Uppalavaṇṇātherīapadāna
“Bhikkhunī uppalavaṇṇā, iddhiyā pāramiṁ gatā; Vanditvā satthuno pāde, idaṁ vacanamabravi.
‘Nitthiṇṇā jātisaṁsāraṁ, pattāhaṁ acalaṁ padaṁ;
jātisaṁsāraṁ → jātisaṁsārā (pts-vp-pli1) Sabbadukkhaṁ mayā khīṇaṁ, ārocemi mahāmuni.Yāvatā parisā atthi, pasannā jinasāsane; Yassā ca meparādhotthi, khamantu jinasammukhā.
Saṁsāre saṁsarantiyā, khalitaṁ me sace bhave;
saṁsarantiyā → saṁsarantāya (bj); saṁsarantā me (sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) taṁ → me (sya1ed, sya2ed) Ārocemi mahāvīra, aparādhaṁ khamassu taṁ’.‘Iddhiñcāpi nidassehi, mama sāsanakārike; Catasso parisā ajja, kaṅkhaṁ chindāhi yāvatā’.
‘Dhītā tuyhaṁ mahāvīra, paññavanta jutindhara; Bahuñca dukkaraṁ kammaṁ, kataṁ me atidukkaraṁ.
Uppalasseva me vaṇṇo, nāmenuppalanāmikā; Sāvikā te mahāvīra, pāde vandāmi cakkhuma.
Rāhulo ca ahañceva, nekajātisate bahū; Ekasmiṁ sambhave jātā, samānachandamānasā.
Nibbatti ekato hoti, jātiyāpi ca ekato;
jātiyāpi ca ekato → jātīsu bahuso mama (bj); jātiyā cāpi ekato (sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) Pacchime bhave sampatte, ubhopi nānāsambhavā.Putto ca rāhulo nāma, dhītā uppalasavhayā; Passa vīra mamaṁ iddhiṁ, balaṁ dassemi satthuno’.
Mahāsamudde caturo, pakkhipi hatthapātiyaṁ; Telaṁ hatthagatañceva, khiḍḍo komārako yathā.
khiḍḍo → vejjo (bj, pts-vp-pli1)Ubbattayitvā pathaviṁ, pakkhipi hatthapātiyaṁ; Cittaṁ muñjaṁ yathā nāma, luñci komārako yuvā.
Cakkavāḷasamaṁ pāṇiṁ, chādayitvāna matthake; Vassāpetvāna phusitaṁ, nānāvaṇṇaṁ punappunaṁ.
Bhūmiṁ udukkhalaṁ katvā, dhaññaṁ katvāna sakkharaṁ; Sineruṁ musalaṁ katvā, maddi komārikā yathā.
‘Dhītāhaṁ buddhaseṭṭhassa, nāmenuppalasavhayā; Abhiññāsu vasībhūtā, tava sāsanakārikā.
Nānāvikubbanaṁ katvā, dassetvā lokanāyakaṁ; Nāmagottañca sāvetvā, pāde vandāmi cakkhuma.
sāvetvā → pakāsetvā (sya1ed, sya2ed)Iddhīsu ca vasī homi, dibbāya sotadhātuyā;
Iddhīsu → iddhiyā (bj, pts-vp-pli1) Cetopariyañāṇassa, vasī homi mahāmune.Pubbenivāsaṁ jānāmi, dibbacakkhu visodhitaṁ; Sabbāsavā parikkhīṇā, natthi dāni punabbhavo.
Atthadhammaniruttīsu, paṭibhāne tatheva ca; Ñāṇaṁ me vimalaṁ suddhaṁ, sabhāvena mahesino.
vimalaṁ → vipulaṁ (sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1)Purimānaṁ jinaggānaṁ, saṅgamaṁ te nidassitaṁ;
saṅgamaṁ te nidassitaṁ → sammukhā ca parammukhā (bj); saṅgāmantena dassitaṁ (sya1ed, sya2ed); saṅkamante nidassitaṁ (pts-vp-pli1) Adhikāraṁ bahuṁ mayhaṁ, tuyhatthāya mahāmuni.Yaṁ mayā pūritaṁ kammaṁ, kusalaṁ sara me muni; Tavatthāya mahāvīra, puññaṁ upacitaṁ mayā.
