Paccekabuddhaapadāna
Atha paccekabuddhāpadānaṁ suṇātha—
“Tathāgataṁ jetavane vasantaṁ, apucchi vedehamunī nataṅgo; ‘Paccekabuddhā kira nāma honti, bhavanti te hetubhi kehi vīra’.
vīra → dhīrā (sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1)Tadāha sabbaññuvaro mahesi, ānandabhaddaṁ madhurassarena; ‘Ye pubbabuddhesu katādhikārā, aladdhamokkhā jinasāsanesu.
pubbabuddhesu → sabbabuddhesu (sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1, mr)Teneva saṁvegamukhena dhīrā, vināpi buddhehi sutikkhapaññā; Ārammaṇenāpi parittakena, paccekabodhiṁ anupāpuṇanti.
Sabbamhi lokamhi mamaṁ ṭhapetvā, paccekabuddhehi samova natthi; Tesaṁ imaṁ vaṇṇapadesamattaṁ, vakkhāmahaṁ sādhu mahāmunīnaṁ.
Sayameva buddhānaṁ mahāisīnaṁ, sādhūni vākyāni madhūva khuddaṁ;
madhūva → madhuṁva (bj, sya1ed, sya2ed); madhuñca (pts-vp-pli1) Anuttaraṁ bhesajaṁ patthayantā, suṇātha sabbesu pasannacittā’.Paccekabuddhānaṁ samāgatānaṁ, paramparaṁ byākaraṇāni yāni; Ādīnavo yañca virāgavatthuṁ, yathā ca bodhiṁ anupāpuṇiṁsu.
ca → vāse (si, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1)Sarāgavatthūsu virāgasaññī, rattamhi lokamhi virattacittā; Hitvā papañce jiya phanditāni, tatheva bodhiṁ anupāpuṇiṁsu.
jiya phanditāni → vijiya phanditāni (bj); jitaphanditāni (sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1, csp1ed); jitabandhitāni (mr)Sabbesu bhūtesu nidhāya daṇḍaṁ, aviheṭhayaṁ aññatarampi tesaṁ; Mettena cittena hitānukampī, eko care khaggavisāṇakappo.
Sabbesu bhūtesu nidhāya daṇḍaṁ, aviheṭhayaṁ aññatarampi tesaṁ; Na puttamiccheyya kuto sahāyaṁ, eko care khaggavisāṇakappo’.
‘Saṁsaggajātassa bhavanti snehā, snehanvayaṁ dukkhamidaṁ pahoti; Ādīnavaṁ snehajaṁ pekkhamāno, eko care khaggavisāṇakappo’.
‘Mitte suhajje anukampamāno, hāpeti atthaṁ paṭibaddhacitto; Etaṁ bhayaṁ santhave pekkhamāno, eko care khaggavisāṇakappo’.
‘Vaṁso visālova yathā visatto, puttesu dāresu ca yā apekkhā; Vaṁse kaḷīrova asajjamāno, eko care khaggavisāṇakappo’.
‘Migo araññamhi yathā abaddho, yenicchakaṁ gacchati gocarāya; Viññū naro seritaṁ pekkhamāno, eko care khaggavisāṇakappo’.
‘Āmantanā hoti sahāyamajjhe, vāse ca ṭhāne gamane cārikāya; Anabhijjhitaṁ seritaṁ pekkhamāno, eko care khaggavisāṇakappo’.
‘Khiḍḍā ratī hoti sahāyamajjhe, puttesu pemaṁ vipulañca hoti; Piyavippayogaṁ vijigucchamāno, eko care khaggavisāṇakappo’.
‘Cātuddiso appaṭigho ca hoti, santussamāno itarītarena; Parissayānaṁ sahitā achambhī, eko care khaggavisāṇakappo’.
‘Dussaṅgahā pabbajitāpi eke, atho gahaṭṭhā gharamāvasantā; Appossukko paraputtesu hutvā, eko care khaggavisāṇakappo’.
‘Oropayitvā gihibyañjanāni, sañchinnapatto yathā koviḷāro; Chetvāna vīro gihibandhanāni, eko care khaggavisāṇakappo’.
‘Sace labhetha nipakaṁ sahāyaṁ, saddhiṁ caraṁ sādhuvihāridhīraṁ; Abhibhuyya sabbāni parissayāni, careyya tenattamano satīmā’.
