Anuruddhasutta๑๒๗ อนุรุทธสูตร
Evaṁ me sutaṁ—
evaṁ me → evamme (th) | evaṁ → evam (pts)ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้
ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme.สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของ อนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี
Atha kho pañcakaṅgo thapati aññataraṁ purisaṁ āmantesi:ครั้งนั้นแล ช่างไม้ชื่อปัญจกังคะ เรียกชาย คนหนึ่งมาสั่งว่า
“ehi tvaṁ, ambho purisa, yenāyasmā anuruddho tenupasaṅkama; upasaṅkamitvā mama vacanena āyasmato anuruddhassa pāde sirasā vandāhi:
vandāhi → vandāhi, evañca vadehi (cck: sī. pī.) | upasaṁkama → Sky upasaṁkami. (pts note) | yenāyasmā → yen āyasmā (pts) | tenupasaṅkama upasaṅkamitvā → ten upasaṁkama upasaṁkamitvā (pts)“มาเถิด พ่อมหาจำเริญ เธอจงเข้าไปหาท่านพระอนุรุทธะถึงที่อยู่ กราบเท้า ท่านด้วยเศียรเกล้าตามคำของเราแล้วกราบเรียนอย่างนี้ว่า
‘pañcakaṅgo, bhante, thapati āyasmato anuruddhassa pāde sirasā vandatī’ti;‘พระคุณเจ้าผู้เจริญ ช่างไม้ปัญจกังคะกราบเท้าท่านพระอนุรุทธะด้วยเศียรเกล้า’
evañca vadehi:
vadehi → evañca vadeti (cck: sī. pī.) | vadehi:-- → Si Sky omit these three words here but not infra. (pts note) | evañca → evañ ca (pts) | + → pañcakaṅgo bhante thapati āyasmato anuruddhassa pāde sirasā vandati evañ ca vadeti (pts)และจงกราบเรียนอย่าง นี้ว่า
‘adhivāsetu kira, bhante, āyasmā anuruddho pañcakaṅgassa thapatissa svātanāya attacatuttho bhattaṁ;‘พระคุณเจ้าผู้เจริญ ขอท่านพระอนุรุทธะโปรดนับตนเองเป็นรูปที่ ๔ นิมนต์ รับภัตตาหารของช่างไม้ปัญจกังคะในวันพรุ่งนี้
yena ca kira, bhante, āyasmā anuruddho pagevataraṁ āgaccheyya;
pagevataraṁ → So Si (bis) and Sy infra; Sk (bis) and Sy here pagetaraṁ. (pts note)และขอพระคุณเจ้าโปรดมาแต่เช้า ๆ
pañcakaṅgo, bhante, thapati bahukicco bahukaraṇīyo rājakaraṇīyenā’”ti.
thapati → pañcakaṅgo thapati (cck: sī. pī.)เพราะช่างไม้ปัญจกังคะมีกิจมาก มีหน้าที่ที่จะต้องทำทางราชการมาก”
“Evaṁ, bhante”ti kho so puriso pañcakaṅgassa thapatissa paṭissutvā yenāyasmā anuruddho tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ anuruddhaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho so puriso āyasmantaṁ anuruddhaṁ etadavoca:
bhanteti → bhante ti (pts) | yenāyasmā → yen āyasmā (pts) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)ชายคนนั้นรับคำแล้วจึงเข้าไปหาท่านพระอนุรุทธะถึงที่อยู่ กราบแล้ว นั่ง ณ ที่สมควร ได้กราบเรียนท่านพระอนุรุทธะว่า
“pañcakaṅgo, bhante, thapati āyasmato anuruddhassa pāde sirasā vandati, evañca vadeti:
evañca → evaṁ ca (bjt) | evañca → evañ ca (pts)“พระคุณเจ้าผู้เจริญ ช่างไม้ ปัญจกังคะกราบเท้าพระคุณท่านด้วยเศียรเกล้า และฝากมากราบเรียนอย่างนี้ว่า
‘adhivāsetu kira, bhante, āyasmā anuruddho pañcakaṅgassa thapatissa svātanāya attacatuttho bhattaṁ;‘พระคุณเจ้าผู้เจริญ ขอท่านพระอนุรุทธะโปรดนับตนเองเป็นรูปที่ ๔ นิมนต์รับ ภัตตาหารของช่างไม้ปัญจกังคะในวันพรุ่งนี้
yena ca kira, bhante, āyasmā anuruddho pagevataraṁ āgaccheyya;และขอพระคุณเจ้าโปรดไปแต่เช้า ๆ
pañcakaṅgo, bhante, thapati bahukicco bahukaraṇīyo rājakaraṇīyenā’”ti.เพราะช่างไม้ปัญจกังคะมีกิจมาก มีหน้าที่ที่จะต้องทำทางราชการมาก”
Adhivāsesi kho āyasmā anuruddho tuṇhībhāvena.ท่านพระอนุรุทธะรับนิมนต์โดยดุษณีภาพ
Atha kho āyasmā anuruddho tassā rattiyā accayena pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena pañcakaṅgassa thapatissa nivesanaṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi.
pubbaṇhasamayaṁ → pubbanhasamayaṁ (bj) | pattacīvaramādāya → pattacīvaraṁ ādāya (pts) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts)ครั้นเวลาเช้า เมื่อล่วงราตรีนั้นไป ท่านพระอนุรุทธะ ครองผ้า อันตรวาสก ถือบาตรและจีวรเข้าไปยังที่อยู่ของช่างไม้ปัญจกังคะ แล้วนั่งบน อาสนะที่ปูลาดไว้แล้ว
Atha kho pañcakaṅgo thapati āyasmantaṁ anuruddhaṁ paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappesi sampavāresi.
sampavāresi → Sky repeat this sentence. (pts note)ลำดับนั้น ช่างไม้ปัญจกังคะถวายของเคี้ยวของฉันอันประณีต แก่ท่านพระอนุรุทธะจนอิ่มหนำสำราญด้วยตนเอง
Atha kho pañcakaṅgo thapati āyasmantaṁ anuruddhaṁ bhuttāviṁ onītapattapāṇiṁ aññataraṁ nīcaṁ āsanaṁ gahetvā ekamantaṁ nisīdi.
ekamantaṁ → ekamanataṁ (sya-all)พอเห็นท่านพระอนุรุทธะฉันเสร็จ ละมือออกจากบาตรแล้ว จึงเลือกนั่ง ณ ที่สมควรที่ใดที่หนึ่งซึ่งต่ำกว่า
Ekamantaṁ nisinno kho pañcakaṅgo thapati āyasmantaṁ anuruddhaṁ etadavoca:
etadavoca idha maṁ → etad avocaidha (pts)ได้กล่าว กับท่านพระอนุรุทธะว่า
“Idha maṁ, bhante, therā bhikkhū upasaṅkamitvā evamāhaṁsu:
bhante → idha bhante (bj: PTS) | avoca:-Idha → Si inserts maṁ. (pts note) | upasaṅkamitvā evamāhaṁsu → upasaṁkamitvā evam āhaṁsu (pts)“พระคุณเจ้าผู้เจริญ ภิกษุผู้เถระทั้งหลายเข้ามาหากระผมในที่นี้แล้วกล่าวอย่างนี้ว่า
‘appamāṇaṁ, gahapati, cetovimuttiṁ bhāvehī’ti.
appamāṇaṁ, gahapati, cetovimuttiṁ bhāvehī’ti → appamāṇā gahapati cetovimutti bhāvetabbāti (mr) | bhāvehī’ti → appamāṇā gahapati cetovimutti bhāvetabbāti (cck: ka.)‘คหบดี ท่านจงเจริญเจโตวิมุตติอันหาประมาณมิได้เถิด’
Ekacce therā evamāhaṁsu:
evamāhaṁsu → evam āhaṁsu (pts)พระเถระบางรูปกล่าวอย่างนี้ว่า
‘mahaggataṁ, gahapati, cetovimuttiṁ bhāvehī’ti.‘คหบดี ท่านจงเจริญเจโตวิมุตติที่เป็นมหัคคตะเถิด’
Yā cāyaṁ, bhante, appamāṇā cetovimutti yā ca mahaggatā cetovimutti—
cāyaṁ → cāyam (pts)พระคุณเจ้าผู้เจริญ ธรรม ๒ ประการนี้ คือ ๑. เจโตวิมุตติ อันหาประมาณมิได้ ๒. เจโตวิมุตติที่เป็นมหัคคตะ
ime dhammā nānatthā ceva nānābyañjanā ca, udāhu ekatthā byañjanameva nānan”ti?
