Gopakamoggallānasutta๑๐๘ โคปกโมคคัลลานสูตร
Evaṁ me sutaṁ—
evaṁ me → evamme (th) | evaṁ → evam (pts)ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้
ekaṁ samayaṁ āyasmā ānando rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe aciraparinibbute bhagavati.
āyasmā → (pts)สมัยหนึ่ง เมื่อพระผู้มีพระภาคปรินิพพานแล้วไม่นาน ท่านพระอานนท์พักอยู่ ณ พระเวฬุวัน สถานที่ให้เหยื่อกระแต เขตกรุงราชคฤห์
Tena kho pana samayena rājā māgadho ajātasattu vedehiputto rājagahaṁ paṭisaṅkhārāpeti rañño pajjotassa āsaṅkamāno.
paṭisaṅkhārāpeti → paṭisaṁkhārāpeti (pts) | āsaṅkamāno → āsaṁkamāno (pts)สมัยนั้นแล พระเจ้า อชาตศัตรู เวเทหิบุตร กษัตริย์แคว้นมคธ ทรงระแวงพระเจ้าปัชโชติ จึงรับสั่งให้ ปฏิสังขรณ์กรุงราชคฤห์
Atha kho āyasmā ānando pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya rājagahaṁ piṇḍāya pāvisi.
pattacīvaramādāya → pattacīvaraṁ ādāya (bjt, pts)ครั้นเวลาเช้า ท่านพระอานนท์ครองอันตรวาสกถือบาตรและจีวร เข้าไป บิณฑบาตยังกรุงราชคฤห์
Atha kho āyasmato ānandassa etadahosi:
etadahosi → etad ahosi (pts)ได้คิดอย่างนี้ว่า
“atippago kho tāva rājagahe piṇḍāya carituṁ.
rājagahe → rājagahaṁ (bj, pts) | rājagahaṁ → rājagahe (bj: sīmu, machasaṁ, syā)“ยังเช้าเกินไปที่จะเที่ยวบิณฑบาตใน กรุงราชคฤห์
Yannūnāhaṁ yena gopakamoggallānassa brāhmaṇassa kammanto, yena gopakamoggallāno brāhmaṇo tenupasaṅkameyyan”ti.
yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my) | gopakamoggallānassa → gopaka-moggallānassa (pts) | gopakamoggallāno → gopaka-moggallāno (pts) | tenupasaṅkameyyanti → ten upasaṁkameyyan ti (pts)ทางที่ดี เราพึงเข้าไปหาโคปกโมคคัลลานพราหมณ์ถึงที่ทำงาน”
Atha kho āyasmā ānando yena gopakamoggallānassa brāhmaṇassa kammanto, yena gopakamoggallāno brāhmaṇo tenupasaṅkami.
gopakamoggallānassa → gopaka-moggallānassa (pts) | gopakamoggallāno → gopaka-moggallāno (pts) | tenupasaṅkami → ten upasaṁkami (pts)แล้วเข้าไปยังที่นั้น
Addasā kho gopakamoggallāno brāhmaṇo āyasmantaṁ ānandaṁ dūratova āgacchantaṁ.
dūratova → dūrato (th) | gopakamoggallāno → gopaka-moggallāno (pts) | dūratova → dūrato va (pts)โคปกโมคคัลลานพราหมณ์ เห็นท่านพระอานนท์เดินมาแต่ไกล
Disvāna āyasmantaṁ ānandaṁ etadavoca:
disvāna → disvā (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)จึงได้กล่าว กับท่านพระอานนท์ว่า
“etu kho bhavaṁ ānando.“ขอเชิญท่านพระอานนท์เข้ามาเถิด
Svāgataṁ bhoto ānandassa.ขอต้อนรับ
Cirassaṁ kho bhavaṁ ānando imaṁ pariyāyamakāsi yadidaṁ idhāgamanāya.
pariyāyamakāsi → pariyāyam akāsi (pts) | idhāgamanāya → idh āgamanāya (pts)นาน ๆ ท่านพระอานนท์จะมีเวลามาที่นี้
Nisīdatu bhavaṁ ānando, idamāsanaṁ paññattan”ti.
idamāsanaṁ paññattanti → idam āsanaṁ paññattan ti (pts)ขอเชิญท่านพระอานนท์จงนั่งเถิด อาสนะนี้ปูลาด ไว้แล้ว”
Nisīdi kho āyasmā ānando paññatte āsane.ท่านพระอานนท์ได้นั่งบนอาสนะที่ปูลาดไว้แล้ว
Gopakamoggallānopi kho brāhmaṇo aññataraṁ nīcaṁ āsanaṁ gahetvā ekamantaṁ nisīdi.
ekamantaṁ → (sya-all) | gopakamoggallānopi → gopakamoggallāno pi (pts)ส่วนโคปกโมคคัลลาน พราหมณ์เลือกนั่ง ณ ที่สมควรแห่งใดแห่งหนึ่งซึ่งต่ำกว่า
Ekamantaṁ nisinno kho gopakamoggallāno brāhmaṇo āyasmantaṁ ānandaṁ etadavoca:
gopakamoggallāno → gopaka-moggallāno (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)ได้กล่าวกับท่านพระ อานนท์ว่า
“atthi nu kho, bho ānanda, ekabhikkhupi tehi dhammehi sabbenasabbaṁ sabbathāsabbaṁ samannāgato yehi dhammehi samannāgato so bhavaṁ gotamo ahosi arahaṁ sammāsambuddho”ti?
ekabhikkhupi → ekabhikkhūpi (bj) | nu → (pts) | bho → (pts) | ānanda → atthi kho ānanda (bj: PTS) | sabbenasabbaṁ sabbathāsabbaṁ → sabbena sabbaṁ sabbathā sabbaṁ (bjt, th, pts) | ekabhikkhupi → ekabhikkhu pi (pts) | sammāsambuddhoti → sammāsambuddho ti (pts)“ท่านพระอานนท์ มีภิกษุสักรูปหนึ่งไหมที่ประกอบด้วยธรรมครบทุก ข้อทุกประการ อย่างที่ท่านพระโคดมผู้เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์ นั้นทรงประกอบพร้อมแล้ว”
“Natthi kho, brāhmaṇa, ekabhikkhupi tehi dhammehi sabbenasabbaṁ sabbathāsabbaṁ samannāgato yehi dhammehi samannāgato so bhagavā ahosi arahaṁ sammāsambuddho.
ekabhikkhupi → ekabhikkhūpi (bj) | sabbenasabbaṁ sabbathāsabbaṁ → sabbena sabbaṁ sabbathā sabbaṁ (bjt, th, pts) | natthi → na tthi (pts) | ekabhikkhupi → ekabhikkhu pi (pts)ท่านพระอานนท์กล่าวว่า “พราหมณ์ ไม่มีภิกษุสักรูปหนึ่งเลยที่ประกอบด้วย ธรรมครบทุกข้อทุกประการ อย่างที่พระผู้มีพระภาคผู้เป็นพระอรหันตสัมมา สัมพุทธเจ้าพระองค์นั้นทรงประกอบพร้อมแล้ว
So hi, brāhmaṇa, bhagavā anuppannassa maggassa uppādetā, asañjātassa maggassa sañjanetā, anakkhātassa maggassa akkhātā, maggaññū, maggavidū, maggakovido;
sañjanetā → sañjānetā (sya-all, pts)เพราะพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น ทรงยังมรรคที่ยังไม่อุบัติให้อุบัติ ทรงยังมรรคที่ยังไม่เกิดให้เกิด ตรัสบอกมรรคที่ ไม่มีใครบอกได้ ทรงทราบชัดมรรค ทรงรู้แจ้งมรรค ทรงฉลาดในมรรค
maggānugā ca pana etarahi sāvakā viharanti pacchā samannāgatā”ti.
samannāgatāti → samannāgatā ti (pts)ส่วนสาวก ทั้งหลายในบัดนี้เป็นผู้ดำเนินตามมรรคในภายหลังจึงประกอบพร้อมอยู่”
Ayañca hidaṁ āyasmato ānandassa gopakamoggallānena brāhmaṇena saddhiṁ antarākathā vippakatā ahosi.
ahosi → hoti (bj, pts) | hoti → vippakathā ahosi (bj: sīmu, machasaṁ, syā) | ayañca hidaṁ → ayañ ca hi idaṁ (pts) | gopakamoggallānena → gopaka-moggallānena (pts)เรื่องนี้ที่ท่านพระอานนท์ได้สนทนากับโคปกโมคคัลลานพราหมณ์ค้างไว้
Atha kho vassakāro brāhmaṇo magadhamahāmatto rājagahe kammante anusaññāyamāno yena gopakamoggallānassa brāhmaṇassa kammanto, yenāyasmā ānando tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmatā ānandena saddhiṁ sammodi.
yenāyasmā → yena āyasmā (bj, pts) | kho → (pts) | āyasmatā → āyasmantā (pts) | gopakamoggallānassa → gopaka-moggallānassa (pts) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā āyasmatā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā āyasmantā (pts)ขณะนั้น วัสสการพราหมณ์มหาอำมาตย์แห่งแคว้นมคธ เที่ยวตรวจราชการ ในกรุงราชคฤห์ ได้เข้าไปหาท่านพระอานนท์ถึงที่ทำงานของโคปกโมคคัลลานพราหมณ์
Sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho vassakāro brāhmaṇo magadhamahāmatto āyasmantaṁ ānandaṁ etadavoca:
sāraṇīyaṁ → sārāṇīyaṁ (bj, sya-all, pts) | sārāṇīyaṁ → sāraṇīyaṁ (bj: sīmu, machasaṁ) | ekamantaṁ → ekamantam (pts) | āyasmantaṁ ānandaṁ etadavoca → āyasmantam ānandam etad avoca (pts)แล้วได้สนทนาปราศรัยพอเป็นที่บันเทิงใจ พอเป็นที่ระลึกถึงกันแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ได้กล่าวกับท่านพระอานนท์ว่า
“kāya nuttha, bho ānanda, etarahi kathāya sannisinnā, kā ca pana vo antarākathā vippakatā”ti?