Abhabbaṭṭhāne vajjetvā, vārayantī anācaraṁ;
vārayantī → parivajjenti (bj); paripācento (sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) Tavatthāya mahāvīra, cattaṁ me jīvituttamaṁ.Dasakoṭisahassāni, adāsiṁ mama jīvitaṁ; Pariccattā ca me homi, tavatthāya mahāmuni’.
Tadātivimhitā sabbā, sirasāva katañjalī; ‘Avocayye kathaṁ āsi, atuliddhiparakkamā’.
Satasahassito kappe, nāgakaññā ahaṁ tadā; Vimalā nāma nāmena, kaññānaṁ sādhusammatā.
Mahorago mahānāgo, pasanno jinasāsane; Padumuttaraṁ mahātejaṁ, nimantesi sasāvakaṁ.
Ratanamayaṁ maṇḍapaṁ, pallaṅkaṁ ratanāmayaṁ; Ratanaṁ vālukākiṇṇaṁ, upabhogaṁ ratanāmayaṁ.
Maggañca paṭiyādesi, ratanaddhajabhūsitaṁ; Paccuggantvāna sambuddhaṁ, vajjanto tūriyehi so.
Parisāhi ca catūhi, parivuto lokanāyako;
Parisāhi ca catūhi → parisāhi catūhi so (bj); parisāhi catassohi (pts-vp-pli1) parivuto → sahito (bj); pharate (sya1ed, sya2ed); pareto (pts-vp-pli1) Mahoragassa bhavane, nisīdi paramāsane.Annaṁ pānaṁ khādanīyaṁ, bhojanañca mahārahaṁ; Varaṁ varañca pādāsi, nāgarājā mahāyasaṁ.
Bhuñjitvāna sambuddho, pattaṁ dhovitvā yoniso; Anumodanīyaṅkāsi, nāgakaññā mahiddhikā.
Sabbaññuṁ phullitaṁ disvā, nāgakaññā mahāyasaṁ; Pasannaṁ satthuno cittaṁ, sunibandhañca mānasaṁ.
Mamañca cittamaññāya, jalajuttamanāmako; Tasmiṁ khaṇe mahāvīro, bhikkhuniṁ dassayiddhiyā.
Iddhī anekā dassesi, bhikkhunī sā visāradā; Pamoditā vedajātā, satthāraṁ idamabravi.
idamabravi → etadabraviṁ (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1)‘Addasāhaṁ imaṁ iddhiṁ, sumanaṁ itarāyapi; Kathaṁ ahosi sā vīra, iddhiyā suvisāradā’.
‘Orasā mukhato jātā, dhītā mama mahiddhikā; Mamānusāsanikarā, iddhiyā suvisāradā’.
Buddhassa vacanaṁ sutvā, evaṁ patthesahaṁ tadā;
evaṁ patthesahaṁ tadā → tuṭṭhā evaṁ avocahaṁ (sya1ed, sya2ed); tuṭṭhā eva patthesahaṁ (pts-vp-pli1); evamahosahaṁ tadā (mr) ‘Ahampi tādisā homi, iddhiyā suvisāradā.Pamoditāhaṁ sumanā, patthe uttamamānasā;
patthe uttamamānasā → pattauttamamānasā (bj, sya1ed, sya2ed); pattamuttamamānasā (pts-vp-pli1) Anāgatamhi addhāne, īdisā homi nāyaka’.Maṇimayamhi pallaṅke, maṇḍapamhi pabhassare; Annapānena tappetvā, sasaṅghaṁ lokanāyakaṁ.
Nāgānaṁ pavaraṁ pupphaṁ, aruṇaṁ nāma uppalaṁ; ‘Vaṇṇaṁ me īdisaṁ hotu’, pūjesiṁ lokanāyakaṁ.