nānaṭṭhā → So Bu Sky; Si nānatthā, &c. (pts note) | nānatthā ceva → nānaṭṭhā eva (pts) | ekatthā byañjanameva nānanti → ekaṭṭhā byañjanam eva nānan ti (pts)มีอรรถต่างกันและมีพยัญชนะต่างกัน(อย่างไร) หรือว่ามีอรรถเป็นอันเดียวกัน ต่างกันแต่พยัญชนะเท่านั้น”
“Tena hi, gahapati, taṁyevettha paṭibhātu, apaṇṇakante ito bhavissatī”ti.
apaṇṇakante → apannakaṁ te (bj) | gahapati → Sky repeat: appamāṇaṁ . . . mahaggatam . . . bhāvehīti, as above. (pts note) | apaṇṇakan → So Si Bu; Sky apannakan. (pts note) | taṁyevettha → taṁ yevettha (my) | taṁyevettha → taññevettha (bjt, th) | tena hi → tenahi (th) | taṁyevettha → taṁ yev ettha (pts) | apaṇṇakante → apaṇṇakan te (pts)“คหบดี ถ้าเช่นนั้น ท่านนั่นแหละ จงทำความเข้าใจในเรื่องนี้ให้แจ่มแจ้ง ท่านจะได้ปฏิบัติไม่ผิดจากเรื่องนี้”
“Mayhaṁ kho, bhante, evaṁ hoti:“พระคุณเจ้าผู้เจริญ กระผมมีความเข้าใจอย่างนี้ว่า
‘yā cāyaṁ appamāṇā cetovimutti yā ca mahaggatā cetovimutti ime dhammā ekatthā byañjanameva nānan’”ti.
cāyaṁ → Both Sk and Sy cāraṁ, omitting following ca. (pts note) | ekatthā byañjanameva nānanti → ekaṭṭhā byañjanam eva nānan ti (pts)‘ธรรมเหล่านี้ คือ ๑. เจโตวิมุตติอันหาประมาณมิได้ ๒. เจโตวิมุตติที่เป็นมหัคคตะ มีอรรถเป็นอันเดียวกัน ต่างกันแต่พยัญชนะเท่านั้น”
“Yā cāyaṁ, gahapati, appamāṇā cetovimutti yā ca mahaggatā cetovimutti ime dhammā nānatthā ceva nānābyañjanā ca.
nānatthā ceva → nānaṭṭhā eva (pts)“คหบดี ธรรม ๒ ประการนี้ คือ ๑. เจโตวิมุตติอันหาประมาณมิได้ ๒. เจโตวิมุตติที่เป็นมหัคคตะ มีอรรถต่างกันและมีพยัญชนะต่างกัน
Tadamināpetaṁ, gahapati, pariyāyena veditabbaṁ yathā ime dhammā nānatthā ceva nānābyañjanā ca.
tadamināpetaṁ → tadimināpetaṁ (sya-all) | ime → panime (sya-all) | etaṁ → Sky tad aminā ca tad aminā pe gahapati. (pts note) | yathā → Si yathā pan'; Sky yatha v'. (pts note) | tadamināpetaṁ → tad aminā p etaṁ (pts) | nānatthā ceva → nānaṭṭhā eva (pts)ท่านพึงทราบความต่างกันนั้น โดย วิธีที่ธรรมเหล่านี้ มีอรรถต่างกันและมีพยัญชนะต่างกันโดยเหตุผลต่อไปนี้
Katamā ca, gahapati, appamāṇā cetovimutti?เจโตวิมุตติอันหาประมาณมิได้ เป็นอย่างไร
Idha, gahapati, bhikkhu mettāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā viharati, tathā dutiyaṁ tathā tatiyaṁ tathā catutthaṁ; iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyābajjhena pharitvā viharati.
catutthaṁ → catutthiṁ (bj, pts) | abyābajjhena → abyāpajjhena (sya-all, pts) | uddhamadho tiriyaṁ → uddhamadhotiriyaṁ (pts)คือ ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ มีเมตตาจิตแผ่ไปตลอดทิศที่ ๑ อยู่ ... ทิศที่ ๒ ... ทิศที่ ๓ ... ทิศที่ ๔ ... ทิศเบื้องบน ทิศเบื้องล่าง ทิศเฉียง แผ่ไปตลอด โลกทั่วทุกหมู่เหล่าในที่ทุกสถาน ด้วยเมตตาจิตอันไพบูลย์ เป็นมหัคคตะ ไม่มี ขอบเขต ไม่มีเวร ไม่มีความเบียดเบียนอยู่
Karuṇāsahagatena cetasā …มีกรุณาจิต ...
muditāsahagatena cetasā …มีมุทิตาจิต ...
upekkhāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā viharati, tathā dutiyaṁ tathā tatiyaṁ tathā catutthaṁ; iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyābajjhena pharitvā viharati.
abyābajjhena → abyāpajjhena (sya-all)มี อุเบกขาจิตแผ่ไปตลอดทิศที่ ๑ อยู่ ... ทิศที่ ๒ ... ทิศที่ ๓ ... ทิศที่ ๔ ... ทิศเบื้องบน ทิศเบื้องล่าง ทิศเฉียง แผ่ไปตลอดโลกทั่วทุกหมู่เหล่าในที่ทุกสถาน ด้วยอุเบกขาจิต อันไพบูลย์ เป็นมหัคคตะ ไม่มีขอบเขต ไม่มีเวร ไม่มีความ เบียดเบียนอยู่
Ayaṁ vuccati, gahapati, appamāṇā cetovimutti.คหบดี นี้เรียกว่า เจโตวิมุตติอันหาประมาณมิได้
Katamā ca, gahapati, mahaggatā cetovimutti?
ca → (pts)เจโตวิมุตติที่เป็นมหัคคตะ เป็นอย่างไร
Idha, gahapati, bhikkhu yāvatā ekaṁ rukkhamūlaṁ mahaggatanti pharitvā adhimuccitvā viharati.
mahaggatanti → mahaggatan ti (pts)คือ ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ น้อมจิตแผ่ไปตลอดโคนต้นไม้ ๑ แห่งว่า ‘เป็นแดนมหัคคตะ’ อยู่
Ayaṁ vuccati, gahapati, mahaggatā cetovimutti.นี้เรียกว่า เจโตวิมุตติที่เป็นมหัคคตะ
Idha pana, gahapati, bhikkhu yāvatā dve vā tīṇi vā rukkhamūlāni mahaggatanti pharitvā adhimuccitvā viharati.
pana → (pts) | Idha → Si adds pana here and in following sentences. (pts note) | mahaggatanti → mahaggatan ti (pts)ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ น้อมจิตแผ่ไปตลอดโคนต้นไม้ ๒ หรือ ๓ แห่งว่า ‘เป็นแดนมหัคคตะ’ อยู่
Ayampi vuccati, gahapati, mahaggatā cetovimutti.
Ayampi → ayaṁ (sya-all, km, mr) | ayampi → ayaṁ (sya-all) | Ayampi → ayaṁ (cck: syā. kaṁ. ka.) | pi → Si omits pi here and in the following sentences. (pts note) | ayampi → ayam pi (pts)นี้เรียกว่า เจโตวิมุตติที่เป็นมหัคคตะ
Idha pana, gahapati, bhikkhu yāvatā ekaṁ gāmakkhettaṁ mahaggatanti pharitvā adhimuccitvā viharati.
pana → (sya-all, pts) | bhikkhu → (pts) | mahaggatanti → mahaggatan ti (pts)ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ น้อมจิตแผ่ไปตลอดเขตบ้าน ๑ แห่งว่า ‘เป็นแดน มหัคคตะ’ อยู่
Ayampi vuccati, gahapati, mahaggatā cetovimutti.
ayampi → ayaṁ (sya-all) | ayampi → ayam pi (pts)นี้เรียกว่า เจโตวิมุตติที่เป็นมหัคคตะ
Idha pana, gahapati, bhikkhu yāvatā dve vā tīṇi vā gāmakkhettāni mahaggatanti pharitvā adhimuccitvā viharati.
mahaggatanti → (bj) | pana → (pts) | mahaggatanti → mahaggatan ti (pts)ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ น้อมจิตแผ่ไปตลอดเขตบ้าน ๒ หรือ ๓ แห่งว่า ‘เป็นแดนมหัคคตะ’ อยู่
Ayampi vuccati, gahapati, mahaggatā cetovimutti.