vo → te (sya-all) | nuttha bho ānanda → nu ttha ānandam (pts) | ānanda → kāyanuttha ānanda (bj: PTS) | antarākathā → antarā kathā (bjt) | + → ti (pts) | vippakatāti → vippakatā ti (pts)“ท่านพระอานนท์ บัดนี้ พระคุณเจ้านั่งสนทนากัน ด้วยเรื่องอะไรหนอ และท่านทั้งสองได้สนทนาเรื่องอะไรค้างไว้”
“Idha maṁ, brāhmaṇa, gopakamoggallāno brāhmaṇo evamāha:
evamāha → idam āha (pts) | gopakamoggallāno → gopaka-moggallāno (pts)ท่านพระอานนท์กล่าวว่า “พราหมณ์ ในเรื่องนี้ โคปกโมคคัลลานพราหมณ์ ได้กล่าวกับอาตมภาพอย่างนี้ว่า
‘atthi nu kho, bho ānanda, ekabhikkhupi tehi dhammehi sabbenasabbaṁ sabbathāsabbaṁ samannāgato yehi dhammehi samannāgato so bhavaṁ gotamo ahosi arahaṁ sammāsambuddho’ti.
ekabhikkhupi → ekabhikkhūpi (bj) | sabbenasabbaṁ sabbathāsabbaṁ → sabbena sabbaṁ sabbathā sabbaṁ (bjt, th) | ekabhikkhupi → ekabhikkhu pi (pts) | sabbenasabbaṁ sabbathāsabbaṁ → sabbena sabbam sabbathā sabbam (pts) | bhavaṁ → bhavam (pts) | sammāsambuddhoti → sammāsambuddho ti (pts)‘ท่านพระอานนท์ มีภิกษุสักรูปหนึ่งไหม ที่ ประกอบด้วยธรรม ครบทุกข้อทุกประการ อย่างที่ท่านพระโคดมผู้เป็นพระอรหันต สัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้นทรงประกอบพร้อมแล้ว’
Evaṁ vutte, ahaṁ, brāhmaṇa, gopakamoggallānaṁ brāhmaṇaṁ etadavocaṁ:
etadavocaṁ natthi → etad avoca na tthi (pts) | gopakamoggallānaṁ → gopaka-moggallānaṁ (pts)เมื่อโคปกโมคคัลลานพราหมณ์กล่าวอย่างนี้แล้ว อาตมภาพได้ตอบว่า
‘natthi kho, brāhmaṇa, ekabhikkhupi tehi dhammehi sabbenasabbaṁ sabbathāsabbaṁ samannāgato yehi dhammehi samannāgato so bhagavā ahosi arahaṁ sammāsambuddho.
ekabhikkhupi → ekabhikkhūpi (bj) | sabbenasabbaṁ sabbathāsabbaṁ → sabbena sabbaṁ sabbathā sabbaṁ (bjt, th) | natthi → na tthi (pts) | ekabhikkhupi → ekabhikkhu pi (pts) | sabbenasabbaṁ sabbathāsabbaṁ → sabbena sabbam sabbathā sabbam (pts)‘พราหมณ์ ไม่มีภิกษุสักรูปหนึ่งเลยที่ประกอบด้วยธรรมครบทุกข้อทุกประการ อย่างที่พระผู้มี พระภาคผู้เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้นทรงประกอบพร้อมแล้ว
So hi, brāhmaṇa, bhagavā anuppannassa maggassa uppādetā, asañjātassa maggassa sañjanetā, anakkhātassa maggassa akkhātā, maggaññū, maggavidū, maggakovido;
sañjanetā → sañjānetā (sya-all, pts)เพราะพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น ทรงยังมรรคที่ยังไม่อุบัติให้อุบัติ ทรงยังมรรคที่ ยังไม่เกิดให้เกิด ตรัสบอกมรรคที่ไม่มีใครบอกได้ ทรงทราบชัดมรรค ทรงรู้แจ้งมรรค ทรงฉลาดในมรรค
maggānugā ca pana etarahi sāvakā viharanti pacchā samannāgatā’ti.
samannāgatāti → samannāgatā ti (pts)ส่วนสาวกทั้งหลายในบัดนี้เป็นผู้ดำเนินตามมรรคในภายหลังจึง ประกอบพร้อมอยู่’
Ayaṁ kho no, brāhmaṇa, gopakamoggallānena brāhmaṇena saddhiṁ antarākathā vippakatā.
gopakamoggallānena → gopaka-moggallānena (pts)เรื่องนี้แลที่อาตมภาพได้สนทนากับโคปกโมคคัลลานพราหมณ์ค้างไว้
Atha tvaṁ anuppatto”ti.
anuppattoti → anuppatto ti (pts)ก็พอดี ท่านมาถึง”
“Atthi nu kho, bho ānanda, ekabhikkhupi tena bhotā gotamena ṭhapito:
ekabhikkhupi → ekabhikkhūpi (bj) | ekabhikkhupi → ekabhikkhu pi (pts)วัสสการพราหมณ์ถามว่า “ท่านพระอานนท์ มีภิกษุสักรูปหนึ่งไหมที่ ท่านพระโคดมพระองค์นั้นทรงแต่งตั้งไว้ว่า
‘ayaṁ vo mamaccayena paṭisaraṇaṁ bhavissatī’ti, yaṁ tumhe etarahi paṭipādeyyāthā”ti?
paṭipādeyyāthā”ti → paṭidhāveyyāthāti (bj, sya-all, km, pts1ed) | paṭipādeyyāthāti → paṭidhāveyyāthāti (bj, sya-all) | paṭipādeyyāthāti natthi → paṭidhāveyyāthāti na tthi (pts) | paṭidhāveyyāthā’ti → paṭipādeyyātāti (bj: machasaṁ) | paṭipādeyyāthā’’ti → paṭidhāveyyāthāti (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | mamaccayena → mam accayena (pts)‘เมื่อเราล่วงลับไป ภิกษุรูปนี้จักเป็นที่ พึ่งของเธอทั้งหลาย’ ซึ่งพระคุณเจ้าพึงเข้าไปหาได้ในบัดนี้”
“Natthi kho, brāhmaṇa, ekabhikkhupi tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena ṭhapito:
ekabhikkhupi → ekabhikkhūpi (bj) | natthi → na tthi (pts) | ekabhikkhupi → ekabhikkhu pi (pts)ท่านพระอานนท์ตอบว่า “พราหมณ์ ไม่มีภิกษุสักรูปหนึ่งเลยที่พระผู้มี พระภาคผู้ทรงรู้ทรงเห็น เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ทรงแต่งตั้ง ไว้ว่า
‘ayaṁ vo mamaccayena paṭisaraṇaṁ bhavissatī’ti, yaṁ mayaṁ etarahi paṭipādeyyāmā”ti.
paṭipādeyyāmāti → paṭidhāveyyāmāti (bj, sya-all, pts) | mamaccayena → mam accayena (pts)‘เมื่อเราล่วงลับไป ภิกษุรูปนี้จักเป็นที่พึ่งของเธอทั้งหลาย’ ซึ่งอาตมภาพ ทั้งหลายจะพึงเข้าไปหาได้ในบัดนี้”
“Atthi pana, bho ānanda, ekabhikkhupi saṅghena sammato, sambahulehi therehi bhikkhūhi ṭhapito:
ekabhikkhupi → ekabhikkhūpi (bj) | bho → kho (pts) | saṅghena → saṁghena (ms2005) | ekabhikkhupi saṅghena → ekabhikkhu pi saṁghena (pts)“ท่านพระอานนท์ มีภิกษุสักรูปหนึ่งไหมที่สงฆ์สมมติ คือภิกษุที่ภิกษุผู้เป็น เถระจำนวนมากแต่งตั้งไว้ว่า
‘ayaṁ no bhagavato accayena paṭisaraṇaṁ bhavissatī’ti, yaṁ tumhe etarahi paṭipādeyyāthā”ti?
paṭipādeyyāthāti → paṭidhāveyyāthāti (bj, sya-all) | paṭipādeyyāthāti natthi → paṭidhāveyyāthāti na tthi (pts) | paṭidhāveyyāthā’ti → paṭipādeyyātāti (bj: machasaṁ)‘เมื่อพระผู้มีพระภาคเสด็จล่วงลับไป ภิกษุรูปนี้ จักเป็นที่พึ่งของเราทั้งหลาย’ ซึ่งพระคุณเจ้าทั้งหลายพึงเข้าไปหาได้ในบัดนี้”
“Natthi kho, brāhmaṇa, ekabhikkhupi saṅghena sammato, sambahulehi therehi bhikkhūhi ṭhapito:
ekabhikkhupi → ekabhikkhūpi (bj) | saṅghena → saṁghena (ms2005) | natthi → na tthi (pts) | ekabhikkhupi saṅghena → ekabhikkhu pi saṁghena (pts)“พราหมณ์ ไม่มีภิกษุสักรูปหนึ่งเลยที่สงฆ์สมมติ คือภิกษุที่ภิกษุผู้เป็นเถระ จำนวนมากแต่งตั้งไว้ว่า
‘ayaṁ no bhagavato accayena paṭisaraṇaṁ bhavissatī’ti, yaṁ mayaṁ etarahi paṭipādeyyāmā”ti.