Tena kammena sukatena, cetanāpaṇidhīhi ca; Jahitvā mānusaṁ dehaṁ, tāvatiṁsamagacchahaṁ.
Tato cutāhaṁ manuje, upapannā sayambhuno; Uppalehi paṭicchannaṁ, piṇḍapātamadāsahaṁ.
Ekanavutito kappe, vipassī nāma nāyako; Uppajji cārudassano, sabbadhammesu cakkhumā.
Seṭṭhidhītā tadā hutvā, bārāṇasipuruttame; Nimantetvāna sambuddhaṁ, sasaṅghaṁ lokanāyakaṁ.
Mahādānaṁ daditvāna, uppalehi vināyakaṁ; Pūjayitvā cetasāva, vaṇṇasobhaṁ apatthayiṁ.
cetasāva → ca teheva (sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1)Imamhi bhaddake kappe, brahmabandhu mahāyaso; Kassapo nāma gottena, uppajji vadataṁ varo.
Upaṭṭhāko mahesissa, tadā āsi narissaro; Kāsirājā kikī nāma, bārāṇasipuruttame.
Tassāsiṁ dutiyā dhītā, samaṇaguttasavhayā; Dhammaṁ sutvā jinaggassa, pabbajjaṁ samarocayiṁ.
Anujāni na no tāto, agāreva tadā mayaṁ; Vīsavassasahassāni, vicarimha atanditā.
Komāribrahmacariyaṁ, rājakaññā sukhedhitā; Buddhopaṭṭhānaniratā, muditā sattadhītaro.
Samaṇī samaṇaguttā ca, bhikkhunī bhikkhudāyikā;
bhikkhudāyikā → bhikkhudāsikā (bj, sya1ed, sya2ed); bhikkhadāyikā (pts-vp-pli1) Dhammā ceva sudhammā ca, sattamī saṅghadāyikā.
saṅghadāyikā → saṅghadāsikā (bj, sya1ed, sya2ed)Ahaṁ khemā ca sappaññā, paṭācārā ca kuṇḍalā; Kisāgotamī dhammadinnā, visākhā hoti sattamī.
Tehi kammehi sukatehi, cetanāpaṇidhīhi ca; Jahitvā mānusaṁ dehaṁ, tāvatiṁsamagacchahaṁ.
Tato cutā manussesu, upapannā mahākule; Pītaṁ maṭṭhaṁ varaṁ dussaṁ, adaṁ arahato ahaṁ.
Tato cutāriṭṭhapure, jātā vippakule ahaṁ; Dhītā tiriṭivacchassa, ummādantī manoharā.
Tato cutā janapade, kule aññatare ahaṁ; Pasūtā nātiphītamhi, sāliṁ gopemahaṁ tadā.
Disvā paccekasambuddhaṁ, pañcalājāsatānihaṁ; Datvā padumacchannāni, pañca puttasatānihaṁ.
Patthayiṁ tepi patthesuṁ, madhuṁ datvā sayambhuno; Tato cutā araññehaṁ, ajāyiṁ padumodare.
Kāsirañño mahesīhaṁ, hutvā sakkatapūjitā; Ajaniṁ rājaputtānaṁ, anūnaṁ satapañcakaṁ.
Yadā te yobbanappattā, kīḷantā jalakīḷitaṁ; Disvā opattapadumaṁ, āsuṁ paccekanāyakā.
Sāhaṁ tehi vinābhūtā, sutavīrehi sokinī;
sutavīrehi sokinī → sutavarehi sokinī (bj, sya1ed, sya2ed) Cutā isigilipasse, gāmakamhi ajāyihaṁ.Yadā buddhā sutamatī, sutānaṁ bhattunopi ca;
bhattunopi ca → attanopica (sya1ed, sya2ed); sutānakasakaṁ tadā (pts-vp-pli1) Yāguṁ ādāya gacchantī, aṭṭha paccekanāyake.Bhikkhāya gāmaṁ gacchante, disvā putte anussariṁ; Khīradhārā viniggacchi, tadā me puttapemasā.