ayampi → ayaṁ (sya-all) | ayampi → ayam pi (pts)นี้เรียกว่า เจโตวิมุตติที่เป็นมหัคคตะ
Idha pana, gahapati, bhikkhu yāvatā ekaṁ mahārajjaṁ mahaggatanti pharitvā adhimuccitvā viharati.
pana → (sya-all, pts) | mahaggatanti → mahaggatan ti (pts)ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ น้อมจิตแผ่ไปตลอดอาณาจักร ๑ แห่งว่า ‘เป็น แดนมหัคคตะ’ อยู่
Ayampi vuccati, gahapati, mahaggatā cetovimutti.
ayampi → ayaṁ (sya-all, pts)นี้เรียกว่า เจโตวิมุตติที่เป็นมหัคคตะ
Idha pana, gahapati, bhikkhu yāvatā dve vā tīṇi vā mahārajjāni mahaggatanti pharitvā adhimuccitvā viharati.
pana → (pts) | mahaggatanti → mahaggatan ti (pts)ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ น้อมจิตแผ่ไปตลอดอาณาจักร ๒ หรือ ๓ แห่งว่า ‘เป็นแดนมหัคคตะ’ อยู่
Ayampi vuccati, gahapati, mahaggatā cetovimutti.
ayampi → ayaṁ (sya-all) | ayampi → ayam pi (pts)นี้เรียกว่า เจโตวิมุตติที่เป็นมหัคคตะ
Idha pana, gahapati, bhikkhu yāvatā samuddapariyantaṁ pathaviṁ mahaggatanti pharitvā adhimuccitvā viharati.
pathaviṁ → paṭhaviṁ (bj, sya-all) | pana → (pts) | pathaviṁ mahaggatanti → paṭhaviṁ mahaggatan ti (pts)ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ น้อมจิตแผ่ไปตลอดปฐพีซึ่งมีมหาสมุทรเป็นขอบเขต ๑ แห่งว่า ‘เป็นแดนมหัคคตะ’ อยู่
Ayampi vuccati, gahapati, mahaggatā cetovimutti.
ayampi → ayaṁ (sya-all) | ayampi → ayam pi (pts)นี้เรียกว่า เจโตวิมุตติที่เป็นมหัคคตะ
Iminā kho etaṁ, gahapati, pariyāyena veditabbaṁ yathā ime dhammā nānatthā ceva nānābyañjanā ca.
ime → panime (sya-all) | nānatthā ceva → nānaṭṭhā eva (pts)คหบดี โดยเหตุผลนี้ ท่านก็จะทราบความต่างกันนั้น โดยวิธีที่ธรรมเหล่านี้ มีอรรถต่างกันและมีพยัญชนะต่างกัน
Catasso kho imā gahapati, bhavūpapattiyo.
bhavūpapattiyo → bhavūppattiyo (pts)คหบดี การเข้าถึงภพนี้มี ๔ ประการ
Katamā catasso?การเข้าถึงภพ ๔ ประการ อะไรบ้าง
Idha, gahapati, ekacco ‘parittābhā’ti pharitvā adhimuccitvā viharati.
parittābhāti → parittābhāni (sya-all) | Idha → Sky add pana. (pts note) | ti → So Sky Bu; Si parittābhāni. &c. (pts note) | parittābhāti → parittābhā ti (pts)คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ ๑. น้อมจิตแผ่กสิณมีแสงสว่างเล็กน้อยเป็นอารมณ์อยู่
So kāyassa bhedā paraṁ maraṇā parittābhānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjati.
parittābhānaṁ → parittabhānaṁ (pts) | sahabyataṁ upapajjati → sahavyataṁ uppajjati (pts) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt, th) | paraṁ → param (pts)หลังจากตายแล้ว จึงเข้าถึงความเป็นผู้อยู่ร่วมกับเทพชั้นปริตตาภา
Idha pana, gahapati, ekacco ‘appamāṇābhā’ti pharitvā adhimuccitvā viharati.
appamāṇābhāti → appamāṇābhāni (sya-all); appamāṇā ti (pts) | pana → (pts) | Idha → Si adds pana. (pts note)๒. น้อมจิตแผ่กสิณมีแสงสว่างหาประมาณมิได้เป็นอารมณ์อยู่
So kāyassa bhedā paraṁ maraṇā appamāṇābhānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjati.
sahabyataṁ upapajjati → sahavyataṁ uppajjati (pts) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt, th) | paraṁ → param (pts)หลัง จากตายแล้ว จึงเข้าถึงความเป็นผู้อยู่ร่วมกับเทพชั้นอัปปมาณาภา
Idha pana, gahapati, ekacco ‘saṅkiliṭṭhābhā’ti pharitvā adhimuccitvā viharati.
pana → (sya-all, pts) | saṅkiliṭṭhābhāti → saṅkiliṭṭhābhāni (sya-all) | saṅkiliṭṭhābhāti → saṁkiliṭṭhābhāti (my, bjt, ms2005) | saṅkiliṭṭhābhāti → saṁkiliṭṭhābhā ti (pts)๓. น้อมจิตแผ่กสิณมีแสงสว่างเศร้าหมองเป็นอารมณ์อยู่
So kāyassa bhedā paraṁ maraṇā saṅkiliṭṭhābhānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjati.
sahabyataṁ upapajjati → sahavyataṁ uppajjati (pts) | saṅkiliṭṭhābhānaṁ → saṁkiliṭṭhābhānaṁ (my, ms2005, pts) | paraṁ maraṇā saṅkiliṭṭhābhānaṁ → parammaraṇā saṁkiliṭṭhābhānaṁ (bjt) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (th) | paraṁ → param (pts)หลังจาก ตายแล้ว จึงเข้าถึงความเป็นผู้อยู่ร่วมกับเทพชั้นสังกิลิฏฐาภา
Idha pana, gahapati, ekacco ‘parisuddhābhā’ti pharitvā adhimuccitvā viharati.
parisuddhābhāti → parisuddhābhāni (sya-all) | pana → (pts) | parisuddhābhāti → parisuddhābhā ti (pts)๔. น้อมจิตแผ่กสิณมีแสงสว่างบริสุทธิ์เป็นอารมณ์อยู่
So kāyassa bhedā paraṁ maraṇā parisuddhābhānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjati.
sahabyataṁ upapajjati → sahavyataṁ uppajjati (pts) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt, th) | paraṁ → param (pts)หลังจากตาย แล้ว จึงเข้าถึงความเป็นผู้อยู่ร่วมกับเทพชั้นปริสุทธาภา
Imā kho, gahapati, catasso bhavūpapattiyo.
bhavūpapattiyo → bhavūppattiyo (pts)การเข้าถึงภพ ๔ ประการนี้แล
Hoti kho so, gahapati, samayo, yā tā devatā ekajjhaṁ sannipatanti, tāsaṁ ekajjhaṁ sannipatitānaṁ vaṇṇanānattañhi kho paññāyati no ca ābhānānattaṁ.
vaṇṇanānattañhi → vaṇṇanānattaṁ hi (bjt, th, pts)มีสมัยที่พวกเทพประชุมร่วมกัน เทพเหล่านั้นย่อมปรากฏมีสีกายต่างกัน แต่ มีรัศมีไม่ต่างกัน
Seyyathāpi, gahapati, puriso sambahulāni telappadīpāni ekaṁ gharaṁ paveseyya.
telappadīpāni → Si telapadīpāni. (pts note)เปรียบเหมือนบุรุษตามประทีปน้ำมันหลายดวง เข้าไปยังเรือน หลังหนึ่ง
Tesaṁ ekaṁ gharaṁ pavesitānaṁ accinānattañhi kho paññāyetha, no ca ābhānānattaṁ;
ekaṁ → (pts) | pavesitānaṁ accinānattañhi → pavesesitānaṁ accinānattaṁ hi (pts) | tesaṁ → Si adds ekaṁ. (pts note)ประทีปน้ำมันเหล่านั้นปรากฏมีเปลวต่างกัน แต่มีแสงสว่างไม่ต่างกัน
evameva kho, gahapati, hoti kho so samayo, yā tā devatā ekajjhaṁ sannipatanti tāsaṁ ekajjhaṁ sannipatitānaṁ vaṇṇanānattañhi kho paññāyati, no ca ābhānānattaṁ.
kho → (pts) | hoti → Si adds kho. (pts note) | vaṇṇanānattañhi → vaṇṇanānattaṁ hi (bjt, th, pts) | evameva → evam eva (pts) | tāsaṁ → tāsam (pts)แม้ฉันใด สมัยที่พวกเทพประชุมร่วมกัน ก็ฉันนั้นเหมือนกัน เทพเหล่านั้นย่อม ปรากฏมีสีกายต่างกัน แต่มีรัศมีไม่ต่างกัน
Hoti kho so, gahapati, samayo, yā tā devatā tato vipakkamanti, tāsaṁ tato vipakkamantīnaṁ vaṇṇanānattañceva paññāyati ābhānānattañca.