paṭipādeyyāmāti → paṭidhāveyyāmāti (bj, sya-all, pts) | paṭidhāveyyāmā’ti → paṭipādeyyātāti (bj: machasaṁ)‘เมื่อพระผู้มีพระภาคเสด็จล่วงลับไป ภิกษุรูปนี้จักเป็นที่พึ่ง ของเราทั้งหลาย’ ซึ่งอาตมภาพทั้งหลายพึงเข้าไปหาได้ในบัดนี้”
“Evaṁ appaṭisaraṇe ca pana, bho ānanda, ko hetu sāmaggiyā”ti?
sāmaggiyāti → dhammasāmaggiyāti (sya-all) | sāmaggiyāti → sāmaggiyā ti (pts)“ท่านพระอานนท์ ก็เมื่อไม่มีที่พึ่งอย่างนี้ อะไรเล่าเป็นเหตุแห่งความสามัคคี กันโดยธรรม”
“Na kho mayaṁ, brāhmaṇa, appaṭisaraṇā;“พราหมณ์ อาตมภาพทั้งหลายมิใช่คนไม่มีที่พึ่ง
sappaṭisaraṇā mayaṁ, brāhmaṇa;อาตมภาพทั้งหลายเป็น คนมีที่พึ่ง
dhammappaṭisaraṇā”ti.
dhammappaṭisaraṇāti → dhammapaṭisaraṇāti (th) | dhammappaṭisaraṇāti → dhammapaṭisaraṇā ti (pts)คือมีธรรมเป็นที่พึ่ง”
“‘Atthi nu kho, bho ānanda, ekabhikkhupi tena bhotā gotamena ṭhapito—
ekabhikkhupi → ekabhikkhūpi (bj) | ekabhikkhupi → ekabhikkhu pi (pts)วัสสการพราหมณ์กล่าวว่า “ท่านพระอานนท์ เมื่อกระผมถามท่านพระ อานนท์ดังนี้ว่า ‘มีภิกษุสักรูปหนึ่งไหมที่ท่านพระโคดมพระองค์นั้นทรงแต่งตั้งไว้ว่า
ayaṁ vo mamaccayena paṭisaraṇaṁ bhavissatīti, yaṁ tumhe etarahi paṭipādeyyāthā’ti—
paṭipādeyyāthāti → paṭidhāveyyāthāti (bj, sya-all, pts) | mamaccayena → mam accayena (pts)‘เมื่อเราล่วงลับไป ภิกษุรูปนี้จักเป็นที่พึ่งของเธอทั้งหลาย’ ซึ่งพระคุณเจ้าทั้งหลาย พึงเข้าไปหาได้ในบัดนี้’
iti puṭṭho samāno ‘natthi kho, brāhmaṇa, ekabhikkhupi tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena ṭhapito—
ekabhikkhupi → ekabhikkhūpi (bj) | natthi → na tthi (pts) | ekabhikkhupi → ekabhikkhu pi (pts)ท่านก็ตอบว่า ‘พราหมณ์ ไม่มีภิกษุสักรูปหนึ่งเลยที่ พระผู้มีพระภาคผู้ทรงรู้ทรงเห็น เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ทรงแต่งตั้งไว้ว่า
ayaṁ vo mamaccayena paṭisaraṇaṁ bhavissatīti, yaṁ mayaṁ etarahi paṭipādeyyāmā’ti vadesi;
paṭipādeyyāmāti → paṭidhāveyyāmāti (bj, sya-all, pts) | mamaccayena → mam accayena (pts)‘เมื่อเราล่วงลับไปแล้ว ภิกษุรูปนี้จักเป็นที่พึ่งของเธอทั้งหลาย’ ซึ่งอาตมภาพทั้งหลายพึงเข้าไปหาได้ในบัดนี้’
‘atthi pana, bho ānanda, ekabhikkhupi saṅghena sammato, sambahulehi therehi bhikkhūhi ṭhapito—
ekabhikkhupi → ekabhikkhūpi (bj) | saṅghena → saṁghena (ms2005) | + → vo (pts) | ekabhikkhupi saṅghena → ekabhikkhu pi saṁghena (pts)เมื่อกระผมถามท่านว่า ‘มีภิกษุสักรูปหนึ่งไหมที่สงฆ์สมมติ คือภิกษุที่ภิกษุผู้ เป็นเถระจำนวนมากแต่งตั้งไว้ว่า
ayaṁ no bhagavato accayena paṭisaraṇaṁ bhavissatīti, yaṁ tumhe etarahi paṭipādeyyāthā’ti—
paṭipādeyyāthāti → paṭidhāveyyāthāti (bj, sya-all); patidhāveyyāthāti (pts)‘เมื่อพระผู้มีพระภาคเสด็จล่วงลับไป ภิกษุรูปนี้จัก เป็นที่พึ่งของเราทั้งหลาย’ ซึ่งพระคุณเจ้าทั้งหลายพึงเข้าไปหาได้ในบัดนี้’
iti puṭṭho samāno ‘natthi kho, brāhmaṇa, ekabhikkhupi saṅghena sammato, sambahulehi therehi bhikkhūhi ṭhapito—
ekabhikkhupi → ekabhikkhūpi (bj) | sambahulehi → samabahulehi (pts) | saṅghena → saṁghena (ms2005) | natthi → na tthi (pts) | ekabhikkhupi saṅghena → ekabhikkhu pi saṁghena (pts)ท่าน ก็ตอบว่า ‘พราหมณ์ ไม่มีภิกษุสักรูปหนึ่งเลยที่สงฆ์สมมติ คือภิกษุที่ภิกษุผู้เป็น เถระจำนวนมากแต่งตั้งไว้ว่า
ayaṁ no bhagavato accayena paṭisaraṇaṁ bhavissatīti, yaṁ mayaṁ etarahi paṭipādeyyāmā’ti—
paṭipādeyyāmāti → paṭidhāveyyāmāti (bj, sya-all, pts)‘เมื่อพระผู้มีพระภาคเสด็จล่วงลับไป ภิกษุรูปนี้ จักเป็นที่พึ่งของเราทั้งหลาย’ ซึ่งอาตมภาพทั้งหลายพึงเข้าไปหาได้ในบัดนี้’
vadesi;และเมื่อกระผมถามท่านว่า
‘evaṁ appaṭisaraṇe ca pana, bho ānanda, ko hetu sāmaggiyā’ti iti puṭṭho samāno ‘na kho mayaṁ, brāhmaṇa, appaṭisaraṇā;
sāmaggiyāti → dhammasāmaggiyāti (sya-all) | sāmaggiyāti → sāmaggiyā ti (pts)‘ก็เมื่อไม่มีที่พึ่งอย่างนี้ อะไรเล่าเป็นเหตุแห่ง ความสามัคคีโดยธรรม’ ท่านก็ตอบว่า ‘พราหมณ์ อาตมภาพทั้งหลาย มิใช่เป็นคนไม่มีที่พึ่ง
sappaṭisaraṇā mayaṁ, brāhmaṇa;อาตมภาพทั้งหลายเป็นคนมีที่พึ่ง
dhammappaṭisaraṇā’ti vadesi.
dhammappaṭisaraṇāti → dhammapaṭisaraṇāti (bjt, th) | dhammappaṭisaraṇāti → dhammapaṭisaraṇā ti (pts)คือมีธรรมเป็นที่พึ่ง’
Imassa pana, bho ānanda, bhāsitassa kathaṁ attho daṭṭhabbo”ti?
daṭṭhabboti → daṭṭhabbo ti (pts)ท่านพระอานนท์ ก็คำที่พระคุณเจ้ากล่าวมาแล้วนี้ กระผมจะพึงเข้าใจเนื้อ ความได้อย่างไร”
“Atthi kho, brāhmaṇa, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena bhikkhūnaṁ sikkhāpadaṁ paññattaṁ, pātimokkhaṁ uddiṭṭhaṁ.“มีอยู่ พราหมณ์ พระผู้มีพระภาคผู้ทรงรู้ทรงเห็น เป็นพระอรหันต สัมมาสัมพุทธจ้าพระองค์นั้น ทรงบัญญัติสิกขาบท ทรงแสดงปาติโมกข์แก่ภิกษุ ทั้งหลาย
Te mayaṁ tadahuposathe yāvatikā ekaṁ gāmakhettaṁ upanissāya viharāma te sabbe ekajjhaṁ sannipatāma;
sannipatāma → Sky sannipātāma; Si sannipatitāma. (pts note) | gāmakhettaṁ → gāmakkhettaṁ (bjt, th, pts)ทุกวันอุโบสถ อาตมภาพเท่าที่มีอยู่นั้น จะเข้าไปอาศัยคามเขตแห่งหนึ่ง อยู่ ทุกรูปจะประชุมร่วมกัน
sannipatitvā yassa taṁ pavattati taṁ ajjhesāma.
pavattati → vattati (sya-all, pts) | taṁ → So Si Bu Sky pavattitaṁ a. (pts note)แล้วเชิญภิกษุรูปที่สวดปาติโมกข์ได้ให้สวด
Tasmiñce bhaññamāne hoti bhikkhussa āpatti hoti vītikkamo taṁ mayaṁ yathādhammaṁ yathānusiṭṭhaṁ kāremāti.
yathānusiṭṭhaṁ → yathāsatthaṁ (pts) | kāremāti → So Bu; Sky y.y. karomāti; Si y. yathānusiṭṭham kāremāti. Na kira no, &c. (pts note) | tasmiñce → tasmiṁ ce (my, bjt, th, pts)ถ้าขณะ สวดปาติโมกข์ มีภิกษุต้องอาบัติ มีโทษที่ล่วงละเมิดอยู่ อาตมภาพทั้งหลายจะให้ เธอทำตามธรรม ตามพระดำรัสที่พระผู้มีพระภาคทรงพร่ำสอนไว้
Na kira no bhavanto kārenti;ได้ยินว่า ภิกษุผู้เจริญทั้งหลายมิได้ใช้ให้อาตมภาพทั้งหลายทำ
dhammo no kāreti”.