‘No ce labhetha nipakaṁ sahāyaṁ, saddhiṁ caraṁ sādhuvihāri dhīraṁ; Rājāva raṭṭhaṁ vijitaṁ pahāya, eko care mātaṅgaraññeva nāgo’.
‘Addhā pasaṁsāma sahāyasampadaṁ, seṭṭhā samā sevitabbā sahāyā; Ete aladdhā anavajjabhojī, eko care khaggavisāṇakappo’.
‘Disvā suvaṇṇassa pabhassarāni, kammāraputtena suniṭṭhitāni; Saṅghaṭṭamānāni duve bhujasmiṁ, eko care khaggavisāṇakappo’.
‘Evaṁ dutīyena sahā mamassa, vācābhilāpo abhisajjanā vā; Etaṁ bhayaṁ āyatiṁ pekkhamāno, eko care khaggavisāṇakappo’.
‘Kāmā hi citrā madhurā manoramā, virūparūpena mathenti cittaṁ; Ādīnavaṁ kāmaguṇesu disvā, eko care khaggavisāṇakappo’.
‘Ītī ca gaṇḍo ca upaddavo ca, rogo ca sallañca bhayañca metaṁ; Etaṁ bhayaṁ kāmaguṇesu disvā, eko care khaggavisāṇakappo’.
‘Sītañca uṇhañca khudaṁ pipāsaṁ, vātātape ḍaṁsasarīsape ca;
ḍaṁsasarīsape → ḍaṁsasiriṁsape (bj, sya1ed, sya2ed); daṁsasiriṁsape (pts-vp-pli1) Sabbānipetāni abhibbhavitvā, eko care khaggavisāṇakappo’.
abhibbhavitvā → abhibhavitvā (sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1); abhisambhavitvā (snp1.3:333 [Khaggavisāṇasutta];)‘Nāgova yūthāni vivajjayitvā, sañjātakhandho padumī uḷāro; Yathābhirantaṁ viharaṁ araññe, eko care khaggavisāṇakappo’.
‘Aṭṭhāna taṁ saṅgaṇikāratassa, yaṁ phassaye sāmayikaṁ vimuttiṁ;
phassaye → phussaye (sya1ed, sya2ed) Ādiccabandhussa vaco nisamma, eko care khaggavisāṇakappo’.‘Diṭṭhīvisūkāni upātivatto, patto niyāmaṁ paṭiladdhamaggo; Uppannañāṇomhi anaññaneyyo, eko care khaggavisāṇakappo’.
‘Nillolupo nikkuho nippipāso, nimmakkha niddhantakasāvamoho;
nimmakkha → nimmakkho (si, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) Nirāsayo sabbaloke bhavitvā, eko care khaggavisāṇakappo’.
Nirāsayo → nirāsaṁso (si); nirāsāso (mr)‘Pāpaṁ sahāyaṁ parivajjayetha, anatthadassiṁ visame niviṭṭhaṁ; Sayaṁ na seve pasutaṁ pamattaṁ, eko care khaggavisāṇakappo’.
‘Bahussutaṁ dhammadharaṁ bhajetha, mittaṁ uḷāraṁ paṭibhānavantaṁ; Aññāya atthāni vineyya kaṅkhaṁ, eko care khaggavisāṇakappo’.
‘Khiḍḍaṁ ratiṁ kāmasukhañca loke, analaṅkaritvā anapekkhamāno; Vibhūsaṭṭhānā virato saccavādī, eko care khaggavisāṇakappo’.
‘Puttañca dāraṁ pitarañca mātaraṁ, dhanāni dhaññāni ca bandhavāni; Hitvāna kāmāni yathodhikāni, eko care khaggavisāṇakappo’.
‘Saṅgo eso parittamettha sokhyaṁ, appassādo dukkhamevettha bhiyyo; Gaḷo eso iti ñatvā matimā, eko care khaggavisāṇakappo’.
Gaḷo → gāho (bj); kaṇḍo (sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1); gāḷho (mr)‘Sandālayitvāna saṁyojanāni, jālaṁva bhetvā salilambucārī; Aggīva daḍḍhaṁ anivattamāno, eko care khaggavisāṇakappo’.
‘Okkhittacakkhū na ca pādalolo, guttindriyo rakkhitamānasāno; Anavassuto apariḍayhamāno, eko care khaggavisāṇakappo’.