vipakkamantīnaṁ → Sky v--ānaṁ. (pts note) | vaṇṇanānattañceva → vaṇṇanānattaṁ ceva (bjt) | vaṇṇanānattañceva → vaṇṇanānattaṁ eva (pts) | ābhānānattañca → ābhānānattañ ca (pts)มีสมัยที่พวกเทพแยกกันประชุม เทพเหล่านั้นย่อมปรากฏมีสีกายต่างกันและ มีรัศมีต่างกัน
Seyyathāpi, gahapati, puriso tāni sambahulāni telappadīpāni tamhā gharā nīhareyya.เปรียบเหมือนบุรุษนำประทีบน้ำมันหลายดวงออกจากเรือนหลังนั้น
Tesaṁ tato nīhatānaṁ accinānattañceva paññāyetha ābhānānattañca;
nīhatānaṁ → nīharantānaṁ (bj, sya-all, km, pts1ed) | nīhatānaṁ accinānattañceva → nīharantānaṁ accinānattaṁ ceva (bj) | nīhatānaṁ → nīharantānaṁ (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | nīhatānaṁ accinānattañceva → nīharantānaṁ accinānattañ eva (pts) | ābhānānattañca → ābhānānattañ ca (pts)ประทีปน้ำมันเหล่านั้นปรากฏมีเปลวต่างกันและมีแสงสว่างต่างกัน
evameva kho, gahapati, hoti kho so samayo, yā tā devatā tato vipakkamanti, tāsaṁ tato vipakkamantīnaṁ vaṇṇanānattañceva paññāyati ābhānānattañca.
kho → (pts) | vaṇṇanānattañceva → vaṇṇanānattaṁ ceva (bjt) | evameva → evam eva (pts) | vaṇṇanānattañceva → vaṇṇanānattañ eva (pts) | ābhānānattañca → ābhānānattañ ca (pts)แม้ฉันใด สมัย ที่พวกเทพแยกกันประชุม ก็ฉันนั้นเหมือนกัน เทพเหล่านั้นย่อมปรากฏมีสีกาย ต่างกัน และมีรัศมีต่างกัน
Na kho, gahapati, tāsaṁ devatānaṁ evaṁ hoti:
tā → yā (mr)คหบดี เทพเหล่านั้นไม่มีความดำริอย่างนี้เลยว่า
‘idaṁ amhākaṁ niccanti vā dhuvanti vā sassatanti vā’, api ca yattha yattheva tā devatā abhinivisanti tattha tattheva tā devatā abhiramanti.
abhinivisanti → adhivasanti (bj) | idaṁ amhākaṁ → idamhākaṁ (sya-all) | tā → yā (sya-all) | adhivasanti → abhinivisanti (bj: sīmu, PTS) | tā → yā (cck: ka.) | tā → Si yā; Sky omit (Sy omits also the following tā). (pts note) | abhinivisanti → So Sky Si; Bu (?) adhivasanti. (pts note) | api ca → apica (th) | niccanti → niccan ti (pts) | dhuvanti → dhuvan ti (pts) | sassatanti → sassatan ti (pts) | yattheva → yatth eva (pts) | tattheva → tatth eva (pts)‘สิ่งนี้ของเราทั้งหลายเที่ยง ยั่งยืน หรือแน่นอน’ แต่เทพเหล่านั้นย่อมอภิรมย์ในที่ที่ตนอาศัยอยู่เท่านั้น
Seyyathāpi, gahapati, makkhikānaṁ kājena vā piṭakena vā harīyamānānaṁ na evaṁ hoti:
harīyamānānaṁ → hariyamānānaṁ (sya-all) | kājena → So Si Bu (kacenāti pi pāṭho); Sky kācena. (pts note)เปรียบเหมือนแมลงวันที่ติดไปกับหาบหรือตะกร้า ย่อมไม่มีความคิดอย่างนี้ว่า
‘idaṁ amhākaṁ niccanti vā dhuvanti vā sassatanti vā’, api ca yattha yattheva tā makkhikā abhinivisanti tattha tattheva tā makkhikā abhiramanti;
idaṁ amhākaṁ → idamhākaṁ (sya-all) | tā → yā (cck: ka.) | amhākaṁ → Si here as elsewhere read idamhākaṁ. (pts note) | api ca → apica (th) | niccanti → niccan ti (pts) | dhuvanti → dhuvan ti (pts) | sassatanti → sassatan ti (pts) | yattheva → yatth eva (pts) | tattheva → tatth eva (pts)‘หาบหรือตะกร้านี้ของเราเที่ยง ยั่งยืน หรือแน่นอน’ แต่ว่าแมลงวันเหล่านั้นย่อม อภิรมย์ในที่ที่ตนอาศัยอยู่เท่านั้น
evameva kho, gahapati, tāsaṁ devatānaṁ na evaṁ hoti:
evameva → evam eva (pts)แม้ฉันใด เทพเหล่านั้น ก็ฉันนั้นเหมือนกัน ไม่ มีความคิดอย่างนี้เลยว่า
‘idaṁ amhākaṁ niccanti vā dhuvanti vā sassatanti vā’, api ca yattha yattheva tā devatā abhinivisanti tattha tattheva tā devatā abhiramantī”ti.
abhinivisanti → adhivasanti (bj) | idaṁ amhākaṁ → idamhākaṁ (sya-all) | tā → (sya-all) | api ca → apica (th) | niccanti → niccan ti (pts) | dhuvanti → dhuvan ti (pts) | sassatanti → sassatan ti (pts) | yattheva → yatth eva (pts) | tattheva → tatth eva (pts)‘สิ่งนี้ของเราทั้งหลายเที่ยง ยั่งยืน หรือแน่นอน’ แต่เทพ เหล่านั้นย่อมอภิรมย์ในที่ที่ตนอาศัยอยู่เท่านั้น”
Evaṁ vutte, āyasmā sabhiyo kaccāno āyasmantaṁ anuruddhaṁ etadavoca:
sabhiyo kaccāno → abhiyo kaccāno (sya-all, pts1ed) | sabhiyo → abhiyo (sya-all, pts) | āyasmantaṁ → āyasmantānaṁ (pts) | kaccāno → kaccāyano (cck: sī.) | Abhiyo → So Si; Sky Sabhiyo. (pts note) | etadavoca → etad avoca (pts)เมื่อท่านพระอนุรุทธะกล่าวอย่างนี้แล้ว ท่านพระสภิยกัจจานะ ได้ กล่าวกับท่านพระอนุรุทธะว่า
“sādhu, bhante anuruddha.“ดีละ ท่านอนุรุทธะผู้เจริญ
Atthi ca me ettha uttariṁ paṭipucchitabbaṁ.
paṭipucchitabbaṁ → So Si and Sky infra; Sky here parip. (pts note)แต่กระผมมีเรื่องจะขอ ถามให้ยิ่งขึ้นไปในเรื่องนี้ว่า
Yā tā, bhante, devatā ābhā sabbā tā parittābhā udāhu santettha ekaccā devatā appamāṇābhā”ti?
santettha ekaccā → santetthekaccā (sya-all) | santettha → sant ettha (pts) | appamāṇābhāti → appamāṇābhā ti (pts)‘เทพผู้มีรัศมีทั้งหมดนั้นมีรัศมีเล็กน้อย หรือว่าบรรดา เทพเหล่านั้นมีเทพบางพวกมีรัศมีหาประมาณมิได้”
“Tadaṅgena kho, āvuso kaccāna, santettha ekaccā devatā parittābhā, santi panettha ekaccā devatā appamāṇābhā”ti.
santettha → santi pana ettha (bj) | panettha ekaccā → panetthekaccā (bj, sya-all) | santettha ekaccā → santetthekaccā (sya-all) | ettha → santettha (bj: machasaṁ) | sant → Sky santi pan. (pts note) | santettha → sant ettha (pts) | panettha → pan etth (pts) | appamāṇābhāti → appamāṇābhā ti (pts)ท่านพระอนุรุทธะกล่าวว่า “ท่านกัจจานะ โดยองค์แห่งการเกิด บรรดาเทพ เหล่านี้ เทพบางพวกมีรัศมีเล็กน้อย แต่เทพบางพวกมีรัศมีหาประมาณมิได้”
“Ko nu kho, bhante anuruddha, hetu ko paccayo yena tāsaṁ devatānaṁ ekaṁ devanikāyaṁ upapannānaṁ santettha ekaccā devatā parittābhā, santi panettha ekaccā devatā appamāṇābhā”ti?