kāreti → kāretīti (bj, sya-all, pts)ธรรมใช้ให้ อาตมภาพทั้งหลายทำ”
“Atthi nu kho, bho ānanda, ekabhikkhupi yaṁ tumhe etarahi sakkarotha garuṁ karotha mānetha pūjetha; sakkatvā garuṁ katvā upanissāya viharathā”ti?
garuṁ karotha → garukarotha (bj, sya-all, km, pts1ed) | garuṁ katvā → garukatvā (bj, sya-all, km, pts1ed) | ekabhikkhupi → ekabhikkhūpi (bj) | garuṁ karotha → garukarotha (pts) | garuṁ katvā → garukatvā (pts) | garukarotha → garuṁ karothā (bj: sīmu, machasaṁ) | karotha → garukarotha (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | katvā → garukatvā (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | ekabhikkhupi → ekabhikkhu pi (pts)“ท่านพระอานนท์ มีภิกษุสักรูปหนึ่งไหมที่พระคุณเจ้าทั้งหลายสักการะ เคารพ นับถือ บูชา แล้วเข้าไปอาศัยอยู่ได้ในบัดนี้”
“Natthi kho, brāhmaṇa, ekabhikkhupi yaṁ mayaṁ etarahi sakkaroma garuṁ karoma mānema pūjema; sakkatvā garuṁ katvā upanissāya viharāmā”ti.
ekabhikkhupi → ekabhikkhūpi (bj) | garuṁ karoma → garukaroma (bj, sya-all, pts) | garuṁ katvā → garukatvā (bj, sya-all, pts) | natthi → atthi (sya-all, pts) | ekabhikkhupi → ekabhikkhu pi (pts)“มีอยู่ ภิกษุรูปหนึ่งที่อาตมภาพทั้งหลายสักการะ เคารพ นับถือ บูชา แล้วเข้าไปอาศัยอยู่ได้ในบัดนี้”
“‘Atthi nu kho, bho ānanda, ekabhikkhupi tena bhotā gotamena ṭhapito—
ekabhikkhupi → ekabhikkhūpi (bj) | nu → (sya-all) | ekabhikkhupi → ekabhikkhu pi (pts)“ท่านพระอานนท์ เมื่อกระผมถามท่านว่า ‘มีภิกษุสักรูปหนึ่งไหมที่ท่านพระ โคดมพระองค์นั้นทรงแต่งตั้งไว้ว่า
ayaṁ vo mamaccayena paṭisaraṇaṁ bhavissatīti yaṁ tumhe etarahi paṭipādeyyāthā’ti—
paṭipādeyyāthāti → paṭidhāveyyāthāti (bj, sya-all, pts) | mamaccayena → mam accayena (pts)‘เมื่อเราล่วงลับไป ภิกษุรูปนี้จักเป็นที่พึ่งของ ท่านทั้งหลาย’ ซึ่งพระคุณเจ้าพึงเข้าไปหาได้ในบัดนี้’
iti puṭṭho samāno ‘natthi kho, brāhmaṇa, ekabhikkhupi tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena ṭhapito—
ekabhikkhupi → ekabhikkhūpi (bj) | natthi → na tthi (pts) | ekabhikkhupi → ekabhikkhu pi (pts)ท่านก็ตอบว่า ‘พราหมณ์ ไม่มีภิกษุสักรูปหนึ่งเลยที่พระผู้มีพระภาคผู้ทรงรู้ทรงเห็น เป็นพระอรหันตสัมมา สัมพุทธจ้าพระองค์นั้นทรงแต่งตั้งไว้ว่า
ayaṁ vo mamaccayena paṭisaraṇaṁ bhavissatīti yaṁ mayaṁ etarahi paṭipādeyyāmā’ti vadesi;
paṭipādeyyāmāti → paṭidhāveyyāmāti (bj, sya-all, pts) | mamaccayena → mam accayena (pts)‘เมื่อเราล่วงลับไป ภิกษุรูปนี้จักเป็นที่พึ่ง ของเธอทั้งหลาย’ ซึ่งอาตมภาพทั้งหลายพึงเข้าไปหาได้ในบัดนี้’
‘atthi pana, bho ānanda, ekabhikkhupi saṅghena sammato, sambahulehi therehi bhikkhūhi ṭhapito—
ekabhikkhupi → ekabhikkhūpi (bj) | saṅghena → saṁghena (ms2005) | + → vo (pts) | ekabhikkhupi saṅghena → ekabhikkhu pi saṁghena (pts)เมื่อกระผมถามท่านว่า ‘มีภิกษุสักรูปหนึ่งไหมที่สงฆ์สมมติ คือภิกษุที่ภิกษุผู้ เป็นเถระจำนวนมากแต่งตั้งไว้ว่า
ayaṁ no bhagavato accayena paṭisaraṇaṁ bhavissatīti yaṁ tumhe etarahi paṭipādeyyāthā’ti—
paṭipādeyyāthāti → paṭidhāveyyāthāti (bj, sya-all, pts)‘เมื่อพระผู้มีพระภาคเสด็จล่วงลับไป ภิกษุรูปนี้ จักเป็นที่พึ่งของเราทั้งหลาย’ ซึ่งพระคุณเจ้าทั้งหลายพึงเข้าไปหาได้ในบัดนี้’
iti puṭṭho samāno ‘natthi kho, brāhmaṇa, ekabhikkhupi saṅghena sammato, sambahulehi therehi bhikkhūhi ṭhapito—
ekabhikkhupi → ekabhikkhūpi (bj) | saṅghena → saṁghena (ms2005) | natthi → na tthi (pts) | ekabhikkhupi saṅghena → ekabhikkhu pi saṁghena (pts)ท่านก็ ตอบว่า ‘พราหมณ์ ไม่มีภิกษุแม้สักรูปหนึ่งเลยที่สงฆ์สมมติ คือภิกษุที่ภิกษุผู้เป็น เถระจำนวนมากแต่งตั้งไว้ว่า
ayaṁ no bhagavato accayena paṭisaraṇaṁ bhavissatīti yaṁ mayaṁ etarahi paṭipādeyyāmā’ti vadesi;
paṭipādeyyāmāti → paṭidhāveyyāmāti (bj, sya-all, pts)‘เมื่อพระผู้มีพระภาคเสด็จล่วงลับไป ภิกษุรูปนี้ จักเป็นที่พึ่งของเราทั้งหลาย’ ซึ่งอาตมภาพทั้งหลายพึงเข้าไปหาได้ในบัดนี้’
‘atthi nu kho, bho ānanda, ekabhikkhupi yaṁ tumhe etarahi sakkarotha garuṁ karotha mānetha pūjetha; sakkatvā garuṁ katvā upanissāya viharathā’ti—
ekabhikkhupi → ekabhikkhūpi (bj) | garuṁ karotha → garukarotha (bj, sya-all, pts) | garuṁ katvā → garukatvā (bj, sya-all, pts) | ekabhikkhupi → ekabhikkhu pi (pts)เมื่อกระผมถามท่านว่า ‘มีภิกษุสักรูปหนึ่งไหมที่พระคุณเจ้าทั้งหลายสักการะ เคารพ นับถือ บูชา แล้วเข้าไปอาศัยอยู่ได้ในบัดนี้’
iti puṭṭho samāno ‘natthi kho, brāhmaṇa, ekabhikkhupi yaṁ mayaṁ etarahi sakkaroma garuṁ karoma mānema pūjema; sakkatvā garuṁ katvā upanissāya viharāmā’ti vadesi.
ekabhikkhupi → ekabhikkhūpi (bj) | garuṁ karoma → garukaroma (bj, sya-all, pts) | garuṁ katvā → garukatvā (bj, sya-all, pts) | natthi → atthi (sya-all, pts) | ekabhikkhupi → ekabhikkhu pi (pts)พระคุณเจ้าตอบว่า ‘พราหมณ์ มีภิกษุอยู่รูปหนึ่งที่อาตมภาพทั้งหลายสักการะ เคารพ นับถือ บูชา แล้วเข้าไป อาศัยอยู่ได้ในบัดนี้’
Imassa pana, bho ānanda, bhāsitassa kathaṁ attho daṭṭhabbo”ti?
pana → (sya-all) | daṭṭhabboti → daṭṭhabbo ti (pts)ท่านพระอานนท์ คำที่พระคุณเจ้ากล่าวมาแล้วนี้ กระผมจะพึงเข้าใจเนื้อ ความได้อย่างไร”
“Atthi kho, brāhmaṇa, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena dasa pasādanīyā dhammā akkhātā.
pasādanīyā → pasādaniyā (pts)“มีอยู่ พราหมณ์ พระผู้มีพระภาคผู้ทรงรู้ทรงเห็น เป็นพระอรหันต สัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ตรัสบอกธรรมเป็นที่ตั้งแห่งความเลื่อมใสไว้ ๑๐ ประการ
Yasmiṁ no ime dhammā saṁvijjanti taṁ mayaṁ etarahi sakkaroma garuṁ karoma mānema pūjema; sakkatvā garuṁ katvā upanissāya viharāma.
garuṁ karoma → garukaroma (bj, sya-all, pts) | garuṁ katvā → garukatvā (bj, sya-all, pts) | ime → te (sya-all)ในคณะของอาตมภาพ ภิกษุรูปใดมีธรรมเหล่านั้น อาตมภาพทั้งหลาย ย่อมสักการะ เคารพ นับถือ บูชา ภิกษุรูปนั้น แล้วเข้าไปอาศัยอยู่ในบัดนี้
Katame dasa?ธรรม ๑๐ ประการ อะไรบ้าง
Idha, brāhmaṇa, bhikkhu sīlavā hoti, pātimokkhasaṁvarasaṁvuto viharati ācāragocarasampanno, aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhati sikkhāpadesu.