‘Ohārayitvā gihibyañjanāni, sañchannapatto yathā pārichatto; Kāsāyavattho abhinikkhamitvā, eko care khaggavisāṇakappo’.
‘Rasesu gedhaṁ akaraṁ alolo, anaññaposī sapadānacārī; Kule kule appaṭibaddhacitto, eko care khaggavisāṇakappo’.
‘Pahāya pañcāvaraṇāni cetaso, upakkilese byapanujja sabbe; Anissito chejja sinehadosaṁ, eko care khaggavisāṇakappo’.
‘Vipiṭṭhikatvāna sukhañca dukkhaṁ, pubbeva somanassadomanassaṁ; Laddhānupekkhaṁ samathaṁ visuddhaṁ, eko care khaggavisāṇakappo’.
‘Āraddhavīriyo paramatthapattiyā, alīnacitto akusītavutti; Daḷhanikkamo thāmabalūpapanno, eko care khaggavisāṇakappo’.
‘Paṭisallānaṁ jhānamariñcamāno, dhammesu niccaṁ anudhammacārī; Ādīnavaṁ sammasitā bhavesu, eko care khaggavisāṇakappo’.
‘Taṇhakkhayaṁ patthayamappamatto, aneḷamūgo sutavā satīmā; Saṅkhātadhammo niyato padhānavā, eko care khaggavisāṇakappo’.
‘Sīhova saddesu asantasanto, vātova jālamhi asajjamāno; Padumaṁva toyena alippamāno, eko care khaggavisāṇakappo’.
alippamāno → alimpamāno (sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1, csp1ed)‘Sīho yathā dāṭhabalī pasayha, rājā migānaṁ abhibhuyya cārī; Sevetha pantāni senāsanāni, eko care khaggavisāṇakappo’.
‘Mettaṁ upekkhaṁ karuṇaṁ vimuttiṁ, āsevamāno muditañca kāle; Sabbena lokena avirujjhamāno, eko care khaggavisāṇakappo’.
‘Rāgañca dosañca pahāya mohaṁ, sandālayitvāna saṁyojanāni; Asantasaṁ jīvitasaṅkhayamhi, eko care khaggavisāṇakappo’.
‘Bhajanti sevanti ca kāraṇatthā, nikkāraṇā dullabhā ajja mittā; Attatthapaññā asucīmanussā, eko care khaggavisāṇakappo’.
Visuddhasīlā suvisuddhapaññā, samāhitā jāgariyānuyuttā; Vipassakā dhammavisesadassī, maggaṅgabojjhaṅgagate vijaññā.
Suññappaṇidhiñca tathānimittaṁ, āsevayitvā jinasāsanamhi;
Suññappaṇidhiñca tathānimittaṁ → suññatappaṇihitañcānimittaṁ (bj); puññappaṇidhiñca tathānimittaṁ (pts-vp-pli1) Ye sāvakattaṁ na vajanti dhīrā, bhavanti paccekajinā sayambhū.Mahantadhammā bahudhammakāyā, cittissarā sabbadukkhoghatiṇṇā; Udaggacittā paramatthadassī, sīhopamā khaggavisāṇakappā.
Santindriyā santamanā samādhī, paccantasattesu patippacārā;
paccantasattesu patippacārā → paccattagambhīramatappacārā (bj); paccantasattesu satippacārā (pts-vp-pli1) Dīpā parattha idha vijjalantā, paccekabuddhā satataṁ hitāme.Pahīnasabbāvaraṇā janindā, lokappadīpā ghanakañcanābhā; Nissaṁsayaṁ lokasudakkhiṇeyyā, paccekabuddhā satatappitāme.
Paccekabuddhānaṁ subhāsitāni, caranti lokamhi sadevakamhi; Sutvā tathā ye na karonti bālā, caranti dukkhesu punappunaṁ te.
Paccekabuddhāna subhāsitāni, madhuṁ yathā khuddamavassavantaṁ; Sutvā tathā ye paṭipattiyuttā, bhavanti te saccadasā sapaññā.
Paccekabuddhehi jinehi bhāsitā, kathā uḷārā abhinikkhamitvā;
kathā → gāthā (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) Tā sakyasīhena naruttamena, pakāsitā dhammavijānanatthaṁ.Lokānukampāya imāni tesaṁ, paccekabuddhāna vikubbitāni; Saṁvegasaṅgamativaḍḍhanatthaṁ, sayambhusīhena pakāsitānī”ti.