santettha ekaccā → santetthekaccā (bj, sya-all) | panettha ekaccā → panetthekaccā (bj, sya-all) | santettha → sant etth (pts) | panettha → pan etth (pts) | appamāṇābhāti → appamāṇābhā ti (pts)“ท่านอนุรุทธะผู้เจริญ อะไรหนอ เป็นเหตุเป็นปัจจัยให้บรรดาเทพผู้เกิดใน หมู่เทพเดียวกันเหล่านั้น เทพบางพวกมีรัศมีเล็กน้อย แต่เทพบางพวกมีรัศมี หาประมาณมิได้”
“Tena hāvuso kaccāna, taṁyevettha paṭipucchissāmi. Yathā te khameyya tathā naṁ byākareyyāsi.
hāvuso → āvuso (pts) | Tena → Si tena h'. (pts note) | byākareyyāsi → vyākareyyāsi (bjt, pts) | tena hāvuso → tenahāvuso (th) | taṁyevettha → taññevettha (th) | taṁyevettha → taṁ yev ettha (pts)“ท่านกัจจานะ ถ้าเช่นนั้น กระผมจะย้อนถามท่านในเรื่องนี้ ท่านพึงตอบ ปัญหานั้นตามที่ท่านพอใจ
Taṁ kiṁ maññasi, āvuso kaccāna,
kiṁ maññasi → kim maññasī (pts) | kiṁ maññasi → kimmaññasi (bjt)ท่านเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร
yvāyaṁ bhikkhu yāvatā ekaṁ rukkhamūlaṁ ‘mahaggatan’ti pharitvā adhimuccitvā viharati, yo cāyaṁ bhikkhu yāvatā dve vā tīṇi vā rukkhamūlāni ‘mahaggatan’ti pharitvā adhimuccitvā viharati—
cāyaṁ → yopāyaṁ (mr) | yocāyaṁ → yopāyaṁ (cck: ka.) | ekaṁ → ekam (pts) | mahaggatanti → mahaggatan ti (pts)คือ ภิกษุรูปที่น้อมจิตแผ่ไปตลอดโคนต้นไม้ ๑ แห่งว่า ‘เป็นแดนมหัคคตะ’ อยู่ กับภิกษุรูปที่น้อมจิตแผ่ไปตลอดโคนต้นไม้ ๒ หรือ ๓ แห่งว่า ‘เป็นแดน มหัคคตะ’ อยู่
imāsaṁ ubhinnaṁ cittabhāvanānaṁ katamā cittabhāvanā mahaggatatarā”ti?
mahaggatatarāti → mahaggatatarā ti (pts)บรรดาจิตตภาวนาของภิกษุ ๒ รูปนี้ จิตตภาวนาอย่างไหน เป็น มหัคคตจิตตภาวนายิ่งกว่ากัน”
“Yvāyaṁ, bhante, bhikkhu yāvatā dve vā tīṇi vā rukkhamūlāni ‘mahaggatan’ti pharitvā adhimuccitvā viharati—
mahaggatanti → mahaggatan ti (pts)“บรรดาจิตตภาวนาของภิกษุ ๒ รูปนี้ จิตตภาวนาของภิกษุรูปที่น้อมจิต แผ่ไปสู่โคนต้นไม้ ๒ หรือ ๓ แห่งว่า ‘เป็นแดนมหัคคตะ’ อยู่
ayaṁ imāsaṁ ubhinnaṁ cittabhāvanānaṁ mahaggatatarā”ti.
mahaggatatarāti → mahaggatatarā ti (pts)นี้ เป็นมหัคคต จิตตภาวนายิ่งกว่า ขอรับ”
“Taṁ kiṁ maññasi, āvuso kaccāna,
kiṁ maññasi → kimmaññasi (bjt) | kiṁ → kim (pts)“ท่านกัจจานะ ท่านเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร
yvāyaṁ bhikkhu yāvatā dve vā tīṇi vā rukkhamūlāni ‘mahaggatan’ti pharitvā adhimuccitvā viharati, yo cāyaṁ bhikkhu yāvatā ekaṁ gāmakkhettaṁ ‘mahaggatan’ti pharitvā adhimuccitvā viharati—
yo cāyaṁ → yocāyaṁ (my) | mahaggatanti → mahaggatan ti (pts)คือ ภิกษุรูปที่น้อมจิตแผ่ไปตลอดโคนต้นไม้ ๒ หรือ ๓ แห่งว่า ‘เป็นแดน มหัคคตะ’ อยู่ กับภิกษุรูปที่น้อมจิตแผ่ไปตลอดเขตบ้าน ๑ แห่งว่า ‘เป็นแดน มหัคคตะ’ อยู่
imāsaṁ ubhinnaṁ cittabhāvanānaṁ katamā cittabhāvanā mahaggatatarā”ti?
mahaggatatarāti → mahaggatatarā ti (pts)บรรดาจิตตภาวนาของภิกษุ ๒ รูปนี้ จิตตภาวนาอย่างไหน เป็น มหัคคตจิตตภาวนายิ่งกว่ากัน”
“Yvāyaṁ, bhante, bhikkhu yāvatā ekaṁ gāmakkhettaṁ ‘mahaggatan’ti pharitvā adhimuccitvā viharati—
mahaggatanti → mahaggatan ti (pts)“บรรดาจิตตภาวนาของภิกษุ ๒ รูปนี้ จิตตภาวนาของภิกษุรูปที่น้อมจิต แผ่ไปตลอดเขตบ้าน ๑ แห่งว่า ‘เป็นแดนมหัคคตะ’ อยู่
ayaṁ imāsaṁ ubhinnaṁ cittabhāvanānaṁ mahaggatatarā”ti.
mahaggatatarāti → mahaggatatarā ti (pts)นี้ เป็นมหัคคตจิตต ภาวนายิ่งกว่า ขอรับ”
“Taṁ kiṁ maññasi, āvuso kaccāna, yvāyaṁ bhikkhu yāvatā ekaṁ gāmakkhettaṁ ‘mahaggatan’ti pharitvā adhimuccitvā viharati, yo cāyaṁ bhikkhu yāvatā dve vā tīṇi vā gāmakkhettāni ‘mahaggatan’ti pharitvā adhimuccitvā viharati—
yo cāyaṁ → yocāyaṁ (my) | kiṁ maññasi → kimmaññasi (bjt) | kiṁ → kim (pts) | yvāyaṁ → yvāyam (pts) | mahaggatanti → mahaggatan ti (pts)“ท่านกัจจานะ ท่านเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร คือ ภิกษุรูปที่น้อมจิตแผ่ไปตลอดเขตบ้าน ๑ แห่งว่า ‘เป็นแดนมหัคคตะ’ อยู่ กับภิกษุรูปที่น้อมจิตแผ่ไปตลอดเขตบ้าน ๒ หรือ ๓ แห่งว่า ‘เป็นแดนมหัคคตะ’ อยู่
imāsaṁ ubhinnaṁ cittabhāvanānaṁ katamā cittabhāvanā mahaggatatarā”ti?
mahaggatatarāti → mahaggatatarā ti (pts)บรรดาจิตตภาวนาของภิกษุ ๒ รูปนี้ จิตตภาวนาอย่างไหน เป็นมหัคคตจิตต ภาวนายิ่งกว่ากัน”
“Yvāyaṁ, bhante, bhikkhu yāvatā dve vā tīṇi vā gāmakkhettāni ‘mahaggatan’ti pharitvā adhimuccitvā viharati—
mahaggatanti → mahaggatan ti (pts)“บรรดาจิตตภาวนาของภิกษุ ๒ รูปนี้ จิตตภาวนาของภิกษรูปที่น้อมจิต แผ่ไปตลอดเขตบ้าน ๒ หรือ ๓ แห่งว่า ‘เป็นแดนมหัคคตะ’ อยู่
ayaṁ imāsaṁ ubhinnaṁ cittabhāvanānaṁ mahaggatatarā”ti.