aṇumattesu → SO Si and Majjhima I., 529; Sky anumattesu. (pts note)คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. เป็นผู้มีศีล สำรวมด้วยการสังวรในปาติโมกข์ เพียบพร้อมด้วย อาจาระและโคจรอยู่ มีปกติเห็นภัยในโทษแม้เล็กน้อย สมาทาน ศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย
Bahussuto hoti sutadharo sutasannicayo.๒. เป็นพหูสูต ทรงสุตะ สั่งสมสุตะ เป็นผู้ได้ฟังมากซึ่ง
Ye te dhammā ādikalyāṇā, majjhekalyāṇā, pariyosānakalyāṇā, sātthaṁ, sabyañjanaṁ, kevalaparipuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ abhivadanti tathārūpāssa dhammā bahussutā honti dhātā vacasā paricitā manasānupekkhitā diṭṭhiyā suppaṭividdhā.
dhātā → dhatā (bj, sya-all, km, pts1ed) | sātthaṁ, sabyañjanaṁ → sātthā sabyañjanā (bj, sya-all, km) | sātthaṁ sabyañjanaṁ → sātthā sabyañjanā (bj, sya-all) | majjhekalyāṇā → majjhimakalyāṇā (pts) | dhātā → dhatā (pts) | sabyañjanā → sātthaṁ sabyañjanaṁ (bj: sīmu) | dhatā → dhātā (bj: sīmu, machasaṁ) | sabyañjanaṁ → sātthā sabyañjanā (cck: sī. syā. kaṁ.) | dhātā → dhatā (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | sabyañjanaṁ → So Sky; Si sātthā sabyañjanā. (pts note) | suppaṭividdhā → supaṭividdhā (th) | tathārūpāssa → tathārūpā ssa (pts)ธรรม ทั้งหลายที่มีความงามในเบื้องต้น มีความงามในท่ามกลาง และมี ความงามในที่สุด ประกาศพรหมจรรย์ พร้อมทั้งอรรถและพยัญชนะ บริสุทธิ์บริบูรณ์ครบถ้วน ทรงจำไว้ได้ คล่องปาก ขึ้นใจ แทง ตลอดดีด้วยทิฏฐิ
Santuṭṭho hoti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārehi.
Santuṭṭho hoti → hoti itarītarehi (bj) | cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārehi → itarītarehi cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārehi (bj) | → (itarītarehi) dī. ni. 3.345 (cck note) | cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārehi → cīvarapiṇḍapātasenāsana gilānapaccayabhesajjaparikkhārehi (th)๓. เป็นผู้สันโดษด้วยจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัย เภสัชบริขาร
Catunnaṁ jhānānaṁ ābhicetasikānaṁ diṭṭhadhammasukhavihārānaṁ nikāmalābhī hoti akicchalābhī akasiralābhī.
ābhicetasikānaṁ → SO Si and Vol. I., 529; Sky abhic-. (pts note)๔. เป็นผู้ได้ฌาน ๔ อันมีในจิต เป็นเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบัน ตามความปรารถนาได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบาก
Anekavihitaṁ iddhividhaṁ paccanubhoti—ekopi hutvā bahudhā hoti, bahudhāpi hutvā eko hoti; āvibhāvaṁ tirobhāvaṁ; tirokuṭṭaṁ tiropākāraṁ tiropabbataṁ asajjamāno gacchati, seyyathāpi ākāse; pathaviyāpi ummujjanimujjaṁ karoti, seyyathāpi udake; udakepi abhijjamāne gacchati, seyyathāpi pathaviyaṁ; ākāsepi pallaṅkena kamati, seyyathāpi pakkhī sakuṇo; imepi candimasūriye evaṁmahiddhike evaṁmahānubhāve pāṇinā parimasati parimajjati, yāva brahmalokāpi kāyena vasaṁ vatteti.
tirokuṭṭaṁ → tirokuḍḍaṁ (bj, sya-all, km, pts1ed) | parimasati → parāmasati (mr) | pathaviyaṁ → paṭhaviyaṁ (bj, sya-all) | kamati → caṅkamati (bj, pts) | candimasūriye evaṁmahiddhike → candimasuriye evaṁ mahiddhike (bj) | pathaviyāpi ummujjanimujjaṁ → paṭhaviyāpi ummujjanimmujjaṁ (sya-all, pts) | candimasūriye → candimasuriye (sya-all) | tirokuṭṭaṁ → tirokuḍḍaṁ (pts) | udakepi abhijjamāne → udake pi abhijjamāno (pts) | pathaviyaṁ ākāsepi → paṭhaviyaṁ ākāse pi (pts) | ummujjanimujjaṁ → nimmujjaṁ (bj: PTS) | abhijjamāne → abhejjamāno (bj: sī) | caṅkamati → kamati (bj: machasaṁ) | tirokuṭṭaṁ → tirokuḍḍaṁ (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | parimasati → parāmasati (cck: ka.) | ekopi → eko pi (pts) | bahudhāpi → bahudhā pi (pts) | pathaviyāpi ummujjanimujjaṁ → paṭhaviyā pi ummujjanimmujjaṁ (pts) | imepi candimasūriye evaṁmahiddhike evaṁmahānubhāve → ime pi candimasuriye evaṁ mahiddhike evaṁ mahānubhāve (pts) | brahmalokāpi → brahmalokā pi (pts)๕. แสดงฤทธิ์ได้หลายอย่าง คือ คนเดียวแสดงเป็นหลายคนก็ได้ หลายคนแสดงเป็นคนเดียวก็ได้ แสดงให้ปรากฏหรือให้หายไปก็ได้ ทะลุฝา กำแพง ภูเขาไปได้ไม่ติดขัดเหมือนไปในที่ว่างก็ได้ ผุดขึ้น หรือดำลงในแผ่นดินเหมือนไปในน้ำก็ได้ เดินบนน้ำโดยที่น้ำไม่ แยกเหมือนเดินบนแผ่นดินก็ได้ นั่งขัดสมาธิเหาะไปในอากาศ เหมือนนกบินไปก็ได้ ใช้ฝ่ามือลูบคลำดวงจันทร์ดวงอาทิตย์อันมี ฤทธานุภาพมากก็ได้ ใช้อำนาจทางกายไปจนถึงพรหมโลกก็ได้
Dibbāya sotadhātuyā visuddhāya atikkantamānusikāya ubho sadde suṇāti—dibbe ca mānuse ca, ye dūre santike ca.
atikkantamānusikāya → atikkanta mānusikāya (bj: PTS)๖. ได้ยินเสียง ๒ ชนิด คือ (๑) เสียงทิพย์ (๒) เสียงมนุษย์ ทั้งที่อยู่ไกลและใกล้ด้วยหูทิพย์อันบริสุทธิ์เหนือมนุษย์
Parasattānaṁ parapuggalānaṁ cetasā ceto paricca pajānāti.๗. กำหนดรู้จิตของสัตว์อื่นด้วยจิตของตน คือ
Sarāgaṁ vā cittaṁ ‘sarāgaṁ cittan’ti pajānāti,
sarāgaṁ cittanti → sarāgam cittan ti (pts)จิตมีราคะก็รู้ชัดว่า ‘จิตมีราคะ’
vītarāgaṁ vā cittaṁ ‘vītarāgaṁ cittan’ti pajānāti,
cittanti pajānāti → cittan ti pajānātī (pts)หรือจิตปราศจากราคะก็รู้ชัดว่า ‘จิตปราศจากราคะ’
sadosaṁ vā cittaṁ ‘sadosaṁ cittan’ti pajānāti,
cittaṁ → cittam (pts) | cittanti → cittan ti (pts)จิตมีโทสะก็รู้ชัดว่า ‘จิตมีโทสะ’
vītadosaṁ vā cittaṁ ‘vītadosaṁ cittan’ti pajānāti,
cittanti → cittan ti (pts)หรือจิตปราศจากโทสะก็รู้ชัดว่า ‘จิตปราศจากโทสะ’
samohaṁ vā cittaṁ ‘samohaṁ cittan’ti pajānāti,
cittanti → cittan ti (pts)จิตมีโมหะก็รู้ชัดว่า ‘จิตมีโมหะ’
vītamohaṁ vā cittaṁ ‘vītamohaṁ cittan’ti pajānāti,
cittanti → cittan ti (pts)หรือจิต ปราศจากโมหะก็รู้ชัดว่า ‘จิตปราศจากโมหะ’
saṅkhittaṁ vā cittaṁ ‘saṅkhittaṁ cittan’ti pajānāti,
saṅkhittaṁ → saṁkhittaṁ (my, bjt, ms2005, pts) | saṅkhittaṁ cittanti → saṁkhittaṁ cittan ti (pts)จิตหดหู่ก็รู้ชัดว่า ‘จิตหดหู่’
vikkhittaṁ vā cittaṁ ‘vikkhittaṁ cittan’ti pajānāti,
cittanti → cittan ti (pts)หรือจิตฟุ้งซ่านก็รู้ชัดว่า ‘จิตฟุ้งซ่าน’
mahaggataṁ vā cittaṁ ‘mahaggataṁ cittan’ti pajānāti,
cittanti → cittan ti (pts)จิตเป็นมหัคคตะ ก็รู้ชัดว่า ‘จิตเป็นมหัคคตะ’
amahaggataṁ vā cittaṁ ‘amahaggataṁ cittan’ti pajānāti,
cittanti → cittan ti (pts)หรือจิตไม่เป็นมหัคคตะก็รู้ชัดว่า ‘จิต ไม่เป็นมหัคคตะ’
sauttaraṁ vā cittaṁ ‘sauttaraṁ cittan’ti pajānāti,
sauttaraṁ → sa-uttaraṁ (pts) | sauttaraṁ cittanti → sa-uttaraṁ cittan ti (pts)จิตมีจิตอื่นยิ่งกว่าก็รู้ชัดว่า ‘จิตมีจิตอื่นยิ่งกว่า’
anuttaraṁ vā cittaṁ ‘anuttaraṁ cittan’ti pajānāti,
cittanti → cittan ti (pts)หรือจิตไม่มีจิตอื่นยิ่งกว่าก็รู้ชัดว่า ‘จิตไม่มีจิตอื่นยิ่งกว่า’
samāhitaṁ vā cittaṁ ‘samāhitaṁ cittan’ti pajānāti,
cittanti → cittan ti (pts)จิตเป็น สมาธิก็รู้ชัดว่า ‘จิตเป็นสมาธิ’
asamāhitaṁ vā cittaṁ ‘asamāhitaṁ cittan’ti pajānāti,
cittanti → cittan ti (pts)หรือจิตไม่เป็นสมาธิก็รู้ชัดว่า ‘จิต ไม่เป็นสมาธิ’
vimuttaṁ vā cittaṁ ‘vimuttaṁ cittan’ti pajānāti,
cittanti → cittan ti (pts)จิตหลุดพ้นแล้วก็รู้ชัดว่า ‘จิตหลุดพ้นแล้ว’
avimuttaṁ vā cittaṁ ‘avimuttaṁ cittan’ti pajānāti.
