane, suññaṁ araññaṁ vijanaṁ vigāhiya;
Gambhīrarūpe → C. gambhirasabhāve. (pts note) suññaṁ → suññam (pts)ภิกษุ ท่านเข้าไปสู่ป่าที่ว่างเปล่าปราศจากคน ในป่าหนาทึบน่าหวาดเสียวนัก Aniñjamānena ṭhitena vaggunā, sucārurūpaṁ vata bhikkhu jhāyasi.
ṭhitena → hitena (sya-all) | aniñjamānena ṭhitena vaggunā sucārurūpaṁ → sucārurupaṁ (pts) | ṭhitena → hitena (bj: syā) sucārurūpaṁ → sundararūpaṁ (bj: aṭṭhakathā) | sucārurupaṁ → S3 -rūpo; B. sundararūpaṁ. (pts note)มีกายไม่ไหวหวั่น มีประโยชน์อันงาม เพ่งพินิจอย่างดีหนอNa yattha gītaṁ napi yattha vāditaṁ, eko araññe vanavassito muni;
gītaṁ napi → gītā na pi (bj) | yattha → S1-3 ettha- ettha-. (pts note) vanavassito → vanamassito (bj) | araññe → B. arañña-. (pts note) | vanavasito → So C.; B. vanam avassito (given by C. as explanation); S. 1-3 vanam assito. (pts note)ท่านเป็นมุนีอาศัยป่า อยู่ในป่าแต่ผู้เดียว ซึ่งไม่มีเสียงขับร้อง และเสียงบรรเลง Accherarūpaṁ paṭibhāti maṁ idaṁ, yadekako pītimano vane vase.
maṁ → mam (pts) yadekako → yad ekako (pts)การที่ท่านมีใจยินดี อยู่ในป่าแต่ผู้เดียวนี้ ปรากฏเป็นข้อน่าอัศจรรย์แก่ข้าพเจ้าMaññāmahaṁ lokādhipatisahabyataṁ, ākaṅkhamāno tidivaṁ anuttaraṁ;
lokādhipatisahabyataṁ → lokādhipatī sahavyataṁ (bj) | maññāmahaṁ lokādhipatisahabyataṁ → maññehaṁ lokādhipatisahavyataṁ (pts) | maññāmahaṁ → maññehaṁ (bj: PTS) | sahavyataṁ → lokādhipatiṁ sahavyataṁ (bj: sīmu3); lokādhipati sahavyataṁ (bj: PTS, machasaṁ, syā) | Maññe-haṁ → B. maññāmahaṁ. (pts note) | maññāmahaṁ lokādhipatisahabyataṁ → maññe-haṁ lokādhipati-sahavyataṁ (pts) tidivaṁ → tidivam (pts)ข้าพเจ้าปรารถนาไตรทิพย์อันยอดเยี่ยม จึงอยากเป็นสหายกับท้าวมหาพรหมผู้เป็นอธิบดีของโลก Kasmā bhavaṁ vijanamaraññamassito, tapo idha kubbasi brahmapattiyā”ti.
kasmā → S1-2 tasmā. (pts note) | vijanamaraññamassito → vijanam araññam assito (pts) brahmapattiyāti → brahmapattiyāti bhagavā (bj) | kubbasi → kubbati (sya-all) | kubbasi → kubbasī (bj: machasaṁ) | ti → S1 brahmūppattiyā ti. (pts note) | brahmapattiyāti → brahmapattiyā ti (pts)เหตุไรท่านจึงชอบใจป่าที่ปราศจากคน ท่านทำความเพียรอยู่ที่นี้เพื่อจะบังเกิดเป็นพรหมหรือ“Yā kāci kaṅkhā abhinandanā vā, anekadhātūsu puthū sadāsitā;
+ → bhagavā (bjt) | yā kāci → yākāci (th) sadāsitā → sadā sitā (th, pts)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ความมุ่งหวัง หรือความเพลิดเพลินอย่างใดอย่างหนึ่ง ในอารมณ์หลายชนิดซึ่งมีอยู่ประจำทุกเมื่อนานาประการ หรือตัณหาอันเป็นเหตุให้กระชับแน่นทั้งปวงนั้น Aññāṇamūlappabhavā pajappitā, sabbā mayā byantikatā samūlikā.
byantikatā → byantīkatā (sya-all) | byantikatā → byantīkatā (bj: syā) | byantikatā → vyantikatā (pts)ซึ่งมีความไม่รู้เป็นมูลรากก่อให้เกิดต่อ ๆ ไป เราทำให้สิ้นสุดพร้อมทั้งรากแล้วSvāhaṁ akaṅkho asito anūpayo, sabbesu dhammesu visuddhadassano;
anūpayo → anupayo (sya-all) | svāhaṁ → so ham (pts) | asito anūpayo → apiho anupayo (pts) | apiho → B. asito. (pts note) | anupayo → So C.; B. anuppayo; S1-3 anūpayo. (pts note)เรานั้นจึงไม่มีความมุ่งหวัง ไม่มีตัณหาอาศัย ไม่มีตัณหาเข้ามาใกล้ มีปกติเห็นหมดจดในธรรมทั้งปวง Pappuyya sambodhimanuttaraṁ sivaṁ, jhāyāmahaṁ brahma raho visārado”ti.
sambodhimanuttaraṁ → sambodhim anuttaraṁ (pts) brahma → brāhmaṇa (bj, pts) | brahma raho visāradoti → brahmaraho visārahoti (sya-all) | brāhmaṇa → brahma (bj: machasaṁ, syā) | brāhmaṇa → B. brahe. (pts note) | jhāyāmahaṁ brahma → jhāyām-ahaṁ brāhmaṇa (pts) | visāradoti → visārado ti (pts)บรรลุสัมโพธิญาณอันยอดเยี่ยม ประเสริฐสุดแล้ว เราจึงควรแก่ความเป็นพรหม แกล้วกล้า เพ่งพินิจอยู่
Evaṁ vutte, bhāradvājagotto brāhmaṇo bhagavantaṁ etadavoca:
bhagavantaṁ etadavoca → bhagavantam etad avoca (pts)เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว พราหมณ์ภารทวาชโคตรได้กราบทูล พระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า
“abhikkantaṁ, bho gotama, abhikkantaṁ, bho gotama …pe…
abhikkantaṁ bho gotama → (bj) | + → upāsakaṁ maṁ bhavaṁ gotamo dhāretu (bjt) | abhikkantaṁ → abhikkantam (pts)“ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พระภาษิตของพระองค์ชัดเจน ไพเราะยิ่งนัก ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พระภาษิตของพระองค์ชัดเจนไพเราะยิ่งนัก ฯลฯ
ajjatagge pāṇupetaṁ saraṇaṁ gatan”ti.
gatanti → gatan ti sāvatthi nidānaṁ (pts) | saraṇaṁ gatanti → saraṇaṅgatanti (th)ขอพระโคดมผู้เจริญโปรดทรงจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสกผู้ถึงสรณะ ตั้งแต่ วันนี้เป็นต้นไปจนตลอดชีวิต” กัฏฐหารสูตรที่ ๘ จบ