mahaggatatarāti → mahaggatatarā ti (pts)นี้ เป็นมหัคคต จิตตภาวนายิ่งกว่า ขอรับ”
“Taṁ kiṁ maññasi, āvuso kaccāna, yvāyaṁ bhikkhu yāvatā dve vā tīṇi vā gāmakkhettāni ‘mahaggatan’ti pharitvā adhimuccitvā viharati, yo cāyaṁ bhikkhu yāvatā ekaṁ mahārajjaṁ ‘mahaggatan’ti pharitvā adhimuccitvā viharati—
yo cāyaṁ → yocāyaṁ (my) | kiṁ → kim (pts) | mahaggatanti → mahaggatan ti (pts)“ท่านกัจจานะ ท่านเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร คือ ภิกษุรูปที่น้อมจิตแผ่ไปตลอดเขตบ้าน ๒ หรือ ๓ แห่งว่า ‘เป็นแดน มหัคคตะ’ อยู่ กับภิกษุรูปที่น้อมจิตแผ่ไปตลอดมหาอาณาจักร ๑ แห่งว่า ‘เป็น แดนมหัคคตะ’ อยู่
imāsaṁ ubhinnaṁ cittabhāvanānaṁ katamā cittabhāvanā mahaggatatarā”ti?
mahaggatatarāti → mahaggatatarā ti (pts)บรรดาจิตตภาวนาของภิกษุ ๒ รูปนี้ จิตตภาวนาอย่างไหน เป็นมหัคคตจิตตภาวนายิ่งกว่ากัน”
“Yvāyaṁ, bhante, bhikkhu yāvatā ekaṁ mahārajjaṁ ‘mahaggatan’ti pharitvā adhimuccitvā viharati—
mahaggatanti → mahaggatan ti (pts)“บรรดาจิตตภาวนาของภิกษุ ๒ รูปนี้ จิตตภาวนาของภิกษรูปที่น้อมจิต แผ่ไปตลอดมหาอาณาจักร ๑ แห่งว่า ‘เป็นแดนมหัคคตะ’ อยู่
ayaṁ imāsaṁ ubhinnaṁ cittabhāvanānaṁ mahaggatatarā”ti.
mahaggatatarāti → mahaggatatarā ti (pts)นี้ เป็นมหัคคตจิตต ภาวนายิ่งกว่า ขอรับ”
“Taṁ kiṁ maññasi, āvuso kaccāna, yvāyaṁ bhikkhu yāvatā ekaṁ mahārajjaṁ ‘mahaggatan’ti pharitvā adhimuccitvā viharati, yo cāyaṁ bhikkhu yāvatā dve vā tīṇi vā mahārajjāni ‘mahaggatan’ti pharitvā adhimuccitvā viharati—
yo cāyaṁ → yocāyaṁ (my) | kiṁ maññasi → kimmaññasi (bjt) | kiṁ → kim (pts) | mahaggatanti → mahaggatan ti (pts)“ท่านกัจจานะ ท่านเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร คือ ภิกษุรูปที่น้อมจิตแผ่ไปตลอดมหาอาณาจักร ๑ แห่งว่า ‘เป็นแดน มหัคคตะ’ อยู่ กับภิกษุรูปที่น้อมจิตแผ่ไปตลอดมหาอาณาจักร ๒ หรือ ๓ แห่งว่า ‘เป็นแดนมหัคคตะ’ อยู่
imāsaṁ ubhinnaṁ cittabhāvanānaṁ katamā cittabhāvanā mahaggatatarā”ti?
mahaggatatarāti → mahaggatatarā ti (pts)บรรดาจิตตภาวนาของภิกษุ ๒ รูปนี้ จิตตภาวนาอย่างไหน เป็นมหัคคตจิตตภาวนายิ่งกว่ากัน”
“Yvāyaṁ, bhante, bhikkhu yāvatā dve vā tīṇi vā mahārajjāni ‘mahaggatan’ti pharitvā adhimuccitvā viharati—
+ → bhikkhu (pts) | mahaggatanti → mahaggatan ti (pts)“บรรดาจิตตภาวนาของภิกษุ ๒ รูปนี้ จิตตภาวนาของภิกษุรูปที่น้อมจิตแผ่ ไปตลอดมหาอาณาจักร ๒ หรือ ๓ แห่งว่า ‘เป็นแดนมหัคคตะ’ อยู่
ayaṁ imāsaṁ ubhinnaṁ cittabhāvanānaṁ mahaggatatarā”ti.
mahaggatatarāti → mahaggatatarā ti (pts)นี้ เป็น มหัคคตจิตตภาวนายิ่งกว่า ขอรับ”
“Taṁ kiṁ maññasi, āvuso kaccāna, yvāyaṁ bhikkhu yāvatā dve vā tīṇi vā mahārajjāni ‘mahaggatan’ti pharitvā adhimuccitvā viharati, yo cāyaṁ bhikkhu yāvatā samuddapariyantaṁ pathaviṁ ‘mahaggatan’ti pharitvā adhimuccitvā viharati—
pathaviṁ → paṭhaviṁ (bj, sya-all) | pathaviṁ mahaggatanti → paṭhaviṁ mahaggatan ti (pts) | yo cāyaṁ → yocāyaṁ (my) | kiṁ maññasi → kimmaññasi (bjt) | kiṁ → kim (pts)“ท่านกัจจานะ ท่านเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร คือ ภิกษุรูปที่น้อมจิตแผ่ไปตลอดมหาอาณาจักร ๒ หรือ ๓ แห่งว่า ‘เป็นแดนมหัคคตะ’ อยู่ กับภิกษุรูปที่น้อมจิตแผ่ไปตลอดมหาปฐพีมีมหาสมุทร เป็นขอบเขตอยู่
imāsaṁ ubhinnaṁ cittabhāvanānaṁ katamā cittabhāvanā mahaggatatarā”ti?
mahaggatatarāti → mahaggatatarā ti (pts)บรรดาจิตตภาวนาของภิกษุ ๒ รูปนี้ จิตตภาวนาอย่างไหน เป็นมหัคคตจิตตภาวนายิ่งกว่ากัน”
“Yvāyaṁ, bhante, bhikkhu yāvatā samuddapariyantaṁ pathaviṁ ‘mahaggatan’ti pharitvā adhimuccitvā viharati—
pathaviṁ → paṭhaviṁ (bj, sya-all) | pathaviṁ mahaggatanti → paṭhaviṁ mahaggatan ti (pts)“บรรดาจิตตภาวนาของภิกษุ ๒ รูปนี้ จิตตภาวนาของภิกษุรูปที่น้อมจิต แผ่ไปตลอดมหาปฐพีมีมหาสมุทรเป็นขอบเขตว่า ‘เป็นแดนมหัคคตะ’ อยู่
ayaṁ imāsaṁ ubhinnaṁ cittabhāvanānaṁ mahaggatatarā”ti?
mahaggatatarāti → mahaggatatarā ti (pts)นี้ เป็น มหัคคตจิตตภาวนายิ่งกว่า ขอรับ”
“Ayaṁ kho, āvuso kaccāna, hetu ayaṁ paccayo, yena tāsaṁ devatānaṁ ekaṁ devanikāyaṁ upapannānaṁ santettha ekaccā devatā parittābhā, santi panettha ekaccā devatā appamāṇābhā”ti.
santettha ekaccā → santetthekaccā (bj, sya-all) | panettha ekaccā → panetthekaccā (bj, sya-all) | santettha → sant etth (pts) | panettha → pan etth (pts) | appamāṇābhāti → appamāṇābhā ti (pts)“ท่านกัจจานะ นี้แลเป็นเหตุเป็นปัจจัยให้บรรดาเทพผู้เกิดในหมู่เทพเดียวกัน เหล่านั้น บางพวกมีรัศมีเล็กน้อย แต่บางพวกมีรัศมีหาประมาณมิได้”
“Sādhu, bhante anuruddha.“ดีละ ท่านอนุรุทธะผู้เจริญ
Atthi ca me ettha uttariṁ paṭipucchitabbaṁ.
paṭipucchitabbaṁ → Sky Si here paṭip-. (pts note)แต่กระผมมีเรื่องจะขอสอบถามให้ยิ่งขึ้น ไปในเรื่องนี้ว่า
Yāvatā, bhante, devatā ābhā sabbā tā saṅkiliṭṭhābhā udāhu santettha ekaccā devatā parisuddhābhā”ti?