Tato tesaṁ adaṁ yāguṁ, pasannā sehi pāṇibhi; Tato cutāhaṁ tidasaṁ, nandanaṁ upapajjahaṁ.
Anubhotvā sukhaṁ dukkhaṁ, saṁsaritvā bhavābhave; Tavatthāya mahāvīra, pariccattañca jīvitaṁ.
Evaṁ bahuvidhaṁ dukkhaṁ, sampattī ca bahubbidhā; Pacchime bhave sampatte, jātā sāvatthiyaṁ pure.
Mahādhanaseṭṭhikule, sukhite sajjite tathā; Nānāratanapajjote, sabbakāmasamiddhine.
Sakkatā pūjitā ceva, mānitāpacitā tathā; Rūpasobhaggasampannā, kulesu atisakkatā.
Rūpasobhaggasampannā → rūpasiriṁ anuppattā (sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1, csp1ed) atisakkatā → abhisammatā (bj); abhisakkatā (…)Atīva patthitā cāsiṁ, rūpabhogasirīhi ca; Patthitā seṭṭhiputtehi, anekehi satehipi.
Agāraṁ pajahitvāna, pabbajiṁ anagāriyaṁ; Aḍḍhamāse asampatte, catusaccamapāpuṇiṁ.
Iddhiyā abhinimmitvā, caturassaṁ rathaṁ ahaṁ; Buddhassa pāde vandissaṁ, lokanāthassa tādino.
‘Supupphitaggaṁ upagamma pādapaṁ, ekā tuvaṁ tiṭṭhasi sālamūle;
pādapaṁ → bhikkhunī (bj, pts-vp-pli1, mr) Na cāpi te dutiyo atthi koci, bāle na tvaṁ bhāyasi dhuttakānaṁ’.
Na cāpi te dutiyo atthi koci → na catthi te dutiyā vaṇṇadhātu (bj, pts-vp-pli1, mr); na cāpi tuyhaṁ dutiyatthi koci (sya1ed, sya2ed)‘Sataṁ sahassānipi dhuttakānaṁ, samāgatā edisakā bhaveyyuṁ;
Sataṁ sahassānipi → sataṁ sahassānampi (pts-vp-pli1) Lomaṁ na iñje na sampavedhe, kiṁ me tuvaṁ māra karissaseko.
tuvaṁ māra karissaseko → na māra bhāyāmi tavekikāpi (bj, mr); māraṁ na bhāyāmi taṁ ekikāsiṁ (pts-vp-pli1)Esā antaradhāyāmi, kucchiṁ vā pavisāmi te; Bhamukantarikāyampi, tiṭṭhantiṁ maṁ na dakkhasi.
Cittasmiṁ vasībhūtāmhi, iddhipādā subhāvitā; Sabbabandhanamuttāmhi, na taṁ bhāyāmi āvuso.
Sattisūlūpamā kāmā, khandhāsaṁ adhikuṭṭanā; Yaṁ tvaṁ kāmaratiṁ brūsi, aratī dāni sā mama.
Sabbattha vihatā nandī, tamokhandho padālito; Evaṁ jānāhi pāpima, nihato tvamasi antaka’.
Jino tamhi guṇe tuṭṭho, etadagge ṭhapesi maṁ; Aggā iddhimatīnanti, parisāsu vināyako.
Pariciṇṇo mayā satthā, kataṁ buddhassa sāsanaṁ; Ohito garuko bhāro, bhavanettisamūhatā.
Yassatthāya pabbajitā, agārasmānagāriyaṁ; So me attho anuppatto, sabbasaṁyojanakkhayo.
Cīvaraṁ piṇḍapātañca, paccayaṁ sayanāsanaṁ; Khaṇena upanāmenti, sahassāni samantato.
Kilesā jhāpitā mayhaṁ, …pe… viharāmi anāsavā.
Itthaṁ sudaṁ uppalavaṇṇā bhikkhunī imā gāthāyo abhāsitthāti.