cittanti → cittan ti (pts)หรือจิต ไม่หลุดพ้นแล้วก็รู้ชัดว่า ‘จิตไม่หลุดพ้นแล้ว’
Anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati, seyyathidaṁ—ekampi jātiṁ dvepi jātiyo tissopi jātiyo catassopi jātiyo pañcapi jātiyo dasapi jātiyo vīsampi jātiyo tiṁsampi jātiyo cattārīsampi jātiyo paññāsampi jātiyo jātisatampi jātisahassampi jātisatasahassampi anekepi saṁvaṭṭakappe anekepi vivaṭṭakappe anekepi saṁvaṭṭavivaṭṭakappe: ‘amutrāsiṁ evaṁnāmo evaṅgotto evaṁvaṇṇo evamāhāro evaṁsukhadukkhappaṭisaṁvedī evamāyupariyanto, so tato cuto amutra udapādiṁ; tatrāpāsiṁ evaṁnāmo evaṅgotto evaṁvaṇṇo evamāhāro evaṁsukhadukkhappaṭisaṁvedī evamāyupariyanto, so tato cuto idhūpapanno’ti. Iti sākāraṁ sauddesaṁ anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati.
cattārīsampi → cattāḷīsampi (sya-all) | udapādiṁ → uppādiṁ (bj: sīmu) | evaṅgotto → evaṁgotto (my, bjt, th, ms2005) | evaṁnāmo → evannāmo (bjt) | evaṁsukhadukkhappaṭisaṁvedī → evaṁsukhadukkhapaṭisaṁvedī (bjt) | seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (th) | evaṁsukhadukkhappaṭisaṁvedī → evaṁ sukhadukkhapaṭisaṁvedī (th)๘. ระลึกชาติก่อนได้หลายชาติ คือ ๑ ชาติบ้าง ๒ ชาติบ้าง ๓ ชาติบ้าง ๔ ชาติบ้าง ๕ ชาติบ้าง ๑๐ ชาติบ้าง ๒๐ ชาติบ้าง ๓๐ ชาติบ้าง ๔๐ ชาติบ้าง ๕๐ ชาติบ้าง ๑๐๐ ชาติบ้าง ๑,๐๐๐ ชาติบ้าง ๑๐๐,๐๐๐ ชาติบ้าง ตลอดสังวัฏฏกัปเป็นอันมากบ้าง ตลอดวิวัฏฏกัปเป็นอันมากบ้าง ตลอดสังวัฏฏกัปและวิวัฏฏกัปเป็น อันมากบ้าง ว่า ‘ในภพโน้นเรามีชื่ออย่างนั้น มีตระกูล มีวรรณะ มีอาหาร เสวยสุขทุกข์ และมีอายุอย่างนั้น ๆ จุติจากภพนั้นจึง มาเกิดในภพนี้’ เธอระลึกชาติก่อนได้หลายชาติ พร้อมทั้งลักษณะ ทั่วไป และชีวประวัติอย่างนี้
Dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe, sugate duggate yathākammūpage satte pajānāti.
upapajjamāne → uppajjamāne (bj) | duggate → Si inserts pe. (pts note)๙. เห็นหมู่สัตว์ผู้กำลังจุติ กำลังเกิด ทั้งชั้นต่ำและชั้นสูง งาม และไม่งาม เกิดดีและเกิดไม่ดี ด้วยตาทิพย์อันบริสุทธิ์เหนือมนุษย์ รู้ชัดถึงหมู่สัตว์ผู้เป็นไปตามกรรม
Āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati.
diṭṭheva → diṭṭhe va (pts)๑๐. ทำให้แจ้งเพราะรู้ยิ่งเองซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะ มิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป จึงเข้าถึงอยู่ในปัจจุบัน
Ime kho, brāhmaṇa, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena dasa pasādanīyā dhammā akkhātā.
pasādanīyā → pasādaniyā (pts)พราหมณ์ ธรรมเป็นที่ตั้งแห่งความเลื่อมใส ๑๐ ประการนี้ อันพระผู้มี พระภาคผู้ทรงรู้ทรงเห็น เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้นตรัสบอกไว้
Yasmiṁ no ime dhammā saṁvijjanti taṁ mayaṁ etarahi sakkaroma garuṁ karoma mānema pūjema; sakkatvā garuṁ katvā upanissāya viharāmā”ti.
garuṁ karoma → garukaroma (bj, sya-all, pts) | garuṁ katvā → garukatvā (bj, sya-all, pts) | garukaroma → garuṁ karoma (bj: sīmu, machasaṁ)บรรดาอาตมภาพทั้งหลาย รูปใดมีธรรมเหล่านี้ ในบัดนี้ อาตมภาพทั้งหลายย่อม สักการะ เคารพ นับถือ บูชา แล้วเข้าไปอาศัยรูปนั้นอยู่”
Evaṁ vutte, vassakāro brāhmaṇo magadhamahāmatto upanandaṁ senāpatiṁ āmantesi:เมื่อท่านพระอานนท์กล่าวอย่างนี้แล้ว วัสสการพราหมณ์ มหา อำมาตย์แห่งแคว้นมคธ ได้เรียกอุปนันทเสนาบดีมาพูดว่า
“Taṁ kiṁ maññati bhavaṁ senāpati yadime bhonto sakkātabbaṁ sakkaronti, garuṁ kātabbaṁ garuṁ karonti,
maññati bhavaṁ senāpati → maññasi bhavaṁ senāpati (bj, mr); maññasi evaṁ senāpati (sya-all, km, pts1ed) | maññati → maññasi (bj) | yadime → yadime evaṁ (bj) | garuṁ kātabbaṁ garuṁ karonti → garukātabbaṁ garukaronti (bj, sya-all, pts) | maññati bhavaṁ → maññasi evaṁ (sya-all) | kiṁ maññati bhavaṁ → kim maññasi evaṁ (pts) | senāpati → evaṁ senāpati (bj: syā, PTS) | bhonto → yadime bhoto (bj: machasaṁ, PTS) | senāpati → maññasi evaṁ senāpati (cck: syā. kaṁ. pī.); maññasi senāpati (cck: sī.); maññasi bhavaṁ senāpati (cck: ka.)“เสนาบดี ท่าน เข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร คือ พระคุณเจ้าเหล่านี้สักการะธรรมที่ควรสักการะ เคารพธรรมที่ควรเคารพ
mānetabbaṁ mānenti, pūjetabbaṁ pūjenti”?
pūjenti → SO Si; Sky pūjentīti. (pts note)นับถือธรรมที่ควรนับถือ บูชาธรรมที่ควรบูชาอยู่อย่างนี้
“Tagghime bhonto sakkātabbaṁ sakkaronti, garuṁ kātabbaṁ garuṁ karonti, mānetabbaṁ mānenti, pūjetabbaṁ pūjenti.