Yāvatā → yā tā (mr) | santettha ekaccā → santetthekaccā (bj, sya-all) | Yāvatā → yā tā (cck: ka.) | saṁkiliṭṭhābhā → So Si; Sky saṁkiliṭṭhā here, but not infra. (pts note) | santettha → sant etth (pts) | parisuddhābhāti → parisuddhābhā ti (pts)‘เทพผู้มีรัศมีทั้งหมดนั้นมีรัศมีเศร้าหมอง หรือว่าบรรดาเทพ เหล่านั้นมีเทพบางพวกมีรัศมีบริสุทธิ์”
“Tadaṅgena kho, āvuso kaccāna, santettha ekaccā devatā saṅkiliṭṭhābhā, santi panettha ekaccā devatā parisuddhābhā”ti.
santettha ekaccā → santetthekaccā (bj, sya-all) | santi panettha ekaccā → panetthekaccā (bj) | panettha ekaccā → panetthekaccā (sya-all) | saṅkiliṭṭhābhā → saṁkiliṭṭhābhā (my, ms2005, pts) | saṅkiliṭṭhābhā santi panettha ekaccā → saṁkiliṭṭhābhā panetthekaccā (bjt) | santettha → sant etth (pts) | panettha → pan etth (pts) | parisuddhābhāti → parisuddhābhā ti (pts)“ท่านกัจจานะ โดยองค์แห่งการเกิดนั้น บรรดาเทพเหล่านี้ เทพบางพวกมี รัศมีเศร้าหมอง แต่เทพบางพวกมีรัศมีบริสุทธิ์”
“Ko nu kho, bhante, anuruddha, hetu ko paccayo, yena tāsaṁ devatānaṁ ekaṁ devanikāyaṁ upapannānaṁ santettha ekaccā devatā saṅkiliṭṭhābhā, santi panettha ekaccā devatā parisuddhābhā”ti?
santettha ekaccā → santetthekaccā (bj, sya-all) | panettha ekaccā → panetthekaccā (bj, sya-all) | saṅkiliṭṭhābhā → saṁkiliṭṭhābhā (my, bjt, ms2005, pts) | santettha → sant etth (pts) | panettha → pan etth (pts) | parisuddhābhāti → parisuddhābhā ti (pts)“ท่านอนุรุทธะผู้เจริญ อะไรหนอ เป็นเหตุเป็นปัจจัยให้บรรดาเทพผู้เกิด ในหมู่เทพเดียวกันเหล่านั้น เทพบางพวกมีรัศมีเศร้าหมอง แต่เทพบางพวกมีรัศมี บริสุทธิ์”
“Tena hāvuso kaccāna, upamaṁ te karissāmi.
hāvuso → āvuso (pts) | tena hāvuso → tenahāvuso (th) | upamaṁ te → upamante (th) | upamaṁ → upaman (pts)“ท่านกัจจานะ ถ้าเช่นนั้น กระผมจักทำการเปรียบเทียบแก่ท่าน
Upamāyapidhekacce viññū purisā bhāsitassa atthaṁ ājānanti.
purisā → puriso (pts) | ājānanti → ājānāti (pts) | Upamāyapidhekacce → upamāyamidhekacce (cck: ka.) | ekacco → Si puts the following in the plural. (pts note) | upamāyapidhekacce → upamāya p idh ekacco (pts)แม้เพราะ การเปรียบเทียบ วิญญูชนบางพวกในโลกนี้ จึงรู้ทั่วถึงอรรถแห่งภาษิตได้
Seyyathāpi, āvuso kaccāna, telappadīpassa jhāyato telampi aparisuddhaṁ vaṭṭipi aparisuddhā.
aparisuddham → Sky omit this word. (pts note) | vaṭṭi → Sk vaddhī; Sy vaddha. (pts note) | telampi aparisuddhaṁ vaṭṭipi → telam pi aparisuddham vaṭṭi pi (pts)เปรียบเหมือน เมื่อประทีปน้ำมันอันบุคคลจุดไฟอยู่ แม้น้ำมันก็ไม่บริสุทธิ์ แม้ไส้ก็ไม่บริสุทธิ์
So telassapi aparisuddhattā vaṭṭiyāpi aparisuddhattā andhandhaṁ viya jhāyati;
telassapi → telassa pi (pts) | vaṭṭiyāpi → vaṭṭiyā pi (pts)เพราะน้ำมันและไส้ไม่บริสุทธิ์ ประทีปน้ำมันนั้นจึงติดไฟอย่าง ริบหรี่
evameva kho, āvuso kaccāna, idhekacco bhikkhu ‘saṅkiliṭṭhābhā’ti pharitvā adhimuccitvā viharati,
saṅkiliṭṭhābhāti → saṅkiliṭṭhābhāni (sya-all); saṁkiliṭṭhābham (pts) | saṁkiliṭṭhābham → So Si; Sky s--bhā. (pts note) | saṅkiliṭṭhābhāti → saṁkiliṭṭhābhāti (my, bjt, ms2005) | evameva → evam eva (pts) | idhekacco → idh ekacco (pts)แม้ฉันใด ภิกษุบางรูปในพระธรรมวินัยนี้ ก็ฉันนั้นเหมือนกัน น้อมจิต แผ่กสิณมีแสงสว่างเศร้าหมองเป็นอารมณ์อยู่
tassa kāyaduṭṭhullampi na suppaṭippassaddhaṁ hoti, thinamiddhampi na susamūhataṁ hoti, uddhaccakukkuccampi na suppaṭivinītaṁ hoti.
thinamiddhampi → thīnamiddhampi (sya-all, pts) | suppaṭippassaddhaṁ → supaṭippassaddhaṁ (th) | suppaṭivinītaṁ → supaṭivinītaṁ (th) | kāyaduṭṭhullampi → kāyaduṭṭhullam pi (pts) | suppaṭippassaddhaṁ → suppaṭippasaddhaṁ (pts) | thinamiddhampi → thīnamiddham pi (pts) | uddhaccakukkuccampi → uddhaccakukkuccam pi (pts)ไม่ระงับความชั่วหยาบทางกายให้ดี ไม่ถอนถีนมิทธะให้ดี ไม่กำจัดอุทธัจจกุกกุจจะให้ดี
So kāyaduṭṭhullassapi na suppaṭippassaddhattā thinamiddhassapi na susamūhatattā uddhaccakukkuccassapi na suppaṭivinītattā andhandhaṁ viya jhāyati.
suppaṭippassaddhattā thinamiddhassapi → supaṭippassaddhattā thīnamiddhassapi (sya-all) | thinamiddhassapi → thīnamiddhassa pi (pts) | suppaṭivinītattā → supaṭivinītattā (th) | kāyaduṭṭhullassapi → kāyaduṭṭhullassa pi (pts) | uddhaccakukkuccassapi → uddhaccakukkuccassa pi (pts)เพราะไม่ระงับความชั่วหยาบ ทางกายให้ดี ไม่ถอนถีนมิทธะให้ดี ไม่กำจัดอุทธัจจกุกกุจจะให้ดี ภิกษุนั้นจึง รุ่งเรืองอย่างริบหรี่
So kāyassa bhedā paraṁ maraṇā saṅkiliṭṭhābhānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjati.
devānaṁ → (sya-all) | sahabyataṁ upapajjati → sahavyataṁ uppajjati (pts) | saṅkiliṭṭhābhānaṁ → saṁkiliṭṭhābhānaṁ (my, ms2005, pts) | paraṁ maraṇā saṅkiliṭṭhābhānaṁ → parammaraṇā saṁkiliṭṭhābhānaṁ (bjt) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (th) | paraṁ → param (pts)หลังจากมรณภาพแล้ว จึงเข้าถึงความเป็นผู้อยู่ร่วมกับหมู่เทพ ผู้มีรัศมีเศร้าหมอง
Seyyathāpi, āvuso kaccāna, telappadīpassa jhāyato telampi parisuddhaṁ vaṭṭipi parisuddhā.
telampi → telam pi (pts) | vaṭṭipi → vaṭṭi pi (pts)เปรียบเหมือน เมื่อประทีบน้ำมันอันบุคคลจุดไฟอยู่ แม้น้ำมันก็บริสุทธิ์ แม้ไส้ก็บริสุทธิ์
So telassapi parisuddhattā vaṭṭiyāpi parisuddhattā na andhandhaṁ viya jhāyati;
telassapi → telassa pi (pts) | vaṭṭiyāpi → vaṭṭiyā pi (pts)เพราะน้ำมันและไส้บริสุทธิ์ ประทีปน้ำมันนั้นจึงติดไฟอย่างไม่ริบหรี่
evameva kho, āvuso kaccāna, idhekacco bhikkhu ‘parisuddhābhā’ti pharitvā adhimuccitvā viharati.