Tagghime → taggha me (mr) | garuṁ kātabbaṁ garuṁ karonti → garukātabbaṁ garukaronti (bj, sya-all, pts) | Tagghime → taggha me (cck: ka.) | tagghime → taggh ime (pts)เอาเถิด พระคุณเจ้าเหล่านี้ ย่อมสักการะธรรมที่ควรสักการะ เคารพธรรมที่ ควรเคารพ นับถือธรรมที่ควรนับถือ บูชาธรรมที่ควรบูชา
Imañca hi te bhonto na sakkareyyuṁ na garuṁ kareyyuṁ na māneyyuṁ na pūjeyyuṁ;
garuṁ kareyyuṁ → garukareyyuṁ (bj, sya-all, pts) | imañca → imañ ca (pts)เพราะถ้าพระคุณเจ้า เหล่านั้นไม่พึงสักการะ ไม่พึงเคารพ ไม่พึงนับถือ ไม่พึงบูชาธรรมนี้
atha kiñcarahi te bhonto sakkareyyuṁ garuṁ kareyyuṁ māneyyuṁ pūjeyyuṁ, sakkatvā garuṁ katvā mānetvā pūjetvā upanissāya vihareyyun”ti?
garuṁ kareyyuṁ → garukareyyuṁ (bj, sya-all, pts) | garuṁ katvā mānetvā pūjetvā → garukatvā (bj, sya-all, pts) | vihareyyunti → vihareyyun ti (pts)เมื่อเป็นเช่นนั้น ในบัดนี้ พระคุณเจ้าเหล่านั้นจะพึงสักการะ พึงเคารพ พึงนับถือ พึงบูชา แล้ว เข้าไปอาศัยธรรมอะไรอยู่ได้”
Atha kho vassakāro brāhmaṇo magadhamahāmatto āyasmantaṁ ānandaṁ etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)ครั้งนั้น วัสสการพราหมณ์ มหาอำมาตย์แห่งแคว้นมคธ ถามท่านพระ อานนท์ว่า
“kahaṁ pana bhavaṁ ānando etarahi viharatī”ti?
bhavaṁ → (sya-all)“ก็เวลานี้ ท่านพระอานนท์พักอยู่ที่ไหน”
“Veḷuvane khohaṁ, brāhmaṇa, etarahi viharāmī”ti.
khohaṁ → kho ahaṁ (bj, pts); khvāhaṁ (sya-all)ท่านพระอานนท์ตอบว่า “เวลานี้ อาตมภาพพักอยู่ที่พระเวฬุวัน”
“Kacci pana, bho ānanda, veḷuvanaṁ ramaṇīyañceva appasaddañca appanigghosañca vijanavātaṁ manussarāhasseyyakaṁ paṭisallānasāruppan”ti?
pana → (pts) | manussarāhaseyyakaṁ → manussarāhasseyyakaṁ (bj: machasaṁ) | manussarāhasseyyakaṁ → manussarāhaseyyakaṁ (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | ramaṇīyañceva appasaddañca appanigghosañca → ramaṇīyañ eva appasaddañ ca appanigghosañ ca (pts) | manussarāhasseyyakaṁ paṭisallānasāruppanti → manussarāhaseyyakaṁ paṭisallānasāruppan ti (pts)“ท่านพระอานนท์ ก็พระเวฬุวันเป็นที่รื่นรมย์ มีเสียงน้อย มีเสียงอึกทึกน้อย ปราศจากการสัญจรไปมาของผู้คน ควรเป็นที่ทำการลับของมนุษย์ สมควรเป็นที่ หลีกเร้นหรือ”
“Taggha, brāhmaṇa, veḷuvanaṁ ramaṇīyañceva appasaddañca appanigghosañca vijanavātaṁ manussarāhasseyyakaṁ paṭisallānasāruppaṁ, yathā taṁ tumhādisehi rakkhakehi gopakehī”ti.
rakkhakehi → rakkhikehi (sya-all) | rakkhakehi gopakehīti → rakkhehi gopakehīhi (pts) | manussarāhasseyyakaṁ → manussarāhaseyyakaṁ (bjt, th, pts) | yathā taṁ → yathātaṁ (th) | ramaṇīyañceva appasaddañca appanigghosañca → ramaṇīyañ eva appasaddañ ca appanigghosañ ca (pts)“ถูกแล้ว พราหมณ์ พระเวฬุวันเป็นที่รื่นรมย์ มีเสียงน้อย มีเสียงอึกทึกน้อย ปราศจากการสัญจรไปมาของผู้คน ควรเป็นที่ทำการลับของมนุษย์ สมควรเป็นที่ หลีกเร้น ก็เพราะมีผู้รักษาคุ้มครองเช่นท่าน”
“Taggha, bho ānanda, veḷuvanaṁ ramaṇīyañceva appasaddañca appanigghosañca vijanavātaṁ manussarāhasseyyakaṁ paṭisallānasāruppaṁ, yathā taṁ bhavantehi jhāyīhi jhānasīlīhi.
jhāyīhi → (bj) | jhānasīlīhi → jhānasīlehi (sya-all) | jhāyīhi jhānasīlīhi → jhāyībhi jhānasīlībhi (pts) | manussarāhasseyyakaṁ → manussarāhaseyyakaṁ (bjt, th, pts) | yathā taṁ → yathātaṁ (th) | ramaṇīyañceva appasaddañca appanigghosañca → ramaṇīyañ eva appasaddañ ca appanigghosañ ca (pts)“ท่านพระอานนท์ แท้จริง พระเวฬุวันเป็นที่รื่นรมย์ มีเสียงน้อย มีเสียง อึกทึกน้อย ปราศจากการสัญจรไปมาของผู้คน ควรเป็นที่ทำการลับของมนุษย์ สมควรเป็นที่หลีกเร้น ก็เพราะมีพระคุณเจ้าทั้งหลายเป็นผู้มีฌาน
Jhāyino ceva bhavanto jhānasīlino ca.
ceva → eva (pts)และเป็นผู้เข้า ฌานอยู่ประจำต่างหาก
Ekamidāhaṁ, bho ānanda, samayaṁ so bhavaṁ gotamo vesāliyaṁ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṁ.ท่านพระอานนท์ กระผมจะขอเล่าถวาย สมัยหนึ่ง พระโคดมผู้เจริญพระ องค์นั้นประทับอยู่ ณ กูฏาคารศาลา ป่ามหาวัน เขตกรุงเวสาลี
Atha khvāhaṁ, bho ānanda, yena mahāvanaṁ kūṭāgārasālā yena so bhavaṁ gotamo tenupasaṅkamiṁ.
khvāhaṁ → kho ahaṁ (bj, pts) | ahaṁ → atha khavāhaṁ (bj: machasaṁ) | tenupasaṅkamiṁ → ten upasaṁkamiṁ (pts)ครั้งนั้นแล กระผมเข้าไปเฝ้าพระโคดมผู้เจริญพระองค์นั้นถึงที่ประทับ ณ กูฏาคารศาลา ป่า มหาวัน
Tatra ca pana so bhavaṁ gotamo anekapariyāyena jhānakathaṁ kathesi.
pana → (pts) | so → tatra ca so (cck: sī. pī.)ณ ที่นั้น พระองค์ได้ตรัสฌานกถาโดยอเนกปริยาย
Jhāyī ceva so bhavaṁ gotamo ahosi jhānasīlī ca.
jhānasīlī → jhānasīlo (sya-all) | ceva → eva (pts)พระองค์เป็นผู้มีฌาน และเป็นผู้เข้าฌานอยู่ประจำ
Sabbañca pana so bhavaṁ gotamo jhānaṁ vaṇṇesī”ti.
sabbañca → sabbañ ca (pts)และตรัสสรรเสริญฌานทั้งปวงหรือ”
“Na ca kho, brāhmaṇa, so bhagavā sabbaṁ jhānaṁ vaṇṇesi, napi so bhagavā sabbaṁ jhānaṁ na vaṇṇesīti.
ca → (bj, sya-all, pts) | napi → nāpi (bj, sya-all, pts) | vaṇṇesīti kathaṁ rūpañca → vaṇṇesi na kathaṁrūpañca (sya-all) | kho → na ca kho (bj: machasaṁ) | nāpi → napi (bj: machasaṁ)“พราหมณ์ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นทรงสรรเสริญฌานทั้งปวงก็มิ ใช่ ไม่ทรงสรรเสริญฌานทั้งปวงก็มิใช่
Kathaṁ rūpañca, brāhmaṇa, so bhagavā jhānaṁ na vaṇṇesi?
kathaṁ rūpañca → kathaṁrūpañca (th) | kathaṁ rūpañca → kathaṁrūpañ ca (pts)พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นไม่ทรงสรรเสริญฌานเช่นไร
Idha, brāhmaṇa, ekacco kāmarāgapariyuṭṭhitena cetasā viharati kāmarāgaparetena, uppannassa ca kāmarāgassa nissaraṇaṁ yathābhūtaṁ nappajānāti;คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ ๑. มีใจถูกกามราคะกลุ้มรุม ถูกกามราคะครอบงำอยู่ และไม่รู้ชัด ตามความเป็นจริงซึ่งธรรมที่สลัด กามราคะที่เกิดขึ้นแล้ว
so kāmarāgaṁyeva antaraṁ karitvā jhāyati pajjhāyati nijjhāyati apajjhāyati.
nijjhāyati → nijjhayati (pts) | kāmarāgaṁyeva → kāmarāgaṁ yeva (pts)บุคคล นั้นจึงเพ่ง หมกมุ่น จดจ่อ จินตนาการ ทำกามราคะเท่านั้นไว้ภายใน
Byāpādapariyuṭṭhitena cetasā viharati byāpādaparetena, uppannassa ca byāpādassa nissaraṇaṁ yathābhūtaṁ nappajānāti;๒. มีใจถูกพยาบาทกลุ้มรุม ถูกพยาบาทครอบงำอยู่ และไม่รู้ชัดตาม ความเป็นจริงซึ่งธรรมที่สลัดพยาบาทที่เกิดขึ้นแล้ว
so byāpādaṁyeva antaraṁ karitvā jhāyati pajjhāyati nijjhāyati apajjhāyati.
byāpādaṁyeva → byāpādaṁ yeva (pts)บุคคลนั้นจึงเพ่ง หมกมุ่น จดจ่อ จินตนาการ ทำพยาบาทเท่านั้นไว้ภายใน
Thinamiddhapariyuṭṭhitena cetasā viharati thinamiddhaparetena, uppannassa ca thinamiddhassa nissaraṇaṁ yathābhūtaṁ nappajānāti;
thinamiddhapariyuṭṭhitena → thīnamiddhapariyuṭṭhitena (bj, sya-all, pts) | thinamiddhaparetena → thīnamiddhaparetena (bj, sya-all, pts) | thinamiddhassa → thīnamiddhassa (bj, sya-all, pts)๓. มีใจถูกถีนมิทธะกลุ้มรุม ถูกถีนมิทธะครอบงำอยู่ และไม่รู้ชัดตาม ความเป็นจริงซึ่งธรรมที่สลัดถีนมิทธะที่เกิดขึ้นแล้ว
so thinamiddhaṁyeva antaraṁ karitvā jhāyati pajjhāyati nijjhāyati apajjhāyati.