parisuddhābhāti → parisuddhābhāni (sya-all, pts) | parisuddhābhāni → So Si; Sky parisuddhā bhikkhu parisuddhābhā ti. (pts note) | evameva → evam eva (pts) | idhekacco → idh ekacco (pts)แม้ฉันใด ภิกษุบางรูปในพระธรรมวินัยนี้ ก็ฉันนั้นเหมือนกัน น้อมจิตแผ่ กสิณมีแสงสว่างบริสุทธิ์เป็นอารมณ์อยู่
Tassa kāyaduṭṭhullampi suppaṭippassaddhaṁ hoti, thinamiddhampi susamūhataṁ hoti, uddhaccakukkuccampi suppaṭivinītaṁ hoti.
thinamiddhampi → thīnamiddhampi (sya-all, pts) | suppaṭippassaddhaṁ → supaṭippassaddhaṁ (th) | suppaṭivinītaṁ → supaṭivinītaṁ (th) | kāyaduṭṭhullampi → kāyaduṭṭhullam pi (pts) | thinamiddhampi → thīnamiddham pi (pts) | uddhaccakukkuccampi → uddhaccakukkuccam pi (pts)ระงับความชั่วหยาบทางกายให้ดี ถอน ถีนมิทธะให้ดี กำจัดอุทธัจจกุกกุจจะให้ดี
So kāyaduṭṭhullassapi suppaṭippassaddhattā thinamiddhassapi susamūhatattā uddhaccakukkuccassapi suppaṭivinītattā na andhandhaṁ viya jhāyati.
suppaṭippassaddhattā thinamiddhassapi → supaṭippassaddhattā thīnamiddhassapi (sya-all) | thinamiddhassapi → thīnamiddhassa pi (pts) | suppaṭivinītattā → supaṭivinītattā (th) | kāyaduṭṭhullassapi → kāyaduṭṭhullassa pi (pts) | uddhaccakukkuccassapi → uddhaccakukkuccassa pi (pts)เพราะระงับความชั่วหยาบทางกาย ให้ดี ถอนถีนมิทธะให้ดี และกำจัดอุทธัจจกุกกุจจะให้ดี ภิกษุนั้นจึงรุ่งเรืองอย่างไม่ ริบหรี่
So kāyassa bhedā paraṁ maraṇā parisuddhābhānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjati.
devānaṁ → (sya-all) | sahabyataṁ upapajjati → sahavyataṁ uppajjati (pts) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt, th) | paraṁ → param (pts)หลังจากมรณภาพแล้ว จึงเข้าถึงความเป็นผู้อยู่ร่วมกับเทพผู้มีรัศมีบริสุทธิ์
Ayaṁ kho, āvuso kaccāna, hetu ayaṁ paccayo yena tāsaṁ devatānaṁ ekaṁ devanikāyaṁ upapannānaṁ santettha ekaccā devatā saṅkiliṭṭhābhā, santi panettha ekaccā devatā parisuddhābhā”ti.
santettha ekaccā → santetthekaccā (bj, sya-all) | panettha ekaccā → panetthekaccā (bj) | santi panettha ekaccā → santetthekaccā (sya-all) | saṅkiliṭṭhābhā → saṁkiliṭṭhābhā (my, bjt, ms2005, pts) | santettha → sant etth (pts) | panettha → pan etth (pts) | parisuddhābhāti → parisuddhābhā ti (pts)ท่านกัจจานะ นี้แลเป็นเหตุเป็นปัจจัยให้บรรดาเทพผู้เกิดในหมู่เทพเดียวกัน เหล่านั้น เทพบางพวกมีรัศมีเศร้าหมอง แต่เทพบางพวกมีรัศมีบริสุทธิ์”
Evaṁ vutte, āyasmā sabhiyo kaccāno āyasmantaṁ anuruddhaṁ etadavoca:
sabhiyo → abhiyo (sya-all, pts) | etadavoca → etad avoca (pts)เมื่อท่านพระอนุรุทธะกล่าวอย่างนี้แล้ว ท่านพระสภิยกัจจานะได้ กล่าวกับท่านพระอนุรุทธะว่า
“sādhu, bhante anuruddha.“ดีละ ท่านอนุรุทธะผู้เจริญ
Na, bhante, āyasmā anuruddho evamāha:
evamāha → evam āha (pts)ท่านอนุรุทธะมิได้กล่าว อย่างนี้ว่า
‘evaṁ me sutan’ti vā ‘evaṁ arahati bhavitun’ti vā;
evaṁ me → evamme (th) | evaṁ → evam (pts) | sutanti → sutan ti (pts) | bhavitunti → bhavitun ti (pts)‘เราได้สดับมาแล้วอย่างนี้’ หรือว่า ‘ควรจะเป็นอย่างนี้’
atha ca pana, bhante, āyasmā anuruddho ‘evampi tā devatā, itipi tā devatā’tveva bhāsati.
itipi tā devatātveva → iti pi devatā tveva (pts) | pi → Si adds tā. (pts note) | tveva → Si tve. (pts note) | evampi → evam pi (pts)แต่ท่าน อนุรุทธะกล่าวว่า ‘เทพเหล่านั้นเป็นอย่างนั้นบ้าง เทพเหล่านั้นเป็นอย่างนี้บ้าง
Tassa mayhaṁ, bhante, evaṁ hoti:ท่านผู้เจริญ กระผมนั้นมีความคิดอย่างนี้ว่า
‘addhā āyasmatā anuruddhena tāhi devatāhi saddhiṁ sannivutthapubbañceva sallapitapubbañca sākacchā ca samāpajjitapubbā’”ti.
addhā āyasmatā → addhāyasmatā (bj) | sannivutthapubbañceva sallapitapubbañca → sannivutthapubban eva sallapitapubbañ ca (pts) | samāpajjitapubbāti → samāpajjitapubbā ti (pts)‘ท่านอนุรุทธะต้องเคยอยู่ร่วม เคยเจรจา และเคยร่วมสนทนากับเทพเหล่านั้นมาเป็นแน่”
“Addhā kho ayaṁ, āvuso kaccāna, āsajja upanīya vācā bhāsitā,
kho → kho te (pts) | te → Si omits te. (pts note) | upanīya vācā → upanīyavācā (th, pts)“ท่านกัจจานะ ท่านกล่าววาจานี้เป็นที่น่าเชื่อถือจริง ๆ
api ca te ahaṁ byākarissāmi:
byākarissāmi → vyākarissāmi (bjt, pts) | api ca → apica (th)แต่กระผมจักตอบ ท่านบ้าง
‘dīgharattaṁ kho me, āvuso kaccāna, tāhi devatāhi saddhiṁ sannivutthapubbañceva sallapitapubbañca sākacchā ca samāpajjitapubbā’”ti.
sannivutthapubbañceva → sannivutthapubbañca (sya-all) | kho → vo (pts) | sannivutthapubbañceva sallapitapubbañca → sannivutthapubbañ eva sallapitapubbañ ca (pts) | samāpajjitapubbāti → samāpajjitapubbā ti (pts)ท่านกัจจานะ กระผมเคยอยู่ร่วม เคยเจรจา และเคยร่วมสนทนากับ เทพเหล่านั้นมานานแล้ว”
Evaṁ vutte, āyasmā sabhiyo kaccāno pañcakaṅgaṁ thapatiṁ etadavoca:
sabhiyo → abhiyo (sya-all, pts) | etadavoca → etad avoca (pts)เมื่อท่านพระอนุรุทธะกล่าวอย่างนี้แล้ว ท่านพระสภิยกัจจานะได้กล่าวกับ ช่างไม้ปัญจกังคะว่า
“lābhā te, gahapati, suladdhaṁ te, gahapati,
suladdhaṁ → suladdhan (pts)“คหบดี เป็นลาภของท่าน ท่านได้ดีแล้ว
yaṁ tvañceva taṁ kaṅkhādhammaṁ pahāsi, mayañcimaṁ dhammapariyāyaṁ alatthamhā savanāyā”ti.
mayañcimaṁ → yampimaṁ (sya-all, km, pts1ed) | pahāsi → pajahasi (mr) | kaṅkhādhammaṁ → saṅkhādhammaṁ (bj) | pahāsi → pajahasi (cck: ka.) | mayañcimaṁ → yampimaṁ (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | tvañceva → tvaṁ ceva (bjt) | savanāyāti → savaṇāyāti (bjt) | tvañceva → tvañ eva (pts) | mayañcimaṁ → yam p imaṁ (pts)ที่ท่านละเหตุแห่ง ความสงสัยนั้นเสียได้ เราทั้งสองจึงได้ฟังธรรมบรรยายนี้” ดังนี้แล
Anuruddhasuttaṁ niṭṭhitaṁ sattamaṁ.
anuruddhasuttaṁ niṭṭhitaṁ → anuruddha suttaṁ (bjt)อนุรุทธสูตรที่ ๗ จบ