thinamiddhaṁyeva → thīnamiddhaṁyeva (bj, sya-all, pts) | thinamiddhaṁyeva → thīnamiddhaṁ yeva (pts)บุคคลนั้นจึงเพ่ง หมกมุ่น จดจ่อ จินตนาการ ทำถีนมิทธะเท่านั้นไว้ภายใน
Uddhaccakukkuccapariyuṭṭhitena cetasā viharati uddhaccakukkuccaparetena, uppannassa ca uddhaccakukkuccassa nissaraṇaṁ yathābhūtaṁ nappajānāti;
uddhaccakukkuccassa → uddhakukkuccassa (pts)๔. มีใจถูกอุทธัจจกุกกุจจะกลุ้มรุม ถูกอุทธัจจกุกกุจจะครอบงำอยู่ และไม่รู้ชัดตามความเป็นจริงซึ่งธรรมที่สลัดอุทธัจจกุกกุจจะที่เกิด ขึ้นแล้ว
so uddhaccakukkuccaṁyeva antaraṁ karitvā jhāyati pajjhāyati nijjhāyati apajjhāyati.
uddhaccakukkuccaṁyeva → uddhaccakukkuccaṁ yeva (pts)บุคคลนั้นจึงเพ่ง หมกมุ่น จดจ่อ จินตนาการ ทำ อุทธัจจกุกกุจจะเท่านั้นไว้ภายใน
Vicikicchāpariyuṭṭhitena cetasā viharati vicikicchāparetena, uppannāya ca vicikicchāya nissaraṇaṁ yathābhūtaṁ nappajānāti;๕. มีใจถูกวิจิกิจฉากลุ้มรุม ถูกวิจิกิจฉาครอบงำอยู่ และไม่รู้ชัดตาม ความเป็นจริงซึ่งธรรมที่สลัดวิจิกิจฉาที่เกิดขึ้นแล้ว
so vicikicchaṁyeva antaraṁ karitvā jhāyati pajjhāyati nijjhāyati apajjhāyati.
+ → na (th) | vicikicchaṁyeva → vicikicchaṁ yeva (pts)บุคคลนั้นจึงเพ่ง หมกมุ่น จดจ่อ จินตนาการ ทำวิจิกิจฉาเท่านั้นไว้ภายใน
Evarūpaṁ kho, brāhmaṇa, so bhagavā jhānaṁ na vaṇṇesi.พราหมณ์ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นไม่ทรงสรรเสริญฌานเช่นนี้
Kathaṁ rūpañca, brāhmaṇa, so bhagavā jhānaṁ vaṇṇesi?
kathaṁ rūpañca → kathaṁrūpañca (th) | kathaṁ rūpañca → kathaṁrūpañ ca (pts)พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นทรงสรรเสริญฌานเช่นไร
Idha, brāhmaṇa, bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
paṭhamaṁ jhānaṁ → paṭhamajjhānaṁ (pts) | vivicceva → eva (pts)คือ ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ สงัดจากกาม และอกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว บรรลุปฐมฌานที่มีวิตก วิจาร ปีติและสุขอันเกิดจากวิเวกอยู่
Vitakkavicārānaṁ vūpasamā ajjhattaṁ sampasādanaṁ cetaso ekodibhāvaṁ avitakkaṁ avicāraṁ samādhijaṁ pītisukhaṁ dutiyaṁ jhānaṁ …
sampasādanaṁ → sampasādhanaṁ (pts) | dutiyajjhānaṁ → SO Si; Sky recite this passage in full. (pts note) | pe → spelled out in full (bjt)เพราะวิตก วิจาร สงบระงับไป บรรลุทุติยฌานมีความผ่องใสในภายใน มีภาวะที่จิตเป็นหนึ่งผุดขึ้น ไม่มีวิตก ไม่มีวิจาร มีแต่ปีติและสุขอันเกิดจากสมาธิอยู่
tatiyaṁ jhānaṁ …
pe → spelled out in full (bjt) | tatiyaṁ jhānaṁ → tatiyajjhānaṁ (pts)บรรลุตติยฌาน
catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
catutthaṁ jhānaṁ → catutthajjhānaṁ (pts)... บรรลุจตุตถฌาน ... อยู่
Evarūpaṁ kho, brāhmaṇa, so bhagavā jhānaṁ vaṇṇesī”ti.พราหมณ์ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นทรงสรรเสริญฌานเช่นนี้”
“Gārayhaṁ kira, bho ānanda, so bhavaṁ gotamo jhānaṁ garahi, pāsaṁsaṁ pasaṁsi.
so → (pts) | pāsaṁsaṁ → SO Si; Sky pasaṁsaṁ pasaṁsi. (pts note)“ท่านพระอานนท์ ได้ยินว่า พระโคดมผู้เจริญพระองค์นั้นทรงติเตียนฌานที่ ควรติเตียน ทรงสรรเสริญฌานที่ควรสรรเสริญ
Handa ca dāni mayaṁ, bho ānanda, gacchāma;
ca dāni → cadāni (bjt, th)ถ้าเช่นนั้น บัดนี้ กระผมขอลากลับ เพราะมีกิจ
bahukiccā mayaṁ bahukaraṇīyā”ti.
bahukaraṇīyāti → bahukaraṇīyā ti (pts)มีหน้าที่ที่จะต้องทำอีกมาก”
“Yassadāni tvaṁ, brāhmaṇa, kālaṁ maññasī”ti.
yassadāni → yassa dāni (pts)“พราหมณ์ ท่านจงรู้กาลอันควรไป ณ บัดนี้เถิด”
Atha kho vassakāro brāhmaṇo magadhamahāmatto āyasmato ānandassa bhāsitaṁ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi.
uṭṭhāyāsanā → uṭṭhāy āsanā (pts)ลำดับนั้น วัสสการพราหมณ์ มหาอำมาตย์แห่งแคว้นมคธ ชื่นชมยินดี ภาษิตของท่านพระอานนท์ ลุกจากที่นั่งแล้วจากไป
Atha kho gopakamoggallāno brāhmaṇo acirapakkante vassakāre brāhmaṇe magadhamahāmatte āyasmantaṁ ānandaṁ etadavoca:
gopakamoggallāno → gopaka-moggallāno (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)ครั้งนั้นแล เมื่อวัสสการพราหมณ์ มหาอำมาตย์แห่งแคว้นมคธ จากไปแล้ว ไม่นาน โคปกโมคคัลลานพราหมณ์ได้กล่าวกับท่านพระอานนท์ว่า
“yaṁ no mayaṁ bhavantaṁ ānandaṁ apucchimhā taṁ no bhavaṁ ānando na byākāsī”ti.
apucchimhā → apucchimha (bj) | apucchimhā taṁ → apucchimha tan (pts) | apucchimha → apucchimho (bj: machasaṁ) | apucchimha → Si ap--hā, as usual. (pts note) | yaṁ → yan (pts)“ท่านพระ อานนท์ยังมิได้ตอบปัญหาที่กระผมทั้งหลายถามเลย”
“Nanu te, brāhmaṇa, avocumhā:
nanu → api nu (bj, pts) | avocumhā → avocumha (bj) | avocumhā natthi → avocumha na tthi (pts) | te → na nu te (bj: sīmu, machasaṁ) | nu → So Sky; Si nanu. (pts note)ท่านพระอานนท์กล่าวว่า “พราหมณ์ เราได้กล่าวแล้วมิใช่หรือว่า
‘natthi kho, brāhmaṇa, ekabhikkhupi tehi dhammehi sabbenasabbaṁ sabbathāsabbaṁ samannāgato yehi dhammehi samannāgato so bhagavā ahosi arahaṁ sammāsambuddho.
ekabhikkhupi → ekabhikkhūpi (bj) | sabbenasabbaṁ sabbathāsabbaṁ → sabbena sabbaṁ sabbathā sabbaṁ (bjt, th, pts) | natthi → na tthi (pts) | ekabhikkhupi → ekabhikkhu pi (pts)‘ไม่มีภิกษุ แม้สักรูปหนึ่งที่ประกอบด้วยธรรมครบถ้วนทุกข้อทุกประการ ที่พระผู้มีพระภาค ผู้เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้นทรงประกอบพร้อมแล้ว
So hi, brāhmaṇa, bhagavā anuppannassa maggassa uppādetā, asañjātassa maggassa sañjanetā, anakkhātassa maggassa akkhātā, maggaññū, maggavidū, maggakovido.
sañjanetā → sañjānetā (sya-all, pts)เพราะ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น ทรงยังมรรคที่ไม่อุบัติให้อุบัติ ทรงยังมรรคที่ยัง ไม่เกิดให้เกิด ตรัสบอกมรรคที่ไม่มีใครบอกได้ ทรงทราบชัดมรรค ทรงรู้แจ้ง มรรค ทรงฉลาดในมรรค
Maggānugā ca pana etarahi sāvakā viharanti pacchā samannāgatā’”ti.
samannāgatāti → samannāgatā ti (pts)ส่วนสาวกทั้งหลายในบัดนี้เป็นผู้ดำเนินตามมรรคใน ภายหลังจึงประกอบพร้อมอยู่”
Gopakamoggallānasuttaṁ niṭṭhitaṁ aṭṭhamaṁ.โคปกโมคคัลลานสูตรที่ ๘ จบ